6. ඡට්ඨනයො සම්පයොගවිප්පයොගපදවණ්ණනා

228. ඉදානි සම්පයොගවිප්පයොගපදං භාජෙතුං රූපක්ඛන්ධොතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ යං ලබ්භති යඤ්ච න ලබ්භති තං සබ්බං පුච්ඡාය ගහිතං. විස්සජ්ජනෙ පන යං න ලබ්භති, තං නත්ථීති පටික්ඛිත්තං. චතූහි සම්පයොගො, චතූහි විප්පයොගො; සභාගො විසභාගොති හි වචනතො චතූහි අරූපක්ඛන්ධෙහෙව සභාගානං එකසන්තානස්මිං එකක්ඛණෙ උප්පන්නානං අරූපක්ඛන්ධානංයෙව අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්පයොගො ලබ්භති. රූපධම්මානං පන රූපෙන නිබ්බානෙන වා, නිබ්බානස්ස ච රූපෙන සද්ධිං සම්පයොගො නාම නත්ථි. තථා රූපනිබ්බානානං අරූපක්ඛන්ධෙහි, විසභාගා හි තෙ තෙසං. යථා ච අරූපක්ඛන්ධානං රූපනිබ්බානෙහි, එවං භින්නසන්තානෙහි නානාක්ඛණිකෙහි අරූපධම්මෙහිපි සද්ධිං නත්ථියෙව. තෙපි හි තෙසං සන්තානක්ඛණවිසභාගතාය විසභාගායෙව. අයං පන විසභාගතා සඞ්ගහට්ඨෙන විරුජ්ඣනතො සඞ්ගහනයෙ නත්ථි. ගණනූපගමත්තඤ්හි සඞ්ගහට්ඨො. සම්පයොගනයෙ පන අත්ථි, එකුප්පාදතාදිලක්ඛණඤ්හි සම්පයොගට්ඨොති. එවමෙත්ථ යස්ස එකධම්මෙනපි සම්පයොගලක්ඛණං න යුජ්ඣති, තස්ස පුච්ඡාය සඞ්ගහං කත්වාපි නත්ථීති පටික්ඛෙපො කතො. යස්ස විප්පයොගලක්ඛණං යුජ්ජති, තස්ස විප්පයොගො දස්සිතො. යානි පන පදානි සත්තසු විඤ්ඤාණධාතූසු එකායපි අවිප්පයුත්තෙ රූපෙන නිබ්බානෙන වා මිස්සකධම්මෙ දීපෙන්ති, තානි සබ්බථාපි ඉධ න යුජ්ජන්තීති න ගහිතානි. තෙසං ඉදමුද්දානං –

‘‘ධම්මායතනං ධම්මධාතු, දුක්ඛසච්චඤ්ච ජීවිතං;

සළායතනං නාමරූපං, චත්තාරො ච මහාභවා.

‘‘ජාතිජරා ච මරණං, තිකෙස්වෙකූනවීසති;

ගොච්ඡකෙසු ච පඤ්ඤාස, අට්ඨ චූළන්තරෙ පදා.

‘‘මහන්තරෙ පන්නරස, අට්ඨාරස තතො පරෙ;

තෙවීස පදසතං එතං, සම්පයොගෙ න ලබ්භතී’’ති.

ධම්මායතනඤ්හි රූපනිබ්බානමිස්සකත්තා තස්මිං අපරියාපන්නෙන විඤ්ඤාණෙනපි න සක්කා සම්පයුත්තන්ති වත්තුං. යස්මා පනෙත්ථ වෙදනාදයො විඤ්ඤාණෙන සම්පයුත්තා, තස්මා විප්පයුත්තන්තිපි න සක්කා වත්තුං. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. එවං සබ්බත්ථාපි එතානි න යුජ්ජන්තීති ඉධ න ගහිතානි. සෙසානි ඛන්ධාදීනි යුජ්ජන්තීති තානි ගහෙත්වා එකෙකවසෙන ච සමොධානෙන ච පඤ්හවිස්සජ්ජනං කතං. තෙසු පඤ්හෙසු, පඨමෙ – එකෙනායතනෙනාති මනායතනෙන. කෙහිචීති ධම්මායතනධම්මධාතුපරියාපන්නෙහි වෙදනාසඤ්ඤාසඞ්ඛාරෙහි.

229. දුතියෙ – තීහීති පුච්ඡිතං පුච්ඡිතං ඨපෙත්වා සෙසෙහි. කෙහිචි සම්පයුත්තොති වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාසඞ්ඛාරෙහි. ඉතරෙපි අත්තානං ඨපෙත්වා ඉතරෙහි. කෙහිචි විප්පයුත්තොති රූපනිබ්බානෙහි. එවං සබ්බත්ථ රූපස්ස විප්පයොගෙ ධම්මායතනධම්මධාතූසු අරූපං, අරූපස්ස විප්පයොගෙ රූපං දට්ඨබ්බං. තතියපඤ්හො උත්තානත්ථොව.

231. චතුත්ථෙ – ‘කතිහි ඛන්ධෙහී’තිආදිං අවත්වා සම්පයුත්තන්ති නත්ථීති වුත්තං. තං පන ඛන්ධාදීනංයෙව වසෙන වෙදිතබ්බං. පරතොපි එවරූපෙසු පඤ්හෙසු එසෙව නයො. ආදිපඤ්හස්මිඤ්හි සරූපතො දස්සෙත්වා පරතො පාළි සංඛිත්තා. ඉමිනා නයෙන සබ්බත්ථ අත්ථයොජනා වෙදිතබ්බා. යත්ථ පන නාතිපාකටා භවිස්සති, තත්ථ නං පාකටං කත්වාව ගමිස්සාම.

234. සොළසහි ධාතූහීති චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු තාව අත්තානං ඨපෙත්වා ඡහි විඤ්ඤාණධාතූහි, දසහි ච රූපධාතූහි. සෙසාසුපි එසෙව නයො.

235. තීහි ඛන්ධෙහීති සඞ්ඛාරක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සෙසෙහි. එකාය ධාතුයාති මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා. සමුදයමග්ගානඤ්හි අඤ්ඤාය ධාතුයා සම්පයොගො නත්ථි. එකෙන ඛන්ධෙනාති සඞ්ඛාරක්ඛන්ධෙන. එකෙනායතනෙනාති ධම්මායතනෙන. එකාය ධාතුයාති ධම්මධාතුයා. එතෙසු හි තං සච්චද්වයං කෙහිචි සම්පයුත්තං.

238. සුඛින්ද්‍රියාදිපඤ්හෙ – තීහීති සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණෙහි. එකාය ධාතුයාති කායවිඤ්ඤාණධාතුයා, මනොවිඤ්ඤාණධාතුයා ච. ඡහි ධාතූහීති කායවිඤ්ඤාණධාතුවජ්ජාහි.

245. රූපභවපඤ්හෙ – සබ්බෙසම්පි අරූපක්ඛන්ධානං අරූපායතනානඤ්ච අත්ථිතාය න කෙහිචීති වුත්තං. ඝානජිව්හාකායවිඤ්ඤාණධාතූනං පන නත්ථිතාය තීහි ධාතූහි විප්පයුත්තොති වුත්තං.

256. අධිමොක්ඛපඤ්හෙ – ද්වීහි ධාතූහීති මනොධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතූහි. පන්නරසහීති සෙසාහි දසහි රූපධාතූහි, පඤ්චහි ච චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීහි.

257. කුසලපඤ්හෙ – කුසලෙහි චතුන්නම්පි ඛන්ධානං ගහිතත්තා සම්පයොගො පටික්ඛිත්තො.

258. වෙදනාත්තිකපඤ්හෙ – එකෙන ඛන්ධෙනාති වෙදනාක්ඛන්ධෙනෙව. පන්නරසහීති චක්ඛුසොතඝානජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතුමනොධාතූහි චෙව රූපධාතූහි ච. එකාදසහීති කායවිඤ්ඤාණධාතුයා සද්ධිං රූපධාතූහි.

262. නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මපඤ්හෙ – පඤ්චහීති චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීහි. අනුපාදින්නඅනුපාදානියපඤ්හෙ – ඡහීති මනොවිඤ්ඤාණධාතුවජ්ජාහි. සවිතක්කසවිචාරපඤ්හෙ – පන්නරසහීති පඤ්චහි විඤ්ඤාණෙහි සද්ධිං රූපධාතූහි. අවිතක්කවිචාරමත්තපඤ්හෙ – එකෙන ඛන්ධෙනාතිආදි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධවසෙනෙව වෙදිතබ්බං. දුතියජ්ඣානවිචාරඤ්හි ඨපෙත්වා සෙසා අවිතක්කවිචාරමත්තා නාම. පීතිං ඨපෙත්වා සෙසා පීතිසහගතා. තත්ථ විචාරො විචාරෙන, පීති ච පීතියා න සම්පයුත්තාති සඞ්ඛාරක්ඛන්ධධම්මායතනධම්මධාතූසු කෙහිචි සම්පයුත්තා නාම. සොළසහීති ධම්මධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතුවජ්ජාහෙව. අවිතක්කඅවිචාරපඤ්හෙ – එකාය ධාතුයාති මනොධාතුයා. සුඛසහගතා උපෙක්ඛාසහගතා ච වෙදනාත්තිකෙ වුත්තාව. දස්සනෙනපහාතබ්බාදයො කුසලසදිසාව.

271. පරිත්තාරම්මණං විපාකධම්මසදිසං. එකාය ධාතුයාති ධම්මධාතුයා. කෙහිචීති යෙ තත්ථ පරිත්තාරම්මණා න හොන්ති, තෙහි. ධම්මධාතු පන පරිත්තාරම්මණානං ඡන්නං චිත්තුප්පාදානං වසෙන චතූහි ඛන්ධෙහි සඞ්ගහිතත්තා පඨමපටික්ඛෙපමෙව භජති. මහග්ගතාරම්මණාදයො කුසලසදිසාව.

273. අනුප්පන්නෙසු – පඤ්චහි ධාතූහීති චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීහි. තානි හි එකන්තෙන උප්පාදිධම්මභූතානෙව, උප්පන්නකොට්ඨාසම්පි පන භජන්ති. පච්චුප්පන්නාරම්මණාදයො පරිත්තාරම්මණසදිසාව. හෙතුආදයො සමුදයසදිසාව. සහෙතුකා චෙව න ච හෙතූපි පීතිසහගතසදිසාව. තථා පරාමාසසම්පයුත්තා. අනුපාදින්නා අනුප්පන්නසදිසාව. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

සම්පයොගවිප්පයොගපදවණ්ණනා.