(2.) ආයුප්පමාණං

1022. අප්පං වා භිය්‍යොති දුතියං වස්සසතං අප්පත්වා වීසාය වා තිංසාය වා චත්තාලීසාය වා පඤ්ඤාසාය වා සට්ඨියා වා වස්සෙහි අධිකම්පි වස්සසතන්ති අත්ථො. සබ්බම්පි හෙතං දුතියං වස්සසතං අප්පත්තත්තා අප්පන්ති වුත්තං.

1024. බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජාදීසු මහාබ්‍රහ්මානං පාරිසජ්ජා පරිචාරිකාති බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා. තෙසං පුරොහිතභාවෙ ඨිතාති බ්‍රහ්මපුරොහිතා. වණ්ණවන්තතාය චෙව දීඝායුකතාය ච මහන්තො බ්‍රහ්මාති මහාබ්‍රහ්මා, තෙසං මහාබ්‍රහ්මානං. ඉමෙ තයොපි ජනා පඨමජ්ඣානභූමියං එකතලෙ වසන්ති; ආයුඅන්තරං පන නෙසං නානා.

1025. පරිත්තා ආභා එතෙසන්ති පරිත්තාභා. අප්පමාණා ආභා එතෙසන්ති අප්පමාණාභා. දණ්ඩදීපිකාය අච්චි විය එතෙසං සරීරතො ආභා ඡිජ්ජිත්වා ඡිජ්ජිත්වා පතන්තී විය සරති විසරතීති ආභස්සරා. ඉමෙපි තයො ජනා දුතියජ්ඣානභූමියං එකතලෙ වසන්ති; ආයුඅන්තරං පන නෙසං නානා.

1026. පරිත්තා සුභා එතෙසන්ති පරිත්තසුභා. අප්පමාණා සුභා එතෙසන්ති අප්පමාණසුභා. සුභෙන ඔකිණ්ණා විකිණ්ණා, සුභෙන සරීරප්පභාවණ්ණෙන එකග්ඝනා, සුවණ්ණමඤ්ජුසාය ඨපිතසම්පජ්ජලිතකඤ්චනපිණ්ඩසස්සිරීකාති සුභකිණ්හා. ඉමෙපි තයො ජනා තතියජ්ඣානභූමියං එකතලෙ වසන්ති; ආයුඅන්තරං පන නෙසං නානා.

1027. ආරම්මණනානත්තතාති ආරම්මණස්ස නානත්තභාවො. මනසිකාරනානත්තතාදීසුපි එසෙව නයො. එත්ථ එකස්ස පථවීකසිණං ආරම්මණං හොති…පෙ… එකස්ස ඔදාතකසිණන්ති ඉදං ආරම්මණනානත්තං. එකො පථවීකසිණං මනසි කරොති…පෙ… එකො ඔදාතකසිණන්ති ඉදං මනසිකාරනානත්තං. එකස්ස පථවීකසිණෙ ඡන්දො හොති…පෙ… එකස්ස ඔදාතකසිණෙති ඉදං ඡන්දනානත්තං. එකො පථවීකසිණෙ පත්ථනං කරොති…පෙ… එකො ඔදාතකසිණෙති ඉදං පණිධිනානත්තං. එකො පථවීකසිණවසෙන අධිමුච්චති…පෙ… එකො ඔදාතකසිණවසෙනාති ඉදං අධිමොක්ඛනානත්තං. එකො පථවීකසිණවසෙන චිත්තං අභිනීහරති…පෙ… එකො ඔදාතකසිණවසෙනාති ඉදං අභිනීහාරනානත්තං. එකස්ස පථවීකසිණපරිච්ඡින්දනකපඤ්ඤා හොති…පෙ… එකස්ස ඔදාතකසිණපරිච්ඡින්දනකපඤ්ඤාති ඉදං පඤ්ඤානානත්තං. තත්ථ ආරම්මණමනසිකාරා පුබ්බභාගෙන කථිතා. ඡන්දපණිධිඅධිමොක්ඛාභිනීහාරා අප්පනායපි වත්තන්ති උපචාරෙපි. පඤ්ඤා පන ලොකියලොකුත්තරමිස්සකා කථිතා.

අසඤ්ඤසත්තානන්ති සඤ්ඤාවිරහිතානං සත්තානං. එකච්චෙ හි තිත්ථායතනෙ පබ්බජිත්වා ‘චිත්තං නිස්සාය රජ්ජනදුස්සනමුය්හනානි නාම හොන්තී’ති චිත්තෙ දොසං දිස්වා ‘අචිත්තකභාවො නාම සොභනො, දිට්ඨධම්මනිබ්බානමෙත’න්ති සඤ්ඤාවිරාගං ජනෙත්වා තත්‍රූපගං පඤ්චමං සමාපත්තිං භාවෙත්වා තත්ථ නිබ්බත්තන්ති. තෙසං උපපත්තික්ඛණෙ එකො රූපක්ඛන්ධොයෙව නිබ්බත්තති. ඨත්වා නිබ්බත්තො ඨිතකො එව හොති, නිසීදිත්වා නිබ්බත්තො නිසින්නකොව නිපජ්ජිත්වා නිබ්බත්තො නිපන්නොව. චිත්තකම්මරූපකසදිසා හුත්වා පඤ්ච කප්පසතානි තිට්ඨන්ති. තෙසං පරියොසානෙ සො රූපකායො අන්තරධායති, කාමාවචරසඤ්ඤා උප්පජ්ජති; තෙන ඉධ සඤ්ඤුප්පාදෙන තෙ දෙවා තම්හා කායා චුතාති පඤ්ඤායන්ති.

විපුලා ඵලා එතෙසන්ති වෙහප්ඵලා. අත්තනො සම්පත්තියා න හායන්ති න විහායන්තීති අවිහා. න කඤ්චි සත්තං තප්පන්තීති අතප්පා. සුන්දරා දස්සනා අභිරූපා පාසාදිකාති සුදස්සා. සුට්ඨ පස්සන්ති, සුන්දරමෙතෙසං වා දස්සනන්ති සුදස්සී. සබ්බෙහි එව ගුණෙහි ච භවසම්පත්තියා ච ජෙට්ඨා, නත්ථෙත්ථ කනිට්ඨාති අකනිට්ඨා.

1028. ආකාසානඤ්චායතනං උපගතාති ආකාසානඤ්චායතනූපගා. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො. ඉති ඡ කාමාවචරා, නව බ්‍රහ්මලොකා, පඤ්ච සුද්ධාවාසා, චත්තාරො අරූපා අසඤ්ඤසත්තවෙහප්ඵලෙහි සද්ධිං ඡබ්බීසති දෙවලොකා; මනුස්සලොකෙන සද්ධිං සත්තවීසති.

තත්ථ සම්මාසම්බුද්ධෙන මනුස්සානං දෙවානඤ්ච ආයුං පරිච්ඡින්දමානෙන චතූසු අපායෙසු භුම්මදෙවෙසු ච ආයු පරිච්ඡින්නං තං කස්මාති? නිරයෙ තාව කම්මමෙව පමාණං. යාව කම්මං න ඛීයති, න තාව චවන්ති. තථා සෙසඅපායෙසු. භුම්මදෙවානම්පි කම්මමෙව පමාණං. තත්ථ නිබ්බත්තා හි කෙචි සත්තාහමත්තං තිට්ඨන්ති, කෙචි අද්ධමාසං, කෙචි මාසං, කප්පං තිට්ඨමානාපි අත්ථියෙව.

තත්ථ මනුස්සෙසු ගිහිභාවෙ ඨිතායෙව සොතාපන්නාපි හොන්ති, සකදාගාමිඵලම්පි අනාගාමිඵලම්පි අරහත්තඵලම්පි පාපුණන්ති. තෙසු සොතාපන්නාදයො යාවජීවං තිට්ඨන්ති. ඛීණාසවා පන පරිනිබ්බායන්ති වා පබ්බජන්ති වා. කස්මා? අරහත්තං නාම සෙට්ඨගුණො, ගිහිලිඞ්ගං හීනං, තං හීනතාය උත්තමං ගුණං ධාරෙතුං න සක්කොති. තස්මා තෙ පරිනිබ්බාතුකාමා වා පබ්බජිතුකාමා වා හොන්ති.

භුම්මදෙවා පන අරහත්තං පත්වාපි යාවජීවං තිට්ඨන්ති. ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු සොතාපන්නසකදාගාමිනො යාවජීවං තිට්ඨන්ති; අනාගාමිනා රූපභවං ගන්තුං වට්ටති, ඛීණාසවෙන පරිනිබ්බාතුං. කස්මා? නිලීයනොකාසස්ස අභාවා. රූපාවචරාරූපාවචරෙසු සබ්බෙපි යාවජීවං තිට්ඨන්ති. තත්ථ රූපාවචරෙ නිබ්බත්තා සොතාපන්නසකදාගාමිනො න පුන ඉධාගච්ඡන්ති, තත්ථෙව පරිනිබ්බායන්ති. එතෙ හි ඣානඅනාගාමිනො නාම.

අට්ඨසමාපත්තිලාභීනං පන කිං නියමෙති? පගුණජ්ඣානං. යදෙවස්ස පගුණං හොති, තෙන උප්පජ්ජති. සබ්බෙසු පන පගුණෙසු කිං නියමෙති? පත්ථනා. යත්ථ උපපත්තිං පත්ථෙති තත්ථෙව උපපජ්ජති. පත්ථනාය අසති කිං නියමෙති? මරණසමයෙ සමාපන්නා සමාපත්ති. මරණසමයෙ සමාපන්නා නත්ථි, කිං නියමෙති? නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපත්ති. එකංසෙන හි සො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ උපපජ්ජති. නවසු බ්‍රහ්මලොකෙසු නිබ්බත්තඅරියසාවකානං තත්‍රූපපත්තිපි හොති උපරූපපත්තිපි න හෙට්ඨූපපත්ති. පුථුජ්ජනානං පන තත්‍රූපපත්තිපි හොති උපරූපපත්තිපි හෙට්ඨූපපත්තිපි. පඤ්චසු සුද්ධාවාසෙසු චතූසු ච අරූපෙසු අරියසාවකානං තත්‍රූපපත්තිපි හොති උපරූපපත්තිපි. පඨමජ්ඣානභූමියං නිබ්බත්තො අනාගාමී නව බ්‍රහ්මලොකෙ සොධෙත්වා මත්ථකෙ ඨිතො පරිනිබ්බාති. වෙහප්ඵලා, අකනිට්ඨා, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනන්ති ඉමෙ තයො දෙවලොකා සෙට්ඨභවා නාම. ඉමෙසු තීසු ඨානෙසු නිබ්බත්තඅනාගාමිනො නෙව උද්ධං ගච්ඡන්ති, න අධො, තත්ථ තත්ථෙව පරිනිබ්බායන්තීති. ඉදමෙත්ථ පකිණ්ණකං.