9. සුඛුමාලසුත්තවණ්ණනා

39. නවමෙ සුඛුමාලොති නිද්දුක්ඛො. පරමසුඛුමාලොති පරමනිද්දුක්ඛො. අච්චන්තසුඛුමාලොති සතතනිද්දුක්ඛො. ඉමං භගවා කපිලපුරෙ නිබ්බත්තකාලතො පට්ඨාය නිද්දුක්ඛභාවං ගහෙත්වා ආහ, චරියකාලෙ පන තෙන අනුභූතදුක්ඛස්ස අන්තො නත්ථීති. එකත්ථාති එකිස්සා පොක්ඛරණියා. උප්පලං වප්පතීති උප්පලං රොපෙති. සා නීලුප්පලවනසඤ්ඡන්නා හොති. පදුමන්ති පණ්ඩරපදුමං. පුණ්ඩරීකන්ති රත්තපදුමං. එවං ඉතරාපි ද්වෙ පදුමපුණ්ඩරීකවනෙහි සඤ්ඡන්නා හොන්ති. බොධිසත්තස්ස කිර සත්තට්ඨවස්සිකකාලෙ රාජා අමච්චෙ පුච්ඡි – ‘‘තරුණදාරකා කතරකීළිකං පියායන්තී’’ති? උදකකීළිකං දෙවාති. තතො රාජා කුද්දාලකම්මකාරකෙ සන්නිපාතෙත්වා පොක්ඛරණිට්ඨානානි ගණ්හාපෙසි. අථ සක්කො දෙවරාජා ආවජ්ජෙන්තො තං පවත්තිං ඤත්වා – ‘‘න යුත්තො මහාසත්තස්ස මානුසකපරිභොගො, දිබ්බපරිභොගො යුත්තො’’ති විස්සකම්මං ආමන්තෙත්වා – ‘‘ගච්ඡ, තාත, මහාසත්තස්ස කීළාභූමියං පොක්ඛරණියො මාපෙහී’’ති ආහ. කීදිසා හොන්තු, දෙවාති? අපගතකලලකද්දමා හොන්තු විප්පකිණ්ණමණිමුත්තපවාළිකා සත්තරතනමයපාකාරපරික්ඛිත්තා පවාළමයඋණ්හීසෙහි මණිමයසොපානබාහුකෙහි සුවණ්ණරජතමණිමයඵලකෙහි සොපානෙහි සමන්නාගතා. සුවණ්ණරජතමණිපවාළමයා චෙත්ථ නාවා හොන්තු, සුවණ්ණනාවාය රජතපල්ලඞ්කො හොතු, රජතනාවාය සුවණ්ණපල්ලඞ්කො, මණිනාවාය පවාළපල්ලඞ්කො, පවාළනාවාය මණිපල්ලඞ්කො, සුවණ්ණරජතමණිපවාළමයාව උදකසෙචනනාළිකා හොන්තු, පඤ්චවණ්ණෙහි ච පදුමෙහි සඤ්ඡන්නා හොන්තූති. ‘‘සාධු, දෙවා’’ති විස්සකම්මදෙවපුත්තො සක්කස්ස පටිස්සුත්වා රත්තිභාගෙ ඔතරිත්වා රඤ්ඤො ගාහාපිතපොක්ඛරණිට්ඨානෙසුයෙව තෙනෙව නියාමෙන පොක්ඛරණියො මාපෙසි.

නනු චෙතා අපගතකලලකද්දමා, කථමෙත්ථ පදුමානි පුප්ඵිංසූති? සො කිර තාසු පොක්ඛරණීසු තත්ථ තත්ථ සුවණ්ණරජතමණිපවාළමයා ඛුද්දකනාවායො මාපෙත්වා ‘‘එතා කලලකද්දමපූරිතා ච හොන්තු, පඤ්චවණ්ණානි චෙත්ථ පදුමානි පුප්ඵන්තූ’’ති අධිට්ඨාසි. එවං පඤ්චවණ්ණානි පදුමානි පුප්ඵිංසු, රෙණුවට්ටියො උග්ගන්ත්වා උදකපිට්ඨං අජ්ඣොත්ථරිත්වා විචරන්ති. පඤ්චවිධා භමරගණා උපකූජන්තා විචරන්ති. එවං තා මාපෙත්වා විස්සකම්මො දෙවපුරමෙව ගතො. තතො විභාතාය රත්තියා මහාජනො දිස්වා ‘‘මහාපුරිස්සස්ස මාපිතා භවිස්සන්තී’’ති ගන්ත්වා රඤ්ඤො ආරොචෙසි. රාජා මහාජනපරිවාරො ගන්ත්වා පොක්ඛරණියො දිස්වා ‘‘මම පුත්තස්ස පුඤ්ඤිද්ධියා දෙවතාහි මාපිතා භවිස්සන්තී’’ති අත්තමනො අහොසි. තතො පට්ඨාය මහාපුරිසො උදකකීළිකං අගමාසි.

යාවදෙව මමත්ථායාති එත්ථ යාවදෙවාති පයොජනාවධිනියාමවචනං, යාව මමෙව අත්ථාය, නත්ථෙත්ථ අඤ්ඤං කාරණන්ති අත්ථො. න ඛො පනස්සාහන්ති න ඛො පනස්ස අහං. අකාසිකං චන්දනන්ති අසණ්හං චන්දනං. කාසිකං, භික්ඛවෙ, සු මෙ තං වෙඨනන්ති, භික්ඛවෙ, වෙඨනම්පි මෙ කාසිකං හොති. එත්ථ හි සුඉති ච තන්ති ච නිපාතමත්තං, මෙති සාමිවචනං. වෙඨනම්පි මෙ සණ්හමෙව හොතීති දස්සෙති. කාසිකා කඤ්චුකාති පාරුපනකඤ්චුකොපි සණ්හකඤ්චුකොව. සෙතච්ඡත්තං ධාරීයතීති මානුසකසෙතච්ඡත්තම්පි දිබ්බසෙතච්ඡත්තම්පි උපරිධාරිතමෙව හොති. මා නං ඵුසි සීතං වාති මා එතං බොධිසත්තං සීතං වා උණ්හාදීසු වා අඤ්ඤතරං ඵුසතූති අත්ථො.

තයො පාසාදා අහෙසුන්ති බොධිසත්තෙ කිර සොළසවස්සුද්දෙසිකෙ ජාතෙ සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘පුත්තස්ස වසනකපාසාදෙ කාරෙස්සාමී’’ති වඩ්ඪකිනො සන්නිපාතාපෙත්වා භද්දකෙන නක්ඛත්තමුහුත්තෙන නවභූමිකතපරිකම්මං කාරෙත්වා තයො පාසාදෙ කාරාපෙසි. තෙ සන්ධායෙතං වුත්තං. හෙමන්තිකොතිආදීසු යත්ථ සුඛං හෙමන්තෙ වසිතුං, අයං හෙමන්තිකො. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො. අයං පනෙත්ථ වචනත්ථො – හෙමන්තෙ වාසො හෙමන්තං, හෙමන්තං අරහතීති හෙමන්තිකො. ඉතරෙසුපි එසෙව නයො.

තත්ථ හෙමන්තිකො පාසාදො නවභූමකො අහොසි, භූමියො පනස්ස උණ්හඋතුග්ගාහාපනත්ථාය නීචා අහෙසුං. තත්ථ ද්වාරවාතපානානි සුඵුසිතකවාටානි අහෙසුං නිබ්බිවරානි. චිත්තකම්මම්පි කරොන්තා තත්ථ තත්ථ පජ්ජලිතෙ අග්ගික්ඛන්ධෙයෙව අකංසු. භූමත්ථරණං පනෙත්ථ කම්බලමයං, තථා සාණිවිතානනිවාසනපාරුපනවෙඨනානි. වාතපානානි උණ්හග්ගාහාපනත්ථං දිවා විවටානි රත්තිං පිහිතානි හොන්ති.

ගිම්හිකො පන පඤ්චභූමකො අහොසි. සීතඋතුග්ගාහාපනත්ථං පනෙත්ථ භූමියො උච්චා අසම්බාධා අහෙසුං. ද්වාරවාතපානානි නාතිඵුසිතානි සවිවරානි සජාලානි අහෙසුං. චිත්තකම්මෙ උප්පලානි පදුමානි පුණ්ඩරීකානියෙව අකංසු. භූමත්ථරණං පනෙත්ථ දුකූලමයං, තථා සාණිවිතානනිවාසනපාරුපනවෙඨනානි. වාතපානසමීපෙසු චෙත්ථ නව චාටියො ඨපෙත්වා උදකස්ස පූරෙත්වා නීලුප්පලාදීහි සඤ්ඡාදෙන්ති. තෙසු තෙසු පදෙසෙසු උදකයන්තානි කරොන්ති, යෙහි දෙවෙ වස්සන්තෙ විය උදකධාරා නික්ඛමන්ති. අන්තොපාසාදෙ තත්ථ තත්ථ කලලපූරා දොණියො ඨපෙත්වා පඤ්චවණ්ණානි පදුමානි රොපයිංසු. පාසාදමත්ථකෙ සුක්ඛමහිංසචම්මං බන්ධිත්වා යන්තං පරිවත්තෙත්වා යාව ඡදනපිට්ඨියා පාසාණෙ ආරොපෙත්වා තස්මිං විස්සජ්ජෙන්ති. තෙසං චම්මෙ පවට්ටන්තානං සද්දො මෙඝගජ්ජිතං විය හොති. ද්වාරවාතපානානි පනෙත්ථ දිවා පිහිතානි හොන්ති රත්තිං විවටානි.

වස්සිකො සත්තභූමකො අහොසි. භූමියො පනෙත්ථ ද්වින්නම්පි උතූනං ගාහාපනත්ථාය නාතිඋච්චා නාතිනීචා අකංසු. එකච්චානි ද්වාරවාතපානානි සුඵුසිතානි, එකච්චානි සවිවරානි. තත්ථ චිත්තකම්මම්පි කෙසුචි ඨානෙසු පජ්ජලිතඅග්ගික්ඛන්ධවසෙන, කෙසුචි ජාතස්සරවසෙන කතං. භූමත්ථරණාදීනි පනෙත්ථ කම්බලදුකූලවසෙන උභයමිස්සකානි. එකච්චෙ ද්වාරවාතපානා රත්තිං විවටා දිවා පිහිතා, එකච්චෙ දිවා විවටා රත්තිං පිහිතා. තයොපි පාසාදා උබ්බෙධෙන සමප්පමාණා. භූමිකාසු පන නානත්තං අහොසි.

එවං නිට්ඨිතෙසු පාසාදෙසු රාජා චින්තෙසි – ‘‘පුත්තො මෙ වයප්පත්තො, ඡත්තමස්ස උස්සාපෙත්වා රජ්ජසිරිං පස්සිස්සාමී’’ති. සො සාකියානං පණ්ණානි පහිණි – ‘‘පුත්තො මෙ වයප්පත්තො, රජ්ජෙ නං පතිට්ඨාපෙස්සාමි, සබ්බෙ අත්තනො අත්තනො ගෙහෙසු වයප්පත්තා, දාරිකා ඉමං ගෙහං පෙසෙන්තූ’’ති. තෙ සාසනං සුත්වා – ‘‘කුමාරො කෙවලං දස්සනක්ඛමො රූපසම්පන්නො, න කිඤ්චි සිප්පං ජානාති, දාරභරණං කාතුං න සක්ඛිස්සති, න මයං ධීතරො දස්සාමා’’ති ආහංසු. රාජා තං පවත්තිං සුත්වා පුත්තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා ආරොචෙසි. බොධිසත්තො ‘‘කිං සිප්පං දස්සෙතුං වට්ටති, තාතා’’ති ආහ. සහස්සථාමධනුං ආරොපෙතුං වට්ටති, තාතාති. තෙන හි ආහරාපෙථාති. රාජා ආහරාපෙත්වා අදාසි. ධනුං පුරිසසහස්සං ආරොපෙති, පුරිසසහස්සං ඔරොපෙති. මහාපුරිසො ධනුං ආහරාපෙත්වා පල්ලඞ්කෙ නිසින්නොව ජියං පාදඞ්ගුට්ඨකෙ වෙඨෙත්වා කඩ්ඪන්තො පාදඞ්ගුට්ඨකෙනෙව ධනුං ආරොපෙත්වා වාමෙන හත්ථෙන දණ්ඩෙ ගහෙත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන කඩ්ඪිත්වා ජියං පොථෙසි. සකලනගරං උප්පතනාකාරප්පත්තං අහොසි. ‘‘කිං සද්දො එසො’’ති ච වුත්තෙ ‘‘දෙවො ගජ්ජතී’’ති ආහංසු. අථඤ්ඤෙ ‘‘තුම්හෙ න ජානාථ, න දෙවො ගජ්ජති, අඞ්ගීරසස්ස කුමාරස්ස සහස්සථාමධනුං ආරොපෙත්වා ජියං පොථෙන්තස්ස ජියප්පහාරසද්දො එසො’’ති ආහංසු. සාකියා තාවතකෙනෙව ආරද්ධචිත්තා අහෙසුං.

මහාපුරිසො ‘‘අඤ්ඤං කිං කාතුං වට්ටතී’’ති ආහ. අට්ඨඞ්ගුලමත්තබහලං අයොපට්ටං කණ්ඩෙන විනිවිජ්ඣිතුං වට්ටතීති. තං විනිවිජ්ඣිත්වා ‘‘අඤ්ඤං කිං කාතුං වට්ටතී’’ති ආහ. චතුරඞ්ගුලබහලං අසනඵලකං විනිවිජ්ඣිතුං වට්ටතීති. තං විනිවිජ්ඣිත්වා ‘‘අඤ්ඤං කිං කාතුං වට්ටතී’’ති ආහ. විදත්ථිබහලං උදුම්බරඵලකං විනිවිජ්ඣිතුං වට්ටතීති. තං විනිවිජ්ඣිත්වා ‘‘අඤ්ඤං කිං කාතුං වට්ටතී’’ති. යන්තෙ බද්ධං ඵලකසතං විනිවිජ්ඣිතුං වට්ටතීති. තං විනිවිජ්ඣිත්වා ‘‘අඤ්ඤං කිං කාතුං වට්ටතී’’ති ආහ. සට්ඨිපටලං සුක්ඛමහිංසචම්මං විනිවිජ්ඣිතුං වට්ටතීති. තම්පි විනිවිජ්ඣිත්වා ‘‘අඤ්ඤං කිං කාතුං වට්ටතී’’ති ආහ. තතො වාලිකසකටාදීනි ආචික්ඛිංසු. මහාසත්තො වාලිකසකටම්පි පලාලසකටම්පි විනිවිජ්ඣිත්වා උදකෙ එකුසභප්පමාණං කණ්ඩං පෙසෙසි, ථලෙ අට්ඨඋසභප්පමාණං. අථ නං ‘‘ඉදානි වාතිඞ්ගණසඤ්ඤාය වාලං විජ්ඣිතුං වට්ටතී’’ති ආහංසු. තෙන හි බන්ධාපෙථාති. සද්දන්තරෙ බජ්ඣතු, තාතාති. පුරතො ගච්ඡන්තු, ගාවුතන්තරෙ බන්ධන්තූති. පුරතො ගච්ඡන්තු, අද්ධයොජනෙ බන්ධන්තූති. පුරතො ගච්ඡන්තු යොජනෙ බන්ධන්තූති. බන්ධාපෙථ, තාතාති යොජනමත්ථකෙ වාතිඞ්ගණසඤ්ඤාය වාලං බන්ධාපෙත්වා රත්තන්ධකාරෙ මෙඝපටලච්ඡන්නාසු දිසාසු කණ්ඩං ඛිපි, තං ගන්ත්වා යොජනමත්ථකෙ වාලං ඵාලෙත්වා පථවිං පාවිසි. න කෙවලඤ්ච එත්තකමෙව, තං දිවසං පන මහාසත්තො ලොකෙ වත්තමානසිප්පං සබ්බමෙව සන්දස්සෙසි. සක්‍යරාජානො අත්තනො අත්තනො ධීතරො අලඞ්කරිත්වා පෙසයිංසු, චත්තාලීසසහස්සනාටකිත්ථියො අහෙසුං. මහාපුරිසො තීසු පාසාදෙසු දෙවො මඤ්ඤෙ පරිචාරෙන්තො මහාසම්පත්තිං අනුභවති.

නිප්පුරිසෙහීති පුරිසවිරහිතෙහි. න කෙවලං චෙත්ථ තූරියානෙව නිප්පුරිසානි, සබ්බට්ඨානානිපි නිප්පුරිසානෙව. දොවාරිකාපි ඉත්ථියොව, න්හාපනාදිපරිකම්මකරාපි ඉත්ථියොව. රාජා කිර ‘‘තථාරූපං ඉස්සරියසුඛසම්පත්තිං අනුභවමානස්ස පුරිසං දිස්වා පරිසඞ්කා උප්පජ්ජති, සා මෙ පුත්තස්ස මා අහොසී’’ති සබ්බකිච්චෙසු ඉත්ථියොව ඨපෙසි. පරිචාරයමානොති මොදමානො. න හෙට්ඨාපාසාදං ඔරොහාමීති පාසාදතො හෙට්ඨා න ඔතරාමි. ඉති මං චත්තාරො මාසෙ අඤ්ඤො සිඛාබද්ධො පුරිසො නාම පස්සිතුං නාලත්ථ. යථාති යෙන නියාමෙන. දාසකම්මකරපොරිසස්සාති දාසානඤ්චෙව දෙවසිකභත්තවෙතනාභතානං කම්මකරානඤ්ච නිස්සාය ජීවමානපුරිසානඤ්ච. කණාජකන්ති සකුණ්ඩකභත්තං. බිලඞ්ගදුතියන්ති කඤ්ජිකදුතියං.

එවරූපාය ඉද්ධියාති එවංජාතිකාය පුඤ්ඤිද්ධියා සමන්නාගතස්ස. එවරූපෙන ච සුඛුමාලෙනාති එවංජාතිකෙන ච නිද්දුක්ඛභාවෙන. සොඛුමාලෙනාතිපි පාඨො. එවං තථාගතො එත්තකෙන ඨානෙන අත්තනො සිරිසම්පත්තිං කථෙසි. කථෙන්තො ච න උප්පිලාවිතභාවත්ථං කථෙසි, ‘‘එවරූපායපි පන සම්පත්තියා ඨිතො පමාදං අකත්වා අප්පමත්තොව අහොසි’’න්ති අප්පමාදලක්ඛණස්සෙව දීපනත්ථං කථෙසි. තෙනෙව අස්සුතවා ඛො පුථුජ්ජනොතිආදිමාහ. තත්ථ පරන්ති පරපුග්ගලං. ජිණ්ණන්ති ජරාජිණ්ණං. අට්ටීයතීති අට්ටො පීළිතො හොති. හරායතීති හිරිං කරොති ලජ්ජති. ජිගුච්ඡතීති අසුචිං විය දිස්වා ජිගුච්ඡං උප්පාදෙති. අත්තානංයෙව අතිසිත්වාති ජරාධම්මම්පි සමානං අත්තානං අතික්කමිත්වා අට්ටීයති හරායතීති අත්ථො. ජරාධම්මොති ජරාසභාවො. ජරං අනතීතොති ජරං අනතික්කන්තො, අන්තො ජරාය වත්තාමි. ඉති පටිසඤ්චික්ඛතොති එවං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස. යොබ්බනමදොති යොබ්බනං නිස්සාය උප්පජ්ජනකො මානමදො. සබ්බසො පහීයීති සබ්බාකාරෙන පහීනො. මග්ගෙන පහීනසදිසො කත්වා දස්සිතො. න පනෙස මග්ගෙන පහීනො, පටිසඞ්ඛානෙන පහීනොව කථිතොති වෙදිතබ්බො. බොධිසත්තස්ස හි දෙවතා ජරාපත්තං දස්සෙසුං. තතො පට්ඨාය යාව අරහත්තා අන්තරා මහාසත්තස්ස යොබ්බනමදො නාම න උප්පජ්ජති. සෙසපදද්වයෙපි එසෙව නයො. එත්ථ පන ආරොග්‍යමදොති අහං නිරොගොති ආරොග්‍යං නිස්සාය උප්පජ්ජනකො මානමදො. ජීවිතමදොති අහං චිරං ජීවීති තං නිස්සාය උප්පජ්ජනකො මානමදො. සික්ඛං පච්චක්ඛායාති සික්ඛං පටික්ඛිපිත්වා. හීනායාවත්තතීති හීනාය ලාමකාය ගිහිභාවාය ආවත්තති.

යථාධම්මාති බ්‍යාධිආදීහි යථාසභාවා. තථාසන්තාති යථා සන්තා එව අවිපරීතබ්‍යාධිආදිසභාවාව හුත්වාති අත්ථො. ජිගුච්ඡන්තීති පරපුග්ගලං ජිගුච්ඡන්ති. මම එවං විහාරිනොති මය්හං එවං ජිගුච්ඡාවිහාරෙන විහරන්තස්ස එවං ජිගුච්ඡනං නප්පතිරූපං භවෙය්‍ය නානුච්ඡවිකං. සොහං එවං විහරන්තොති සො අහං එවං පරං ජිගුච්ඡමානො විහරන්තො, එවං වා ඉමිනා පටිසඞ්ඛානවිහාරෙන විහරන්තො. ඤත්වා ධම්මං නිරූපධින්ති සබ්බූපධිවිරහිතං නිබ්බානධම්මං ඤත්වා. සබ්බෙ මදෙ අභිභොස්මීති සබ්බෙ තයොපි මදෙ අභිභවිං සමතික්කමිං. නෙක්ඛම්මෙ දට්ඨු ඛෙමතන්ති නිබ්බානෙ ඛෙමභාවං දිස්වා. නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතොතිපි පාඨො, නිබ්බානං ඛෙමතො දිස්වාති අත්ථො. තස්ස මෙ අහු උස්සාහොති තස්ස මය්හං තං නෙක්ඛම්මසඞ්ඛාතං නිබ්බානං අභිපස්සන්තස්ස උස්සාහො අහු, වායාමො අහොසීති අත්ථො. නාහං භබ්බො එතරහි, කාමානි පටිසෙවිතුන්ති අහං දානි දුවිධෙපි කාමෙ පටිසෙවිතුං අභබ්බො. අනිවත්ති භවිස්සාමීති පබ්බජ්ජතො ච සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණතො ච න නිවත්තිස්සාමි, අනිවත්තකො භවිස්සාමි. බ්‍රහ්මචරියපරායණොති මග්ගබ්‍රහ්මචරියපරායණො ජාතොස්මීති අත්ථො. ඉති ඉමාහි ගාථාහි මහාබොධිපල්ලඞ්කෙ අත්තනො ආගමනීයවීරියං කථෙසි.