බ්‍රාහ්මණපඤ්ඤත්තිවණ්ණනා
309-310. චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කන්ති භගවා – ‘‘අයං බ්‍රාහ්මණො ආගතකාලතො පට්ඨාය අධොමුඛො ථද්ධගත්තො කිං චින්තයමානො නිසින්නො, කිං නු ඛො චින්තෙතී’’ති ආවජ්ජන්තො අත්තනො චෙතසා තස්ස චිත්තං අඤ්ඤාසි. තෙන වුත්තං – ‘‘චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤායා’’ති. විහඤ්ඤතීති විඝාතං ආපජ්ජති. අනුවිලොකෙත්වා පරිසන්ති භගවතො සකසමයෙ පඤ්හපුච්ඡනෙන උදකෙ මියමානො උක්ඛිපිත්වා ථලෙ ඨපිතො විය සමපස්සද්ධකායචිත්තො හුත්වා පරිසං සඞ්ගණ්හනත්ථං දිට්ඨිසඤ්ජානෙනෙව ‘‘උපධාරෙන්තු මෙ භොන්තො වචන’’න්ති වදන්තො විය අනුවිලොකෙත්වා පරිසං භගවන්තං එතදවොච.
311-313. සුජං පග්ගණ්හන්තානන්ති යඤ්ඤයජනත්ථාය සුජං ගණ්හන්තෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු පඨමො වා දුතියො වාති අත්ථො. සුජාය දිය්‍යමානං මහායාගං පටිග්ගණ්හන්තානන්ති පොරාණා. ඉති බ්‍රාහ්මණො සකසමයවසෙන සම්මදෙව පඤ්හං විස්සජ්ජෙසි. භගවා පන විසෙසතො උත්තමබ්‍රාහ්මණස්ස දස්සනත්ථං – ‘‘ඉමෙසං පනා’’තිආදිමාහ. එතදවොචුන්ති සචෙ ජාතිවණ්ණමන්තසම්පන්නො බ්‍රාහ්මණො න හොති, අථ කො චරහි ලොකෙ බ්‍රාහ්මණො භවිස්සති? නාසෙති නො අයං සොණදණ්ඩො, හන්දස්ස වාදං පටික්ඛිපිස්සාමාති චින්තෙත්වා එතදවොචුං. අපවදතීති පටික්ඛිපති. අනුපක්ඛන්දතීති අනුපවිසති. ඉදං – ‘‘සචෙ ත්වං පසාදවසෙන සමණං ගොතමං සරණං ගන්තුකාමො, ගච්ඡ; මා බ්‍රාහ්මණස්ස සමයං භින්දී’’ති අධිප්පායෙන ආහංසු.
314. එතදවොචාති ඉමෙසු බ්‍රාහ්මණෙසු එවං එකප්පහාරෙනෙව විරවන්තෙසු ‘‘අයං කථා පරියොසානං න ගමිස්සති, හන්ද නෙ නිස්සද්දෙ කත්වා සොණදණ්ඩෙනෙව සද්ධිං කථෙමී’’ති චින්තෙත්වා – ‘‘එතං සචෙ ඛො තුම්හාක’’න්තිආදිකං වචනං අවොච.
315-316. සහධම්මෙනාති සකාරණෙන. සමසමොති ඨපෙත්වා එකදෙසසමත්තං සමභාවෙන සමො, සබ්බාකාරෙන සමොති අත්ථො. අහමස්ස මාතාපිතරො ජානාමීති භගිනියා පුත්තස්ස මාතාපිතරො කිං න ජානිස්සති, කුලකොටිපරිදීපනං සන්ධායෙව වදති. මුසාවාදම්පි භණෙය්‍යාති අත්ථභඤ්ජනකං මුසාවාදං කථෙය්‍ය. කිං වණ්ණො කරිස්සතීති අබ්භන්තරෙ ගුණෙ අසති කිං කරිස්සති? කිමස්ස බ්‍රාහ්මණභාවං රක්ඛිතුං සක්ඛිස්සතීති අත්ථො. අථාපි සියා පුන – ‘‘පකතිසීලෙ ඨිතස්ස බ්‍රාහ්මණභාවං සාධෙන්තී’’ති එවම්පි සීලමෙව සාධෙස්සති, තස්මිං හිස්ස අසති බ්‍රාහ්මණභාවො නාහොසීති සම්මොහමත්තං වණ්ණාදයො. ඉදං පන සුත්වා තෙ බ්‍රාහ්මණා – ‘‘සභාවං ආචරියො ආහ, අකාරණාව මයං උජ්ඣායිම්හා’’ති තුණ්හී අහෙසුං.