චතුසංවෙජනීයඨානවණ්ණනා

202. වස්සංවුට්ඨාති බුද්ධකාලෙ කිර ද්වීසු කාලෙසු භික්ඛූ සන්නිපතන්ති උපකට්ඨාය වස්සූපනායිකාය කම්මට්ඨානග්ගහණත්ථං, වුට්ඨවස්සා ච ගහිතකම්මට්ඨානානුයොගෙන නිබ්බත්තිතවිසෙසාරොචනත්ථං. යථා ච බුද්ධකාලෙ, එවං තම්බපණ්ණිදීපෙපි අපාරගඞ්ගාය භික්ඛූ ලොහපාසාදෙ සන්නිපතිංසු, පාරගඞ්ගාය භික්ඛූ තිස්සමහාවිහාරෙ. තෙසු අපාරගඞ්ගාය භික්ඛූ සඞ්කාරඡඩ්ඩකසම්මජ්ජනියො ගහෙත්වා ආගන්ත්වා මහාවිහාරෙ සන්නිපතිත්වා චෙතියෙ සුධාකම්මං කත්වා – ‘‘වුට්ඨවස්සා ආගන්ත්වා ලොහපාසාදෙ සන්නිපතථා’’ති වත්තං කත්වා ඵාසුකට්ඨානෙසු වසිත්වා වුට්ඨවස්සා ආගන්ත්වා ලොහපාසාදෙ පඤ්චනිකායමණ්ඩලෙ, යෙසං පාළි පගුණා, තෙ පාළිං සජ්ඣායන්ති. යෙසං අට්ඨකථා පගුණා, තෙ අට්ඨකථං සජ්ඣායන්ති. යො පාළිං වා අට්ඨකථං වා විරාධෙති, තං – ‘‘කස්ස සන්තිකෙ තයා ගහිත’’න්ති විචාරෙත්වා උජුං කත්වා ගාහාපෙන්ති. පාරගඞ්ගාවාසිනොපි තිස්සමහාවිහාරෙ එවමෙව කරොන්ති. එවං ද්වීසු කාලෙසු සන්නිපතිතෙසු භික්ඛූසු යෙ පුරෙ වස්සූපනායිකාය කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ගතා විසෙසාරොචනත්ථං ආගච්ඡන්ති, එවරූපෙ සන්ධාය ‘‘පුබ්බෙ භන්තෙ වස්සංවුට්ඨා’’තිආදිමාහ.

මනොභාවනීයෙති මනසා භාවිතෙ සම්භාවිතෙ. යෙ වා මනො මනං භාවෙන්ති වඩ්ඪෙන්ති රාගරජාදීනි පවාහෙන්ති, එවරූපෙති අත්ථො. ථෙරො කිර වත්තසම්පන්නො මහල්ලකං භික්ඛුං දිස්වා ථද්ධො හුත්වා න නිසීදති, පච්චුග්ගමනං කත්වා හත්ථතො ඡත්තඤ්ච පත්තචීවරඤ්ච ගහෙත්වා පීඨං පප්ඵොටෙත්වා දෙති, තත්ථ නිසින්නස්ස වත්තං කත්වා සෙනාසනං පටිජග්ගිත්වා දෙති. නවකං භික්ඛුං දිස්වා තුණ්හීභූතො න නිසීදති, සමීපෙ ඨත්වා වත්තං කරොති. සො තාය වත්තපටිපත්තියා අපරිහානිං පත්ථයමානො එවමාහ.

අථ භගවා – ‘‘ආනන්දො මනොභාවනීයානං දස්සනං න ලභිස්සාමී’’ති චින්තෙති, හන්දස්ස, මනොභාවනීයානං දස්සනට්ඨානං ආචික්ඛිස්සාමි, යත්ථ වසන්තො ඉතො චිතො ච අනාහිණ්ඩිත්වාව ලච්ඡති මනොභාවනීයෙ භික්ඛූ දස්සනායාති චින්තෙත්වා චත්තාරිමානීතිආදිමාහ.

තත්ථ සද්ධස්සාති බුද්ධාදීසු පසන්නචිත්තස්ස වත්තසම්පන්නස්ස, යස්ස පාතො පට්ඨාය චෙතියඞ්ගණවත්තාදීනි සබ්බවත්තානි කතානෙව පඤ්ඤායන්ති. දස්සනීයානීති දස්සනාරහානි දස්සනත්ථාය ගන්තබ්බානි. සංවෙජනීයානීති සංවෙගජනකානි. ඨානානීති කාරණානි, පදෙසඨානානෙව වා.

යෙ හි කෙචීති ඉදං චෙතියචාරිකාය සත්ථකභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. තත්ථ චෙතියචාරිකං ආහිණ්ඩන්තාති යෙ ච තාව තත්ථ තත්ථ චෙතියඞ්ගණං සම්මජ්ජන්තා, ආසනානි ධොවන්තා බොධිම්හි උදකං සිඤ්චන්තා ආහිණ්ඩන්ති, තෙසු වත්තබ්බමෙව නත්ථි අසුකවිහාරෙ ‘‘චෙතියං වන්දිස්සාමා’’ති නික්ඛමිත්වා පසන්නචිත්තා අන්තරා කාලඞ්කරොන්තාපි අනන්තරායෙන සග්ගෙ පතිට්ඨහිස්සන්ති යෙවාති දස්සෙති.