දසකවණ්ණනා

345. ඉති නවකවසෙන සාමග්ගිරසං දස්සෙත්වා ඉදානි දසකවසෙන දස්සෙතුං පුන දෙසනං ආරභි. තත්ථ නාථකරණාති ‘‘සනාථා, භික්ඛවෙ, විහරථ මා අනාථා, දස ඉමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා නාථකරණා’’ති (අ. නි. 10.18) එවං අක්ඛාතා අත්තනො පතිට්ඨාකරා ධම්මා.

කල්‍යාණමිත්තොතිආදීසු සීලාදිගුණසම්පන්නා කල්‍යාණා අස්ස මිත්තාති කල්‍යාණමිත්තො. තෙ චස්ස ඨානනිසජ්ජාදීසු සහ අයනතො සහායාති කල්‍යාණසහායො. චිත්තෙන චෙව කායෙන ච කල්‍යාණමිත්තෙසු එව සම්පවඞ්කො ඔනතොති කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. සුවචො හොතීති සුඛෙන වත්තබ්බො හොති සුඛෙන අනුසාසිතබ්බො. ඛමොති ගාළ්හෙන ඵරුසෙන කක්ඛළෙන වුච්චමානො ඛමති, න කුප්පති. පදක්ඛිණග්ගාහී අනුසාසනින්ති යථා එකච්චො ඔවදියමානො වාමතො ගණ්හාති, පටිප්ඵරති වා අසුණන්තො වා ගච්ඡති, එවං අකත්වා ‘‘ඔවදථ, භන්තෙ, අනුසාසථ, තුම්හෙසු අනොවදන්තෙසු කො අඤ්ඤො ඔවදිස්සතී’’ති පදක්ඛිණං ගණ්හාති.

උච්චාවචානීති උච්චානි ච අවචානි ච. කිං කරණීයානීති කිං කරොමීති එවං වත්වා කත්තබ්බකම්මානි. තත්ථ උච්චකම්මානි නාම චීවරස්ස කරණං රජනං චෙතියෙ සුධාකම්මං උපොසථාගාරචෙතියඝරබොධියඝරෙසු කත්තබ්බන්ති එවමාදි. අවචකම්මං නාම පාදධොවනමක්ඛනාදිඛුද්දකකම්මං. තත්‍රුපායායාති තත්‍රුපගමනීයා. අලං කාතුන්ති කාතුං සමත්ථො හොති. අලං සංවිධාතුන්ති විචාරෙතුං සමත්ථො.

ධම්මෙ අස්ස කාමො සිනෙහොති ධම්මකාමො, තෙපිටකං බුද්ධවචනං පියායතීති අත්ථො. පියසමුදාහාරොති පරස්මිං කථෙන්තෙ සක්කච්චං සුණාති, සයඤ්ච පරෙසං දෙසෙතුකාමො හොතීති අත්ථො. ‘‘අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ’’ති එත්ථ ධම්මො අභිධම්මො, විනයො අභිවිනයොති චතුක්කං වෙදිතබ්බං. තත්ථ ධම්මොති සුත්තන්තපිටකං. අභිධම්මොති සත්ත පකරණානි. විනයොති උභතොවිභඞ්ගා. අභිවිනයොති ඛන්ධකපරිවාරා. අථ වා සුත්තන්තපිටකම්පි අභිධම්මපිටකම්පි ධම්මො එව. මග්ගඵලානි අභිධම්මො. සකලං විනයපිටකං විනයො. කිලෙසවූපසමකාරණං අභිවිනයො. ඉති සබ්බස්මිම්පි එත්ථ ධම්මෙ අභිධම්මෙ විනයෙ අභිවිනයෙ ච. උළාරපාමොජ්ජොති බහුලපාමොජ්ජො හොතීති අත්ථො.

කුසලෙසු ධම්මෙසූති කාරණත්ථෙ භුම්මං, චතුභූමකකුසලධම්මකාරණා, තෙසං අධිගමත්ථාය අනික්ඛිත්තධුරො හොතීති අත්ථො.

346. කසිණදසකෙ සකලට්ඨෙන කසිණානි. තදාරම්මණානං ධම්මානං ඛෙත්තට්ඨෙන වා අධිට්ඨානට්ඨෙන වා ආයතනානි. උද්ධන්ති උපරි ගගනතලාභිමුඛං. අධොති හෙට්ඨා භූමිතලාභිමුඛං. තිරියන්ති ඛෙත්තමණ්ඩලමිව සමන්තා පරිච්ඡින්දිත්වා. එකච්චො හි උද්ධමෙව කසිණං වඩ්ඪෙති, එකච්චො අධො, එකච්චො සමන්තතො. තෙන තෙන වා කාරණෙන එවං පසාරෙති ආලොකමිව රූපදස්සනකාමො. තෙන වුත්තං ‘‘පථවීකසිණමෙකො සඤ්ජානාති උද්ධං අධො තිරිය’’න්ති. අද්වයන්ති ඉදං පන එකස්ස අඤ්ඤභාවානුපගමනත්ථං වුත්තං. යථා හි උදකං පවිට්ඨස්ස සබ්බදිසාසු උදකමෙව හොති, න අඤ්ඤං, එවමෙව පථවීකසිණං පථවීකසිණමෙව හොති, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤො කසිණසම්භෙදොති. එස නයො සබ්බත්ථ. අප්පමාණන්ති ඉදං තස්ස තස්ස ඵරණඅප්පමාණවසෙන වුත්තං. තඤ්හි චෙතසා ඵරන්තො සකලමෙව ඵරති, න ‘‘අයමස්ස ආදි, ඉදං මජ්ඣ’’න්ති පමාණං ගණ්හාතීති. විඤ්ඤාණකසිණන්ති චෙත්ථ කසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ පවත්තවිඤ්ඤාණං. තත්ථ කසිණවසෙන කසිණුග්ඝාටිමාකාසෙ කසිණුග්ඝාටිමාකාසවසෙන තත්ථ පවත්තවිඤ්ඤාණෙ උද්ධං අධො තිරියතා වෙදිතබ්බා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො. කම්මට්ඨානභාවනානයෙන පනෙතානි පථවීකසිණාදීනි විත්ථාරතො විසුද්ධිමග්ගෙ වුත්තානෙව.