වුට්ඨානබලසමායොගකථාවණ්ණනා

827. වුට්ඨානං නිමිත්තතො, පවත්තතො ච වුට්ඨානං. බලසමායොගො සමථවිපස්සනාබලෙහි සම්පයුත්තතා. පරිඤ්ඤාභිසමයාදිවසෙන දුක්ඛාදීසු විසෙසදස්සනට්ඨෙන මග්ගපඤ්ඤාපි විපස්සනාති වුච්චතීති ‘‘ලොකියවිපස්සනා’’ති විසෙසෙත්වා වුත්තං. තෙනෙවාහ ‘‘වුට්ඨානට්ඨෙන සමථවිපස්සනං යුගනද්ධං භාවෙතී’’ති (පටි. ම. 2.5). නිමිත්තාරම්මණත්තා නෙවනිමිත්තා වුට්ඨාති, පවත්ති…පෙ… ඡින්දනතො න පවත්තා වුට්ඨාතීති යොජනා. තත්ථ නිමිත්තතො වුට්ඨානං සඞ්ඛාරනිමිත්තං නිස්සජ්ජිත්වා නිබ්බානාරම්මණකරණං. පවත්තතො වුට්ඨානං හෙතුනිරොධෙන ආයතිං විපාකප්පවත්තස්ස අනුප්පවත්තිධම්මතාපාදනං. තෙනාහ ‘‘සමුදයස්ස අසමුච්ඡින්දනතො පවත්තා න වුට්ඨාතී’’ති.

දුභතොති උභතො, ද-කාරාගමං කත්වා එවං වුත්තං. දුභාති වා පදන්තරමෙවෙතං උභයසද්දෙන සමානත්ථං. දස්සනට්ඨෙනාති පරිඤ්ඤාභිසමයාදිලක්ඛණෙන චතුසච්චදස්සනට්ඨෙන. මිච්ඡාදිට්ඨියාති ද්වාසට්ඨිප්පභෙදායපි මිච්ඡාදිට්ඨියා. තදනුවත්තකකිලෙසෙහීති අපායගමනීයතාය තස්සා මිච්ඡාදිට්ඨියා අනුවත්තකෙහි විචිකිච්ඡාදිකිලෙසෙහි. ඛන්ධෙහීති එත්ථාපි තදනුවත්තකසද්දො ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො. තෙ ච මිච්ඡාදිට්ඨිආදිපච්චයා උප්පජ්ජනාරහා වෙදිතබ්බා. මිච්ඡාසඞ්කප්පාතිආදීසුපි තදනුවත්තකකිලෙසෙහි ච ඛන්ධෙහි ච වුට්ඨාති. බහිද්ධා ච සබ්බනිමිත්තෙහි වුට්ඨාතීති පාළි සංඛිත්තා. යථා මිච්ඡාදිට්ඨිමිච්ඡාසඞ්කප්පා, එවං මිච්ඡාවාචාදයොපි අපායගමනීයා එව වෙදිතබ්බා. මිච්ඡාවාචාකම්මන්තාජීවා චෙතනාසභාවා. මිච්ඡාසති තථාපවත්තා චත්තාරො ඛන්ධා. උපරිමග්ගත්තයෙ සම්මාදිට්ඨි තංතංමග්ගවජ්ඣා මානතො වුට්ඨාති. සො හි ‘‘අහමස්මී’’ති පවත්තියා දිට්ඨිට්ඨානියො, මිච්ඡාමග්ගතො පනෙත්ථ වුට්ඨානං අනුද්ධරිත්වා තංතංමග්ගවජ්ඣසංයොජනානුසයෙහෙව වුට්ඨානං උද්ධටං.

අණුසහගතාති අණුභාවං ගතා පත්තා, තනුභූතාති අත්ථො.

828. එවං වුට්ඨානං දස්සෙත්වා ඉදානි බලසමායොගං දස්සෙතුං ‘‘ලොකියානඤ්චා’’තිආදි වුත්තං. සමථබලං අධිකං හොති සමාධිභාවනාභාවතො. විපස්සනාබලං අධිකං හොති ඤාණුත්තරත්තා විපස්සනාභාවනාය. සමානභාවෙන යුගෙ නද්ධා බද්ධා විය හොන්තීති යුගනද්ධා. තෙනාහ ‘‘අඤ්ඤමඤ්ඤං අනතිවත්තනට්ඨෙනා’’ති, කිච්චතො අනූනාධිකභාවෙනාති අත්ථො. තතො එව සමායොගොති සමපරිච්ඡෙදයොගොති අත්ථො.

සමාධිපටිපක්ඛදස්සනත්ථං ‘‘උද්ධච්චසහගතකිලෙසෙහී’’ති වුත්තං, උද්ධච්චපධානෙහි කිලෙසෙහීති අධිප්පායො. අවික්ඛෙපො සමාධීති සමුච්ඡින්දනෙන වික්ඛෙපස්ස උජුපටිපක්ඛභූතො සමාධි. නිරොධගොචරොති නිබ්බානාරම්මණො. වුට්ඨානට්ඨෙනාති වුට්ඨානකභාවෙන නිමිත්තතො, පවත්තතො ච වුට්ඨහමානවසෙන. එකරසාති සමානකිච්චා.