3. අනුලොමපච්චනීයවණ්ණනා

45-48. ඉදානි අනුලොමපච්චනීයං හොති. තං දස්සෙතුං සියා කුසලං ධම්මං පටිච්ච කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජෙය්‍ය හෙතුපච්චයා නආරම්මණපච්චයාතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ ‘‘හෙතුපච්චයා නආරම්මණපච්චයා…පෙ… හෙතුපච්චයා නඅවිගතපච්චයා’’ති හෙතුපදස්ස සෙසෙසු තෙවීසතියා පච්චයෙසු එකෙකෙන සද්ධිං යොජනාවසෙන හෙතුපදාදිකෙ එකමූලකෙ තෙවීසති අනුලොමපච්චනීයානි. තෙසු එකෙකස්මිං එකූනපඤ්ඤාසං කත්වා සත්තවීසාධිකානි එකාදස පුච්ඡාසතානි හොන්ති. දුමූලකෙ පන හෙතාරම්මණපදානං සෙසෙසු ද්වාවීසතියා පච්චයෙසු එකෙකෙන සද්ධිං යොජනාවසෙන ද්වාවීසති අනුලොමපච්චනීයානීති එවං අනුලොමෙ වුත්තෙසු සබ්බෙසු එකමූලකාදීසු එකෙකං පදං පරිහාපෙත්වා අවසෙසානං වසෙන පුච්ඡාගණනා වෙදිතබ්බා. එකමූලකාදීසු චෙත්ථ යා පුච්ඡා පාළියං ආගතා, යා ච න ආගතා, තා සබ්බා හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බා.

තිකඤ්ච පට්ඨානවරං…පෙ… ඡ අනුලොමපච්චනීයම්හි නයා සුගම්භීරාති එත්ථ පන හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ද්වෙ අනුලොමපච්චනීයානි – ධම්මානුලොමපච්චනීයං පච්චයානුලොමපච්චනීයඤ්ච. තත්ථ ‘‘කුසලා ධම්මා’’ති එවං අභිධම්මමාතිකාපදෙහි සඞ්ගහිතානං ධම්මානං ‘‘කුසලං ධම්මං පටිච්ච න කුසලො ධම්මො’’ති අනුලොමපච්චනීයදෙසනාවසෙන පවත්තං ධම්මානුලොමපච්චනීයං නාම. ‘‘හෙතුපච්චයා නආරම්මණපච්චයා’’ති එවං චතුවීසතියා පච්චයෙසු ලබ්භමානපදානං අනුලොමපච්චනීයදෙසනාවසෙන පවත්තං පච්චයානුලොමපච්චනීයං නාම. තත්ථ හෙට්ඨා අට්ඨකථායං ‘‘තිකඤ්ච පට්ඨානවරං…පෙ… ඡ අනුලොමපච්චනීයම්හි නයා සුගම්භීරා’’ති අයං ගාථා ධම්මානුලොමපච්චනීයං සන්ධාය වුත්තා. ඉධ පන අයං ගාථා ධම්මානුලොමෙයෙව පච්චයානුලොමපච්චනීයං සන්ධාය වුත්තා. තස්මා ‘‘ඡ අනුලොමපච්චනීයම්හි නයා සුගම්භීරා’’ති අට්ඨකථාගාථාය ධම්මානුලොමපච්චනීයෙ තිකපට්ඨානාදයො ඡ නයා සුගම්භීරාති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉමස්මිං පනොකාසෙ හෙතුපච්චයා නාරම්මණපච්චයාති එවං පවත්තෙ පච්චයානුලොමපච්චනීයෙ එතෙ ධම්මානුලොමෙයෙව තිකපට්ඨානාදයො ඡ නයා සුගම්භීරාති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො.

තෙසු අනුලොමෙ තිකපට්ඨානෙයෙව කුසලත්තිකමත්තස්ස වසෙන අයං ඉමස්මිං පටිච්චවාරස්ස පණ්ණත්තිවාරෙ සඞ්ඛිපිත්වා පුච්ඡාපභෙදො දස්සිතො. සෙසෙසු පන තිකෙසු සෙසපට්ඨානෙසු ච එකාපි පුච්ඡා න දස්සිතා. තතො පරෙසු පන සහජාතවාරාදීසු කුසලත්තිකස්සාපි වසෙන පුච්ඡං අනුද්ධරිත්වා ලබ්භමානකවසෙන විස්සජ්ජනමෙව දස්සිතං. ‘‘ඡ අනුලොමපච්චනීයම්හි නයා සුගම්භීරා’’ති වචනතො පන ඉමස්මිං පච්චයානුලොමපච්චනීයෙ ඡපි එතෙ පට්ඨානනයා පුච්ඡාවසෙන උද්ධරිත්වා දස්සෙතබ්බා. පට්ඨානං වණ්ණයන්තානඤ්හි ආචරියානං භාරො එසොති.