1. වාදයුත්තිපරිහානිවණ්ණනා

239. ඉදානි පරිහානිකථා හොති. පරිහානිධම්මො අපරිහානිධම්මො, ‘‘ද්වෙමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සෙක්ඛස්ස, භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්ති’’ (අ. නි. 2.185), ‘‘පඤ්චිමෙ, භික්ඛවෙ, ධම්මා සමයවිමුත්තස්ස භික්ඛුනො පරිහානාය සංවත්තන්තී’’ති (අ. නි. 5.149) එවමාදීනි හි සුත්තානි නිස්සාය සම්මිතියා වජ්ජිපුත්තකා සබ්බත්ථිවාදිනො එකච්චෙ ච මහාසඞ්ඝිකා අරහතොපි පරිහානිං ඉච්ඡන්ති, තස්මා තෙ වා හොන්තු අඤ්ඤෙයෙව වා, යෙසං අයං ලද්ධි, තෙසං ලද්ධිභින්දනත්ථං පරිහායති අරහා අරහත්තාති පුච්ඡා සකවාදිස්ස. තත්‍ර පරිහායතීති ද්වෙ පරිහානියො පත්තපරිහානි ච අප්පත්තපරිහානි ච. තත්ථ ‘‘දුතියම්පි ඛො ආයස්මා ගොධිකො තම්හා සාමයිකාය චෙතොවිමුත්තියා පරිහායී’’ති (සං. නි. 1.159) අයං පත්තපරිහානි නාම. ‘‘මා වො සාමඤ්ඤත්ථිකානං සතං සාමඤ්ඤත්ථො පරිහායී’’ති (ම. නි. 1.416-418) අයං අප්පත්තපරිහානි. තාසු ඉධ පත්තපරිහානි අධිප්පෙතා. තඤ්හි සන්ධාය ආමන්තාති පටිඤ්ඤා පරවාදිස්ස. සකසමයෙ පන ඉමං පත්තපරිහානිං නාම ලොකියසමාපත්තියාව ඉච්ඡන්ති, න අරහත්තාදීහි සාමඤ්ඤඵලෙහි. පරසමයෙපි නං සබ්බසාමඤ්ඤඵලෙසු සබ්බභවෙසු සබ්බකාලෙසු සබ්බෙසඤ්ච පුග්ගලානං න ඉච්ඡන්ති. තං පන තෙසං ලද්ධිමත්තමෙවාති සබ්බං ලද්ධිජාලං භින්දිතුං පුන සබ්බත්ථාතිආදිනා නයෙන දෙසනා වඩ්ඪිතා.

තත්ථ යස්මා පරවාදී කමෙන පරිහායිත්වා සොතාපත්තිඵලෙ ඨිතස්ස අරහතො පරිහානිං න ඉච්ඡති, උපරිඵලෙසු ඨිතස්සෙව ඉච්ඡති. යස්මා ච රූපාරූපභවෙසු ඨිතස්ස න ඉච්ඡති, කම්මාරාමතාදීනං පන පරිහානියධම්මානං භාවතො කාමභවෙ ඨිතස්සෙව ඉච්ඡති, තස්මා ‘‘සබ්බත්ථා’’ති පුට්ඨො පටික්ඛිපති. පුන දළ්හං කත්වා පුට්ඨො කාමභවං සන්ධාය පටිජානාති. සබ්බස්මිම්පි හි කාමභවෙ පරිහානිකරා කාමගුණා අත්ථි, තස්මා තත්ථ පරිහායතීති තස්ස ලද්ධි.

තතියපුච්ඡාය පරිහානීති පරිහානිකරෙ ධම්මෙ පුච්ඡති. තත්ථ යස්මා පරිහානි නාම කම්මාරාමතාදිධම්මා, විසෙසතො වා කාමරාගබ්‍යාපාදා එව, තෙ ච රූපාරූපභවෙ නත්ථි, තස්මා ‘‘න හෙව’’න්ති පටික්ඛෙපො පරවාදිස්ස.

සබ්බදාති කාලපුච්ඡා. තත්ථ පඨමපඤ්හෙ යොනිසොමනසිකාරකාලෙ අපරිහායනතො පටික්ඛිපති. දුතියෙ අයොනිසොමනසිකරොතො රත්තිභාගෙ වා දිවසභාගෙ වා සබ්බදා පරිහායනතො පටිජානාති. තතියෙ පරිහානිකරධම්මසමායොගෙ සති මුහුත්තමෙව පරිහානි නාම හොති, තතො පුබ්බෙ අපරිහීනස්ස පච්ඡා පරිහීනස්ස ච පරිහානි නාම නත්ථීති පටික්ඛිපති.

සබ්බෙව අරහන්තොති පඤ්හානං පඨමස්මිං තික්ඛින්ද්‍රියෙ සන්ධාය පටික්ඛිපති. දුතියස්මිං මුදින්ද්‍රියෙ සන්ධාය පටිජානාති. තතියස්මිම්පි තික්ඛින්ද්‍රියාව අධිප්පෙතා. තෙසඤ්හි සබ්බෙසම්පි පරිහානි න හොතීති තස්ස ලද්ධි.

සෙට්ඨිඋදාහරණෙ පඨමපුච්ඡා පරවාදිස්ස, දුතියා සකවාදිස්ස. තත්‍රායං අධිප්පායො – යං මං තුම්හෙ පුච්ඡථ – ‘‘අරහා අරහත්තා පරිහායන්තො චතූහි ඵලෙහි පරිහායතී’’ති, තත්‍ර වො පටිපුච්ඡාමි – ‘‘චතූහි සතසහස්සෙහි සෙට්ඨී සෙට්ඨිත්තං කරොන්තො සතසහස්සෙහි පරිහීනෙ සෙට්ඨී සෙට්ඨිත්තා පරිහීනො හොතී’’ති. තතො සකවාදිනා එකදෙසෙන පරිහානිං සන්ධාය ‘‘ආමන්තා’’ති වුත්තෙ සබ්බසාපතෙය්‍යා පරිහීනො හොතීති පුච්ඡති. තථා අපරිහීනත්තා සකවාදී න හෙවාති වත්වා අථ නං ‘‘එවමෙව අරහාපි පරිහායති ච. න ච චතූහි ඵලෙහී’’ති උප්පන්නලද්ධිකං දුතියං භබ්බපඤ්හං පුච්ඡති. පරවාදී සෙට්ඨිනො අභබ්බතාය නියමං අපස්සන්තො පටිජානිත්වා අරහතො චතූහි ඵලෙහි පරිහානිභබ්බතං පුට්ඨො ‘‘නියතො සම්බොධිපරායණො’’ති (අ. නි. 3.87) වචනස්ස අයොනිසො අත්ථං ගහෙත්වා ලද්ධියං ඨිතො සොතාපත්තිඵලතො පරිහායිතුං අභබ්බතං සන්ධාය පටික්ඛිපති. තං පනස්ස ලද්ධිමත්තමෙවාති.

එත්තාවතා වාදයුත්ති නාම නිට්ඨිතා හොති.