අනුලොමඤාණකථාවණ්ණනා

804. අධිමොක්ඛසද්ධාති පසාදභූතො වත්ථුගතො නිච්ඡයො අධිමොක්ඛො. තස්මා තථාභූතා භාවනාවිසෙසෙන කිච්චතො අධිමත්තතාය බලවතරා නිබ්බත්තති. සුපග්ගහිතන්ති සුට්ඨු පග්ගහිතං. අසල්ලීනං පටුතරභාවෙන පටිපක්ඛවිධමනසමත්ථං වීරියං හොති. සූපට්ඨිතාති තික්ඛතරතාය ආරම්මණාභිමුඛභාවෙන සුට්ඨු උපට්ඨිතා සති හොති. සුසමාහිතන්ති පස්සද්ධිසුඛානං සාතිසයතාය සුට්ඨු සමාහිතං ආරම්මණෙ සම්මදෙව ඨපිතං අප්පිතං විය හොති. තික්ඛතරාති අනුලොමඤාණුප්පත්තියා පච්චයො භවිතුං සමත්ථභාවෙන සාතිසයං තික්ඛා සූරා. සඞ්ඛාරානං විචිනනෙපි මජ්ඣත්තභූතසඞ්ඛාරුපෙක්ඛා පඤ්ඤා උප්පජ්ජති. අනිච්චාති වා…පෙ… සම්මසිත්වා භවඞ්ගං ඔතරතීති අනිච්චාදීසු එකෙනාකාරෙන සම්මසන්තී සත්තක්ඛත්තුං පවත්තිත්වා භිජ්ජන්තී භවඞ්ගං ඔතිණ්ණා නාම හොති තතො පරං භවඞ්ගස්ස වාරොති කත්වා. සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය කතනයෙනෙවාති අනිච්චාදිනා ආලම්බනකරණනයෙනෙව, න සම්මසිතනයෙන. තෙනාහ ‘‘ආරම්මණං කුරුමාන’’න්ති. ආවට්ටෙත්වාති නිවත්තෙත්වා චිත්තස්ස භවඞ්ගවසෙන වත්තිතුං අදත්වා. විසදිසචිත්තපවත්තිසඞ්ඛාතාය වීචියා අභාවෙන අවීචිකා, චිත්තසන්තති. කිරියමනොධාතුයා හි භවඞ්ගෙ ආවට්ටිතෙ කිරියමයචිත්තපවත්තිවිපාකචිත්තුප්පත්තියා සවීචිකා සන්තරා, න එවං මනොද්වාරාවජ්ජනෙනාති වුත්තං ‘‘අවීචිකං චිත්තසන්තතිං අනුප්පබන්ධමාන’’න්ති. තථෙවාති යථා අතීතාසු ද්වත්තිංසජවනවීථීසු සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා ‘‘අනිච්චා’’ති වා ‘‘දුක්ඛා’’ති වා ‘‘අනත්තා’’ති වා සඞ්ඛාරෙ ආරම්මණමකාසි, තථෙව. පරිකම්මන්ති වුච්චති මග්ගස්ස පරිකම්මත්තා පටිසඞ්ඛාරකත්තා. උපචාරන්ති වුච්චති මග්ගස්ස ආසන්නත්තා, සමීපචාරිකත්තා වා. අනුලොමත්තං සයමෙව වදති.

අයඤ්ච නයො කාමං මග්ගවීථියං පඨමජවනස්ස පටිසඞ්ඛරණට්ඨො, දුතියස්ස තතො ආසන්නට්ඨො, තතියස්ස හෙට්ඨිමුපරිමානං අනුලොමට්ඨො ච යුත්තොති වුත්තො, තථාපි සබ්බෙසම්පි ඉමා සමඤ්ඤා සම්භවන්තීති දස්සෙතුං ‘‘අවිසෙසෙන පනා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ ආසෙවනන්ති ආදරෙන සෙවනං. පුරිමභාගපච්ඡිමභාගානන්ති හෙට්ඨිමානං, උපරිමානඤ්ච ධම්මකොට්ඨාසානං. අට්ඨන්නන්ති උදයබ්බයඤාණාදීනං අට්ඨන්නං. සබ්බාපි විපස්සනා ලක්ඛණත්තයසම්මසනකිච්චාව, ඉදම්පි තථෙවාති වුත්තං ‘‘තථකිච්චතායා’’ති. උපරීති මග්ගෙ. බොධිපක්ඛියධම්මානං තථකිච්චතාය අනුලොමෙති සම්මොසාදිපටිපක්ඛවිධමනතො. ඉදානි අනුලොමඤාණස්ස තදුභයකිච්චානුලොමං විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘තඤ්හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අනුලොමඤාණං සච්චපටිච්ඡාදකමොහක්ඛන්ධාදීනං සාතිසයං විධමනෙන ලොකියඤාණෙසු උක්කංසපරියන්තගතං, තතො එව හෙට්ඨා නිබ්බත්තිතඋදයබ්බයඤාණාදීනම්පි කිච්චං පටිපක්ඛදූරීභාවෙන අත්ථතො සාධෙන්තමෙව හුත්වා පවත්තති, තථාපවත්තමානඤ්ච තෙසං කිච්චං අනුලොමෙන්තං විය හොතීති ආහ ‘‘උදයබ්බයවන්තානං…පෙ… තථකිච්චතාය අනුලොමෙතී’’ති. තත්ථ ‘‘භයතො උපට්ඨිත’’න්ති ඉමිනාපි ආරම්මණසීසෙන ඤාණබ්‍යාපාරමෙව වදති සප්පටිභයානං සඞ්ඛාරානං යථාසභාවදස්සනදීපනතො. සෙසෙසු පන සත්තසුපි ඨානෙසු ඤාණබ්‍යාපාරොව දස්සිතො. යස්මා එතං අනුලොමඤාණං අනිච්චාදීසු අඤ්ඤතරලක්ඛණවසෙනෙව සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ පවත්තති, තස්මා වුත්තං ‘‘අනිච්චලක්ඛණාදිවසෙන සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ පවත්තත්තා’’ති. තාය පටිපත්තියාති යා සා අනුලොමඤාණස්ස ථූලථූලසච්චපටිච්ඡාදකසංකිලෙසවික්ඛම්භනපටිපත්ති, තාය. න හි අනුලොමඤාණෙ තථා අනුප්පන්නෙ ගොත්‍රභුඤාණං නිබ්බානං ආලම්බිතුං සක්කොති, ගොත්‍රභුඤාණෙ වා අනුප්පන්නෙ මග්ගඤාණං උප්පජ්ජතීති.

වුත්තමත්ථං ඔපම්මෙන පාකටතරං කාතුං ‘‘යථා හී’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ අට්ඨන්නං වොහාරිකමහාමත්තානං අගතිගමනං පහාය තංතංවිනිච්ඡයකරණං විය අට්ඨන්නං ඤාණානං යථාසකං පටිපක්ඛං පහාය සඞ්ඛාරෙසු උදයබ්බයාදිපටිපත්ති, රඤ්ඤො මජ්ඣත්තභාවො විය අනුලොමඤාණස්ස පුරිමපච්ඡිමධම්මකොට්ඨාසස්ස අනුකූලතා. තෙනෙවාති හෙට්ඨිමඤාණානං අනුලොමනමුඛෙන උපරිබොධිපක්ඛියානං අනුලොමනතොයෙව. සච්චානුලොමිකන්ති වුච්චති මග්ගසච්චස්ස අනුලොමිකත්තා.

අනුලොමඤාණං නිට්ඨිතං.