2. දුතියවග්ගො

(14) 5. වචීභෙදකථා

326. සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සබ්බත්ථ සමාපන්නානං අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සබ්බදා සමාපන්නානං අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සබ්බෙසං සමාපන්නානං අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සබ්බසමාපත්තීසු අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සමාපන්නස්ස අත්ථි කායභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස නත්ථි කායභෙදොති? ආමන්තා. සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වාචා, අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සමාපන්නස්ස අත්ථි කායො, අත්ථි කායභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි කායො, නත්ථි කායභෙදොති? ආමන්තා. සමාපන්නස්ස අත්ථි වාචා, නත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

327. දුක්ඛන්ති ජානන්තො දුක්ඛන්ති වාචං භාසතීති? ආමන්තා. සමුදයොති ජානන්තො සමුදයොති වාචං භාසතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

දුක්ඛන්ති ජානන්තො දුක්ඛන්ති වාචං භාසතීති? ආමන්තා. නිරොධොති ජානන්තො නිරොධොති වාචං භාසතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

දුක්ඛන්ති ජානන්තො දුක්ඛන්ති වාචං භාසතීති? ආමන්තා. මග්ගොති ජානන්තො මග්ගොති වාචං භාසතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමුදයොති ජානන්තො න ච සමුදයොති වාචං භාසතීති? ආමන්තා. දුක්ඛන්ති ජානන්තො න ච දුක්ඛන්ති වාචං භාසතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

නිරොධොති ජානන්තො න ච නිරොධොති වාචං භාසතීති? ආමන්තා. දුක්ඛන්ති ජානන්තො න ච දුක්ඛන්ති වාචං භාසතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

මග්ගොති ජානන්තො න ච මග්ගොති වාචං භාසතීති? ආමන්තා. දුක්ඛන්ති ජානන්තො න ච දුක්ඛන්ති වාචං භාසතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

328. සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ඤාණං කිංගොචරන්ති? ඤාණං සච්චගොචරන්ති. සොතං සච්චගොචරන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. සොතං කිං ගොචරන්ති? සොතං සද්දගොචරන්ති. ඤාණං සද්දගොචරන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො ඤාණං සච්චගොචරං, සොතං සද්දගොචරන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි ඤාණං සච්චගොචරං, සොතං සද්දගොචරං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො ඤාණං සච්චගොචරං, සොතං සද්දගොචරන්ති? ආමන්තා. ද්වින්නං ඵස්සානං, ද්වින්නං වෙදනානං, ද්වින්නං සඤ්ඤානං, ද්වින්නං චෙතනානං, ද්වින්නං චිත්තානං සමොධානං හොතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

329. සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. පථවීකසිණං සමාපත්තිං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ආපොකසිණං…පෙ… තෙජොකසිණං… වායොකසිණං… නීලකසිණං… පීතකසිණං… ලොහිතකසිණං… ඔදාතකසිණං… ආකාසානඤ්චායතනං … විඤ්ඤාණඤ්චායතනං… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

පථවීකසිණං සමාපත්තිං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. හඤ්චි පථවීකසිණං සමාපත්තිං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

ආපොකසිණං … තෙජොකසිණං… වායොකසිණං… නීලකසිණං… පීතකසිණං… ලොහිතකසිණං… ඔදාතකසිණං… ආකාසානඤ්චායතනං … විඤ්ඤාණඤ්චායතනං… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. හඤ්චි නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකියසමාපත්තිං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකියං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ…. සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකියං දුතියං ඣානං… තතියං ඣානං… චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකියං සමාපත්තිං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. හඤ්චි ලොකියං සමාපත්තිං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

ලොකියං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. හඤ්චි ලොකියං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

ලොකියං දුතියං ඣානං… තතියං ඣානං… චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. හඤ්චි ලොකියං චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

330. ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකියං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකියං දුතියං ඣානං… තතියං ඣානං… චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකියං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකියං දුතියං ඣානං… තතියං ඣානං… චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

331. ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකුත්තරං දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකුත්තරං තතියං ඣානං… චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකුත්තරං දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

ලොකුත්තරං දුතියං ඣානං… තතියං ඣානං… චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස නත්ථි වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

332. න වත්තබ්බං – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති? ආමන්තා. නනු විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා’’ති? ආමන්තා. හඤ්චි විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා,’’ තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා’’ති [අත්ථි විතක්කවිචාරා (ස්‍යා.) එවමුපරිපි], අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? ආමන්තා. පථවීකසිණං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

විතක්කවිචාරා වචීසඞ්ඛාරා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා’’ති, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? ආමන්තා. ආපොකසිණං… තෙජොකසිණං… වායොකසිණං… නීලකසිණං… පීතකසිණං… ලොහිතකසිණං… ඔදාතකසිණං පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

න වත්තබ්බං – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති? ආමන්තා. නනු විතක්කසමුට්ඨානා වාචා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා’’ති? ආමන්තා. හඤ්චි විතක්කසමුට්ඨානා වාචා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා,’’ තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

විතක්කසමුට්ඨානා වාචා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා’’ති, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? ආමන්තා. සඤ්ඤාසමුට්ඨානා වාචා වුත්තා භගවතා – ‘‘දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි සඤ්ඤා, අත්ථි තස්ස විතක්කවිචාරා’’ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

විතක්කසමුට්ඨානා වාචා වුත්තා භගවතා – ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස අත්ථි විතක්කවිචාරා’’ති, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? ආමන්තා. සඤ්ඤාසමුට්ඨානා වාචා වුත්තා භගවතා – තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං… ආකාසානඤ්චායතනං… විඤ්ඤාණඤ්චායතනං… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස අත්ථි සඤ්ඤා, අත්ථි තස්ස විතක්කවිචාරාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

333. සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. නනු ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස වාචා නිරුද්ධා හොතී’’ති [සං. නි. 4.259, 263]! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. හඤ්චි ‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස වාචා නිරුද්ධා හොතී’’ති, අත්ථෙව සුත්තන්තොති, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස වාචා නිරුද්ධා හොතී’’ති [සං. නි. 4.259, 263], අත්ථෙව සුත්තන්තොති, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? ආමන්තා. ‘‘දුතියං ඣානං සමාපන්නස්ස විතක්කවිචාරා නිරුද්ධා හොන්තී’’ති [සං. නි. 4.259, 263], අත්ථෙව සුත්තන්තොති, අත්ථි තස්ස විතක්කවිචාරාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

‘‘පඨමං ඣානං සමාපන්නස්ස වාචා නිරුද්ධා හොතී’’ති [සං. නි. 4.259, 263], අත්ථෙව සුත්තන්තොති, අත්ථි තස්ස වචීභෙදොති? ආමන්තා. ‘‘තතියං ඣානං සමාපන්නස්ස පීති නිරුද්ධා හොති, චතුත්ථං ඣානං සමාපන්නස්ස අස්සාසපස්සාසා නිරුද්ධා හොන්ති, ආකාසානඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස රූපසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා නිරුද්ධා හොති, සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නස්ස සඤ්ඤා ච වෙදනා ච නිරුද්ධා හොන්තී’’ති [සං. නි. 4.259, 263; අ. නි. 9.31; දී. නි. 3.344], අත්ථෙව සුත්තන්තොති, අත්ථි තස්ස සඤ්ඤා ච වෙදනා චාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

න වත්තබ්බං – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති? ආමන්තා. නනු පඨමස්ස ඣානස්ස සද්දො කණ්ඩකො [කණ්ටකො (ස්‍යා.) අ. නි. 10.72] වුත්තො භගවතාති [අ. නි. 10.72 කණ්ටකසුත්තං නිස්සාය පුච්ඡති]? ආමන්තා. හඤ්චි පඨමස්ස ඣානස්ස සද්දො කණ්ටකො වුත්තො භගවතා, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති.

පඨමස්ස ඣානස්ස සද්දො කණ්ටකො වුත්තො භගවතාති, සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති? ආමන්තා. දුතියස්ස ඣානස්ස විතක්කවිචාරා කණ්ටකො වුත්තො භගවතා… තතියස්ස ඣානස්ස පීති කණ්ටකො වුත්තො භගවතා… චතුත්ථස්ස ඣානස්ස අස්සාසපස්සාසා කණ්ටකො වුත්තො භගවතා [අ. නි. 10.72] … ආකාසානඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස රූපසඤ්ඤා කණ්ටකො වුත්තො භගවතා… විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමාපන්නස්ස ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා කණ්ටකො වුත්තො භගවතා… ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා කණ්ටකො වුත්තො භගවතා… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමාපන්නස්ස ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා කණ්ටකො වුත්තො භගවතා… සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං සමාපන්නස්ස සඤ්ඤා ච වෙදනා ච කණ්ටකො වුත්තො භගවතා [අ. නි. 10.72], අත්ථි තස්ස සඤ්ඤා ච වෙදනා චාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

න වත්තබ්බං – ‘‘සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදො’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘සිඛිස්ස, ආනන්ද, භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස අභිභූ නාම සාවකො බ්‍රහ්මලොකෙ ඨිතො දසසහස්සිලොකධාතුං සරෙන විඤ්ඤාපෙසි –

‘ආරබ්භථ නික්කමථ, යුඤ්ජථ බුද්ධසාසනෙ;

ධුනාථ මච්චුනො සෙනං, නළාගාරංව කුඤ්ජරො.

‘යො ඉමස්මිං ධම්මවිනයෙ, අප්පමත්තො විහස්සති [විහෙස්සති (සී. ස්‍යා. කං.) විහරිස්සති (ක.)];

පහාය ජාතිසංසාරං, දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සතී’’’ති [අ. නි. 1 තිකනිපාතෙ; සං. නි. 1.285].

අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි සමාපන්නස්ස අත්ථි වචීභෙදොති.

වචීභෙදකථා නිට්ඨිතා.