7. චතුමහාරාජසුත්තවණ්ණනා

37. සත්තමෙ අමච්චා පාරිසජ්ජාති පරිචාරිකදෙවතා. ඉමං ලොකං අනුවිචරන්තීති අට්ඨමීදිවසෙ කිර සක්කො දෙවරාජා චත්තාරො මහාරාජානො ආණාපෙති – ‘‘තාතා, අජ්ජ අට්ඨමීදිවසෙ මනුස්සලොකං අනුවිචරිත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තානං නාමගොත්තං උග්ගණ්හිත්වා ආගච්ඡථා’’ති. තෙ ගන්ත්වා අත්තනො පරිචාරකෙ පෙසෙන්ති – ‘‘ගච්ඡථ, තාතා, මනුස්සලොකං විචරිත්වා පුඤ්ඤකාරකානං නාමගොත්තානි සුවණ්ණපට්ටෙ ලිඛිත්වා ආනෙථා’’ති. තෙ තථා කරොන්ති. තෙන වුත්තං – ‘‘ඉමං ලොකං අනුවිචරන්තී’’ති. කච්චි බහූතිආදි තෙසං උපපරික්ඛාකාරදස්සනත්ථං වුත්තං. එවං උපපරික්ඛන්තා හි තෙ අනුවිචරන්ති. තත්ථ උපොසථං උපවසන්තීති මාසස්ස අට්ඨවාරෙ උපොසථඞ්ගානි අධිට්ඨහන්ති. පටිජාගරොන්තීති පටිජාගරඋපොසථකම්මං නාම කරොන්ති. තං කරොන්තා එකස්මිං අද්ධමාසෙ චතුන්නං උපොසථදිවසානං පච්චුග්ගමනානුග්ගමනවසෙන කරොන්ති. පඤ්චමීඋපොසථං පච්චුග්ගච්ඡන්තා චතුත්ථියං උපොසථිකා හොන්ති, අනුගච්ඡන්තා ඡට්ඨියං. අට්ඨමීඋපොසථං පච්චුග්ගච්ඡන්තා සත්තමියං, අනුගච්ඡන්තා නවමියං. චාතුද්දසිං පච්චුග්ගච්ඡන්තා තෙරසියං, පන්නරසීඋපොසථං අනුගච්ඡන්තා පාටිපදෙ උපොසථිකා හොන්ති. පුඤ්ඤානි කරොන්තීති සරණගමනනිච්චසීලපුප්ඵපූජාධම්මස්සවනපදීපසහස්සආරොපනවිහාරකරණාදීනි නානප්පකාරානි පුඤ්ඤානි කරොන්ති. තෙ එවං අනුවිචරිත්වා පුඤ්ඤකම්මකාරකානං නාමගොත්තානි සොවණ්ණමයෙ පට්ටෙ ලිඛිත්වා ආහරිත්වා චතුන්නං මහාරාජානං දෙන්ති. පුත්තා ඉමං ලොකං අනුවිචරන්තීති චතූහි මහාරාජෙහි පුරිමනයෙනෙව පහිතත්තා අනුවිචරන්ති. තදහූති තංදිවසං. උපොසථෙති උපොසථදිවසෙ.

සචෙ, භික්ඛවෙ, අප්පකා හොන්තීති චතුන්නං මහාරාජානං අමච්චා පාරිසජ්ජා තා තා ගාමනිගමරාජධානියො උපසඞ්කමන්ති, තතො තං උපනිස්සාය අධිවත්ථා දෙවතා ‘‘මහාරාජානං අමච්චා ආගතා’’ති පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා තෙසං සන්තිකං ගච්ඡන්ති. තෙ පණ්ණාකාරං ගහෙත්වා ‘‘කච්චි නු ඛො මාරිසා බහූ මනුස්සා මත්තෙය්‍යා’’ති වුත්තනයෙන මනුස්සානං පුඤ්ඤපටිපත්තිං පුච්ඡිත්වා ‘‘ආම, මාරිස, ඉමස්මිං ගාමෙ අසුකො ච අසුකො ච පුඤ්ඤානි කරොන්තී’’ති වුත්තෙ තෙසං නාමගොත්තං ලිඛිත්වා අඤ්ඤත්ථ ගච්ඡන්ති. අථ චාතුද්දසියං චතුන්නං මහාරාජානං පුත්තාපි තමෙව සුවණ්ණපට්ටං ගහෙත්වා තෙනෙව නයෙන අනුවිචරන්තා නාමගොත්තානි ලිඛන්ති. තදහුපොසථෙ පන්නරසෙ චත්තාරොපි මහාරාජානො තෙනෙව නයෙන තස්මිංයෙව සුවණ්ණපට්ටෙ නාමගොත්තානි ලිඛන්ති. තෙ සුවණ්ණපට්ටපරිමාණෙනෙව – ‘‘ඉමස්මිං කාලෙ මනුස්සා අප්පකා, ඉමස්මිං කාලෙ බහුකා’’ති ජානන්ති. තං සන්ධාය ‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අප්පකා හොන්ති මනුස්සා’’තිආදි වුත්තං. දෙවානං තාවතිංසානන්ති පඨමං අභිනිබ්බත්තෙ තෙත්තිංස දෙවපුත්තෙ උපාදාය එවංලද්ධනාමානං. තෙසං පන උප්පත්තිකථා දීඝනිකායෙ සක්කපඤ්හසුත්තවණ්ණනාය විත්ථාරිතා. තෙනාති තෙන ආරොචනෙන, තෙන වා පුඤ්ඤකාරකානං අප්පකභාවෙන. දිබ්බා වත, භො, කායා පරිහායිස්සන්තීති නවනවානං දෙවපුත්තානං අපාතුභාවෙන දෙවකායා පරිහායිස්සන්ති, රමණීයං දසයොජනසහස්සං දෙවනගරං සුඤ්ඤං භවිස්සති. පරිපූරිස්සන්ති අසුරකායාති චත්තාරො අපායා පරිපූරිස්සන්ති. ඉමිනා ‘‘මයං පරිපුණ්ණෙ දෙවනගරෙ දෙවසඞ්ඝමජ්ඣෙ නක්ඛත්තං කීළිතුං න ලභිස්සාමා’’ති අනත්තමනා හොන්ති. සුක්කපක්ඛෙපි ඉමිනාව උපායෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො.

භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, සක්කො දෙවානමින්දොති අත්තනො සක්කදෙවරාජකාලං සන්ධාය කථෙති. එකස්ස වා සක්කස්ස අජ්ඣාසයං ගහෙත්වා කථෙතීති වුත්තං. අනුනයමානොති අනුබොධයමානො. තායං වෙලායන්ති තස්මිං කාලෙ.

පාටිහාරියපක්ඛඤ්චාති එත්ථ පාටිහාරියපක්ඛො නාම අන්තොවස්සෙ තෙමාසං නිබද්ධුපොසථො, තං අසක්කොන්තස්ස ද්වින්නං පවාරණානං අන්තරෙ එකමාසං නිබද්ධුපොසථො, තම්පි අසක්කොන්තස්ස පඨමපවාරණතො පට්ඨාය එකො අද්ධමාසො පාටිහාරියපක්ඛොයෙව නාම. අට්ඨඞ්ගසුසමාගතන්ති අට්ඨහි ගුණඞ්ගෙහි සමන්නාගතං. යොපිස්ස මාදිසො නරොති යොපි සත්තො මාදිසො භවෙය්‍ය. සක්කොපි කිර වුත්තප්පකාරස්ස උපොසථකම්මස්ස ගුණං ජානිත්වා ද්වෙ දෙවලොකසම්පත්තියො පහාය මාසස්ස අට්ඨ වාරෙ උපොසථං උපවසති. තස්මා එවමාහ. අපරො නයො – යොපිස්ස මාදිසො නරොති යොපි සත්තො මාදිසො අස්ස, මයා පත්තං සම්පත්තිං පාපුණිතුං ඉච්ඡෙය්‍යාති අත්ථො. සක්කා හි එවරූපෙන උපොසථකම්මෙන සක්කසම්පත්තිං පාපුණිතුන්ති අයමෙත්ථ අධිප්පායො.

වුසිතවාති වුත්ථවාසො. කතකරණීයොති චතූහි මග්ගෙහි කත්තබ්බකිච්චං කත්වා ඨිතො. ඔහිතභාරොති ඛන්ධභාරකිලෙසභාරඅභිසඞ්ඛාරභාරෙ ඔතාරෙත්වා ඨිතො. අනුප්පත්තසදත්ථොති සදත්ථො වුච්චති අරහත්තං, තං අනුප්පත්තො. පරික්ඛීණභවසංයොජනොති යෙන සංයොජනෙන බද්ධො භවෙසු ආකඩ්ඪීයති, තස්ස ඛීණත්තා පරික්ඛීණභවසංයොජනො. සම්මදඤ්ඤා විමුත්තොති හෙතුනා නයෙන කාරණෙන ජානිත්වා විමුත්තො. කල්ලං වචනායාති යුත්තං වත්තුං.

යොපිස්ස මාදිසො නරොති යොපි මාදිසො ඛීණාසවො අස්ස, සොපි එවරූපං උපොසථං උපවසෙය්‍යාති උපොසථකම්මස්ස ගුණං ජානන්තො එවං වදෙය්‍ය. අපරො නයො යොපිස්ස මාදිසො නරොති යොපි සත්තො මාදිසො අස්ස, මයා පත්තං සම්පත්තිං පාපුණිතුං ඉච්ඡෙය්‍යාති අත්ථො. සක්කා හි එවරූපෙන උපොසථකම්මෙන ඛීණාසවසම්පත්තිං පාපුණිතුන්ති අයමෙත්ථ අධිප්පායො. අට්ඨමං උත්තානත්ථමෙව.