12. උපාදාපඤ්ඤත්තානුයොගො
95. රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. රූපං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං විපරිණාමධම්මන්ති? ආමන්තා? පුග්ගලොපි අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො විපරිණාමධම්මොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
96. වෙදනං උපාදාය… සඤ්ඤං උපාදාය… සඞ්ඛාරෙ උපාදාය… විඤ්ඤාණං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. විඤ්ඤාණං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං විපරිණාමධම්මන්ති? ආමන්තා. පුග්ගලොපි අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො විපරිණාමධම්මොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
97. රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. නීලං රූපං උපාදාය නීලකස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… පීතං රූපං උපාදාය… ලොහිතං රූපං උපාදාය… ඔදාතං රූපං උපාදාය… සනිදස්සනං රූපං උපාදාය… අනිදස්සනං රූපං උපාදාය… සප්පටිඝං රූපං උපාදාය… අප්පටිඝං රූපං උපාදාය අප්පටිඝස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
98. වෙදනං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. කුසලං වෙදනං උපාදාය කුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… කුසලං වෙදනං උපාදාය කුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. කුසලා වෙදනා සඵලා සවිපාකා ඉට්ඨඵලා කන්තඵලා මනුඤ්ඤඵලා අසෙචනකඵලා සුඛුද්‍රයා සුඛවිපාකාති? ආමන්තා. කුසලොපි පුග්ගලො සඵලො සවිපාකො ඉට්ඨඵලො කන්තඵලො මනුඤ්ඤඵලො අසෙචනකඵලො සුඛුද්‍රයො සුඛවිපාකොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
99. වෙදනං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අකුසලං වෙදනං උපාදාය අකුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අකුසලං වෙදනං උපාදාය අකුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අකුසලා වෙදනා සඵලා සවිපාකා අනිට්ඨඵලා අකන්තඵලා අමනුඤ්ඤඵලා සෙචනකඵලා දුක්ඛුද්‍රයා දුක්ඛවිපාකාති? ආමන්තා. අකුසලොපි පුග්ගලො සඵලො සවිපාකො අනිට්ඨඵලො අකන්තඵලො අමනුඤ්ඤඵලො සෙචනකඵලො දුක්ඛුද්‍රයො දුක්ඛවිපාකොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
100. වෙදනං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අබ්‍යාකතං වෙදනං උපාදාය අබ්‍යාකතස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අබ්‍යාකතං වෙදනං උපාදාය අබ්‍යාකතස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අබ්‍යාකතා වෙදනා අනිච්චා සඞ්ඛතා පටිච්චසමුප්පන්නා ඛයධම්මා වයධම්මා විරාගධම්මා නිරොධධම්මා විපරිණාමධම්මාති? ආමන්තා. අබ්‍යාකතොපි පුග්ගලො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො විපරිණාමධම්මොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
101. සඤ්ඤං උපාදාය… සඞ්ඛාරෙ උපාදාය… විඤ්ඤාණං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. කුසලං විඤ්ඤාණං උපාදාය කුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… කුසලං විඤ්ඤාණං උපාදාය කුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. කුසලං විඤ්ඤාණං සඵලං සවිපාකං ඉට්ඨඵලං කන්තඵලං මනුඤ්ඤඵලං අසෙචනකඵලං සුඛුද්‍රයං සුඛවිපාකන්ති? ආමන්තා. කුසලොපි පුග්ගලො සඵලො සවිපාකො ඉට්ඨඵලො කන්තඵලො මනුඤ්ඤඵලො අසෙචනකඵලො සුඛුද්‍රයො සුඛවිපාකොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
102. විඤ්ඤාණං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අකුසලං විඤ්ඤාණං උපාදාය අකුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අකුසලං විඤ්ඤාණං උපාදාය අකුසලස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අකුසලං විඤ්ඤාණං සඵලං සවිපාකං අනිට්ඨඵලං අකන්තඵලං අමනුඤ්ඤඵලං සෙචනකඵලං දුක්ඛුද්‍රයං දුක්ඛවිපාකන්ති? ආමන්තා. අකුසලොපි පුග්ගලො සඵලො සවිපාකො අනිට්ඨඵලො අකන්තඵලො අමනුඤ්ඤඵලො සෙචනකඵලො දුක්ඛුද්‍රයො දුක්ඛවිපාකොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
103. විඤ්ඤාණං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අබ්‍යාකතං විඤ්ඤාණං උපාදාය අබ්‍යාකතස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අබ්‍යාකතං විඤ්ඤාණං උපාදාය අබ්‍යාකතස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අබ්‍යාකතං විඤ්ඤාණං අනිච්චං සඞ්ඛතං පටිච්චසමුප්පන්නං ඛයධම්මං වයධම්මං විරාගධම්මං නිරොධධම්මං විපරිණාමධම්මන්ති? ආමන්තා. අබ්‍යාකතොපි පුග්ගලො අනිච්චො සඞ්ඛතො පටිච්චසමුප්පන්නො ඛයධම්මො වයධම්මො විරාගධම්මො නිරොධධම්මො විපරිණාමධම්මොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
104. චක්ඛුං උපාදාය ‘‘චක්ඛුමා පුග්ගලො’’ති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. චක්ඛුම්හි නිරුද්ධෙ ‘‘චක්ඛුමා පුග්ගලො නිරුද්ධො’’ති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… සොතං උපාදාය… ඝානං උපාදාය… ජිව්හං උපාදාය… කායං උපාදාය… මනං උපාදාය ‘‘මනවා පුග්ගලො’’ති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. මනම්හි නිරුද්ධෙ ‘‘මනවා පුග්ගලො නිරුද්ධො’’ති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
105. මිච්ඡාදිට්ඨිං උපාදාය ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨියො පුග්ගලො’’ති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. මිච්ඡාදිට්ඨියා නිරුද්ධාය ‘‘මිච්ඡාදිට්ඨියො පුග්ගලො නිරුද්ධො’’ති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ. මිච්ඡාසඞ්කප්පං උපාදාය… මිච්ඡාවාචං උපාදාය… මිච්ඡාකම්මන්තං උපාදාය… මිච්ඡාආජීවං උපාදාය … මිච්ඡාවායාමං උපාදාය… මිච්ඡාසතිං උපාදාය… මිච්ඡාසමාධිං උපාදාය ‘‘මිච්ඡාසමාධියො පුග්ගලො’’ති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. මිච්ඡාසමාධිම්හි නිරුද්ධෙ ‘‘මිච්ඡාසමාධියො පුග්ගලො නිරුද්ධො’’ති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
106. සම්මාදිට්ඨිං උපාදාය ‘‘සම්මාදිට්ඨියො පුග්ගලො’’ති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. සම්මාදිට්ඨියා නිරුද්ධාය ‘‘සම්මාදිට්ඨියො පුග්ගලො නිරුද්ධො’’ති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… සම්මාසඞ්කප්පං උපාදාය… සම්මාවාචං උපාදාය… සම්මාකම්මන්තං උපාදාය… සම්මාආජීවං උපාදාය… සම්මාවායාමං උපාදාය… සම්මාසතිං උපාදාය… සම්මාසමාධිං උපාදාය ‘‘සම්මාසමාධියො පුග්ගලො’’ති වත්තබ්බොති? ආමන්තා. සම්මාසමාධිම්හි නිරුද්ධෙ ‘‘සම්මාසමාධියො පුග්ගලො නිරුද්ධො’’ති වත්තබ්බොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
107. රූපං උපාදාය, වෙදනං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. ද්වින්නං ඛන්ධානං උපාදාය ද්වින්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… රූපං උපාදාය, වෙදනං උපාදාය, සඤ්ඤං උපාදාය, සඞ්ඛාරෙ උපාදාය, විඤ්ඤාණං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. පඤ්චන්නං ඛන්ධානං උපාදාය පඤ්චන්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
108. චක්ඛායතනං උපාදාය, සොතායතනං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. ද්වින්නං ආයතනානං උපාදාය ද්වින්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… චක්ඛායතනං උපාදාය, සොතායතනං උපාදාය…පෙ… ධම්මායතනං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. ද්වාදසන්නං ආයතනානං උපාදාය ද්වාදසන්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
109. චක්ඛුධාතුං උපාදාය, සොතධාතුං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. ද්වින්නං ධාතූනං උපාදාය ද්වින්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… චක්ඛුධාතුං උපාදාය, සොතධාතුං උපාදාය…පෙ… ධම්මධාතුං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. අට්ඨාරසන්නං ධාතූනං උපාදාය අට්ඨාරසන්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
110. චක්ඛුන්ද්‍රියං උපාදාය, සොතින්ද්‍රියං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. ද්වින්නං ඉන්ද්‍රියානං උපාදාය ද්වින්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… චක්ඛුන්ද්‍රියං උපාදාය, සොතින්ද්‍රියං උපාදාය…පෙ… අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. බාවීසතීනං [බාවීසතියා (?)] ඉන්ද්‍රියානං උපාදාය බාවීසතීනං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
111. එකවොකාරභවං උපාදාය එකස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. චතුවොකාරභවං උපාදාය චතුන්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… එකවොකාරභවං උපාදාය එකස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. පඤ්චවොකාරභවං උපාදාය පඤ්චන්නං පුග්ගලානං පඤ්ඤත්තීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… එකවොකාරභවෙ එකොව පුග්ගලොති? ආමන්තා. චතුවොකාරභවෙ චත්තාරොව [චත්තාරො (?)] පුග්ගලාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… එකවොකාරභවෙ එකොව පුග්ගලොති? ආමන්තා. පඤ්චවොකාරභවෙ පඤ්චෙව පුග්ගලාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
112. යථා රුක්ඛං උපාදාය ඡායාය පඤ්ඤත්ති, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ( ) [(ආමන්තා) (?) එවං අනන්තරවාරත්තයෙපි] යථා රුක්ඛං උපාදාය ඡායාය පඤ්ඤත්ති, රුක්ඛොපි අනිච්චො ඡායාපි අනිච්චා, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්ති, රූපම්පි අනිච්චං පුග්ගලොපි අනිච්චොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… යථා රුක්ඛං උපාදාය ඡායාය පඤ්ඤත්ති, අඤ්ඤො රුක්ඛො අඤ්ඤා ඡායා, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්ති, අඤ්ඤං රූපං අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
113. යථා ගාමං උපාදාය ගාමිකස්ස පඤ්ඤත්ති, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? යථා ගාමං උපාදාය ගාමිකස්ස පඤ්ඤත්ති, අඤ්ඤො ගාමො අඤ්ඤො ගාමිකො, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්ති, අඤ්ඤං රූපං අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
114. යථා රට්ඨං උපාදාය රඤ්ඤො පඤ්ඤත්ති, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? යථා රට්ඨං උපාදාය රඤ්ඤො පඤ්ඤත්ති, අඤ්ඤං රට්ඨං අඤ්ඤො රාජා, එවමෙවං රූපං උපාදාය පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්ති, අඤ්ඤං රූපං අඤ්ඤො පුග්ගලොති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
115. යථා න නිගළො නෙගළිකො, යස්ස නිගළො සො නෙගළිකො, එවමෙවං න රූපං රූපවා, යස්ස රූපං සො රූපවාති? යථා න නිගළො නෙගළිකො, යස්ස නිගළො සො නෙගළිකො, අඤ්ඤො නිගළො අඤ්ඤො නෙගළිකො, එවමෙවං න රූපං රූපවා, යස්ස රූපං සො රූපවා, අඤ්ඤං රූපං අඤ්ඤො රූපවාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ….
116. චිත්තෙ චිත්තෙ පුග්ගලස්ස පඤ්ඤත්තීති? ආමන්තා. චිත්තෙ චිත්තෙ පුග්ගලො ජායති ජීයති මීයති චවති උපපජ්ජතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං සොති වා අඤ්ඤොති වාති? ආමන්තා. දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං කුමාරකොති වා කුමාරිකාති වාති? වත්තබ්බං.
ආජානාහි නිග්ගහං. හඤ්චි දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – ‘‘සොති වා අඤ්ඤොති වා,’’ තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – ‘කුමාරකොති වා කුමාරිකාති වා’’’ති. යං තත්ථ වදෙසි – ‘‘වත්තබ්බෙ ඛො – ‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – සොති වා අඤ්ඤොති වා, දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – කුමාරකොති වා කුමාරිකාති වා’’’ති මිච්ඡා.
හඤ්චි වා පන දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – ‘‘කුමාරකොති වා කුමාරිකා’’ති වා, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – ‘සොති වා අඤ්ඤොති වා’’’ති. යං තත්ථ වදෙසි – ‘‘වත්තබ්බෙ ඛො – ‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – සොති වා අඤ්ඤොති වා, දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – කුමාරකොති වා කුමාරිකාති වා’’’ති මිච්ඡා.
117. දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – ‘‘සොති වා අඤ්ඤොති වා’’ති? ආමන්තා. දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – ‘‘ඉත්ථීති වා පුරිසොති වා ගහට්ඨොති වා පබ්බජිතොති වා දෙවොති වා මනුස්සොති වා’’ති? වත්තබ්බං.
ආජානාහි නිග්ගහං. හඤ්චි දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – ‘‘සොති වා අඤ්ඤොති වා,’’ තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – ‘දෙවොති වා මනුස්සොති වා’’’ති. යං තත්ථ වදෙසි – ‘‘වත්තබ්බෙ ඛො – ‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – සොති වා අඤ්ඤොති වා, දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – දෙවොති වා මනුස්සොති වා’’’ති මිච්ඡා.
හඤ්චි වා පන දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – ‘‘දෙවොති වා මනුස්සොති වා,’’ තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – ‘සොති වා අඤ්ඤොති වා’’’ති. යං තත්ථ වදෙසි – ‘‘වත්තබ්බෙ ඛො – ‘දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ න වත්තබ්බං – සොති වා අඤ්ඤොති වා, දුතියෙ චිත්තෙ උප්පන්නෙ වත්තබ්බං – දෙවොති වා මනුස්සොති වා’’’ති මිච්ඡා…පෙ….
118. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු යො පස්සති යං පස්සති යෙන පස්සති, සො පස්සති තං පස්සති තෙන පස්සතීති? ආමන්තා. හඤ්චි යො පස්සති යං පස්සති යෙන පස්සති, සො පස්සති තං පස්සති තෙන පස්සති; තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.
119. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු යො සුණාති…පෙ… යො ඝායති… යො සායති… යො ඵුසති… යො විජානාති යං විජානාති යෙන විජානාති, සො විජානාති තං විජානාති තෙන විජානාතීති? ආමන්තා. හඤ්චි යො විජානාති යං විජානාති යෙන විජානාති, සො විජානාති තං විජානාති තෙන විජානාති; තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.
120. පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු යො න පස්සති යං න පස්සති යෙන න පස්සති, සො න පස්සති තං න පස්සති තෙන න පස්සතීති? ආමන්තා. හඤ්චි යො න පස්සති යං න පස්සති යෙන න පස්සති, සො න පස්සති තං න පස්සති තෙන න පස්සති; නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.
පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. නනු යො න සුණාති…පෙ… යො න ඝායති… යො න සායති… යො න ඵුසති… යො න විජානාති යං න විජානාති යෙන න විජානාති, සො න විජානාති තං න විජානාති තෙන න විජානාතීති? ආමන්තා. හඤ්චි යො න විජානාති යං න විජානාති යෙන න විජානාති, සො න විජානාති තං න විජානාති තෙන න විජානාති; නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති.
121. න වත්තබ්බං – ‘‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති? ආමන්තා. නනු වුත්තං භගවතා – ‘‘පස්සාමහං, භික්ඛවෙ, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාමී’’ති [ම. නි. 1.213 ථොකං විසදිසං]! අත්ථෙව සුත්තන්තොති? ආමන්තා. තෙන හි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති.
122. වුත්තං භගවතා – ‘‘පස්සාමහං, භික්ඛවෙ, දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාමී’’ති කත්වා තෙනෙව කාරණෙන පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති? ආමන්තා. භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන රූපං පස්සති පුග්ගලං පස්සතීති? රූපං පස්සති. රූපං පුග්ගලො, රූපං චවති, රූපං උපපජ්ජති, රූපං යථාකම්මූපගන්ති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන රූපං පස්සති පුග්ගලං පස්සතීති? පුග්ගලං පස්සති. පුග්ගලො රූපං රූපායතනං රූපධාතු නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං චක්ඛුස්මිං පටිහඤ්ඤති, චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡතීති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
භගවා දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන රූපං පස්සති පුග්ගලං පස්සතීති? උභො පස්සති. උභො රූපං රූපායතනං රූපධාතු, උභො නීලා, උභො පීතකා, උභො ලොහිතකා, උභො ඔදාතා, උභො චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, උභො චක්ඛුස්මිං පටිහඤ්ඤන්ති, උභො චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡන්ති, උභො චවන්ති, උභො උපපජ්ජන්ති, උභො යථාකම්මූපගාති? න හෙවං වත්තබ්බෙ.
උපාදාපඤ්ඤත්තානුයොගො.