ආනන්දඅච්ඡරියධම්මවණ්ණනා

207. විහාරන්ති ඉධ මණ්ඩලමාලො විහාරොති අධිප්පෙතො, තං පවිසිත්වා. කපිසීසන්ති ද්වාරබාහකොටියං ඨිතං අග්ගළරුක්ඛං. රොදමානො අට්ඨාසීති සො කිරායස්මා චින්තෙසි – ‘‘සත්ථාරා මම සංවෙගජනකං වසනට්ඨානං කථිතං, චෙතියචාරිකාය සාත්ථකභාවො කථිතො, මාතුගාමෙ පටිපජ්ජිතබ්බපඤ්හො විස්සජ්ජිතො, අත්තනො සරීරෙ පටිපත්ති අක්ඛාතා, චත්තාරො ථූපාරහා කථිතා, ධුවං අජ්ජ භගවා පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති, තස්සෙවං චින්තයතො බලවදොමනස්සං උප්පජ්ජි. අථස්ස එතදහොසි – ‘‘භගවතො සන්තිකෙ රොදනං නාම අඵාසුකං, එකමන්තං ගන්ත්වා සොකං තනුකං කරිස්සාමී’’ති, සො තථා අකාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘රොදමානො අට්ඨාසී’’ති.

අහඤ්ච වතම්හීති අහඤ්ච වත අම්හි, අහං වතම්හීතිපි පාඨො. යො මම අනුකම්පකොති යො මං අනුකම්පති අනුසාසති, ස්වෙ දානි පට්ඨාය කස්ස මුඛධොවනං දස්සාමි, කස්ස පාදෙ ධොවිස්සාමි, කස්ස සෙනාසනං පටිජග්ගිස්සාමි, කස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා විචරිස්සාමීති බහුං විලපි. ආමන්තෙසීති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අන්තරෙ ථෙරං අදිස්වා ආමන්තෙසි.

මෙත්තෙන කායකම්මෙනාති මෙත්තචිත්තවසෙන පවත්තිතෙන මුඛධොවනදානාදිකායකම්මෙන. හිතෙනාති හිතවුද්ධියා කතෙන. සුඛෙනාති සුඛසොමනස්සෙනෙව කතෙන, න දුක්ඛිනා දුම්මනෙන හුත්වාති අත්ථො. අද්වයෙනාති ද්වෙ කොට්ඨාසෙ කත්වා අකතෙන. යථා හි එකො සම්මුඛාව කරොති න පරම්මුඛා, එකො පරම්මුඛාව කරොති න සම්මුඛා එවං විභාගං අකත්වා කතෙනාති වුත්තං හොති. අප්පමාණෙනාති පමාණවිරහිතෙන. චක්කවාළම්පි හි අතිසම්බාධං, භවග්ගම්පි අතිනීචං, තයා කතං කායකම්මමෙව බහුන්ති දස්සෙති.

මෙත්තෙන වචීකම්මෙනාති මෙත්තචිත්තවසෙන පවත්තිතෙන මුඛධොවනකාලාරොචනාදිනා වචීකම්මෙන. අපි ච ඔවාදං සුත්වා – ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති වචනම්පි මෙත්තං වචීකම්මමෙව. මෙත්තෙන මනොකම්මෙනාති කාලස්සෙව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා විවිත්තාසනෙ නිසීදිත්වා – ‘‘සත්ථා අරොගො හොතු, අබ්‍යාපජ්ජො සුඛී’’ති එවං පවත්තිතෙන මනොකම්මෙන. කතපුඤ්ඤොසීති කප්පසතසහස්සං අභිනීහාරසම්පන්නොසීති දස්සෙති. කතපුඤ්ඤොසීති ච එත්තාවතා විස්සත්ථො මා පමාදමාපජ්ජි, අථ ඛො පධානමනුයුඤ්ජ. එවඤ්හි අනුයුත්තො ඛිප්පං හොහිසි අනාසවො, ධම්මසඞ්ගීතිකාලෙ අරහත්තං පාපුණිස්සසි. න හි මාදිසස්ස කතපාරිචරියා නිප්ඵලා නාම හොතීති දස්සෙති.

208. එවඤ්ච පන වත්වා මහාපථවිං පත්ථරන්තො විය ආකාසං විත්ථාරෙන්තො විය චක්කවාළගිරිං ඔසාරෙන්තො විය සිනෙරුං උක්ඛිපෙන්තො විය මහාජම්බුං ඛන්ධෙ ගහෙත්වා චාලෙන්තො විය ආයස්මතො ආනන්දස්ස ගුණකථං ආරභන්තො අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි. තත්ථ ‘‘යෙපි තෙ, භික්ඛවෙ, එතරහී’’ති කස්මා න වුත්තං? අඤ්ඤස්ස බුද්ධස්ස නත්ථිතාය. එතෙනෙව චෙතං වෙදිතබ්බං – ‘‘යථා චක්කවාළන්තරෙපි අඤ්ඤො බුද්ධො නත්ථී’’ති. පණ්ඩිතොති බ්‍යත්තො. මෙධාවීති ඛන්ධධාතුආයතනාදීසු කුසලො.

209. භික්ඛුපරිසා ආනන්දං දස්සනායාති යෙ භගවන්තං පස්සිතුකාමා ථෙරං උපසඞ්කමන්ති, යෙ ච ‘‘ආයස්මා කිරානන්දො සමන්තපාසාදිකො අභිරූපො දස්සනීයො බහුස්සුතො සඞ්ඝසොභනො’’ති ථෙරස්ස ගුණෙ සුත්වා ආගච්ඡන්ති, තෙ සන්ධාය ‘‘භික්ඛුපරිසා ආනන්දං දස්සනාය උපසඞ්කමන්තී’’ති වුත්තං. එස නයො සබ්බත්ථ. අත්තමනාති සවනෙන නො දස්සනං සමෙතීති සකමනා තුට්ඨචිත්තා. ධම්මන්ති ‘‘කච්චි, ආවුසො, ඛමනීයං, කච්චි යාපනීයං, කච්චි යොනිසො මනසිකාරෙන කම්මං කරොථ, ආචරියුපජ්ඣායෙ වත්තං පූරෙථා’’ති එවරූපං පටිසන්ථාරධම්මං. තත්ථ භික්ඛුනීසු – ‘‘කච්චි, භගිනියො, අට්ඨ ගරුධම්මෙ සමාදාය වත්තථා’’ති ඉදම්පි නානාකරණං හොති. උපාසකෙසු ආගතෙසු ‘‘උපාසක, න තෙ කච්චි සීසං වා අඞ්ගං වා රුජ්ජති, අරොගා තෙ පුත්තභාතරො’’ති න එවං පටිසන්ථාරං කරොති. එවං පන කරොති – ‘‘කථං උපාසකා තීණි සරණානි පඤ්ච සීලානි රක්ඛථ, මාසස්ස අට්ඨ උපොසථෙ කරොථ, මාතාපිතූනං උපට්ඨානවත්තං පූරෙථ, ධම්මිකසමණබ්‍රාහ්මණෙ පටිජග්ගථා’’ති. උපාසිකාසුපි එසෙව නයො.

ඉදානි ආනන්දත්ථෙරස්ස චක්කවත්තිනා සද්ධිං උපමං කරොන්තො චත්තාරොමෙ භික්ඛවෙතිආදිමාහ. තත්ථ ඛත්තියාති අභිසිත්තා ච අනභිසිත්තා ච ඛත්තියජාතිකා. තෙ කිර – ‘‘රාජා චක්කවත්තී නාම අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො ආකාසෙන විචරන්තො රජ්ජං අනුසාසති ධම්මිකො ධම්මරාජා’’ති තස්ස ගුණකථං සුත්වා ‘‘සවනෙන දස්සනම්පි සම’’න්ති අත්තමනා හොන්ති. භාසතීති කථෙන්තො – ‘‘කථං, තාතා, රාජධම්මං පූරෙථ, පවෙණිං රක්ඛථා’’ති පටිසන්ථාරං කරොති. බ්‍රාහ්මණෙසු පන – ‘‘කථං ආචරියා මන්තෙ වාචෙථ, කථං අන්තෙවාසිකා මන්තෙ ගණ්හන්ති, දක්ඛිණං වා වත්ථානි වා කපිලං වා අලත්ථා’’ති පටිසන්ථාරං කරොති. ගහපතීසු – ‘‘කථං තාතා, න වො රාජකුලතො දණ්ඩෙන වා බලිනා වා පීළා අත්ථි, සම්මා දෙවො ධාරං අනුපවෙච්ඡති, සස්සානි සම්පජ්ජන්තී’’ති එවං පටිසන්ථාරං කරොති. සමණෙසු – ‘‘කථං, භන්තෙ, පබ්බජිතපරික්ඛාරා සුලභා, සමණධම්මෙ න පමජ්ජථා’’ති එවං පටිසන්ථාරං කරොති.