අට්ඨකවණ්ණනා

333. ඉති සත්තකවසෙන සාමග්ගිරසං දස්සෙත්වා ඉදානි අට්ඨකවසෙන දස්සෙතුං පුන දෙසනං ආරභි. තත්ථ මිච්ඡත්තාති අයාථාවා මිච්ඡාසභාවා. සම්මත්තාති යාථාවා සම්මාසභාවා.

334. කුසීතවත්ථූනීති කුසීතස්ස අලසස්ස වත්ථූනි පතිට්ඨා කොසජ්ජකාරණානීති අත්ථො. කම්මං කත්තබ්බං හොතීති චීවරවිචාරණාදිකම්මං කාතබ්බං හොති. න වීරියං ආරභතීති දුවිධම්පි වීරියං නාරභති. අප්පත්තස්සාති ඣානවිපස්සනාමග්ගඵලධම්මස්ස අප්පත්තස්ස පත්තියා. අනධිගතස්සාති තස්සෙව අනධිගතස්ස අධිගමත්ථාය. අසච්ඡිකතස්සාති තස්සෙව අපච්චක්ඛකතස්ස සච්ඡිකරණත්ථාය. ඉදං පඨමන්ති ඉදං හන්දාහං නිපජ්ජාමීති එවං ඔසීදනං පඨමං කුසීතවත්ථු. ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. ‘‘මාසාචිතං මඤ්ඤෙ’’ති එත්ථ පන මාසාචිතං නාම තින්තමාසො. යථා තින්තමාසො ගරුකො හොති, එවං ගරුකොති අධිප්පායො. ගිලානා වුට්ඨිතො හොතීති ගිලානො හුත්වා පච්ඡා වුට්ඨිතො හොති.

335. ආරම්භවත්ථූනීති වීරියකාරණානි. තෙසම්පි ඉමිනාව නයෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

336. දානවත්ථූනීති දානකාරණානි. ආසජ්ජ දානං දෙතීති පත්වා දානං දෙති. ආගතං දිස්වාව මුහුත්තංයෙව නිසීදාපෙත්වා සක්කාරං කත්වා දානං දෙති, දස්සාමි දස්සාමීති න කිලමෙති. ඉති එත්ථ ආසාදනං දානකාරණං නාම හොති. භයා දානං දෙතීතිආදීසුපි භයාදීනි දානකාරණානීති වෙදිතබ්බානි. තත්ථ භයං නාම අයං අදායකො අකාරකොති ගරහාභයං වා අපායභයං වා. අදාසි මෙති මය්හං පුබ්බෙ එස ඉදං නාම අදාසීති දෙති. දස්සති මෙති අනාගතෙ ඉදං නාම දස්සතීති දෙති. සාහු දානන්ති දානං නාම සාධු සුන්දරං, බුද්ධාදීහි පණ්ඩිතෙහි පසත්ථන්ති දෙති. චිත්තාලඞ්කාරචිත්තපරික්ඛාරත්ථං දානං දෙතීති සමථවිපස්සනාචිත්තස්ස අලඞ්කාරත්ථඤ්චෙව පරිවාරත්ථඤ්ච දෙති. දානඤ්හි චිත්තං මුදුකං කරොති. යෙන ලද්ධං හොති, සොපි ලද්ධං මෙති මුදුචිත්තො හොති, යෙන දින්නං, සොපි දින්නං මයාති මුදුචිත්තො හොති, ඉති උභින්නම්පි චිත්තං මුදුකං කරොති, තෙනෙව ‘‘අදන්තදමනං දාන’’න්ති වුච්චති. යථාහ –

‘‘අදන්තදමනං දානං, අදානං දන්තදූසකං;

දානෙන පියවාචාය, උන්නමන්ති නමන්ති චා’’ති.

ඉමෙසු පන අට්ඨසු දානෙසු චිත්තාලඞ්කාරදානමෙව උත්තමං.

337. දානූපපත්තියොති දානපච්චයා උපපත්තියො. දහතීති ඨපෙති. අධිට්ඨාතීති තස්සෙව වෙවචනං. භාවෙතීති වඩ්ඪෙති. හීනෙ විමුත්තන්ති හීනෙසු පඤ්චකාමගුණෙසු විමුත්තං. උත්තරි අභාවිතන්ති තතො උත්තරි මග්ගඵලත්ථාය අභාවිතං. තත්‍රූපපත්තියා සංවත්තතීති යං පත්ථෙත්වා කුසලං කතං, තත්ථ තත්ථ නිබ්බත්තනත්ථාය සංවත්තති.

වීතරාගස්සාති මග්ගෙන වා සමුච්ඡින්නරාගස්ස සමාපත්තියා වා වික්ඛම්භිතරාගස්ස. දානමත්තෙනෙව හි බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිතුං න සක්කා. දානං පන සමාධිවිපස්සනාචිත්තස්ස අලඞ්කාරො පරිවාරො හොති. තතො දානෙන මුදුචිත්තො බ්‍රහ්මවිහාරෙ භාවෙත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තති. තෙන වුත්තං ‘‘වීතරාගස්ස නො සරාගස්සා’’ති.

ඛත්තියානං පරිසා ඛත්තියපරිසා, සමූහොති අත්ථො. එස නයො සබ්බත්ථ.

ලොකස්ස ධම්මා ලොකධම්මා. එතෙහි මුත්තො නාම නත්ථි, බුද්ධානම්පි හොන්තියෙව. වුත්තම්පි චෙතං – ‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තතී’’ති (අ. නි. 8.5). ලාභො අලාභොති ලාභෙ ආගතෙ අලාභො ආගතො එවාති වෙදිතබ්බො. යසාදීසුපි එසෙව නයො.

338. අභිභායතනවිමොක්ඛකථා හෙට්ඨා කථිතා එව.

‘‘ඉමෙ ඛො, ආවුසො’’තිආදි වුත්තනයෙනෙව යොජෙතබ්බං. ඉති එකාදසන්නං අට්ඨකානං වසෙන අට්ඨාසීති පඤ්හෙ කථෙන්තො ථෙරො සාමග්ගිරසං දස්සෙසීති.

අට්ඨකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.