12. ගරහදින්නවත්ථු

යථා සඞ්කාරට්ඨානස්මින්ති ඉමං ධම්මදෙසනං සත්ථා ජෙතවනෙ විහරන්තො ගරහදින්නං නාම නිගණ්ඨසාවකං ආරබ්භ කථෙසි.

සාවත්ථියඤ්හි සිරිගුත්තො ච ගරහදින්නො චාති ද්වෙ සහායකා අහෙසුං. තෙසු සිරිගුත්තො උපාසකො බුද්ධසාවකො, ගරහදින්නො නිගණ්ඨසාවකො. තං නිගණ්ඨා අභික්ඛණං එවං වදන්ති – ‘‘තව සහායකං සිරිගුත්තං ‘කිං ත්වං සමණං ගොතමං උපසඞ්කමසි, තස්ස සන්තිකෙ කිං ලභිස්සසී’ති වත්වා යථා අම්හෙ උපසඞ්කමිත්වා අම්හාකඤ්ච දෙය්‍යධම්මං දස්සති, කිං එවං ඔවදිතුං න වට්ටතී’’ති. ගරහදින්නො තෙසං වචනං සුත්වා අභික්ඛණං ගන්ත්වා ඨිතනිසින්නට්ඨානාදීසු සිරිගුත්තං එවං ඔවදති – ‘‘සම්ම, කිං තෙ සමණෙන ගොතමෙන, තං උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසි, කිං තෙ මම, අය්‍යෙ, උපසඞ්කමිත්වා තෙසං දානං දාතුං න වට්ටතී’’ති? සිරිගුත්තො තස්ස කථං සුත්වාපි බහූ දිවසෙ තුණ්හී හුත්වා නිබ්බිජ්ජිත්වා එකදිවසං, ‘‘සම්ම, ත්වං අභික්ඛණං ආගන්ත්වා මං ඨිතට්ඨානාදීසු එවං වදෙසි, ‘සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසි, මම, අය්‍යෙ, උපසඞ්කමිත්වා තෙසං දානං දෙහී’ති, කථෙහි තාව මෙ, තව, අය්‍යා, කිං ජානන්තී’’ති? ‘‘‘අහො, සාමි, මා එවං වද, මම අය්‍යානං අඤ්ඤාතං නාම නත්ථි, සබ්බං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං සබ්බං කායවචීමනොකම්මං ඉදං භවිස්සති, ඉදං න භවිස්සතී’ති සබ්බං භබ්බාභබ්බං ජානන්තී’’ති? ‘‘එවං වදෙසී’’ති. ‘‘ආම, වදෙමී’’ති. ‘‘යදි එවං, අතිභාරියං තෙ කතං, එත්තකං කාලං මය්හං එතමත්ථං අනාචික්ඛන්තෙන, අජ්ජ මයා අය්‍යානං ඤාණානුභාවො ඤාතො, ගච්ඡ, සම්ම, අය්‍යෙ, මම වචනෙන නිමන්තෙහී’’ති. සො නිගණ්ඨානං සන්තිකං ගන්ත්වා තෙ වන්දිත්වා ‘‘මය්හං සහායකො සිරිගුත්තො ස්වාතනාය තුම්හෙ නිමන්තෙතී’’ති ආහ. ‘‘සිරිගුත්තෙන සාමං ත්වං වුත්තො’’ති? ‘‘ආම, අය්‍යා’’ති. තෙ හට්ඨතුට්ඨා හුත්වා ‘‘නිප්ඵන්නං නො කිච්චං, සිරිගුත්තස්ස අම්හෙසු පසන්නකාලතො පට්ඨාය කා නාම සම්පත්ති අම්හාකං න භවිස්සතී’’ති වදිංසු.

සිරිගුත්තස්සාපි මහන්තං නිවෙසනං. සො තස්මිං ද්වින්නං ගෙහානං අන්තරෙ උභතො දීඝං ආවාටං ඛණාපෙත්වා ගූථකලලස්ස පූරාපෙසි. බහිආවාටෙ ද්වීසු පරියන්තෙසු ඛාණුකෙ කොට්ටාපෙත්වා තෙසු රජ්ජුයො බන්ධාපෙත්වා ආසනානං පුරිමපාදෙ ආවාටස්ස පුරිමපස්සෙ ඨපාපෙත්වා පච්ඡිමපාදෙ රජ්ජුකෙසු ඨපාපෙසි. ‘‘එවං නිසින්නකාලෙ එවං අවංසිරා පතිස්සන්තී’’ති මඤ්ඤමානො යථා ආවාටො න පඤ්ඤායති, එවං ආසනානං උපරි පච්චත්ථරණානි දාපෙසි. මහන්තා මහන්තා චාටියො ඨපාපෙත්වා කදලිපණ්ණෙහි ච සෙතපිලොතිකාහි ච මුඛානි බන්ධාපෙත්වා තා තුච්ඡා එව ගෙහස්ස පච්ඡිමභාගෙ බහි යාගුභත්තසිත්ථසප්පිතෙලමධුඵාණිතපූවචුණ්ණමක්ඛිතා කත්වා ඨපාපෙසි. ගරහදින්නො පාතොව තස්ස ඝරං වෙගෙන ගන්ත්වා, ‘‘අය්‍යානං සක්කාරො සජ්ජිතො’’ති පුච්ඡි. ‘‘ආම, සම්ම, සජ්ජිතො’’ති. ‘‘කහං පන එසො’’ති. ‘‘එතාසු එත්තිකාසු චාටීසු යාගු, එත්තිකාසු භත්තං, එත්තිකාසු සප්පිඵාණිතපූවාදීනි පූරිතානි, ආසනානි පඤ්ඤත්තානී’’ති. සො ‘‘සාධූ’’ති වත්වා ගතො තස්ස ගතකාලෙ පඤ්චසතා නිගණ්ඨා ආගමිංසු. සිරිගුත්තො ගෙහා නික්ඛමිත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන නිගණ්ඨෙ වන්දිත්වා තෙසං පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ඨිතො එවං චින්තෙසි – ‘‘තුම්හෙ කිර අතීතාදිභෙදං සබ්බං ජානාථ, එවං තුම්හාකං උපට්ඨාකෙන මය්හං කථිතං. සචෙ සබ්බං තුම්හෙ ජානාථ, මය්හං ගෙහං මා පවිසිත්ථ. මම ගෙහං පවිට්ඨානඤ්හි වො නෙව යාගු අත්ථි, න භත්තාදීනි. සචෙ අජානිත්වා පවිසිස්සථ, ගූථආවාටෙ වො පාතෙත්වා පොථෙස්සාමී’’ති එවං චින්තෙත්වා පුරිසානං සඤ්ඤං අදාසි. එවං තෙසං නිසීදනභාවං ඤත්වා පච්ඡිමපස්සෙ ඨත්වා ආසනානං උපරි පච්චත්ථරණානි අපනෙය්‍යාථ, මා තානි අසුචිනා මක්ඛයිංසූති.

අථ නිගණ්ඨෙ ‘‘ඉතො එථ, භන්තෙ’’ති ආහ. නිගණ්ඨා පවිසිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසීදිතුං ආරභිංසු. අථ නෙ මනුස්සා වදිංසු – ‘‘ආගමෙථ, භන්තෙ, මා තාව නිසීදථා’’ති. ‘‘කිං කාරණා’’ති? ‘‘අම්හාකං ගෙහං පවිට්ඨානං අය්‍යානං වත්තං ඤත්වා නිසීදිතුං වට්ටතී’’ති. ‘‘කිං කාතුං වට්ටති, ආවුසො’’ති? ‘‘අත්තනො අත්තනො පත්තාසනමූලෙසු ඨත්වා සබ්බෙපි එකප්පහාරෙනෙව නිසීදිතුං වට්ටතී’’ති. ඉදං කිරස්ස අධිප්පායො – ‘‘එකස්මිං ආවාටෙ පතිතෙ ‘මා, ආවුසො, අවසෙසා ආසනෙ නිසීදන්තූ’ති වත්තුං මා ලභතූ’’ති. තෙ ‘‘සාධූ’’ති වත්වා ‘‘ඉමෙහි කථිතකථං අම්හෙහි කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තයිංසු. අථ සබ්බෙ අත්තනො අත්තනො පත්තාසනමූලෙ පටිපාටියා අට්ඨංසු. අථ නෙ, ‘‘භන්තෙ, ඛිප්පං එකප්පහාරෙනෙව නිසීදථා’’ති වත්වා තෙසං නිසින්නභාවං ඤත්වා ආසනානං උපරි පච්චත්ථරණානි නීහරිංසු. නිගණ්ඨා එකප්පහාරෙනෙව නිසින්නා, රජ්ජූනං උපරි ඨපිතා ආසනපාදා භට්ඨා, නිගණ්ඨා අවංසිරා ආවාටෙ පතිංසු. සිරිගුත්තො තෙසු පතිතෙසු ද්වාරං පිදහිත්වා තෙ උත්තිණ්ණුත්තිණ්ණෙ ‘‘අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං කස්මා න ජානාථා’’ති දණ්ඩෙහි පාථෙත්වා ‘‘එත්තකං එතෙසං වට්ටිස්සතී’’ති ද්වාරං විවරාපෙසි. තෙ නික්ඛමිත්වා පලායිතුං ආරභිංසු. ගමනමග්ගෙ පන තෙසං සුධාපරිකම්මකතං භූමිං පිච්ඡිලං කාරාපෙසි. තෙ තත්ථ අසණ්ඨහිත්වා පතිතෙ පතිතෙ පුන පොථාපෙත්වා ‘‘අලං එත්තකං තුම්හාක’’න්ති උය්‍යොජෙසි. තෙ ‘‘නාසිතම්හා තයා, නාසිතම්හා තයා’’ති කන්දන්තා උපට්ඨාකස්ස ගෙහද්වාරං අගමංසු.

ගරහදින්නො තං විප්පකාරං දිස්වා කුද්ධො ‘‘නාසිතම්හි සිරිගුත්තෙන, හත්ථං පසාරෙත්වා වන්දන්තානං සදෙවකෙ ලොකෙ යථාරුචියා දාතුං සමත්ථෙ නාම පුඤ්ඤක්ඛෙත්තභූතෙ මම, අය්‍යෙ, පොථාපෙත්වා බ්‍යසනං පාපෙසී’’ති රාජකුලං ගන්ත්වා තස්ස කහාපණසහස්සං දණ්ඩං කාරෙසි. අථස්ස රාජා සාසනං පෙසෙසි. සො ගන්ත්වා රාජානං වන්දිත්වා, ‘‘දෙව, උපපරික්ඛිත්වා දණ්ඩං ගණ්හථ, මා අනුපපරික්ඛිත්වා’’ති ආහ. ‘‘උපපරික්ඛිත්වා ගණ්හිස්සාමී’’ති. ‘‘සාධු, දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි ගණ්හාහී’’ති. දෙව, මය්හං සහායකො නිගණ්ඨසාවකො මං උපසඞ්කමිත්වා ඨිතනිසින්නට්ඨානාදීසු අභිණ්හං එවං වදෙසි – ‘‘සම්ම, කිං තෙ සමණෙන ගොතමෙන, තං උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසී’’ති ඉදං ආදිං කත්වා සිරිගුත්තො සබ්බං තං පවත්තිං ආරොචෙත්වා ‘‘දෙව, සචෙ ඉමස්මිං කාරණෙ දණ්ඩං ගහෙතුං යුත්තං, ගණ්හථා’’ති. රාජා ගරහදින්නං ඔලොකෙත්වා ‘‘සච්චං කිර තෙ එවං වුත්ත’’න්ති ආහ. ‘‘සච්චං, දෙවා’’ති. ත්වං එත්තකම්පි අජානන්තෙ සත්ථාරොති ගහෙත්වා විචරන්තො ‘‘සබ්බං ජානන්තී’’ති කිං කාරණා තථාගතසාවකස්ස කථෙසි. ‘‘තයා ආරොපිතදණ්ඩො තුය්හමෙව හොතූ’’ති එවං ස්වෙව දණ්ඩං පාපිතො, තස්සෙව කුලූපකා පොථෙත්වා නීහටා.

සො තං කුජ්ඣිත්වා තතො පට්ඨාය අඩ්ඪමාසමත්තම්පි සිරිගුත්තෙන සද්ධිං අකථෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘එවං විචරිතුං මය්හං අයුත්තං, එතස්ස කුලූපකානම්පි මයා බ්‍යසනං කාතුං වට්ටතී’’ති සිරිගුත්තං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘සහාය සිරිගුත්තා’’ති. ‘‘කිං, සම්මා’’ති? ‘‘ඤාතිසුහජ්ජානං නාම කලහොපි හොති විවාදොපි, කිං ත්වං කිඤ්චි න කථෙසි, කස්මා එවං කරොසී’’ති? ‘‘සම්ම, තව මයා සද්ධිං අකථනතො න කථෙමී’’ති. ‘‘යං, සම්ම, කතං, කතමෙව තං න මයං මෙත්තිං භින්දිස්සාමා’’ති. තතො පට්ඨාය උභොපි එකට්ඨානෙ තිට්ඨන්ති නිසීදන්ති. අථෙකදිවසං සිරිගුත්තො ගරහදින්නං ආහ – ‘‘කිං තෙ නිගණ්ඨෙහි, තෙ උපසඞ්කමිත්වා කිං ලභිස්සසි, මම සත්ථාරං උපසඞ්කමිතුං වා අය්‍යානං දානං දාතුං වා කිං තෙ න වට්ටතී’’ති? සොපි එතමෙව පච්චාසීසති, තෙනස්ස කණ්ඩුවනට්ඨානෙ නඛෙන විලෙඛිතං විය අහොසි. සො, ‘‘සිරිගුත්ත, තව සත්ථා කිං ජානාතී’’ති පුච්ඡි. ‘‘අම්භො, මා එවං වද, සත්ථු මෙ අජානිතබ්බං නාම නත්ථි, අතීතාදිභෙදං සබ්බං ජානාති, සොළසහාකාරෙහි සත්තානං චිත්තං පරිච්ඡින්දතී’’ති. ‘‘අහං එවං න ජානාමි, කස්මා මය්හං එත්තකං කාලං න කථෙසි, තෙන හි ත්වං ගච්ඡ, තව සත්ථාරං ස්වාතනාය නිමන්තෙහි, භොජෙස්සාමි, පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මම භික්ඛං ගණ්හිතුං වදෙහී’’ති.

සිරිගුත්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, මම සහායකො ගරහදින්නො තුම්හෙ නිමන්තාපෙති, පඤ්චහි කිර භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ස්වෙ තස්ස භික්ඛං ගණ්හථ, පුරිමදිවසෙ ඛො පන තස්ස කුලූපකානං මයා ඉදං නාම කතං, මයා කතස්ස පටිකරණම්පි න ජානාමි, තුම්හාකං සුද්ධචිත්තෙන භික්ඛං දාතුකාමතම්පි න ජානාමි, ආවජ්ජෙත්වා යුත්තං චෙ, අධිවාසෙථ. නො චෙ, මා අධිවාසයිත්ථා’’ති. සත්ථා ‘‘කිං නු ඛො සො අම්හාකං කාතු කාමො’’ති ආවජ්ජෙත්වා අද්දස ‘‘ද්වින්නං ගෙහානං අන්තරෙ මහන්තං ආවාටං ඛණාපෙත්වා අසීතිසකටමත්තානි ඛදිරදාරූනි ආහරාපෙත්වා පූරාපෙත්වා අග්ගිං දත්වා අම්හෙ අඞ්ගාරආවාටෙ පාතෙත්වා නිග්ගණ්හිතුකාමො’’ති. පුන ආවජ්ජෙසි – ‘‘කිං නු ඛො තත්ථ ගතපච්චයා අත්ථො අත්ථි, නත්ථී’’ති. තතො ඉදං අද්දස – ‘‘අහං අඞ්ගාරආවාටෙ පාදං පසාරෙස්සාමි, තං පටිච්ඡාදෙත්වා ඨපිතකිලඤ්ජං අන්තරධායිස්සති, අඞ්ගාරකාසුං භින්දිත්වා චක්කමත්තං මහාපදුමං උට්ඨහිස්සති, අථාහං පදුමකණ්ණිකා අක්කමන්තො ආසනෙ නිසීදිස්සාමි, පඤ්චසතා භික්ඛූපි තථෙව ගන්ත්වා නිසීදිස්සන්ති, මහාජනො සන්නිපතිස්සති, අහං තස්මිං සමාගමෙ ද්වීහි ගාථාහි අනුමොදනං කරිස්සාමි, අනුමොදනපරියොසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො භවිස්සති, සිරිගුත්තො ච ගරහදින්නො ච සොතාපන්නා භවිස්සන්ති, අත්තනො ච ධනරාසිං සාසනෙ විකිරිස්සන්ති, ඉමං කුලපුත්තං නිස්සාය මයා ගන්තුං වට්ටතී’’ති භික්ඛං අධිවාසෙසි.

සිරිගුත්තො ගන්ත්වා සත්ථු අධිවාසනං ගරහදින්නස්ස ආරොචෙත්වා ‘‘ලොකජෙට්ඨස්ස සක්කාරං කරොහී’’ති ආහ. ගරහදින්නො ‘‘ඉදානිස්ස කත්තබ්බයුත්තකං ජානිස්සාමී’’ති ද්වින්නං ගෙහානං අන්තරෙ මහන්තං ආවාටං ඛණාපෙත්වා අසීතිසකටමත්තානි ඛදිරදාරූනි ආහරාපෙත්වා පූරාපෙත්වා අග්ගිං දත්වා ඛදිරඞ්ගාරරාසීනං යොජාපෙත්වා සබ්බරත්තිං ධමාපෙත්වා ඛදිරඞ්ගාරරාසිං කාරාපෙත්වා ආවාටමත්ථකෙ රුක්ඛපදරානි ඨපාපෙත්වා කිලඤ්ජෙන පටිච්ඡාදෙත්වා ගොමයෙන ලිම්පාපෙත්වා එකෙන පස්සෙන දුබ්බලදණ්ඩකෙ අත්ථරිත්වා ගමනමග්ගං කාරෙසි, ‘‘එවං අක්කන්තඅක්කන්තකාලෙ දණ්ඩකෙසු භග්ගෙසු පරිවට්ටෙත්වා අඞ්ගාරකාසුයං පතිස්සන්තී’’ති මඤ්ඤමානො ගෙහපච්ඡාභාගෙ සිරිගුත්තෙන ඨපිතනියාමෙනෙව චාටියො ඨපාපෙසි, ආසනානිපි තථෙව පඤ්ඤාපෙසි. සිරිගුත්තො පාතොව තස්ස ගෙහං ගන්ත්වා ‘‘කතො තෙ, සම්ම, සක්කාරො’’ති ආහ. ‘‘ආම, සම්මා’’ති. ‘‘කහං පන සො’’ති? ‘‘එහි, පස්සාමා’’ති සබ්බං සිරිගුත්තෙන දස්සිතනයෙනෙව දස්සෙසි. සිරිගුත්තො ‘‘සාධු, සම්මා’’ති ආහ. මහාජනො සන්නිපති. මිච්ඡාදිට්ඨිකෙන හි නිමන්තිතෙ මහන්තො සන්නිපාතො අහොසි. මිච්ඡාදිට්ඨිකාපි ‘‘සමණස්ස ගොතමස්ස විප්පකාරං පස්සිස්සාමා’’ති සන්නිපතන්ති, සම්මාදිට්ඨිකාපි ‘‘අජ්ජ සත්ථා මහාධම්මදෙසනං දෙසෙස්සති, බුද්ධවිසයං බුද්ධලීලං උපධාරෙස්සාමා’’ති සන්නිපතන්ති.

පුනදිවසෙ සත්ථා පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ගරහදින්නස්ස ගෙහද්වාරං අගමාසි. සො ගෙහා නික්ඛමිත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ඨිතො චින්තෙසි – ‘‘භන්තෙ, ‘තුම්හෙ කිර අතීතාදිභෙදං සබ්බං ජානාථ, සත්තානං සොළසහාකාරෙහි චිත්තං පරිච්ඡින්දථා’ති එවං තුම්හාකං උපට්ඨාකෙන මය්හං කථිතං. සචෙ ජානාථ, මය්හං ගෙහං මා පවිසිත්ථ. පවිට්ඨානඤ්හි වො නෙව යාගු අත්ථි, න භත්තාදීනි, සබ්බෙ ඛො පන තුම්හෙ අඞ්ගාරකාසුයං පාතෙත්වා නිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති. එවං චින්තෙත්වා සත්ථු පත්තං ගහෙත්වා ‘‘ඉතො එථ භගවා’’ති වත්වා, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං ගෙහං ආගතානං වත්තං ඤත්වා ආගන්තුං වට්ටතී’’ති ආහ. ‘‘කිං කාතුං වට්ටති, ආවුසො’’ති? ‘‘එකෙකස්ස පවිසිත්වා පුරතො ගන්ත්වා නිසින්නකාලෙ පච්ඡා අඤ්ඤෙන ආගන්තුං වට්ටතී’’ති. එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘පුරතො ගච්ඡන්තං අඞ්ගාරකාසුයං පතිතං දිස්වා අවසෙසා න ආගච්ඡිස්සන්ති, එකෙකමෙව පාතෙත්වා නිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති. සත්ථා ‘‘සාධූ’’ති වත්වා එකකොව පායාසි. ගරහදින්නො අඞ්ගාරකාසුං පත්වා අපසක්කිත්වා ඨිතො ‘‘පුරතො යාථ, භන්තෙ’’ති ආහ. අථ සත්ථා අඞ්ගාරකාසුමත්ථකෙ පාදං පසාරෙසි, කිලඤ්ජං අන්තරධායි, අඞ්ගාරකාසුං භින්දිත්වා චක්කමත්තානි පදුමානි උට්ඨහිංසු. සත්ථා පදුමකණ්ණිකා අක්කමන්තො ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තෙ බුද්ධාසනෙ නිසීදි, භික්ඛූපි තථෙව ගන්ත්වා නිසීදිංසු. ගරහදින්නස්ස කායතො ඩාහො උට්ඨහි.

සො වෙගෙන ගන්ත්වා සිරිගුත්තං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘සාමි, මෙ තාණං හොහී’’ති ආහ. ‘‘කිං එත’’න්ති? ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං ගෙහෙ යාගු වා භත්තාදීනි වා නත්ථි, කිං නු ඛො කරොමී’’ති? ‘‘කිං පන තයා කත’’න්ති ආහ. අහං ද්වින්නං ගෙහානං අන්තරෙ මහන්තං ආවාටං අඞ්ගාරස්ස පූරං කාරෙසිං – ‘‘තත්ථ පාතෙත්වා නිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති. ‘‘අථ නං භින්දිත්වා මහාපදුමානි උට්ඨහිංසු. සබ්බෙ පදුමකණ්ණිකා අක්කමිත්වා ගන්ත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙසු නිසින්නා, ඉදානි කිං කරොමි, සාමී’’ති? නනු ත්වං ඉදානෙව මය්හං ‘‘‘එත්තිකා චාටියො, එත්තිකා යාගු, එත්තකානි සත්තාදීනී’ති දස්සෙසී’’ති. ‘‘මුසා තං, සාමි, තුච්ඡාව චාටියො’’ති. හොතු, ‘‘ගච්ඡ, තාසු චාටීසු යාගුආදීනි ඔලොකෙහී’’ති. තං ඛණඤ්ඤෙව තෙන යාසු චාටීසු ‘‘යාගූ’’ති වුත්තං, තා යාගුයා පූරයිංසු, යාසු ‘‘භත්තාදීනී’’ති වුත්තං, තා භත්තාදීනං පරිපුණ්ණාව අහෙසුං. තං සම්පත්තිං දිස්වාව ගරහදින්නස්ස සරීරං පීතිපාමොජ්ජෙන පරිපූරිතං, චිත්තං පසන්නං. සො සක්කච්චං බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පරිවිසිත්වා කතභත්තකිච්චස්ස සත්ථුනො අනුමොදනං කාරෙතුකාමො පත්තං ගණ්හි. සත්ථා අනුමොදනං කරොන්තො ‘‘ඉමෙ සත්තා පඤ්ඤාචක්ඛුනො අභාවෙනෙව මම සාවකානං බුද්ධසාසනස්ස ගුණං න ජානන්ති. පඤ්ඤාචක්ඛුවිරහිතා හි අන්ධා නාම, පඤ්ඤවන්තො සචක්ඛුකා නාමා’’ති වත්වා ඉමා ගාථා අභාසි –

58. ‘‘යථා සඞ්කාරධානස්මිං, උජ්ඣිතස්මිං මහාපථෙ;

පදුමං තත්ථ ජායෙථ, සුචිගන්ධං මනොරමං.

59. ‘‘එවං සඞ්කාරභූතෙසු, අන්ධභූතෙ පුථුජ්ජනෙ;

අතිරොචති පඤ්ඤාය, සම්මාසම්බුද්ධසාවකො’’ති.

තත්ථ සඞ්කාරධානස්මින්ති සඞ්කාරඨානස්මිං, කචවරරාසිම්හීති අත්ථො. උජ්ඣිතස්මිං මහාපථෙති මහාමග්ගෙ ඡඩ්ඩිතස්මිං. සුචිගන්ධන්ති සුරභිගන්ධං. මනො එත්ථ රමතීති මනොරමං. සඞ්කාරභූතෙසූති සඞ්කාරමිව භූතෙසු. පුථුජ්ජනෙති පුථූනං කිලෙසානං ජනනතො එවංලද්ධනාමෙ ලොකියමහාජනෙ. ඉදං වුත්තං හොති – යථා නාම මහාපථෙ ඡඩ්ඩිතෙ සඞ්කාරරාසිම්හි අසුචිජෙගුච්ඡියපටිකූලෙපි සුචිගන්ධං පදුමං ජායෙථ, තං රාජරාජමහාමත්තාදීනං මනොරමං පියං මනාපං උපරිමත්ථකෙ පතිට්ඨානාරහමෙව භවෙය්‍ය, එවමෙව සඞ්කාරභූතෙසුපි පුථුජ්ජනෙසු ජාතො නිප්පඤ්ඤස්ස මහාජනස්ස අචක්ඛුකස්ස අන්තරෙ නිබ්බත්තොපි අත්තනො පඤ්ඤාබලෙන කාමෙසු ආදීනවං, නෙක්ඛම්මෙ ච ආනිසංසං දිස්වා නික්ඛමිත්වා පබ්බජිතො පබ්බජ්ජාමත්තෙනපි, කතො උත්තරිං සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනානි ආරාධෙත්වාපි අතිරොචති. සම්මාසම්බුද්ධසාවකො හි ඛීණාසවො භික්ඛු අන්ධභූතෙ පුථුජ්ජනෙ අතික්කමිත්වා රොචති විරොචති සොභතීති.

දෙසනාවසානෙ චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. ගරහදින්නො ච සිරිගුත්තො ච සොතාපත්තිඵලං පාපුණිංසු. තෙ සබ්බං අත්තනො ධනං බුද්ධසාසනෙ විප්පකිරිංසු. සත්ථා උට්ඨායාසනා විහාරමගමාසි. භික්ඛූ සායන්හසමයෙ ධම්මසභායං කථං සමුට්ඨාපෙසුං – ‘‘අහො අච්ඡරියා බුද්ධගුණා නාම, තථාරූපං නාම ඛදිරඞ්ගාරරාසිං භින්දිත්වා පදුමානි උට්ඨහිංසූ’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා, ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ – ‘‘අනච්ඡරියං, භික්ඛවෙ, යං මම එතරහි බුද්ධභූතස්ස අඞ්ගාරරාසිම්හා පදුමානි උට්ඨිතානි, අපරිපක්කෙ ඤාණෙ වත්තමානස්ස බොධිසත්තභූතස්සපි මෙ උට්ඨහිංසූ’’ති වත්වා, ‘‘කදා, භන්තෙ, ආචික්ඛථ නො’’ති යාචිතො අතීතං ආහරිත්වා –

‘‘කාමං පතාමි නිරයං, උද්ධංපාදො අවංසිරො;

නානරියං කරිස්සාමි, හන්ද පිණ්ඩං පටිග්ගහා’’ති. (ජා. 1.1.40) –

ඉදං ඛදිරඞ්ගාරජාතකං විත්ථාරෙත්වා කථෙසීති.

ගරහදින්නවත්ථු ද්වාදසමං.

පුප්ඵවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

චතුත්ථො වග්ගො.