වුට්ඨානගාමිනීවිපස්සනාකථාවණ්ණනා

805. කිඤ්චි අසඞ්ඛතාරම්මණම්පි ඤාණං වුට්ඨානගාමිනියා එකසඞ්ගහන්ති කත්වා ‘‘සඞ්ඛාරාරම්මණායා’’ති විසෙසනං කතං. තඤ්හි විසෙසතො වුට්ඨානං අරියමග්ගං ගච්ඡති උපෙතීති වුට්ඨානගාමිනීති වත්තබ්බතං ලභති. තෙනාහ ‘‘සබ්බෙන සබ්බ’’න්තිආදි. අසම්මොහත්ථන්ති තත්ථ තත්ථ සුත්තෙ පරියායන්තරෙහි ආගතාය සම්මොහාභාවත්ථං. සුත්තසංසන්දනාති සුත්තානං තෙසං තෙසං සුත්තපදානං අනුසන්දානං.

යෙ ලොකියෙ සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ අනුලොමපරියොසානා වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනා පවත්තති, තංසන්නිස්සිතා තප්පටිබද්ධා තණ්හා තෙහි විනා අප්පවත්තනතො තම්මයා නාම, තම්මයාව තම්මයතා, තම්මයා වා තණ්හාසම්පයුත්තා ඛන්ධා, තෙසං භාවො තම්මයතා, සා එව තණ්හා. තප්පටිපක්ඛා වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනා අතම්මයතා. තෙන වුත්තං අට්ඨකථායං ‘‘තම්මයතා නාම තණ්හා, තස්සා පරියාදියනතො වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනා අතම්මයතාති වුච්චතී’’ති (ම. නි. අට්ඨ. 3.310). නිස්සායාති තං අතම්මයතං නිස්සයං කත්වා, භාවෙත්වාති අත්ථො. එකත්තාති එත්ථ අයං පාළි ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, උපෙක්ඛා රූපෙසු…පෙ… ඵොට්ඨබ්බෙසු, අයං, භික්ඛවෙ, උපෙක්ඛා නානත්තා නානත්තසිතා’’ති (ම. නි. 3.310), සයම්පි නානාසභාවා, නානාරම්මණනිස්සිතා චාති අත්ථො. සා පන සමාධිසම්පයුත්තා විපස්සනුපෙක්ඛා වෙදිතබ්බා. ‘‘අත්ථි, භික්ඛවෙ, උපෙක්ඛා ආකාසානඤ්චායතනනිස්සිතා…පෙ… නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනනිස්සිතා, අයං, භික්ඛවෙ, උපෙක්ඛා එකත්තා එකත්තසිතා’’ති (ම. නි. 3.310). යා හි තංතංඅරූපචිත්තුප්පාදපරියාපන්නා උපෙක්ඛා, සා එකසභාවත්තා, එකාරම්මණත්තා ච එකත්තා, එකත්තසිතා චාති වුච්චති, සා පන තංතංඣානසහගතවෙදනුපෙක්ඛා ච තදාරම්මණවිපස්සනුපෙක්ඛා චාති වදන්ති. තං පජහථාති තදාරම්මණකිලෙසපහානෙන පජහථ. තෙනාහ ‘‘තං සමතික්කමථා’’ති.

නිබ්බිදාති වුට්ඨානගාමිනී. තත්ථ හි සුත්තෙ විරජ්ජතීති මග්ගකිච්චමාහ, විමුච්චතීති ඵලකිච්චං.

සුසිමසුත්තං නිදානවග්ගෙ. තත්ථ ධම්මට්ඨිතිඤාණං වුට්ඨානගාමිනීති වුත්තා ධම්මට්ඨිතියං පටිච්චසමුප්පාදෙ අසම්මුය්හනවසෙන පවත්තනතො. නිබ්බානෙ ඤාණන්ති මග්ගඤාණමාහ.

සඤ්ඤා ඛො, පොට්ඨපාදාති එත්ථ කාමං ‘‘සඤ්ඤා’’ඉච්චෙව වුච්චති, පුබ්බෙ පන ‘‘සඤ්ඤග්ගං ඵුසතී’’ති වුත්තත්තා ආහ ‘‘සඤ්ඤග්ගන්ති වුත්තා’’ති.

පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධීති තදෙකදෙසභූතා වුට්ඨානගාමිනී වුත්තා. සමුදායෙසු හි පවත්තා වොහාරා අවයවෙසුපි පවත්තන්තීති. පාරිසුද්ධිපධානියඞ්ගන්ති පාරිසුද්ධියා පධානකාරණං.

තීහි නාමෙහීති අනුලොමගොත්‍රභුවොදානසඞ්ඛාතෙහි තීහි නාමෙහි.

කිත්තිතාති ථොමිතා අරියමග්ගාධිට්ඨානතාය. මහන්තානං සීලක්ඛන්ධාදීනං එසනට්ඨෙන මහෙසිනා සම්මාසම්බුද්ධෙන. සන්තකිලෙසතාය සන්තා. යොගන්ති භාවනං, භාවනාභියොගං වා.

පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඉති එකවීසතිමපරිච්ඡෙදවණ්ණනා.