2. දුතියවග්ගො
(11) 2. අඤ්ඤාණකථා
314. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. නත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි නත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස අඤ්ඤාණං, අත්ථි තස්ස අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, අත්ථි තස්ස අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, නත්ථි තස්ස අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස අඤ්ඤාණං, නත්ථි තස්ස අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. අරහා අඤ්ඤාණපකතො පාණං හනෙය්‍ය, අදින්නං ආදියෙය්‍ය, මුසා භණෙය්‍ය, පිසුණං භණෙය්‍ය, ඵරුසං භණෙය්‍ය, සම්ඵං පලපෙය්‍ය, සන්ධිං ඡින්දෙය්‍ය, නිල්ලොපං හරෙය්‍ය, එකාගාරියං කරෙය්‍ය, පරිපන්ථෙ තිට්ඨෙය්‍ය, පරදාරං ගච්ඡෙය්‍ය, ගාමඝාතං කරෙය්‍ය, නිගමඝාතං කරෙය්‍යාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස අඤ්ඤාණං, පුථුජ්ජනො අඤ්ඤාණපකතො පාණං හනෙය්‍ය, අදින්නං ආදියෙය්‍ය, මුසා භණෙය්‍ය…පෙ… ගාමඝාතං කරෙය්‍ය, නිගමඝාතං කරෙය්‍යාති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, අරහා අඤ්ඤාණපකතො පාණං හනෙය්‍ය, අදින්නං ආදියෙය්‍ය…පෙ… ගාමඝාතං කරෙය්‍ය, නිගමඝාතං කරෙය්‍යාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, න ච අරහා අඤ්ඤාණපකතො පාණං හනෙය්‍ය, අදින්නං ආදියෙය්‍ය…පෙ… ගාමඝාතං කරෙය්‍ය, නිගමඝාතං කරෙය්‍යාති? ආමන්තා. අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස අඤ්ඤාණං, න ච පුථුජ්ජනො අඤ්ඤාණපකතො පාණං හනෙය්‍ය, අදින්නං ආදියෙය්‍ය…පෙ… ගාමඝාතං කරෙය්‍ය, නිගමඝාතං කරෙය්‍යාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං, සික්ඛාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
නත්ථි අරහතො සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං, සික්ඛාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි නත්ථි අරහතො සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස අඤ්ඤාණං, අත්ථි තස්ස සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, අත්ථි තස්ස සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණං, නත්ථි තස්ස සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. අත්ථි පුථුජ්ජනස්ස අඤ්ඤාණං, නත්ථි තස්ස සත්ථරි අඤ්ඤාණං, ධම්මෙ අඤ්ඤාණං, සඞ්ඝෙ අඤ්ඤාණං…පෙ… ඉදප්පච්චයතාපටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
315. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු අරහතො රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මොති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහතො රාගො පහීනො උච්ඡින්නමූලො තාලාවත්ථුකතො අනභාවඞ්කතො ආයතිං අනුප්පාදධම්මො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු අරහතො දොසො පහීනො…පෙ… මොහො පහීනො…පෙ… අනොත්තප්පං පහීනං උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහතො අනොත්තප්පං පහීනං උච්ඡින්නමූලං තාලාවත්ථුකතං අනභාවඞ්කතං ආයතිං අනුප්පාදධම්මං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු අරහතො රාගප්පහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතාති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහතො රාගප්පහානාය බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු අරහතො දොසප්පහානාය…පෙ… මොහප්පහානාය…පෙ… අනොත්තප්පපහානාය මග්ගො භාවිතො …පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතාති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහතො අනොත්තප්පපහානාය බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතන්ති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහා වීතරාගො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
316. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? සධම්මකුසලස්ස අරහතො අත්ථි අඤ්ඤාණං, පරධම්මකුසලස්ස අරහතො නත්ථි අඤ්ඤාණන්ති. සධම්මකුසලස්ස අරහතො අත්ථි අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො අත්ථි අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
පරධම්මකුසලස්ස අරහතො නත්ථි අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. සධම්මකුසලස්ස අරහතො නත්ථි අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සධම්මකුසලස්ස අරහතො දොසො පහීනො…පෙ… මොහො පහීනො…පෙ… අනොත්තප්පං පහීනං, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො අනොත්තප්පං පහීනං, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගප්පහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගප්පහානාය බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සධම්මකුසලස්ස අරහතො දොසප්පහානාය…පෙ… මොහප්පහානාය…පෙ… අනොත්තප්පපහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලස්ස අරහතො අනොත්තප්පපහානාය බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
සධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. පරධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, අත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
පරධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. සධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගො පහීනො, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
පරධම්මකුසලස්ස අරහතො දොසො පහීනො…පෙ… මොහො පහීනො…පෙ… අනොත්තප්පං පහීනං, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. සධම්මකුසලස්ස අරහතො අනොත්තප්පං පහීනං, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
පරධම්මකුසලස්ස අරහතො රාගප්පහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා…පෙ… දොසප්පහානාය මොහප්පහානාය…පෙ… අනොත්තප්පපහානාය මග්ගො භාවිතො…පෙ… බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. සධම්මකුසලස්ස අරහතො අනොත්තප්පපහානාය බොජ්ඣඞ්ගා භාවිතා, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
පරධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො…පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. සධම්මකුසලො අරහා වීතරාගො වීතදොසො වීතමොහො …පෙ… සච්ඡිකාතබ්බං සච්ඡිකතං, නත්ථි තස්ස අඤ්ඤාණන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
317. අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ජානතොහං [ජානතාහං (සී.), ජානත්වාහං (ස්‍යා. පී. ක.)], භික්ඛවෙ, පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති? ‘ඉති රූපං, ඉති රූපස්ස සමුදයො, ඉති රූපස්ස අත්ථඞ්ගමො, ඉති වෙදනා…පෙ… ඉති සඤ්ඤා… ඉති සඞ්ඛාරා… ඉති විඤ්ඤාණං, ඉති විඤ්ඤාණස්ස සමුදයො, ඉති විඤ්ඤාණස්ස අත්ථඞ්ගමො’ති – එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොතී’’ති [සං. නි. 3.101; ඉතිවු. 102; සං. නි. 5.1095]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ජානතොහං, භික්ඛවෙ, පස්සතො ආසවානං ඛයං වදාමි, නො අජානතො නො අපස්සතො. කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, ජානතො කිං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති? ‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති – භික්ඛවෙ, ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති, ‘අයං දුක්ඛසමුදයො’ති – ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති – ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති, ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති – ජානතො පස්සතො ආසවානං ඛයො හොති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, ජානතො එවං පස්සතො ආසවානං ඛයො හොතී’’ති [සං. නි. 5.1095]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘සබ්බං, භික්ඛවෙ, අනභිජානං අපරිජානං අවිරාජයං අප්පජහං අභබ්බො දුක්ඛක්ඛයාය, සබ්බඤ්ච ඛො, භික්ඛවෙ, අභිජානං පරිජානං විරාජයං පජහං භබ්බො දුක්ඛක්ඛයායා’’ති [සං. නි. 4.26; ඉතිවු. 7 ඉතිවුත්තකෙපි]! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා –
‘‘සහාවස්ස දස්සනසම්පදාය,
තයස්සු ධම්මා ජහිතා භවන්ති;
සක්කායදිට්ඨී විචිකිච්ඡිතඤ්ච,
සීලබ්බතං වාපි යදත්ථි කිඤ්චි;
චතූහපායෙහි ච විප්පමුත්තො,
ඡච්චාභිඨානානි අභබ්බ කාතු’’න්ති.
අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘යස්මිං, භික්ඛවෙ, සමයෙ අරියසාවකස්ස විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති, සහ දස්සනුප්පාදා, භික්ඛවෙ, අරියසාවකස්ස තීණි සංයොජනානි පහීයන්ති – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො’’ති. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
න වත්තබ්බං – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති? ආමන්තා. නනු අරහා ඉත්ථිපුරිසානං නාමගොත්තං න ජානෙය්‍ය, මග්ගාමග්ගං න ජානෙය්‍ය, තිණකට්ඨවනප්පතීනං නාමං න ජානෙය්‍යාති? ආමන්තා. හඤ්චි අරහා ඉත්ථිපුරිසානං නාමගොත්තං න ජානෙය්‍ය, මග්ගාමග්ගං න ජානෙය්‍ය, තිණකට්ඨවනප්පතීනං නාමං න ජානෙය්‍ය, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති.
අරහා ඉත්ථිපුරිසානං නාමගොත්තං න ජානෙය්‍ය, මග්ගාමග්ගං න ජානෙය්‍ය, තිණකට්ඨවනප්පතීනං නාමං න ජානෙය්‍යාති, අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති? ආමන්තා. අරහා සොතාපත්තිඵලං වා සකදාගාමිඵලං වා අනාගාමිඵලං වා අරහත්තං වා න ජානෙය්‍යාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
අඤ්ඤාණකථා නිට්ඨිතා.