21. සච්චිකට්ඨසභාගානුයොගො

208. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. පුග්ගලො සඞ්ඛතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… පුග්ගලො අසඞ්ඛතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… පුග්ගලො නෙව සඞ්ඛතො නාසඞ්ඛතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.

209. පුග්ගලො නෙව සඞ්ඛතො නාසඞ්ඛතොති? ආමන්තා. සඞ්ඛතඤ්ච අසඞ්ඛතඤ්ච ඨපෙත්වා අත්ථඤ්ඤා තතියා කොටීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

210. සඞ්ඛතඤ්ච අසඞ්ඛතඤ්ච ඨපෙත්වා අත්ථඤ්ඤා තතියා කොටීති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘ද්වෙමා, භික්ඛවෙ, ධාතුයො. කතමා ද්වෙ? සඞ්ඛතා ච ධාතු අසඞ්ඛතා ච ධාතු. ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, ද්වෙ ධාතුයො’’ති [ම. නි. 1.125, ආලපනමත්තමෙව නානං]! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘සඞ්ඛතඤ්ච අසඞ්ඛතඤ්ච ඨපෙත්වා අත්ථඤ්ඤා තතියා කොටී’’ති.

211. පුග්ගලො නෙව සඞ්ඛතො නාසඞ්ඛතොති? ආමන්තා. අඤ්ඤං සඞ්ඛතං, අඤ්ඤං අසඞ්ඛතං, අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

212. ඛන්ධා සඞ්ඛතා, නිබ්බානං අසඞ්ඛතං, පුග්ගලො නෙව සඞ්ඛතො නාසඞ්ඛතොති? ආමන්තා. අඤ්ඤෙ ඛන්ධා, අඤ්ඤං නිබ්බානං, අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

213. රූපං සඞ්ඛතං, නිබ්බානං අසඞ්ඛතං, පුග්ගලො නෙව සඞ්ඛතො නාසඞ්ඛතොති? ආමන්තා. අඤ්ඤං රූපං, අඤ්ඤං නිබ්බානං, අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. වෙදනා… සඤ්ඤා… සඞ්ඛාරා… විඤ්ඤාණං සඞ්ඛතං, නිබ්බානං අසඞ්ඛතං, පුග්ගලො නෙව සඞ්ඛතො නාසඞ්ඛතොති? ආමන්තා. අඤ්ඤං විඤ්ඤාණං, අඤ්ඤං නිබ්බානං, අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

214. පුග්ගලස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතීති? ආමන්තා. පුග්ගලො සඞ්ඛතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… වුත්තං භගවතා – ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛතස්ස සඞ්ඛතලක්ඛණානි. සඞ්ඛතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං [කතමානි තීණි (අ. නි. 3.47)] උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතානං අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’’ති [අ. නි. 3.47]. පුග්ගලස්ස උප්පාදො පඤ්ඤායති, වයො පඤ්ඤායති, ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති; තෙන හි පුග්ගලො සඞ්ඛතොති.

215. පුග්ගලස්ස න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතීති? ආමන්තා. පුග්ගලො අසඞ්ඛතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… වුත්තං භගවතා – ‘‘තීණිමානි, භික්ඛවෙ, අසඞ්ඛතස්ස අසඞ්ඛතලක්ඛණානි. අසඞ්ඛතානං, භික්ඛවෙ, ධම්මානං න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතානං අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායතී’’ති [අ. නි. 3.48]. පුග්ගලස්ස න උප්පාදො පඤ්ඤායති, න වයො පඤ්ඤායති, න ඨිතස්ස අඤ්ඤථත්තං පඤ්ඤායති; තෙන හි පුග්ගලො අසඞ්ඛතොති.

216. පරිනිබ්බුතො පුග්ගලො අත්ථත්ථම්හි, නත්ථත්ථම්හීති? අත්ථත්ථම්හීති. පරිනිබ්බුතො පුග්ගලො සස්සතොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… නත්ථත්ථම්හීති. පරිනිබ්බුතො පුග්ගලො උච්ඡින්නොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

217. පුග්ගලො කිං නිස්සාය තිට්ඨතීති? භවං නිස්සාය තිට්ඨතීති. භවො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො විපරිණාමධම්මොති? ආමන්තා. පුග්ගලොපි අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො විපරිණාමධම්මොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

218. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු අත්ථි කොචි සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාතීති? ආමන්තා. හඤ්චි අත්ථි කොචි සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාති, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

219. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු අත්ථි කොචි දුක්ඛං වෙදනං වෙදියමානො…පෙ… අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාතීති? ආමන්තා. හඤ්චි අත්ථි කොචි අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාති, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

220. අත්ථි කොචි සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාතීති කත්වා තෙන ච කාරණෙන පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. යො සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාති, ස්වෙව පුග්ගලො; යො සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති න පජානාති, න සො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

යො දුක්ඛං වෙදනං වෙදියමානො…පෙ… යො අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාති, ස්වෙව පුග්ගලො; යො අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති න පජානාති, න සො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

221. අත්ථි කොචි සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාතීති කත්වා තෙන ච කාරණෙන පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. අඤ්ඤා සුඛා වෙදනා, අඤ්ඤො සුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘සුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අඤ්ඤා දුක්ඛා වෙදනා…පෙ… අඤ්ඤා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අඤ්ඤො අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියමානො ‘‘අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං වෙදියාමී’’ති පජානාතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ …පෙ….

222. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු අත්ථි කොචි කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති? ආමන්තා. හඤ්චි අත්ථි කොචි කායෙ කායානුපස්සී විහරති, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

223. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු අත්ථි කොචි වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරතීති? ආමන්තා. හඤ්චි අත්ථි කොචි ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

224. අත්ථි කොචි කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති කත්වා තෙන ච කාරණෙන පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. යො කායෙ කායානුපස්සී විහරති, ස්වෙව පුග්ගලො; යො න කායෙ කායානුපස්සී විහරති, න සො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

යො වෙදනාසු…පෙ… චිත්තෙ… ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති, ස්වෙව පුග්ගලො; යො න ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරති, න සො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

225. අත්ථි කොචි කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති කත්වා තෙන ච කාරණෙන පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. අඤ්ඤො කායො, අඤ්ඤො කායෙ කායානුපස්සී විහරතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අඤ්ඤා වෙදනා… අඤ්ඤං චිත්තං… අඤ්ඤෙ ධම්මා, අඤ්ඤො ධම්මෙසු ධම්මානුපස්සී විහරතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

226. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා –

‘‘සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සු, මොඝරාජ සදා සතො;

අත්තානුදිට්ඨිං ඌහච්ච [ඔහච්ච (ස්‍යා.), උහච්ච (ක.)], එවං මච්චුතරො සියා;

එවං ලොකං අවෙක්ඛන්තං, මච්චුරාජා න පස්සතී’’ති [සු. නි. 1125; චූළනි. 88 මොඝරාජමාණවපුච්ඡානිද්දෙස].

අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

227. පුග්ගලො අවෙක්ඛතීති? ආමන්තා. සහ රූපෙන අවෙක්ඛති, විනා රූපෙන අවෙක්ඛතීති? සහ රූපෙන අවෙක්ඛතීති. තං ජීවං තං සරීරන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… විනා රූපෙන අවෙක්ඛතීති, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

228. පුග්ගලො අවෙක්ඛතීති? ආමන්තා. අබ්භන්තරගතො අවෙක්ඛති, බහිද්ධා නික්ඛමිත්වා අවෙක්ඛතීති? අබ්භන්තරගතො අවෙක්ඛතීති. තං ජීවං තං සරීරන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… බහිද්ධා නික්ඛමිත්වා අවෙක්ඛතීති, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….

229. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘අත්ථි පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො’’ති. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.

230. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘එකපුග්ගලො, භික්ඛවෙ, ලොකෙ උප්පජ්ජමානො උප්පජ්ජති බහුජනහිතාය බහුජනසුඛාය ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සාන’’න්ති [අ. නි. 1.162-169]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.

231. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘සබ්බෙ ධම්මා අනත්තා’’ති [ම. නි. 1.356; ධ. ප. 279 ධම්මපදෙ]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

232. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘දුක්ඛමෙව උප්පජ්ජමානං උප්පජ්ජති, දුක්ඛමෙව [දුක්ඛං (සං. නි. 2.15)] නිරුජ්ඣමානං නිරුජ්ඣතීති න කඞ්ඛති න විචිකිච්ඡති, අපරප්පච්චයඤ්ඤාණමෙවස්ස එත්ථ හොති. එත්තාවතා ඛො, කච්චාන, සම්මාදිට්ඨි හොතී’’ති [සං. නි. 2.15]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

233. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු වජිරා භික්ඛුනී මාරං පාපිමන්තං එතදවොච –

‘‘කින්නු සත්තොති පච්චෙසි, මාර දිට්ඨිගතං නු තෙ;

සුද්ධසඞ්ඛාරපුඤ්ජොයං, නයිධ සත්තුපලබ්භති.

‘‘යථා හි [යථාපි (බහූසු)] අඞ්ගසම්භාරා, හොති සද්දො රථො ඉති;

එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු, හොති සත්තොති සම්මුති [සම්මති (ස්‍යා. කං.)].

‘‘දුක්ඛමෙව හි සම්භොති, දුක්ඛං තිට්ඨති වෙති ච;

නාඤ්ඤත්‍ර දුක්ඛා සම්භොති, නාඤ්ඤං දුක්ඛා නිරුජ්ඣතී’’ති [සං. නි. 1.171].

අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

234. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු ආයස්මා ආනන්දො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘සුඤ්ඤො ලොකො සුඤ්ඤො ලොකො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, ‘සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චතී’’ති? ‘‘යස්මා ඛො, ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා ‘සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චති. කිඤ්චානන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා? චක්ඛුං ඛො, ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, රූපා සුඤ්ඤා…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං… චක්ඛුසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො… යම්පිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, සොතං සුඤ්ඤං…පෙ… සද්දා සුඤ්ඤා… ඝානං සුඤ්ඤං… ගන්ධා සුඤ්ඤා… ජිව්හා සුඤ්ඤා… රසා සුඤ්ඤා… කායො සුඤ්ඤො… ඵොට්ඨබ්බා සුඤ්ඤා… මනො සුඤ්ඤො… ධම්මා සුඤ්ඤා… මනොවිඤ්ඤාණං සුඤ්ඤං… මනොසම්ඵස්සො සුඤ්ඤො… යම්පිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා, තම්පි සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා. යස්මා ඛො, ආනන්ද, සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වා, තස්මා ‘සුඤ්ඤො ලොකො’ති වුච්චතී’’ති [සං. නි. 4.85]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

235. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘අත්තනි වා, භික්ඛවෙ, සති ‘අත්තනියං මෙ’ති අස්සා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘අත්තනියෙ වා, භික්ඛවෙ, සති ‘අත්තා මෙ’ති අස්සා’’ති? ‘‘එවං, භන්තෙ’’. ‘‘අත්තනි ච, භික්ඛවෙ, අත්තනියෙ ච සච්චතො ථෙතතො අනුපලබ්භියමානෙ [අනුපලබ්භමානෙ (ම. නි. 1.244)] යම්පිදං [යමිදං (ස්‍යා.) යම්පිතං (ම. නි. 1.244)] දිට්ඨිට්ඨානං සො ලොකො සො අත්තා සො පෙච්ච භවිස්සාමි නිච්චො ධුවො සස්සතො අවිපරිණාමධම්මො, සස්සතිසමං තථෙව ඨස්සාමීති – ‘නන්වායං, භික්ඛවෙ, කෙවලො පරිපූරො බාලධම්මො’’’ති? ‘‘කිඤ්හි නො සියා, භන්තෙ, කෙවලො හි, භන්තෙ, පරිපූරො බාලධම්මො’’ති [ම. නි. 1.244]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

236. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘තයො මෙ, සෙනිය, සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධ, සෙනිය, එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති.

‘‘ඉධ පන, සෙනිය, එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙව හි ඛො ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති.

‘‘ඉධ පන, සෙනිය, එකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති.

‘‘තත්‍ර, සෙනිය, ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති – අයං වුච්චති, සෙනිය, සත්ථා සස්සතවාදො.

‘‘තත්‍ර, සෙනිය, ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙව හි ඛො ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤාපෙති – අයං වුච්චති, සෙනිය, සත්ථා උච්ඡෙදවාදො.

‘‘තත්‍ර, සෙනිය, ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤාපෙති – අයං වුච්චති, සෙනිය, සත්ථා සම්මාසම්බුද්ධො. ඉමෙ ඛො, සෙනිය, තයො සත්ථාරො සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති [පු. ප. 131 පුග්ගලපඤ්ඤත්තියං, අත්ථතො එකං]. අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

237. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘සප්පිකුම්භො’’ති? ආමන්තා. අත්ථි කොචි සප්පිස්ස කුම්භං කරොතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.

238. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු භගවා සච්චවාදී කාලවාදී භූතවාදී තථවාදී අවිතථවාදී අනඤ්ඤථවාදීති? ආමන්තා. වුත්තං භගවතා – ‘‘තෙලකුම්භො… මධුකුම්භො… ඵාණිතකුම්භො… ඛීරකුම්භො… උදකකුම්භො… පානීයථාලකං… පානීයකොසකං… පානීයසරාවකං… නිච්චභත්තං… ධුවයාගූ’’ති? ආමන්තා. අත්ථි කාචි යාගු නිච්චා ධුවා සස්සතා අවිපරිණාමධම්මාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.…පෙ…. තෙන හි න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති. (සංඛිත්තං)

අට්ඨකනිග්ගහපෙය්‍යාලා, සන්ධාවනියා උපාදාය;

චිත්තෙන පඤ්චමං කල්‍යාණං, ඉද්ධිසුත්තාහරණෙන අට්ඨමං.

සච්චිකට්ඨසභාගානුයොගො.

පුග්ගලකථා නිට්ඨිතා.