ගොපකවත්ථුවණ්ණනා
353. සීලෙසු පරිපූරකාරිනීති පඤ්චසු සීලෙසු පරිපූරකාරිනී. ඉත්ථිත්තං විරාජෙත්වාති ඉත්ථිත්තං නාම අලං, න හි ඉත්ථිත්තෙ ඨත්වා චක්කවත්තිසිරිං, න සක්කමාරබ්‍රහ්මසිරියො පච්චනුභවිතුං, න පච්චෙකබොධිං, න සම්මාසම්බොධිං ගන්තුං සක්කාති එවං ඉත්ථිත්තං විරාජෙති නාම. මහන්තමිදං පුරිසත්තං නාම සෙට්ඨං උත්තමං, එත්ථ ඨත්වා සක්කා එතා සම්පත්තියො පාපුණිතුන්ති එවං පන පුරිසත්තං භාවෙති නාම. සාපි එවමකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘ඉත්ථිත්තං විරාජෙත්වා පුරිසත්තං භාවෙත්වා’’ති. හීනං ගන්ධබ්බකායන්ති හීනං ලාමකං ගන්ධබ්බනිකායං. කස්මා පන තෙ පරිසුද්ධසීලා තත්ථ උප්පන්නාති? පුබ්බනිකන්තියා. පුබ්බෙපි කිර නෙසං එතදෙව වසිතට්ඨානං, තස්මා නිකන්තිවසෙන තත්ථ උප්පන්නා. උපට්ඨානන්ති උපට්ඨානසාලං. පාරිචරියන්ති පරිචරණභාවං. ගීතවාදිතෙහි අම්හෙ පරිචරිස්සාමාති ආගච්ඡන්ති.
පටිචොදෙසීති සාරෙසි. සො කිර තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ දෙවපුත්තා අතිවිය විරොචෙන්ති අතිවණ්ණවන්තො, කිං නු ඛො කම්මං කත්වා ආගතා’’ති ආවජ්ජන්තො ‘‘භික්ඛූ අහෙසු’’න්ති අද්දස. තතො ‘‘භික්ඛූ හොන්තු, සීලෙසු පරිපූරකාරිනො’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘පරිපූරකාරිනො’’ති අද්දස. ‘‘පරිපූරකාරිනො හොන්තු, අඤ්ඤො ගුණො අත්ථි නත්ථී’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘ඣානලාභිනො’’ති අද්දස. ‘‘ඣානලාභිනො හොන්තු, කුහිං වාසිකා’’ති උපධාරෙන්තො ‘‘මය්හංව කුලූපකා’’ති අද්දස. පරිසුද්ධසීලා නාම ඡසු දෙවලොකෙසු යත්ථිච්ඡන්ති, තත්ථ නිබ්බත්තන්ති. ඉමෙ පන උපරිදෙවලොකෙ ච න නිබ්බත්තා. ඣානලාභිනො නාම බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තන්ති, ඉමෙ ච බ්‍රහ්මලොකෙ න නිබ්බත්තා. අහං පන එතෙසං ඔවාදෙ ඨත්වා දෙවලොකසාමිකස්ස සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස පල්ලඞ්කෙ පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො, ඉමෙ හීනෙ ගන්ධබ්බකායෙ නිබ්බත්තා. අට්ඨිවෙධපුග්ගලා නාමෙතෙ වට්ටෙත්වා වට්ටෙත්වා ගාළ්හං විජ්ඣිතබ්බාති චින්තෙත්වා කුතොමුඛා නාමාතිආදීහි වචනෙහි පටිචොදෙසි.
තත්ථ කුතොමුඛාති භගවති අභිමුඛෙ ධම්මං දෙසෙන්තෙ තුම්හෙ කුතොමුඛා කිං අඤ්ඤා විහිතා ඉතො චිතො ච ඔලොකයමානා උදාහු නිද්දායමානා? දුද්දිට්ඨරූපන්ති දුද්දිට්ඨසභාවං දට්ඨුං අයුත්තං. සහධම්මිකෙති එකස්ස සත්ථු සාසනෙ සමාචිණ්ණධම්මෙ කතපුඤ්ඤෙ. තෙසං භන්තෙති තෙසං ගොපකෙන දෙවපුත්තෙන එවං වත්වා පුන ‘‘අහො තුම්හෙ නිල්ලජ්ජා අහිරිකා’’තිආදීහි වචනෙහි පටිචොදිතානං ද්වෙ දෙවා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සතිං පටිලභිංසු.
කායං බ්‍රහ්මපුරොහිතන්ති තෙ කිර චින්තයිංසු – ‘‘නටෙහි නාම නච්චන්තෙහි ගායන්තෙහි වාදෙන්තෙහි ආගන්ත්වා දායො නාම ලභිතබ්බො අස්ස, අයං පන අම්හාකං දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය පක්ඛිත්තලොණං උද්ධනං විය තටතටායතෙව, කිං නු ඛො ඉද’’න්ති ආවජ්ජන්තා අත්තනො සමණභාවං පරිසුද්ධසීලතං ඣානලාභිතං තස්සෙව කුලූපකභාවඤ්ච දිස්වා ‘‘පරිසුද්ධසීලා නාම ඡසු දෙවලොකෙසු යථාරුචිතෙ ඨානෙ නිබ්බත්තන්ති, ඣානලාභිනො බ්‍රහ්මලොකෙ. මයං උපරිදෙවලොකෙපි බ්‍රහ්මලොකෙපි නිබ්බත්තිතුං නාසක්ඛිම්හ. අම්හාකං ඔවාදෙ ඨත්වා අයං ඉත්ථිකා උපරි නිබ්බත්තා, මයං භික්ඛූ සමානා භගවති බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා හීනෙ ගන්ධබ්බකායෙ නිබ්බත්තා. තෙන නො අයං එවං නිග්ගණ්හාතී’’ති ඤත්වා තස්ස කථං සුණන්තායෙව තෙසු ද්වෙ ජනා පඨමජ්ඣානසතිං පටිලභිත්වා ඣානං පාදකං කත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තා අනාගාමිඵලෙයෙව පතිට්ඨහිංසු. අථ නෙසං සො පරිත්තො කාමාවචරත්තභාවො ධාරෙතුං නාසක්ඛි. තස්මා තාවදෙව චවිත්වා බ්‍රහ්මපුරොහිතෙසු නිබ්බත්තා. සො ච නෙසං කායො තත්ථ ඨිතානංයෙව නිබ්බත්තො. තෙන වුත්තං – ‘‘තෙසං, භන්තෙ, ගොපකෙන දෙවපුත්තෙන පටිචොදිතානං ද්වෙ දෙවා දිට්ඨෙව ධම්මෙ සතිං පටිලභිංසු කායං බ්‍රහ්මපුරොහිත’’න්ති.
තත්ථ දිට්ඨෙව ධම්මෙති තස්මිඤ්ඤෙව අත්තභාවෙ ඣානසතිං පටිලභිංසු. තත්ථෙව ඨත්වා චුතා පන කායං බ්‍රහ්මපුරොහිතං බ්‍රහ්මපුරොහිතසරීරං පටිලභිංසූති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. එකො පන දෙවොති එකො දෙවපුත්තො නිකන්තිං ඡින්දිතුං අසක්කොන්තො කාමෙ අජ්ඣවසි, තත්ථෙව ආවාසිකො අහොසි.
354. සඞ්ඝඤ්චුපට්ඨාසින්ති සඞ්ඝඤ්ච උපට්ඨාසිං.
සුධම්මතායාති ධම්මස්ස සුන්දරභාවෙන. තිදිවූපපන්නොති තිදිවෙ තිදසපුරෙ උපපන්නො. ගන්ධබ්බකායූපගතෙ වසීනෙති ගන්ධබ්බකායං ආවාසිකො හුත්වා උපගතෙ. යෙ ච මයං පුබ්බෙ මනුස්සභූතාති යෙ පුබ්බෙ මනුස්සභූතා මයං අන්නෙන පානෙන උපට්ඨහිම්හාති ඉමිනා සද්ධිං යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො.
පාදූපසඞ්ගය්හාති පාදෙ උපසඞ්ගය්හ පාදධොවනපාදමක්ඛනානුප්පදානෙන පූජෙත්වා චෙව වන්දිත්වා ච. සකෙ නිවෙසනෙති අත්තනො ඝරෙ. ඉමස්සාපි පදස්ස උපට්ඨහිම්හාති ඉමිනාව සම්බන්ධො.
පච්චත්තං වෙදිතබ්බොති අත්තනාව වෙදිතබ්බො. අරියාන සුභාසිතානීති තුම්හෙහි වුච්චමානානි බුද්ධානං භගවන්තානං සුභාසිතානි.
තුම්හෙ පන සෙට්ඨමුපාසමානාති උත්තමං බුද්ධං භගවන්තං උපාසමානා අනුත්තරෙ බුද්ධසාසනෙ වා. බ්‍රහ්මචරියන්ති සෙට්ඨචරියං. භවතූපපත්තීති භවන්තානං උපපත්ති.
අගාරෙ වසතො මය්හන්ති ඝරමජ්ඣෙ වසන්තස්ස මය්හං.
ස්වජ්ජාති සො අජ්ජ. ගොතමසාවකෙනාති ඉධ ගොපකො ගොතමසාවකොති වුත්තො. සමෙච්චාති සමාගන්ත්වා.
හන්ද වියායාම බ්‍යායාමාති හන්ද උය්‍යමාම බ්‍යායමාම. මා නො මයං පරපෙස්සා අහුම්හාති නොති නිපාතමත්තං, මා මයං පරස්ස පෙසනකාරකාව අහුම්හාති අත්ථො. ගොතමසාසනානීති ඉධ පකතියා පටිවිද්ධං පඨමජ්ඣානමෙව ගොතමසාසනානීති වුත්තං, තං අනුස්සරං අනුස්සරිත්වාති අත්ථො.
චිත්තානි විරාජයිත්වාති පඤ්චකාමගුණිකචිත්තානි විරාජයිත්වා. කාමෙසු ආදීනවන්ති වික්ඛම්භනවසෙන පඨමජ්ඣානෙන කාමෙසු ආදීනවං අද්දසංසු, සමුච්ඡෙදවසෙන තතියමග්ගෙන. කාමසංයොජනබන්ධනානීති කාමසඤ්ඤොජනානි ච කාමබන්ධනානි ච. පාපිමයොගානීති පාපිමතො මාරස්ස යොගභූතානි, බන්ධනභූතානීති අත්ථො. දුරච්චයානීති දුරතික්කමානි. සඉන්දා දෙවා සපජාපතිකාති ඉන්දං ජෙට්ඨකං කත්වා උපවිට්ඨා සඉන්දා පජාපතිං දෙවරාජානං ජෙට්ඨකං කත්වා උපවිට්ඨා සපජාපතිකා. සභායුපවිට්ඨාති සභායං උපවිට්ඨා, නිසින්නාති අත්ථො.
වීරාති සූරා. විරාගාති වීතරාගා. විරජං කරොන්තාති විරජං අනාගාමිමග්ගං කරොන්තා උප්පාදෙන්තා. නාගොව සන්නානි ගුණානීති කාමසඤ්ඤොජනබන්ධනානි ඡෙත්වා දෙවෙ තාවතිංසෙ අතික්කමිංසු. සංවෙගජාතස්සාති ජාතසංවෙගස්ස සක්කස්ස.
කාමාභිභූති දුවිධානම්පි කාමානං අභිභූ. සතියා විහීනාති ඣානසතිවිරහිතා.
තිණ්ණං තෙසන්ති තෙසු තීසු ජනෙසු. ආවසිනෙත්ථ එකොති තත්ථ හීනෙ කායෙ එකොයෙව ආවාසිකො ජාතො. සම්බොධිපථානුසාරිනොති අනාගාමිමග්ගානුසාරිනො. දෙවෙපි හීළෙන්තීති ද්වෙ දෙවලොකෙ හීළෙන්තා අධොකරොන්තා උපචාරප්පනාසමාධීහි සමාහිතත්තා අත්තනො පාදපංසුං දෙවතානං මත්ථකෙ ඔකිරන්තා ආකාසෙ උප්පතිත්වා ගතාති.
එතාදිසී ධම්මප්පකාසනෙත්ථාති එත්ථ සාසනෙ එවරූපා ධම්මප්පකාසනා, යාය සාවකා එතෙහි ගුණෙහි සමන්නාගතා හොන්ති. න තත්ථ කිං කඞ්ඛති කොචි සාවකොති කිං තත්ථ තෙසු සාවකෙසු කොචි එකසාවකොපි බුද්ධාදීසු වා චාතුද්දිසභාවෙ වා න කඞ්ඛති ‘‘සබ්බදිසාසු අසජ්ජමානො අගය්හමානො විහරතී’’ති. ඉදානි භගවතො වණ්ණං භණන්තො ‘‘නිතිණ්ණඔඝං විචිකිච්ඡඡින්නං, බුද්ධං නමස්සාම ජිනං ජනින්ද’’න්ති ආහ. තත්ථ විචිකිච්ඡඡින්නන්ති ඡින්නවිචිකිච්ඡං. ජනින්දන්ති සබ්බලොකුත්තමං.
යං තෙ ධම්මන්ති යං තව ධම්මං. අජ්ඣගංසු තෙති තෙ දෙවපුත්තා අධිගතා. කායං බ්‍රහ්මපුරොහිතන්ති අම්හාකං පස්සන්තානංයෙව බ්‍රහ්මපුරොහිතසරීරං. ඉදං වුත්තං හොති – යං තව ධම්මං ජානිත්වා තෙසං තිණ්ණං ජනානං තෙ ද්වෙ විසෙසගූ අම්හාකං පස්සන්තානංයෙව කායං බ්‍රහ්මපුරොහිතං අධිගන්ත්වා මග්ගඵලවිසෙසං අජ්ඣගංසු, මයම්පි තස්ස ධම්මස්ස පත්තියා ආගතම්හාසි මාරිසාති. ආගතම්හසෙති සම්පත්තම්හ. කතාවකාසා භගවතා, පඤ්හං පුච්ඡෙමු මාරිසාති සචෙ නො භගවා ඔකාසං කරොති, අථ භගවතා කතාවකාසා හුත්වා පඤ්හං, මාරිස, පුච්ඡෙය්‍යාමාති අත්ථො.