5. සංසට්ඨවාරවණ්ණනා
338-346. සංසට්ඨවාරෙ කුසලං ධම්මං සංසට්ඨොති කුසලං ධම්මං එකුප්පාදාදිලක්ඛණෙන සම්පයොගට්ඨෙන පච්චයං කත්වාති අත්ථො. කුසලං එකං ඛන්ධං සංසට්ඨොති කුසලං එකං ඛන්ධං සම්පයුත්තපච්චයං කත්වා තයො ඛන්ධා උප්පජ්ජන්ති හෙතුපච්චයාති වුත්තං හොති. ඉමිනා උපායෙන සබ්බපදෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං පන හෙතුපච්චයෙ අරූපධම්මස්සෙව සම්පයොගට්ඨෙන පච්චයං කත්වා තයො පඤ්හා විස්සජ්ජිතා. යථා ච හෙතුපච්චයෙ, තථා ආරම්මණපච්චයාදීසුපි, කෙවලං විපාකපච්චයෙ එකමෙව විස්සජ්ජනං.
347-350. ඉදානි යථාලද්ධානි විස්සජ්ජනානි ගණනවසෙන දස්සෙතුං හෙතුයා තීණීතිආදි වුත්තං. තත්ථ සබ්බතිකෙසු කුසලෙන කුසලං, අකුසලෙන අකුසලං, අබ්‍යාකතෙන අබ්‍යාකතන්ති අයමෙව නියමො. එකකෙ පන අබ්‍යාකතෙන අබ්‍යාකතමෙව ලබ්භතීති එවමෙත්ථ බාවීසතියා පච්චයෙසු තීණි, විපාකෙ එකන්ති ද්වෙ පරිච්ඡෙදා. පච්ඡාජාතෙ අනුලොමං නත්ථි. තස්මා තීණි එකන්ති ඉමෙසඤ්ඤෙව වසෙන දුකතිකාදීසු පච්චයසංසන්දනෙ යත්ථ විපාකපච්චයො පවිසති; තත්ථ එකං, සෙසෙසු තීණීති එවං ගණනා වෙදිතබ්බා. සෙසමෙත්ථ අනුලොමෙ උත්තානත්ථමෙව.
351-354. පච්චනීයෙ පන කුසලං න ලබ්භතීති අකුසලමෙව ආදිං කත්වා විස්සජ්ජනං කතං, තං උත්තානත්ථමෙව.
359. යං පනෙත්ථ පච්චනීයෙ විස්සජ්ජනපරිච්ඡෙදං ගණනතො දස්සෙතුං නහෙතුයා ද්වෙතිආදි වුත්තං, තත්ථ ද්වෙ තීණි එකන්ති තයො පරිච්ඡෙදා. තෙසං වසෙන දුකතිකාදීසු පච්චයසංසන්දනෙ ගණනා වෙදිතබ්බා. ඉධාපි අධිකතරගණනානං ඌනතරගණනෙන සද්ධිං සංසන්දනෙ ඌනතරගණනමෙව ලබ්භති, සමගණනෙන සද්ධිං සමගණනං. යස්මා චෙත්ථ අරූපධම්මායෙව පච්චයුප්පන්නා, තස්මා නහෙතුනාධිපතිනපුරෙජාතනපච්ඡාජාතනාසෙවනනකම්මනවිපාකනඣානනමග්ගනවිප්පයුත්තවසෙන දසෙව පච්චයා පච්චනීකතො දස්සිතා, සෙසා චුද්දස න ලබ්භන්ති. යෙපි ලබ්භන්ති, තෙසුපි විපාකෙ පච්චයුප්පන්නෙ නකම්මනවිපාකා න ලබ්භන්ති.
360-368. නහෙතුපච්චයා නාධිපතියා ද්වෙති නහෙතුයා ලද්ධං ද්වයමෙව. සෙසද්වයෙසුපි එසෙව නයො. නකම්මෙ එකන්ති අහෙතුකකිරියචෙතනං පච්චයුප්පන්නං කත්වා අබ්‍යාකතෙන අබ්‍යාකතං. නවිපාකෙ ද්වෙති අහෙතුකමොහකිරියවසෙන ද්වෙ. නඣානෙ එකන්ති අහෙතුකපඤ්චවිඤ්ඤාණවසෙන අබ්‍යාකතවිස්සජ්ජනං වෙදිතබ්බං. නමග්ගෙ එකන්ති අහෙතුකවිපාකකිරියවසෙන අබ්‍යාකතවිස්සජ්ජනං. ඉමිනාවුපායෙන සබ්බසංසන්දනෙසු අත්ථො වෙදිතබ්බොති.
369-383. අනුලොමපච්චනීයෙ හෙට්ඨා වුත්තා නහෙතුආදයො දසෙව පච්චනීයතො ලබ්භන්ති, න සෙසා. යෙපි ලබ්භන්ති, තෙසු හෙතුම්හි අනුලොමතො ඨිතෙ ඣානමග්ගා පච්චනීයතො න ලබ්භන්තීති සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.
384-391. පච්චනීයානුලොමෙ නහෙතුපච්චයුප්පන්නෙසු අහෙතුකමොහොව ඣානමග්ගපච්චයං ලභති, සෙසා න ලභන්ති. නඣානපච්චයෙ අට්ඨාහෙතුකචිත්තානිපි. නකම්මපච්චයා නහෙතුපච්චයා නාධිපතිපච්චයා නපුරෙජාතපච්චයා ආරම්මණෙ එකන්ති ආරුප්පෙ අහෙතුකකිරියචෙතනාවසෙන අබ්‍යාකතෙන අබ්‍යාකතං. ඉමිනා උපායෙන යං ලබ්භති, යඤ්ච න ලබ්භති, තස්ස වසෙන සබ්බත්ථ ගණනා වෙදිතබ්බාති.
සංසට්ඨවාරවණ්ණනා.