සීලපඤ්ඤාකථාවණ්ණනා

317. තතො භගවා ‘කථිතො බ්‍රාහ්මණෙන පඤ්හො, කිං පනෙත්ථ පතිට්ඨාතුං සක්ඛිස්සති, න සක්ඛිස්සතී’ති? තස්ස වීමංසනත්ථං – ‘‘ඉමෙසං පන බ්‍රාහ්මණා’’තිආදිමාහ. සීලපරිධොතාති සීලපරිසුද්ධා. යත්ථ සීලං තත්ථ පඤ්ඤාති යස්මිං පුග්ගලෙ සීලං, තත්ථෙව පඤ්ඤා, කුතො දුස්සීලෙ පඤ්ඤා? පඤ්ඤාරහිතෙ වා ජළෙ එළමූගෙ කුතො සීලන්ති? සීලපඤ්ඤාණන්ති සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච සීලපඤ්ඤාණං. පඤ්ඤාණන්ති පඤ්ඤායෙව. එවමෙතං බ්‍රාහ්මණාති භගවා බ්‍රාහ්මණස්ස වචනං අනුජානන්තො ආහ. තත්ථ සීලපරිධොතා පඤ්ඤාති චතුපාරිසුද්ධිසීලෙන ධොතා. කථං පන සීලෙන පඤ්ඤං ධොවතීති? යස්ස පුථුජ්ජනස්ස සීලං සට්ඨිඅසීතිවස්සානි අඛණ්ඩං හොති, සො මරණකාලෙපි සබ්බකිලෙසෙ ඝාතෙත්වා සීලෙන පඤ්ඤං ධොවිත්වා අරහත්තං ගණ්හාති. කන්දරසාලපරිවෙණෙ මහාසට්ඨිවස්සත්ථෙරො විය. ථෙරෙ කිර මරණමඤ්චෙ නිපජ්ජිත්වා බලවවෙදනාය නිත්ථුනන්තෙ, තිස්සමහාරාජා ‘‘ථෙරං පස්සිස්සාමී’’ති ගන්ත්වා පරිවෙණද්වාරෙ ඨිතො තං සද්දං සුත්වා පුච්ඡි – ‘‘කස්ස සද්දො අය’’න්ති? ථෙරස්ස නිත්ථුනනසද්දොති. ‘‘පබ්බජ්ජාය සට්ඨිවස්සෙන වෙදනාපරිග්ගහමත්තම්පි න කතං, න දානි නං වන්දිස්සාමී’’ති නිවත්තිත්වා මහාබොධිං වන්දිතුං ගතො. තතො උපට්ඨාකදහරො ථෙරං ආහ – ‘‘කිං නො, භන්තෙ, ලජ්ජාපෙථ, සද්ධොපි රාජා විප්පටිසාරී හුත්වා න වන්දිස්සාමී’’ති ගතොති. කස්මා ආවුසොති? තුම්හාකං නිත්ථුනනසද්දං සුත්වාති. ‘‘තෙන හි මෙ ඔකාසං කරොථා’’ති වත්වා වෙදනං වික්ඛම්භිත්වා අරහත්තං පත්වා දහරස්ස සඤ්ඤං අදාසි – ‘‘ගච්ඡාවුසො, ඉදානි රාජානං අම්හෙ වන්දාපෙහී’’ති. දහරො ගන්ත්වා – ‘‘ඉදානි කිර ථෙරං, වන්දථා’’ති ආහ. රාජා සංසුමාරපතිතෙන ථෙරං වන්දන්තො – ‘‘නාහං අය්‍යස්ස අරහත්තං වන්දාමි, පුථුජ්ජනභූමියං පන ඨත්වා රක්ඛිතසීලමෙව වන්දාමී’’ති ආහ, එවං සීලෙන පඤ්ඤං ධොවති නාම. යස්ස පන අබ්භන්තරෙ සීලසංවරො නත්ථි, උග්ඝාටිතඤ්ඤුතාය පන චතුප්පදිකගාථාපරියොසානෙ පඤ්ඤාය සීලං ධොවිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණාති. අයං පඤ්ඤාය සීලං ධොවති නාම. සෙය්‍යථාපි සන්තතිමහාමත්තො.

318. කතමං පන තං බ්‍රාහ්මණාති කස්මා ආහ? භගවා කිර චින්තෙසි – ‘‘බ්‍රාහ්මණා බ්‍රාහ්මණසමයෙ පඤ්චසීලානි ‘සීල’න්ති පඤ්ඤාපෙන්ති, වෙදත්තයඋග්ගහණපඤ්ඤා පඤ්ඤාති. උපරිවිසෙසං න ජානන්ති. යංනූනාහං බ්‍රාහ්මණස්ස උත්තරිවිසෙසභූතං මග්ගසීලං, ඵලසීලං, මග්ගපඤ්ඤං, ඵලපඤ්ඤඤ්ච දස්සෙත්වා අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨපෙය්‍ය’’න්ති. අථ නං කථෙතුකම්‍යතාය පුච්ඡන්තො – ‘‘කතමං පන තං, බ්‍රාහ්මණ, සීලං කතමා සා පඤ්ඤා’’ති ආහ. අථ බ්‍රාහ්මණො – ‘‘මයා සකසමයවසෙන පඤ්හො විස්සජ්ජිතො. සමණො පන මං ගොතමො පුන නිවත්තිත්වා පුච්ඡති, ඉදානිස්සාහං චිත්තං පරිතොසෙත්වා විස්සජ්ජිතුං සක්කුණෙය්‍යං වා න වා? සචෙ න සක්ඛිස්සං පඨමං උප්පන්නාපි මෙ ලජ්ජා භිජ්ජිස්සති. අසක්කොන්තස්ස පන න සක්කොමීති වචනෙ දොසො නත්ථී’’ති පුන නිවත්තිත්වා භගවතොයෙව භාරං කරොන්තො ‘‘එත්තකපරමාව මය’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ එත්තකපරමාති එත්තකං සීලපඤ්ඤාණන්ති වචනමෙව පරමං අම්හාකං, තෙ මයං එත්තකපරමා, ඉතො පරං එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං න ජානාමාති අත්ථො.

අථස්ස භගවා සීලපඤ්ඤාය මූලභූතස්ස තථාගතස්ස උප්පාදතො පභුති සීලපඤ්ඤාණං දස්සෙතුං – ‘‘ඉධ බ්‍රාහ්මණ, තථාගතො’’තිආදිමාහ. තස්සත්ථො සාමඤ්ඤඵලෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො, අයං පන විසෙසො, ඉධ තිවිධම්පි සීලං – ‘‘ඉදම්පිස්ස හොති සීලස්මි’’න්ති එවං සීලමිච්චෙව නිය්‍යාතිතං පඨමජ්ඣානාදීනි චත්තාරි ඣානානි අත්ථතො පඤ්ඤාසම්පදා. එවං පඤ්ඤාවසෙන පන අනිය්‍යාතෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාය පදට්ඨානභාවමත්තෙන දස්සෙත්වා විපස්සනාපඤ්ඤාතො පට්ඨාය පඤ්ඤා නිය්‍යාතිතාති.