6. උප්පාදකකම්මආයුප්පමාණවාරො
1. උප්පාදකකම්මං
1021. දෙවාති. තයො දෙවා – සම්මුතිදෙවා [සම්මතිදෙවා (ස්‍යා.)], උපපත්තිදෙවා, විසුද්ධිදෙවා.
සම්මුතිදෙවා නාම – රාජානො, දෙවියො, කුමාරා.
උපපත්තිදෙවා නාම – චාතුමහාරාජිකෙ [චාතුම්මහාරාජිකෙ (සී. ස්‍යා.)] දෙවෙ උපාදාය තදුපරි දෙවා.
විසුද්ධිදෙවා නාම – අරහන්තො වුච්චන්ති.
දානං දත්වා, සීලං සමාදියිත්වා, උපොසථකම්මං කත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? දානං දත්වා, සීලං සමාදියිත්වා, උපොසථකම්මං කත්වා අප්පෙකච්චෙ ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ ගහපතිමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ තාවතිංසානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ යාමානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ නිම්මානරතීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති.
2. ආයුප්පමාණං
1022. මනුස්සානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? වස්සසතං, අප්පං වා භිය්‍යො [අප්පං වා භිය්‍යො වා (ස්‍යා. ක.) දී. නි. 2.7].
1023. චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? යානි මානුසකානි පඤ්ඤාස වස්සානි, චාතුම්මහාරාජිකානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො [රත්තිදිවො (ක.) අ. නි. 3.71]. තාය රත්තියා තිංස රත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි පඤ්ච වස්සසතානි චාතුම්මහාරාජිකානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං ගණනාය කිත්තකං හොති? නවුති වස්සසතසහස්සානි.
තාවතිංසානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? යං මානුසකං වස්සසතං, තාවතිංසානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංස රත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බං වස්සසහස්සං තාවතිංසානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං ගණනාය කිත්තකං හොති? තිස්සො ච වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි.
යාමානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? යානි මානුසකානි ද්වෙ වස්සසතානි, යාමානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි ද්වෙ වස්සසහස්සානි යාමානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං ගණනාය කිත්තකං හොති? චුද්දසඤ්ච වස්සකොටියො චත්තාරීසඤ්ච වස්සසතසහස්සානි.
තුසිතානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? යානි මානුසකානි චත්තාරි වස්සසතානි, තුසිතානං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි චත්තාරි වස්සසහස්සානි තුසිතානං දෙවානං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං ගණනාය කිත්තකං හොති? සත්තපඤ්ඤාස වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානි.
නිම්මානරතීනං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? යානි මානුසකානි අට්ඨ වස්සසතානි, නිම්මානරතීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි අට්ඨ වස්සසහස්සානි නිම්මානරතීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං ගණනාය කිත්තකං හොති? ද්වෙ වස්සකොටිසතානි තිංසඤ්ච වස්සකොටියො චත්තාරීසඤ්ච වස්සසතසහස්සානි.
පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? යානි මානුසකානි සොළස වස්සසතානි, පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං එසො එකො රත්තින්දිවො. තාය රත්තියා තිංසරත්තියො මාසො. තෙන මාසෙන ද්වාදසමාසියො සංවච්ඡරො. තෙන සංවච්ඡරෙන දිබ්බානි සොළස වස්සසහස්සානි පරනිම්මිතවසවත්තීනං දෙවානං ආයුප්පමාණං. මනුස්සානං ගණනාය කිත්තකං හොති? නව ච වස්සකොටිසතානි එකවීසඤ්ච වස්සකොටියො සට්ඨි ච වස්සසතසහස්සානීති.
ඡ එතෙ [ඡපි තෙ (ස්‍යා.)] කාමාවචරා, සබ්බකාමසමිද්ධිනො;
සබ්බෙසං එකසඞ්ඛාතො, ආයු භවති කිත්තකො.
ද්වාදස කොටිසතං තෙසං, අට්ඨවීසඤ්ච කොටියො;
පඤ්ඤාස සතසහස්සානි, වස්සග්ගෙන පකාසිතාති.
1024. පඨමං ඣානං පරිත්තං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? පඨමං ඣානං පරිත්තං භාවෙත්වා බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? කප්පස්ස තතියො භාගො.
පඨමං ඣානං මජ්ඣිමං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? පඨමං ඣානං මජ්ඣිමං භාවෙත්වා බ්‍රහ්මපුරොහිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? උපඩ්ඪකප්පො.
පඨමං ඣානං පණීතං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? පඨමං ඣානං පණීතං භාවෙත්වා මහාබ්‍රහ්මානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? කප්පො [එකො කප්පො (ස්‍යා.)].
1025. දුතියං ඣානං පරිත්තං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? දුතියං ඣානං පරිත්තං භාවෙත්වා පරිත්තාභානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? ද්වෙ කප්පා.
දුතියං ඣානං මජ්ඣිමං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? දුතියං ඣානං මජ්ඣිමං භාවෙත්වා අප්පමාණාභානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? චත්තාරො කප්පා.
දුතියං ඣානං පණීතං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? දුතියං ඣානං පණීතං භාවෙත්වා ආභස්සරානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? අට්ඨ කප්පා.
1026. තතියං ඣානං පරිත්තං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? තතියං ඣානං පරිත්තං භාවෙත්වා පරිත්තසුභානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? සොළස කප්පා.
තතියං ඣානං මජ්ඣිමං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? තතියං ඣානං මජ්ඣිමං භාවෙත්වා අප්පමාණසුභානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? බාත්තිංස කප්පා.
තතියං ඣානං පණීතං භාවෙත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති? තතියං ඣානං පණීතං භාවෙත්වා සුභකිණ්හානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති. තෙසං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? චතුසට්ඨි කප්පා.
1027. චතුත්ථං ඣානං භාවෙත්වා ආරම්මණනානත්තතා මනසිකාරනානත්තතා ඡන්දනානත්තතා පණිධිනානත්තතා අධිමොක්ඛනානත්තතා අභිනීහාරනානත්තතා පඤ්ඤානානත්තතා අප්පෙකච්චෙ අසඤ්ඤසත්තානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ වෙහප්ඵලානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ අවිහානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ අතප්පානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ සුදස්සානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ සුදස්සීනං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ අකනිට්ඨානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති.
අසඤ්ඤසත්තානඤ්ච වෙහප්ඵලානඤ්ච දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? පඤ්චකප්පසතානි.
අවිහානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? කප්පසහස්සං.
අතප්පානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? ද්වෙ කප්පසහස්සානි.
සුදස්සානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? චත්තාරි කප්පසහස්සානි.
සුදස්සීනං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? අට්ඨ කප්පසහස්සානි.
අකනිට්ඨානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? සොළස කප්පසහස්සානි.
1028. ආකාසානඤ්චායතනූපගානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? වීසති කප්පසහස්සානි.
විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? චත්තාරීස කප්පසහස්සානි.
ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? සට්ඨි කප්පසහස්සානි.
නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනූපගානං දෙවානං කිත්තකං ආයුප්පමාණං? චතුරාසීති කප්පසහස්සානීති.
1029. උක්ඛිත්තා පුඤ්ඤතෙජෙන, කාමරූපගතිං ගතා.
භවග්ගතම්පි [භවග්ගං වාපි (ස්‍යා.)] සම්පත්තා, පුනාගච්ඡන්ති [පුන ගච්ඡන්ති (ස්‍යා.)] දුග්ගතිං.
තාව දීඝායුකා සත්තා, චවන්ති ආයුසඞ්ඛයා;
නත්ථි කොචි භවො නිච්චො, ඉති වුත්තං මහෙසිනා.
තස්මා හි ධීරා නිපකා, නිපුණා අත්ථචින්තකා;
ජරාමරණමොක්ඛාය, භාවෙන්ති මග්ගමුත්තමං.
භාවයිත්වා සුචිං මග්ගං, නිබ්බානොගධගාමිනං;
සබ්බාසවෙ පරිඤ්ඤාය, පරිනිබ්බන්ති අනාසවාති.