මඝමාණවවත්ථු

355. දීඝරත්තං විසුද්ධො ඛො අයං යක්ඛොති චිරකාලතො පභුති විසුද්ධො. කීව චිරකාලතො? අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ මගධරට්ඨෙ මචලගාමකෙ මඝමාණවකාලතො පට්ඨාය. තදා කිරෙස එකදිවසං කාලස්සෙව වුට්ඨාය ගාමමජ්ඣෙ මනුස්සානං ගාමකම්මකරණට්ඨානං ගන්ත්වා අත්තනො ඨිතට්ඨානං පාදන්තෙනෙව පංසුකචවරං අපනෙත්වා රමණීයමකාසි, අඤ්ඤො ආගන්ත්වා තත්ථ අට්ඨාසි. සො තාවතකෙනෙව සතිං පටිලභිත්වා මජ්ඣෙ ගාමස්ස ඛලමණ්ඩලමත්තං ඨානං සොධෙත්වා වාලුකං ඔකිරිත්වා දාරූනි ආහරිත්වා සීතකාලෙ අග්ගිං කරොති, දහරා ච මහල්ලකා ච ආගන්ත්වා තත්ථ නිසීදන්ති.

අථස්ස එකදිවසං එතදහොසි – ‘‘මයං නගරං ගන්ත්වා රාජරාජමහාමත්තාදයො පස්සාම, ඉමෙසුපි චන්දිමසූරියෙසු ‘චන්දො නාම දෙවපුත්තො, සූරියො නාම දෙවපුත්තො’ති වදන්ති. කිං නු ඛො කත්වා එතෙ එතා සම්පත්තියො අධිගතා’’ති? තතො ‘‘නාඤ්ඤං කිඤ්චි, පුඤ්ඤකම්මමෙව කත්වා’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මයාපි එවංවිධසම්පත්තිදායකං පුඤ්ඤකම්මමෙව කත්තබ්බ’’න්ති චින්තෙසි.

සො කාලස්සෙව වුට්ඨාය යාගුං පිවිත්වා වාසිඵරසුකුදාලමුසලහත්ථො චතුමහාපථං ගන්ත්වා මුසලෙන පාසාණෙ උච්චාලෙත්වා පවට්ටෙති, යානානං අක්ඛපටිඝාතරුක්ඛෙ හරති, විසමං සමං කරොති, චතුමහාපථෙ සාලං කරොති, පොක්ඛරණිං ඛණති, සෙතුං බන්ධති, එවං දිවසං කම්මං කත්වා අත්ථඞ්ගතෙ සූරියෙ ඝරං එති. තං අඤ්ඤො පුච්ඡි – ‘‘භො, මඝ, ත්වං පාතොව නික්ඛමිත්වා සායං අරඤ්ඤතො එසි, කිං කම්මං කරොසී’’ති? පුඤ්ඤකම්මං කරොමි. සග්ගගාමිමග්ගං සොධෙමීති. කිමිදං, භො, පුඤ්ඤං නාමාති? ත්වං න ජානාසීති? ආම, න ජානාමීති. නගරං ගතකාලෙ දිට්ඨපුබ්බා තෙ රාජරාජමහාමත්තාදයොති? ආම, දිට්ඨපුබ්බාති. පුඤ්ඤකම්මං කත්වා තෙහි තං ඨානං ලද්ධං, අහම්පි එවංවිධසම්පත්තිදායකං කම්මං කරොමි. ‘‘චන්දො නාම දෙවපුත්තො, සූරියො නාම දෙවපුත්තො’’ති සුතපුබ්බං තයාති? ආම සුතපුබ්බන්ති. එතස්ස සග්ගස්ස ගමනමග්ගං අහං සොධෙමීති. ඉදං පන පුඤ්ඤකම්මං කිං තවෙව වට්ටති, අඤ්ඤස්ස න වට්ටතීති? න කස්සචෙතං වාරිතන්ති. යදි එවං ස්වෙ අරඤ්ඤං ගමනකාලෙ මය්හම්පි සද්දං දෙහීති. පුනදිවසෙ තං ගහෙත්වා ගතො, එවං තස්මිං ගාමෙ තෙත්තිංස මනුස්සා තරුණවයා සබ්බෙ තස්සෙව අනුවත්තකා අහෙසුං. තෙ එකච්ඡන්දා හුත්වා පුඤ්ඤකම්මානි කරොන්තා විචරන්ති. යං දිසං ගච්ඡන්ති, මග්ගං සමං කරොන්තා එකදිවසෙනෙව කරොන්ති, පොක්ඛරණිං ඛණන්තා, සාලං කරොන්තා, සෙතුං බන්ධන්තා එකදිවසෙනෙව නිට්ඨාපෙන්ති.

අථ නෙසං ගාමභොජකො චින්තෙසි – ‘‘අහං පුබ්බෙ එතෙසු සුරං පිවන්තෙසු පාණඝාතාදීනි කරොන්තෙසු ච කහාපණාදිවසෙන චෙව දණ්ඩබලිවසෙන ච ධනං ලභාමි. ඉදානි එතෙසං පුඤ්ඤකරණකාලතො පට්ඨාය එත්තකො ආයො නත්ථි, හන්ද නෙ රාජකුලෙ පරිභින්දාමී’’ති රාජානං උපසඞ්කමිත්වා චොරෙ, මහාරාජ, පස්සාමීති. කුහිං, තාතාති? මය්හං ගාමෙති. කිං චොරා නාම, තාතාති? රාජාපරාධිකා දෙවාති. කිං ජාතිකාති? ගහපතිජාතිකා දෙවාති. ගහපතිකා කිං කරිස්සන්ති, තයා ජානමානෙන කස්මා මය්හං න කථිතන්ති? භයෙන, මහාරාජ, න කථෙමි, ඉදානි මා මය්හං දොසං කරෙය්‍යාථාති. අථ රාජා ‘‘අයං මය්හං මහාරවං රවතී’’ති සද්දහිත්වා ‘‘තෙන හි ගච්ඡ, ත්වමෙව නෙ ආනෙහී’’ති බලං දත්වා පෙසෙසි. සො ගන්ත්වා දිවසං අරඤ්ඤෙ කම්මං කත්වා සායමාසං භුඤ්ජිත්වා ගාමමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ‘‘ස්වෙ කිං කම්මං කරිස්සාම, කිං මග්ගං සමං කරොම, පොක්ඛරණිං ඛණාම, සෙතුං බන්ධාමා’’ති මන්තයමානෙයෙව තෙ පරිවාරෙත්වා ‘‘මා ඵන්දිත්ථ, රඤ්ඤො ආණා’’ති බන්ධිත්වා පායාසි. අථ ඛො නෙසං ඉත්ථියො ‘‘සාමිකා කිර වො ‘රාජාපරාධිකා චොරා’ති බන්ධිත්වා නිය්‍යන්තී’’ති සුත්වා ‘‘අතිචිරෙන කූටා එතෙ ‘පුඤ්ඤකම්මං කරොමා’ති දිවසෙ දිවසෙ අරඤ්ඤෙව අච්ඡන්ති, සබ්බකම්මන්තා පරිහීනා, ගෙහෙ න කිඤ්චි වඩ්ඪති, සුට්ඨු බද්ධා සුට්ඨු ගහිතා’’ති වදිංසු.

ගාමභොජකොපි තෙ නෙත්වා රඤ්ඤො දස්සෙසි. රාජා අනුපපරික්ඛිත්වායෙව ‘‘හත්ථිනා මද්දාපෙථා’’ති ආහ. තෙසු නීයමානෙසු මඝො ඉතරෙ ආහ – ‘‘භො, සක්ඛිස්සථ මම වචනං කාතු’’න්ති? තව වචනං කරොන්තායෙවම්හ ඉමං භයං පත්තා, එවං සන්තෙපි තව වචනං කරොම, භණ භො, කිං කරොමාති? එත්ථ භො වට්ටෙ චරන්තානං නාම නිබද්ධං එතං, කිං පන තුම්හෙ චොරාති? න චොරම්හාති. ඉමස්ස ලොකස්ස සච්චකිරියා නාම අවස්සයො, තස්මා සබ්බෙපි ‘‘යදි අම්හෙ චොරා, හත්ථී මද්දතු, අථ න චොරා, මා මද්දතූ’’ති සච්චකිරියං කරොථාති. තෙ තථා අකංසු. හත්ථී උපගන්තුම්පි න සක්කොති, විරවන්තො පලායති, හත්ථිං තුත්තතොමරඞ්කුසෙහි කොට්ටෙන්තාපි උපනෙතුං න සක්කොන්ති. ‘‘හත්ථිං උපනෙතුං න සක්කොමා’’ති රඤ්ඤො ආරොචෙසුං. තෙන හි උපරි කටෙන පටිච්ඡාදෙත්වා මද්දාපෙථාති. උපරි කටෙ දින්නෙ දිගුණරවං විරවන්තො පලායති.

රාජා සුත්වා පෙසුඤ්ඤකාරකං පක්කොසාපෙත්වා ආහ – ‘‘තාත, හත්ථී මද්දිතුං න ඉච්ඡතී’’ති? ආම, දෙව, ජෙට්ඨකමාණවො මන්තං ජානාති, මන්තස්සෙව අයමානුභාවොති. රාජා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘මන්තො කිර තෙ අත්ථී’’ති පුච්ඡි? නත්ථි, දෙව, මය්හං මන්තො, සච්චකිරියං පන මයං කරිම්හ – ‘‘යදි අම්හෙ රඤ්ඤො චොරා, මද්දතු, අථ න චොරා, මා මද්දතූ’’ති, සච්චකිරියාය නො එස ආනුභාවොති. කිං පන, තාත, තුම්හෙ කම්මං කරොථාති? අම්හෙ, දෙව, මග්ගං සමං කරොම, චතුමහාපථෙ සාලං කරොම, පොක්ඛරණිං ඛණාම, සෙතුං බන්ධාම, එවරූපානි පුඤ්ඤකම්මානි කරොන්තා විචරිම්හාති.

අයං තුම්හෙ කිමත්ථං පිසුණෙසීති? අම්හාකං පමත්තකාලෙ ඉදඤ්චිදඤ්ච ලභති, අප්පමත්තකාලෙ තං නත්ථි, එතෙන කාරණෙනාති. තාත, අයං හත්ථී නාම තිරච්ඡානො, සොපි තුම්හාකං ගුණෙ ජානාති. අහං මනුස්සො හුත්වාපි න ජානාමි, තුම්හාකං වසනගාමං තුම්හාකංයෙව පුන අහරණීයං කත්වා දෙමි, අයම්පි හත්ථී තුම්හාකංයෙව හොතු, පෙසුඤ්ඤකාරකොපි තුම්හාකංයෙව දාසො හොතු. ඉතො පට්ඨාය මය්හම්පි පුඤ්ඤකම්මං කරොථාති ධනං දත්වා විස්සජ්ජෙසි. තෙ ධනං ගහෙත්වා වාරෙන වාරෙන හත්ථිං ආරුය්හ ගච්ඡන්තා මන්තයන්ති ‘‘භො පුඤ්ඤකම්මං නාම අනාගතභවත්ථාය කරියති, අම්හාකං පන අන්තොඋදකෙ පුප්ඵිතං නීලුප්පලං විය ඉමස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ විපාකං දෙති. ඉදානි අතිරෙකං පුඤ්ඤං කරිස්සාමා’’ති, කිං කරොමාති? චතුමහාපථෙ ථාවරං කත්වා මහාජනස්ස විස්සමනසාලං කරොම, ඉත්ථීහි පන සද්ධිං අපත්තිකං කත්වා කරිස්සාම, අම්හෙසු හි ‘‘චොරා’’ති ගහෙත්වා නීයමානෙසු ඉත්ථීනං එකාපි චින්තාමත්තකම්පි අකත්වා ‘‘සුබද්ධා සුගහිතා’’ති උට්ඨහිංසු, තස්මා තාසං පත්තිං න දස්සාමාති. තෙ අත්තනො ගෙහානි ගන්ත්වා හත්ථිනො තෙත්තිංසපිණ්ඩං දෙන්ති, තෙත්තිංස තිණමුට්ඨියො ආහරන්ති, තං සබ්බං හත්ථිස්ස කුච්ඡිපූරං ජාතං. තෙ අරඤ්ඤං පවිසිත්වා රුක්ඛෙ ඡින්දන්ති, ඡින්නං ඡින්නං හත්ථී කඩ්ඪිත්වා සකටපථෙ ඨපෙසි. තෙ රුක්ඛෙ තච්ඡෙත්වා සාලාය කම්මං ආරභිංසු.

මඝස්ස ගෙහෙ සුජාතා, සුධම්මා, චිත්තා, නන්දාති චතස්සො භරියායො අහෙසුං. සුධම්මා වඩ්ඪකිං පුච්ඡති – ‘‘තාත, ඉමෙ සහායා කාලස්සෙව ගන්ත්වා සායං එන්ති, කිං කම්මං කරොන්තී’’ති? ‘‘සාලං කරොන්ති, අම්මා’’ති. ‘‘තාත, මය්හම්පි සාලාය පත්තිං කත්වා දෙහී’’ති. ‘‘ඉත්ථීහි අපත්තිකං කරොමා’’ති එතෙ වදන්තීති. සා වඩ්ඪකිස්ස අට්ඨ කහාපණෙ දත්වා ‘‘තාත, යෙන කෙනචි උපායෙන මය්හං පත්තිකං කරොහී’’ති ආහ. සො ‘‘සාධු අම්මා’’ති වත්වා පුරෙතරං වාසිඵරසුං ගහෙත්වා ගාමමජ්ඣෙ ඨත්වා ‘‘කිං භො අජ්ජ ඉමස්මිම්පි කාලෙ න නික්ඛමථා’’ති උච්චාසද්දං කත්වා ‘‘සබ්බෙ මග්ගං ආරුළ්හා’’ති ඤත්වා ‘‘ගච්ඡථ තාව තුම්හෙ, මය්හං පපඤ්චො අත්ථී’’ති තෙ පුරතො කත්වා අඤ්ඤං මග්ගං ආරුය්හ කණ්ණිකූපගං රුක්ඛං ඡින්දිත්වා තච්ඡෙත්වා මට්ඨං කත්වා ආහරිත්වා සුධම්මාය ගෙහෙ ඨපෙසි – ‘‘මයා දෙහීති වුත්තදිවසෙ නීහරිත්වා දදෙය්‍යාසී’’ති.

අථ නිට්ඨිතෙ දබ්බසම්භාරකම්මෙ භූමිකම්මතො පට්ඨාය චයබන්ධනථම්භුස්සාපන සඞ්ඝාටයොජන කණ්ණිකමඤ්චබන්ධනෙසු කතෙසු සො වඩ්ඪකී කණ්ණිකමඤ්චෙ නිසීදිත්වා චතූහි දිසාහි ගොපානසියො උක්ඛිපිත්වා ‘‘භො එකං පමුට්ඨං අත්ථී’’ති ආහ. කිං භො පමුට්ඨං, සබ්බමෙව ත්වං පමුස්සසීති. ඉමා භො ගොපානසියො කත්ථ පතිට්ඨහිස්සන්තීති? කණ්ණිකා නාම ලද්ධුං වට්ටතීති. කුහිං භො ඉදානි සක්කා ලද්ධුන්ති? කුලානං ගෙහෙ සක්කා ලද්ධුන්ති. ආහිණ්ඩන්තා පුච්ඡථාති. තෙ අන්තොගාමං පවිසිත්වා පුච්ඡිත්වා සුධම්මාය ඝරද්වාරෙ ‘‘ඉමස්මිං ඝරෙ කණ්ණිකා අත්ථී’’ති ආහංසු. සා ‘‘අත්ථී’’ති ආහ. හන්ද මූලං ගණ්හාහීති. මූලං න ගණ්හාමි, සචෙ මම පත්තිං කරොථ, දස්සාමීති. එථ භො මාතුගාමස්ස පත්තිං න කරොම, අරඤ්ඤං ගන්ත්වා රුක්ඛං ඡින්දිස්සාමාති නික්ඛමිංසු.

තතො වඩ්ඪකී ‘‘කිං න ලද්ධා, තාත, කණ්ණිකා’’ති පුච්ඡි. තෙ තමත්ථං ආරොචයිංසු. වඩ්ඪකී කණ්ණිකමඤ්චෙ නිසින්නොව ආකාසං උල්ලොකෙත්වා ‘‘භො අජ්ජ නක්ඛත්තං සුන්දරං, ඉදං අඤ්ඤං සංවච්ඡරං අතික්කමිත්වා සක්කා ලද්ධුං, තුම්හෙහි ච දුක්ඛෙන ආභතා දබ්බසම්භාරා, තෙ සකලසංවච්ඡරෙන ඉමස්මිඤ්ඤෙව ඨානෙ පූතිකා භවිස්සන්ති. දෙවලොකෙ නිබ්බත්තකාලෙ තස්සාපි එකස්මිං කොණෙ සාලා හොතු, ආහරථ න’’න්ති ආහ. සාපි යාව තෙ න පුන ආගච්ඡන්ති, තාව කණ්ණිකාය හෙට්ඨිමතලෙ ‘‘අයං සාලා සුධම්මා නාමා’’ති අක්ඛරානි ඡින්දාපෙත්වා අහතෙන වත්ථෙන වෙඨෙත්වා ඨපෙසි. කම්මිකා ආගන්ත්වා – ‘‘ආහර, රෙ කණ්ණිකං, යං හොතු තං හොතු. තුය්හම්පි පත්තිං කරිස්සාමා’’ති ආහංසු. සා නීහරිත්වා ‘‘තාතා, යාව අට්ඨ වා සොළස වා ගොපානසියො න ආරොහන්ති, තාව ඉමං වත්ථං මා නිබ්බෙඨයිත්ථා’’ති වත්වා අදාසි. තෙ ‘‘සාධූ’’ති සම්පටිච්ඡිත්වා ගහෙත්වා ගොපානසියො ආරොපෙත්වාව වත්ථං නිබ්බෙඨෙසුං.

එකො මහාගාමිකමනුස්සො උද්ධං උල්ලොකෙන්තො අක්ඛරානි දිස්වා ‘‘කිං, භො, ඉද’’න්ති අක්ඛරඤ්ඤුං මනුස්සං පක්කොසාපෙත්වා දස්සෙසි. සො ‘‘සුධම්මා නාම අයං සාලා’’ති ආහ. ‘‘හරථ, භො, මයං ආදිතො පට්ඨාය සාලං කත්වා නාමමත්තම්පි න ලභාම, එසා රතනමත්තෙන කණ්ණිකරුක්ඛෙන සාලං අත්තනො නාමෙන කාරෙතී’’ති විරවන්ති. වඩ්ඪකී තෙසං විරවන්තානංයෙව ගොපානසියො පවෙසෙත්වා ආණිං දත්වා සාලාකම්මං නිට්ඨාපෙසි.

සාලං තිධා විභජිංසු, එකස්මිං කොට්ඨාසෙ ඉස්සරානං වසනට්ඨානං අකංසු, එකස්මිං දුග්ගතානං, එකස්මිං ගිලානානං. තෙත්තිංස ජනා තෙත්තිංස ඵලකානි පඤ්ඤපෙත්වා හත්ථිස්ස සඤ්ඤං අදංසු – ‘‘ආගන්තුකො ආගන්ත්වා යස්ස අත්ථතෙ ඵලකෙ නිසීදති, තං ගහෙත්වා ඵලකසාමිකස්සෙව ගෙහෙ පතිට්ඨපෙහි. තස්ස පාදපරිකම්මපිට්ඨිපරිකම්මඛාදනීයභොජනීයසයනානි සබ්බානි ඵලකසාමිකස්සෙව භාරො භවිස්සතී’’ති. හත්ථී ආගතාගතං ගහෙත්වා ඵලකසාමිකස්ස ගෙහං නෙති, සො තස්ස තං දිවසං කත්තබ්බං කරොති.

මඝමාණවො සාලතො අවිදූරෙ ඨානෙ කොවිළාරරුක්ඛං රොපාපෙසි, මූලෙ චස්ස පාසාණඵලකං අත්ථරි. නන්දා නාමස්ස භරියා අවිදූරෙ පොක්ඛරණිං ඛණාපෙසි, චිත්තා මාලාවච්ඡෙ රොපාපෙසි, සබ්බජෙට්ඨිකා පන ආදාසං ගහෙත්වා අත්තභාවං මණ්ඩයමානාව විචරති. මඝො තං ආහ – ‘‘භද්දෙ, සුධම්මා, සාලාය පත්තිකා ජාතා, නන්දා පොක්ඛරණිං ඛණාපෙසි, චිත්තා මාලාවච්ඡෙ රොපාපෙසි. තව පන පුඤ්ඤකම්මං නාම නත්ථි, එකං පුඤ්ඤං කරොහි, භද්දෙ’’ති සා ‘‘ත්වං කස්ස කාරණා කරොසි, නනු තයා කතං මය්හමෙවා’’ති වත්වා අත්තභාවමණ්ඩනමෙව අනුයුඤ්ජති.

මඝො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා තාවතිංසභවනෙ සක්කො හුත්වා නිබ්බත්ති, තෙපි තෙත්තිංස ගාමිකමනුස්සා කාලඞ්කත්වා තෙත්තිංස දෙවපුත්තා හුත්වා තස්සෙව සන්තිකෙ නිබ්බත්තා. සක්කස්ස වෙජයන්තො නාම පාසාදො සත්ත යොජනසතානි උග්ගච්ඡි, ධජො තීණි යොජනසතානි උග්ගච්ඡි, කොවිළාරරුක්ඛස්ස නිස්සන්දෙන සමන්තා තියොජනසතපරිමණ්ඩලො පඤ්චදසයොජනපරිණාහක්ඛන්ධො පාරිච්ඡත්තකො නිබ්බත්ති, පාසාණඵලකස්ස නිස්සන්දෙන පාරිච්ඡත්තකමූලෙ සට්ඨියොජනිකා පණ්ඩුකම්බලසිලා නිබ්බත්ති. සුධම්මාය කණ්ණිකරුක්ඛස්ස නිස්සන්දෙන තියොජනසතිකා සුධම්මා දෙවසභා නිබ්බත්ති. නන්දාය පොක්ඛරණියා නිස්සන්දෙන පඤ්ඤාසයොජනා නන්දා නාම පොක්ඛරණී නිබ්බත්ති. චිත්තාය මාලාවච්ඡවත්ථුනිස්සන්දෙන සට්ඨියොජනිකං චිත්තලතාවනං නාම උය්‍යානං නිබ්බත්ති.

සක්කො දෙවරාජා සුධම්මාය දෙවසභාය යොජනිකෙ සුවණ්ණපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තියොජනිකෙ සෙතච්ඡත්තෙ ධාරියමානෙ තෙහි දෙවපුත්තෙහි තාහි දෙවකඤ්ඤාහි අඩ්ඪතියාහි නාටකකොටීහි ද්වීසු දෙවලොකෙසු දෙවතාහි ච පරිවාරිතො මහාසම්පත්තිං ඔලොකෙන්තො තා තිස්සො ඉත්ථියො දිස්වා ‘‘ඉමා තාව පඤ්ඤායන්ති, සුජාතා කුහි’’න්ති ඔලොකෙන්තො ‘‘අයං මම වචනං අකත්වා ගිරිකන්දරාය බකසකුණිකා හුත්වා නිබ්බත්තා’’ති දිස්වා දෙවලොකතො ඔතරිත්වා තස්සා සන්තිකං ගතො. සා දිස්වාව සඤ්ජානිත්වා අධොමුඛා ජාතා. ‘‘බාලෙ, ඉදානි කිං සීසං න උක්ඛිපසි? ත්වං මම වචනං අකත්වා අත්තභාවමෙව මණ්ඩයමානා වීතිනාමෙසි. සුධම්මාය ච නන්දාය ච චිත්තාය ච මහාසම්පත්ති නිබ්බත්තා, එහි අම්හාකං සම්පත්තිං පස්සා’’ති දෙවලොකං නෙත්වා නන්දාය පොක්ඛරණියා පක්ඛිපිත්වා පල්ලඞ්කෙ නිසීදි.

නාටකිත්ථියො ‘‘කුහිං ගතත්ථ, මහාරාජා’’ති පුච්ඡිංසු. සො අනාරොචෙතුකාමොපි තාහි නිප්පීළියමානො ‘‘සුජාතාය සන්තික’’න්ති ආහ. කුහිං නිබ්බත්තා, මහාරාජාති? කන්දරපාදෙති. ඉදානි කුහින්ති? නන්දාපොක්ඛරණියං මෙ විස්සට්ඨාති. එථ, භො, අම්හාකං අය්‍යං පස්සාමාති සබ්බා තත්ථ අගමංසු. සා පුබ්බෙ සබ්බජෙට්ඨිකා හුත්වා තා අවමඤ්ඤිත්ථ. ඉදානි තාපි තං දිස්වා – ‘‘පස්සථ, භො අම්හාකං අය්‍යාය මුඛං කක්කටකවිජ්ඣනසූලසදිස’’න්තිආදීනි වදන්තියො කෙළිං අකංසු. සා අතිවිය අට්ටියමානා සක්කං දෙවරාජානං ආහ – ‘‘මහාරාජ, ඉමානි සුවණ්ණරජතමණිවිමානානි වා නන්දාපොක්ඛරණී වා මය්හං කිං කරිස්සති, ජාතිභූමියෙව මහාරාජ සත්තානං සුඛා, මං තත්ථෙව කන්දරපාදෙ විස්සජ්ජෙහී’’ති. සක්කො තං තත්ථ විස්සජ්ජෙත්වා ‘‘මම වචනං කරිස්සසී’’ති ආහ. කරිස්සාමි, මහාරාජාති. පඤ්ච සීලානි ගහෙත්වා අඛණ්ඩානි කත්වා රක්ඛ, කතිපාහෙන තං එතාසං ජෙට්ඨිකං කරිස්සාමීති. සා තථා අකාසි.

සක්කො කතිපාහස්ස අච්චයෙන ‘‘සක්කා නු ඛො සීලං රක්ඛිතු’’න්ති ගන්ත්වා මච්ඡරූපෙන උත්තානකො හුත්වා තස්සා පුරතො උදකපිට්ඨෙ ඔසරති, සා ‘‘මතමච්ඡකො භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා සීසෙ අග්ගහෙසි. මච්ඡො නඞ්ගුට්ඨං චාලෙසි. සා ‘‘ජීවති මඤ්ඤෙ’’ති උදකෙ විස්සජ්ජෙසි. සක්කො ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘සාධු, සාධු, රක්ඛසි සික්ඛාපදං, එවං තං රක්ඛමානං කතිපාහෙනෙව නාටකානං ජෙට්ඨිකං කරිස්සාමී’’ති ආහ. තස්සාපි පඤ්ච වස්සසතානි ආයු අහොසි. එකදිවසම්පි උදරපූරං නාලත්ථං, සුක්ඛිත්වා පරිසුක්ඛිත්වා මිලායමානාපි සීලං අඛණ්ඩෙත්වා කාලඞ්කත්වා බාරාණසියං කුම්භකාරගෙහෙ නිබ්බත්ති.

සක්කො ‘‘කුහිං නිබ්බත්තා’’ති ඔලොකෙන්තො දිස්වා ‘‘තතො ඉධ ආනෙතුං න සක්කා, ජීවිතවුත්තිමස්සා දස්සාමී’’ති සුවණ්ණඑළාලුකානං යානකං පූරෙත්වා මජ්ඣෙ ගාමස්ස මහල්ලකවෙසෙන නිසීදිත්වා ‘‘එළාලුකානි ගණ්හථා’’ති උක්කුට්ඨිමකාසි. සමන්තා ගාමවාසිකා ආගන්ත්වා ‘‘දෙහි, තාතා’’ති ආහංසු. අහං සීලරක්ඛකානං දෙමි, තුම්හෙ සීලං රක්ඛථාති. තාත මයං සීලං නාම කීදිසන්තිපි න ජානාම, මූලෙන දෙහීති. ‘‘සීලරක්ඛකානංයෙව දම්මී’’ති ආහ. ‘‘එථ, රෙ කොසි අයං එළාලුකමහල්ලකො’’ති සබ්බෙ නිවත්තිංසු.

සා දාරිකා පුච්ඡි – ‘‘අම්ම, තුම්හෙ එළාලුකත්ථාය ගතා තුච්ඡහත්ථාව ආගතා’’ති. කොසි, අම්ම, එළාලුකමහල්ලකො ‘‘අහං සීලරක්ඛකානං දම්මී’’ති වදති, නූනිමස්ස දාරිකා සීලං ඛාදිත්වා වත්තන්ති, මයං සීලමෙව න ජානාමාති. සා ‘‘මය්හං ආනීතං භවිස්සතී’’ති ගන්ත්වා ‘‘එළාලුකං, තාත, දෙහී’’ති ආහ. ‘‘ත්වං සීලානි රක්ඛසි අම්මා’’ති? ‘‘ආම, තාත රක්ඛාමී’’ති. ඉදං මයා තුය්හමෙව ආභතන්ති ගෙහද්වාරෙ යානෙන සද්ධිං ඨපෙත්වා පක්කාමි. සාපි යාවජීවං සීලං රක්ඛිත්වා චවිත්වා වෙපචිත්තිඅසුරස්ස ධීතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සීලනිස්සන්දෙන පාසාදිකා අහොසි. සො ‘‘ධීතුවිවාහමඞ්ගලං කරිස්සාමී’’ති අසුරෙ සන්නිපාතෙසි.

සක්කො ‘‘කුහිං නිබ්බත්තා’’ති ඔලොකෙන්තො ‘‘අසුරභවනෙ නිබ්බත්තා, අජ්ජස්සා විවාහමඞ්ගලං කරිස්සන්තී’’ති දිස්වා ‘‘ඉදානි යංකිඤ්චි කත්වා ආනෙතබ්බා මයා’’ති අසුරවණ්ණං නිම්මිනිත්වා ගන්ත්වා අසුරානං අන්තරෙ අට්ඨාසි. ‘‘තව සාමිකං වදෙහී’’ති තස්සා හත්ථෙ පිතා පුප්ඵදාමං අදාසි ‘‘යං ඉච්ඡසි, තස්සූපරි ඛිපාහී’’ති. සා ඔලොකෙන්තී සක්කං දිස්වා පුබ්බසන්නිවාසෙන සඤ්ජාතසිනෙහා ‘‘අයං මෙ සාමිකො’’ති තස්සූපරි දාමං ඛිපි. සො තං බාහාය ගහෙත්වා ආකාසෙ උප්පති, තස්මිං ඛණෙ අසුරා සඤ්ජානිංසු. තෙ ‘‘ගණ්හථ, ගණ්හථ, ජරසක්කං, වෙරිකො අම්හාකං, න මයං එතස්ස දාරිකං දස්සාමා’’ති අනුබන්ධිංසු. වෙපචිත්ති පුච්ඡි ‘‘කෙනාහටා’’ති? ‘‘ජරසක්කෙන මහාරාජා’’ති. ‘‘අවසෙසෙසු අයමෙව සෙට්ඨො, අපෙථා’’ති ආහ. සක්කො නං නෙත්වා අඩ්ඪතියකොටිනාටකානං ජෙට්ඨිකට්ඨානෙ ඨපෙසි. සා සක්කං වරං යාචි – ‘‘මහාරාජ, මය්හං ඉමස්මිං දෙවලොකෙ මාතා වා පිතා වා භාතා වා භගිනී වා නත්ථි, යත්ථ යත්ථ ගච්ඡසි, තත්ථ තත්ථ මං ගහෙත්වාව ගච්ඡ මහාරාජා’’ති. සක්කො ‘‘සාධූ’’ති පටිඤ්ඤං අදාසි.

එවං මචලගාමකෙ මඝමාණවකාලතො පට්ඨාය විසුද්ධභාවමස්ස සම්පස්සන්තො භගවා ‘‘දීඝරත්තං විසුද්ධො ඛො අයං යක්ඛො’’ති ආහ. අත්ථසඤ්හිතන්ති අත්ථනිස්සිතං කාරණනිස්සිතං.