(12) 3. කඞ්ඛාකථා

318. අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

නත්ථි අරහතො විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි නත්ථි අරහතො විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස කඞ්ඛා, අත්ථි තස්ස විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා, අත්ථි තස්ස විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා, නත්ථි තස්ස විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස කඞ්ඛා, නත්ථි තස්ස විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාපරියුට්ඨානං විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡානීවරණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා, සඞ්ඝෙ කඞ්ඛා, සික්ඛාය කඞ්ඛා, පුබ්බන්තෙ කඞ්ඛා, අපරන්තෙ කඞ්ඛා, පුබ්බන්තාපරන්තෙ කඞ්ඛා, ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

නත්ථි අරහතො සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛාති? ආමන්තා. හඤ්චි නත්ථි අරහතො සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛා, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස කඞ්ඛා, අත්ථි තස්ස සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛාති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා, අත්ථි තස්ස සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා, නත්ථි තස්ස සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛාති? ආමන්තා. අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස කඞ්ඛා, නත්ථි තස්ස සත්ථරි කඞ්ඛා, ධම්මෙ කඞ්ඛා…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

319. අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු අරහතො රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මොති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහතො රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු අරහතො දොසො පහීනො…පෙ… මොහො පහීනො…පෙ… අනොත්තප්පං පහීනං…පෙ… රාගප්පහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා…පෙ… දොසප්පහානාය…පෙ… අනොත්තප්පපහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා; නනු අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

320. අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? සධම්මකුසලස්ස අරහතො අත්ථි කඞ්ඛා, පරධම්මකුසලස්ස අරහතො නත්ථි කඞ්ඛාති. සධම්මකුසලස්ස අරහතො අත්ථි කඞ්ඛාති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො අත්ථි කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

පරධම්මකුසලස්ස අරහතො නත්ථි කඞ්ඛාති? ආමන්තා. සධම්මකුසලස්ස අරහතො නත්ථි කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, අත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, අත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

සධම්මකුසලස්ස අරහතො දොසො පහීනො…පෙ… මොහො පහීනො…පෙ… අනොත්තප්පං පහීනං…පෙ… රාගප්පහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා…පෙ… දොසප්පහානාය…පෙ… මොහප්පහානාය…පෙ… අනොත්තප්පපහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා…පෙ… සධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො …පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, අත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, අත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… පරධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, නත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? ආමන්තා. සධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, නත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

පරධම්මකුසලස්ස අරහතො දොසො පහීනො…පෙ… මොහො පහීනො…පෙ… අනොත්තප්පං පහීනං…පෙ… රාගප්පහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා…පෙ… දොසප්පහානාය…පෙ… මොහප්පහානාය…පෙ… අනොත්තප්පපහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා…පෙ… පරධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, නත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? ආමන්තා. සධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, නත්ථි තස්ස කඞ්ඛාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

321. අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ජානතොහං, භික්ඛවෙ, පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො! කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති? ‘ඉති රූපං’…පෙ… ‘ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති – එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොතී’’ති. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ජානතොහං, භික්ඛවෙ, පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො! කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති, භික්ඛවෙ…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොතී’’ති. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘සබ්බං, භික්ඛවෙ, අනභිජානං අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහං අභබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය; සබ්බඤ්ච ඛො, භික්ඛවෙ, අභිජානං පරිජානං විරාජයං පජහං භබ්බො දුක්ඛක්ඛයායා’’ති! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘සහාවස්ස දස්සනසම්පදාය …පෙ… ඡච්චාභිඨානානි අභබ්බ කාතු’’න්ති. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති, සහ දස්සනුප්පාදා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො’’ති! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා –

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා,

ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

අථස්ස කඞ්ඛා වපයන්ති සබ්බා,

යතො පජානාති සහෙතුධම්මන්ති.

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා,

ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

අථස්ස කඞ්ඛා වපයන්ති සබ්බා,

යතො ඛයං පච්චයානං අවෙදීති.

‘‘යදා හවෙ පාතුභවන්ති ධම්මා,

ආතාපිනො ඣායතො බ්‍රාහ්මණස්ස;

විධූපයං තිට්ඨති මාරසෙනං,

සූරියොව [සුරියොව (සී. ස්‍යා. කං. පී.)] ඔභාසයමන්තලික්ඛන්ති [මහාව. 3; උදා. 3].

‘‘යා කාචි කඞ්ඛා ඉධ වා හුරං වා,

සකවෙදියා වා පරවෙදියා වා;

ඣායිනො [යෙ ඣායිනො (උදානෙ)] තා පජහන්ති සබ්බා,

ආතාපිනො බ්‍රහ්මචරියං චරන්තාති [උදා. 47 උදානෙපි].

‘‘යෙ කඞ්ඛාසමතික්කන්තා, කඞ්ඛාභූතෙසු පාණිසු;

අසංසයා විසංයුත්තා, තෙසු දින්නං මහප්ඵලන්ති.

‘‘එතාදිසී ධම්මපකාසනෙත්ථ,

න තත්ථ කිං කඞ්ඛති කොචි සාවකො;

නිත්ථිණ්ණඔඝං [නිතිණ්ණඔඝං (සී. ක.), නිත්තිණ්ණඔඝං (ස්‍යා. කං.)] විචිකිච්ඡඡින්නං,

බුද්ධං නමස්සාම ජිනං ජනින්දා’’ති [දී. නි. 2.354].

අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති? ආමන්තා. නනු අරහා ඉත්ථිපුරිසානං නාමගොත්තෙ කඞ්ඛෙය්‍ය, මග්ගාමග්ගෙ කඞ්ඛෙය්‍ය, තිණකට්ඨවනප්පතීනං නාමෙ කඞ්ඛෙය්‍යා’’ති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහා ඉත්ථිපුරිසානං නාමගොත්තෙ කඞ්ඛෙය්‍ය, මග්ගාමග්ගෙ කඞ්ඛෙය්‍ය, තිණකට්ඨවනප්පතීනං නාමෙ කඞ්ඛෙය්‍ය; තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො කඞ්ඛා’’ති.

අරහා ඉත්ථිපුරිසානං නාමගොත්තෙ කඞ්ඛෙය්‍ය, මග්ගාමග්ගෙ කඞ්ඛෙය්‍ය, තිණකට්ඨවනප්පතීනං නාමෙ කඞ්ඛෙය්‍යාති, අත්ථි අරහතො කඞ්ඛාති? ආමන්තා. අරහා සොතාපත්තිඵලෙ වා සකදාගාමිඵලෙ වා අනාගාමිඵලෙ වා අරහත්තෙ වා කඞ්ඛෙය්‍යාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

කඞ්ඛාකථා නිට්ඨිතා.