නිදානවණ්ණනා

344. එවං මෙ සුතන්ති සක්කපඤ්හසුත්තං. තත්‍රායමනුත්තානපදවණ්ණනා – අම්බසණ්ඩා නාම බ්‍රාහ්මණගාමොති සො කිර ගාමො අම්බසණ්ඩානං අවිදූරෙ නිවිට්ඨො, තස්මා ‘‘අම්බසණ්ඩා’’ ත්වෙව වුච්චති. වෙදියකෙ පබ්බතෙති සො කිර පබ්බතො පබ්බතපාදෙ ජාතෙන මණිවෙදිකාසදිසෙන නීලවනසණ්ඩෙන සමන්තා පරික්ඛිත්තො, තස්මා ‘වෙදියකපබ්බතො’ ත්වෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතො. ඉන්දසාලගුහායන්ති පුබ්බෙපි සා ද්වින්නං පබ්බතානං අන්තරෙ ගුහා, ඉන්දසාලරුක්ඛො චස්සා ද්වාරෙ, තස්මා ‘ඉන්දසාලගුහා’ති සඞ්ඛ්‍යං ගතා. අථ නං කුට්ටෙහි පරික්ඛිපිත්වා ද්වාරවාතපානානි යොජෙත්වා සුපරිනිට්ඨිතසුධාකම්මමාලාකම්මලතාකම්මවිචිත්තං ලෙණං කත්වා භගවතො අදංසු. පුරිමවොහාරවසෙන පන ‘‘ඉන්දසාලගුහා’’ ත්වෙව නං සඤ්ජානන්ති. තං සන්ධාය වුත්තං ‘ඉන්දසාලගුහාය’න්ති.

උස්සුක්කං උදපාදීති ධම්මිකො උස්සාහො උප්පජ්ජි. නනු ච එස අභිණ්හදස්සාවී භගවතො, න සො දෙවතාසන්නිපාතො නාම අත්ථි, යත්ථායං න ආගතපුබ්බො, සක්කෙන සදිසො අප්පමාදවිහාරී දෙවපුත්තො නාම නත්ථි. අථ කස්මා බුද්ධදස්සනං අනාගතපුබ්බස්ස විය අස්ස උස්සාහො උදපාදීති? මරණභයෙන සන්තජ්ජිතත්තා. තස්මිං කිරස්ස සමයෙ ආයු පරික්ඛීණො, සො පඤ්ච පුබ්බනිමිත්තානි දිස්වා ‘‘පරික්ඛීණො දානි මෙ ආයූ’’ති අඤ්ඤාසි. යෙසඤ්ච දෙවපුත්තානං මරණනිමිත්තානි ආවි භවන්ති, තෙසු යෙ පරිත්තකෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා, තෙ ‘‘කුහිං නු ඛො ඉදානි නිබ්බත්තිස්සාමා’’ති භයං සන්තාසං ආපජ්ජන්ති. යෙ කතභීරුත්තානා බහුං පුඤ්ඤං කත්වා නිබ්බත්තා, තෙ අත්තනා දින්නදානං රක්ඛිතසීලං භාවිතභාවනඤ්ච ආගම්ම ‘‘උපරිදෙවලොකෙ සම්පත්තිං අනුභවිස්සාමා’’ති න භායන්ති.

සක්කො පන දෙවරාජා පුබ්බනිමිත්තානි දිස්වා දසයොජනසහස්සං දෙවනගරං, යොජනසහස්සුබ්බෙධං වෙජයන්තං, තියොජනසතිකං සුධම්මදෙවසභං, යොජනසතුබ්බෙධං පාරිච්ඡත්තකං, සට්ඨියොජනිකං පණ්ඩුකම්බලසිලං, අඩ්ඪතියා නාටකකොටියො ද්වීසු දෙවලොකෙසු දෙවපරිසං, නන්දනවනං, චිත්තලතාවනං, මිස්සකවනං, ඵාරුසකවනන්ති එතං සබ්බසම්පත්තිං ඔලොකෙත්වා ‘‘නස්සති වත භො මෙ අයං සම්පත්තී’’ති භයාභිභූතො අහොසි.

තතො ‘‘අත්ථි නු ඛො කොචි සමණො වා බ්‍රාහ්මණො වා ලොකපිතාමහො මහාබ්‍රහ්මා වා, යො මෙ හදයනිස්සිතං සොකසල්ලං සමුද්ධරිත්වා ඉමං සම්පත්තිං ථාවරං කරෙය්‍යා’’ති ඔලොකෙන්තො කඤ්චි අදිස්වා පුන අද්දස ‘‘මාදිසානං සතසහස්සානම්පි උප්පන්නං සොකසල්ලං සම්මාසම්බුද්ධො උද්ධරිතුං පටිබලො’’ති. අථෙවං පරිවිතක්කෙන්තස්ස තෙන ඛො පන සමයෙන සක්කස්ස දෙවානමින්දස්ස උස්සුක්කං උදපාදි භගවන්තං දස්සනාය.

කහං නු ඛො භගවා එතරහි විහරතීති කතරස්මිං ජනපදෙ කතරං නගරං උපනිස්සාය කස්ස පච්චයෙ පරිභුඤ්ජන්තො කස්ස අමතං ධම්මං දෙසයමානො විහරතීති. අද්දසා ඛොති අද්දක්ඛි පටිවිජ්ඣි. මාරිසාති පියවචනමෙතං, දෙවතානං පාටියෙක්කො වොහාරො. නිද්දුක්ඛාතිපි වුත්තං හොති. කස්මා පනෙස දෙවෙ ආමන්තෙසි? සහායත්ථාය. පුබ්බෙ කිරෙස භගවති සළලඝරෙ විහරන්තෙ එකකොව දස්සනාය අගමාසි. සත්ථා ‘‘අපරිපක්කං තාවස්ස ඤාණං, කතිපාහං පන අතික්කමිත්වා මයි ඉන්දසාලගුහායං විහරන්තෙ පඤ්ච පුබ්බනිමිත්තානි දිස්වා මරණභයභීතො ද්වීසු දෙවලොකෙසු දෙවතාහි සද්ධිං උපසඞ්කමිත්වා චුද්දස පඤ්හෙ පුච්ඡිත්වා උපෙක්ඛාපඤ්හවිස්සජ්ජනාවසානෙ අසීතියා දෙවතාසහස්සෙහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහිස්සතී’’ති චින්තෙත්වා ඔකාසං නාකාසි. සො ‘‘මම පුබ්බෙපි එකකස්ස ගතත්තා සත්ථාරා ඔකාසො න කතො, අද්ධා මෙ නත්ථි මග්ගඵලස්ස උපනිස්සයො, එකස්ස පන උපනිස්සයෙ සති චක්කවාළපරියන්තායපි පරිසාය භගවා ධම්මං දෙසෙතියෙව. අවස්සං ඛො පන ද්වීසු දෙවලොකෙසු කස්සචි දෙවස්ස උපනිස්සයො භවිස්සති, තං සන්ධාය සත්ථා ධම්මං දෙසෙස්සති. තං සුත්වා අහම්පි අත්තනො දොමනස්සං වූපසමෙස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා සහායත්ථාය ආමන්තෙසි.

එවං භද්දං තවාති ඛො දෙවා තාවතිංසාති එවං හොතු මහාරාජ, ගච්ඡාම භගවන්තං දස්සනාය, දුල්ලභො බුද්ධුප්පාදො, භද්දං තව, යො ත්වං ‘‘පබ්බතකීළං නදීකීළං ගච්ඡාමා’’ති අවත්වා අම්හෙ එවරූපෙසු ඨානෙසු නියොජෙසීති. පච්චස්සොසුන්ති තස්ස වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිංසු.

345. පඤ්චසිඛං ගන්ධබ්බදෙවපුත්තං ආමන්තෙසීති දෙවෙ තාව ආමන්තෙතු, ඉමං කස්මා විසුං ආමන්තෙසි? ඔකාසකරණත්ථං. එවං කිරස්ස අහොසි ‘‘ද්වීසු දෙවලොකෙසු දෙවතා ගහෙත්වා ධුරෙන පහරන්තස්ස විය සත්ථාරං උපසඞ්කමිතුං න යුත්තං, අයං පන පඤ්චසිඛො දසබලස්ස උපට්ඨාකො වල්ලභො ඉච්ඡිතිච්ඡිතක්ඛණෙ ගන්ත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා ධම්මං සුණාති, ඉමං පුරතො පෙසෙත්වා ඔකාසං කාරෙත්වා ඉමිනා කතොකාසෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡිස්සාමී’’ති ඔකාසකරණත්ථං ආමන්තෙසි.

එවං භද්දං තවාති සො ‘‘එවං මහාරාජ, හොතු, භද්දං තව, යො ත්වං මං ‘එහි, මාරිස, උය්‍යානකීළාදීනි වා නටසමජ්ජාදීනි වා දස්සනාය ගච්ඡාමා’ති අවත්වා ‘බුද්ධං පස්සිස්සාම, ධම්මං සොස්සාමා’ති වදසී’’ති දළ්හතරං උපත්ථම්භෙන්තො දෙවානමින්දස්ස වචනං පටිස්සුත්වා අනුචරියං සහචරණං එකතො ගමනං උපාගමි.

තත්ථ බෙලුවපණ්ඩුන්ති බෙලුවපක්කං විය පණ්ඩුවණ්ණං. තස්ස කිර සොවණ්ණමයං පොක්ඛරං, ඉන්දනීලමයො දණ්ඩො, රජතමයා තන්තියො, පවාළමයා වෙඨකා, වීණාපත්තකං ගාවුතං, තන්තිබන්ධනට්ඨානං ගාවුතං, උපරි දණ්ඩකො ගාවුතන්ති තිගාවුතප්පමාණා වීණා. ඉති සො තං වීණං ආදාය සමපඤ්ඤාසමුච්ඡනා මුච්ඡෙත්වා අග්ගනඛෙහි පහරිත්වා මධුරං ගීතස්සරං නිච්ඡාරෙත්වා සෙසදෙවෙ සක්කස්ස ගමනකාලං ජානාපෙන්තො එකමන්තං අට්ඨාසි. එවං තස්ස ගීතවාදිතසඤ්ඤාය සන්නිපතිතෙ දෙවගණෙ අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො…පෙ… වෙදියකෙ පබ්බතෙ පච්චුට්ඨාසි.

346. අතිරිව ඔභාසජාතොති අඤ්ඤෙසු දිවසෙසු එකස්සෙව දෙවස්ස වා මාරස්ස වා බ්‍රහ්මුනො වා ඔභාසෙන ඔභාසජාතො හොති, තංදිවසං පන ද්වීසු දෙවලොකෙසු දෙවතානං ඔභාසෙන අතිරිව ඔභාසජාතො එකපජ්ජොතො සහස්සචන්දසූරියඋග්ගතකාලසදිසො අහොසි. පරිතො ගාමෙසු මනුස්සාති සමන්තා ගාමෙසු මනුස්සා. පකතිසායමාසකාලෙයෙව කිර ගාමමජ්ඣෙ දාරකෙසු කීළන්තෙසු තත්ථ සක්කො අගමාසි, තස්මා මනුස්සා පස්සිත්වා එවමාහංසු. නනු ච මජ්ඣිමයාමෙ දෙවතා භගවන්තං උපසඞ්කමන්ති, අයං කස්මා පඨමයාමස්සාපි පුරිමභාගෙයෙව ආගතොති? මරණභයෙනෙව තජ්ජිතත්තා. කිංසු නාමාති කිංසු නාම භො එතං, කො නු ඛො අජ්ජ මහෙසක්ඛො දෙවො වා බ්‍රහ්මා වා භගවන්තං පඤ්හං පුච්ඡිතුං ධම්මං සොතුං උපසඞ්කමන්තො, කථංසු නාම භො භගවා පඤ්හං විස්සජ්ජෙස්සති ධම්මං දෙසෙස්සති, ලාභා අම්හාකං, යෙසං නො එවං දෙවතානං කඞ්ඛාවිනොදකො සත්ථා අවිදූරෙ විහාරෙ වසති, යෙ ලභාම ථාලකභික්ඛම්පි කටච්ඡුභික්ඛම්පි දාතුන්ති සංවිග්ගා ලොමහට්ඨජාතා උද්ධග්ගලොමා හුත්වා දසනඛසමොධානසමුජ්ජලං අඤ්ජලිං සිරස්මිං පතිට්ඨපෙත්වා නමස්සමානා අට්ඨංසු.

347. දුරුපසඞ්කමාති දුපයිරුපාසියා. අහං සරාගො සදොසො සමොහො, සත්ථා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො, තස්මා දුපයිරුපාසියා තථාගතා මාදිසෙන. ඣායීති ලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන ච ආරම්මණූපනිජ්ඣානෙන ච ඣායී. තස්මිඤ්ඤෙව ඣානෙ රතාති ඣානරතා. තදන්තරං පටිසල්ලීනාති තදන්තරං පටිසල්ලීනා සම්පති පටිසල්ලීනා වා. තස්මා න කෙවලං ඣායී ඣානරතාති දුරුපසඞ්කමා, ඉදානිමෙව පටිසල්ලීනාතිපි දුරුපසඞ්කමා. පසාදෙය්‍යාසීති ආරාධෙය්‍යාසි, ඔකාසං මෙ කාරෙත්වා දදෙය්‍යාසීති වදති. බෙලුවපණ්ඩුවීණං ආදායාති නනු පුබ්බෙව ආදින්නාති? ආම, ආදින්නා. මග්ගගමනවසෙන පන අංසකූටෙ ලග්ගිතා, ඉදානි නං වාමහත්ථෙ ඨපෙත්වා වාදනසජ්ජං කත්වා ආදියි. තෙන වුත්තං ‘‘ආදායා’’ති.