ථුපවංසො |ඔ0.0001|

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

යස්මිං සයිංසු ජිනධාතුවරා සමන්තා

ඡබ්බණ්ණ රංසි විසරෙහි සමුජ්ජලන්තා,

නිම්මාය ලොකහිතහෙතු ජිනස්ස රූපං

තං ථුපමබ්භුත තමං සිරසා නමිත්වා;

චක්ඛාමහං සකල ලොක හිතාවහස්ස

ථුපස්ස සබ්බ ජන නණ්දන කාරණස්ස,

වංසං සුරාසුර නරිණ්දවරෙහි නිච්චං

සම්පූජිතස්ස රතනුජ්ජල ථූපිකස්ස;

කිඤ්චාපි සො යතිජනෙන පුරාතනෙන

අත්වාය සීහළජනස්ස කතො පුරාපි,

වාක්කෙන සිහළභවෙන’භිසඞ්ඛමත්තා

අත්ථං න සාධහති සබ්බජනස්ස සම්මා;

යස්මා ච මාගධ නිරුත්තිකතොපි ථූප-

වංසො විරුද්ධනය සද්ද සමාකුලො සො,

වත්තබ්බමෙව ච බහුම්පි යතො න වුත්තං

තම්හා අහං පුනපි වංසමි’මං වදාමි;

සුණාථ සාධවො සබ්බෙ පරිපුණ්ණමනාකුලං

වුච්චමානං මයා සාධු වංසං ථූපස්ස සත්ථුනොති;

තත්ථ ථූපස්ස වංසං වක්ඛාමීති එත්ථ තථාගතො අරහං සම්මා සම්බුද්ධො ථූපාරහො, පච්චෙකබුද්ධො ථූපාරහො, තථාගතස්ස සාවකො ථූපාරහො, රාජා චක්කවත්ති ථූපාරහොති වචනතො ථූපාරහානං බුද්ධාදීනං ධාතුයො පතිට්ඨාපෙත්වා කත චෙතියං අබ්භුනන තට්ඨෙන |ඔ0.0002| ථූපොති වුච්චති, ඉධ පන කඤ්චන මාලික මහාථූපො අධිප්පෙතො, සො කස්ස ධාතුයො පතිට්ඨාපෙත්වා කතොති චෙ? යොදීපඞ්කරාදීනං චතුවීසතියා බුද්ධානං සන්තිකෙ ලද්ධව්‍යාකරණො සමතිංසපාරමියො පූරෙත්වා පරමාභිසම්බොධිං පත්වා ධම්මචක්කප්පවත්තනතො පට්ඨාය යාව සුහද්ද පරිබ්බාජක විනයාන සබ්බ බුද්ධකිච්චානි නිට්ඨාපෙත්වා අනුපාදියෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බුතො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස ධාතුයො පතිට්ඨාපෙත්වා කතො අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපො, විත්ථාරො පන වෙදිතබ්බො?

2. ඉතො කිර කප්පසතසහස්සාධිකානං චතුන්නං අසඞ්ඛෙය්‍යානං මත්ථකෙ අමරවතී නාම නගරං අහොසි. තත්ථ සුමෙධො නාම බ්‍රාහ්මණො පටිවසති. සො අඤ්ඤං කම්මං අකත්වා බ්‍රහ්මණසිප්පමෙව උග්ගණ්හි තස්ස දහරකාලෙයෙව මාතාපිතරො කාලමකංසු. අථස්ස රාසිවඩ්ඪනකො අමච්චො ආය පොත්ථකං ආහරිත්වා සුවණ්ණ රජත මණිමුත්තාදි භරිතෙ ගබ්භෙ විවරිත්වා එත්තකං තෙ කුමාර මාතු සන්තකං, එත්තකං පිතුසන්තකං, එත්තකං අය්‍යක පය්‍යකානන්ති යාව සත්තමා කුලපරිවට්ටා ධකං ආචික්ඛිත්වා එතම්පටිජග්ගාහීති ආහ. සො සාධූති සම්පටිච්ඡිත්වා අගාරං අජ්ඣාවසන්තො එකදිවසං චින්තෙසි.

3. පුනබ්භවෙ පටිසණ්ධිගහණං තාම දුක්ඛං, තථා නිබ්බත්ත නිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරභෙදනං අහඤ්ච ජානිධම්මො ජරාධම්මො ව්‍යාධිධම්මො මරණධම්මො. එවං භූතෙන මයා අජාති අජරං අව්‍යාධිං අමරණං සුඛං සීතලං නිබ්බානං ගවෙසිතුං වට්ටතීති නෙක්ඛම්මකාරණං චින්තෙත්වා පුන චින්තෙසි ඉමං ධනං සබ්බං මය්හං පිතු පිතාමහාදයො පරලොකං ගච්ඡන්තා එක කහාපණම්පි ගහෙත්වා නගතා මයා පන ගහෙත්වා ගමනකාරණං කාතුං වට්ටතීති නගරෙ භෙරිං චරාපෙත්වා මහාජනස්ස දානං දත්වා හිමවන්තස්ස පවිසිත්වා තාපස පබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සත්තාහබ්භන්තරෙයෙව අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්ව සමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙසි.

තදා දීපඞ්කරො නාම සත්ථා පරයාභිසම්බොධිං පත්වා සත්ත සත්තාහං බොධිසමීපෙචෙව විතිනාමෙත්වා සුනණ්දාරාමෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා කොටිසත්තානං දෙවමනුස්සානං ධම්මමතං පායෙත්වා චාතුද්දීපික මහාමෙඝො විය ධම්මවස්සං වස්සෙන්තො චතූහි ඛීණාසය සතසහස්සෙහි පරිවුතො අනුපුබ්බෙන චාරකං චරමානො රම්ම නගරං පත්වා සුදස්සන මහාවිහාරෙ පටිවසති තදා රම්මනගරවාසිනො සප්පි ඵණිතාදීනි භෙසජ්ජානි ගහෙත්වා පුප්ඵ ධූප ගණ්ධහත්ථා යෙන බුද්ධො තෙනපසඞ්කමිත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා පුප්ඵාදීහි පූජෙත්වා එකමන්තං නිසීදිත්වා ධම්මං සුත්වා ස්වාතනාය භගවන්තං නිමන්තෙත්වා උට්ඨායාසනා දසබලං පදක්ඛීනං කත්වා පක්කමිංසු.

තෙ |ඔ0.0003| පුන දිවසෙ අසදිස මහාදානං සජ්ජෙත්වා දසබලස්ස ආගමන මග්ගං සොධෙන්ති. තස්මිං කාලෙ සුමෙධතාපසො අත්තනො අස්සම පදතො උග්ගන්ත්වා රම්මනගරවාසීනං තෙසං මනුස්සානං උපරිභාගෙන ආකාසෙන ගච්ඡන්තා තෙ හට්ඨපහට්ඨෙ මග්ගං සොධෙන්තෙ දිස්වා කින්නු ඛො කාරණන්ති චින්තෙන්තො සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව ආකාසතො ඔරු එකමන්තෙ ඨත්ථායහ තෙ මනුස්සෙ පුච්ඡි.’හම්භො කස්ස පන ඉමං මග්ගං සොධෙථා’ති තෙ ආහංසු භන්තෙ සුමෙධ තුම්හෙ කිං නං ජානාථ, දීපඞ්කරො නාම සත්ථා පරමාභිසම්බොධිං පත්වා පවත්තවර ධම්මචක්කො ජනපද චාරිකං චරමානො අනුක්කමෙන අම්හාකං නගරං පත්වා සුදස්සන මහාවිහාරෙ පටිවසති. මයං තං භගවන්තං නිමන්තයිම්හ තස්ස භගවතො ආගමනමග්ගං සොධෙමාති. තං සුත්වා සුමෙධපණ්ඩිතො චින්තෙසි. බුද්ධොති ඛො පනෙස ඝොසොපි දුල්ලභො, පගෙව බුද්ධුප්පාදො තෙන හි මයාපි ඉමෙහි මනුස්සෙහි සද්ධිං දසබලස්ස ආගමනමග්ගං සොධෙතුං වට්ටතීති සො තෙ මනුස්සෙ ආහ, සචෙ භො තුම්හෙ ඉමං මග්ග බුද්ධස්ස සොධෙථ - සයහම්පි එකං ඔකාසං සම්පටිච්ඡත්වා අයං සුමෙධපණ්ඩිතො මහිද්ධිකො මහානුභාවොති ජානන්තා දුබ්බිසොධනං උදකසම්භින්නං අතිවිසමං එකං ඔකාසං සල්ලක්ඛෙත්වා ඉමං හකාසං තුම්හෙ සොධෙථ. අලඞ්කරොථාති අදංසු.

සුමෙධපණ්ඩිතො බුද්ධාරම්මණ පීතිං උප්පාදෙත්වා චින්තෙසි. අහම්පනිමං ඔකාසං ඉද්ධීයා පරමදස්සනීය කාතුං පහොමි එවං කතො පන මං න පරිතොසෙති අජ්ජ පන මයා කායවෙය්‍යාවච්චං කාතුං වට්ටතිති පංසුං ආහරිත්වා තං පහෙසං පූරෙනි, තස්ස පන තස්මිං පදෙසෙ අසොධිතෙ ජයසුමන කුසුම සදිසි වණ්ණං දුපට්ටචීවරං තිමණ්ඩලං පටිච්ඡාදෙත්වා නිවාසෙත්වා තස්සුපරි යුණ්ණමාපඞ්ගෙන කුසුමකලාපං පරක්ඛිපන්තො විය විජ්ජුල්ලතා සස්සීරීකං කායබණ්ධනං බණ්ධිත්වා කනක ගිරිසිඛර මත්ථකෙ ලාඛාරසං පරිසිඤ්චන්තෙ විය සුවණ්ණචෙතියං පවාළජාලෙන පරික්ඛිපන්තො විය සුවණ්ණඞ්ඝකං රත්තකම්බලෙන පටිමුඤ්චන්තො විය සරද සමය රජනිකරං රත්තවලාහකෙන පටිච්ඡාදෙන්තො විය ච ලාඛාරසෙන තින්න කිං සුකක්සුමවණ්ණං රත්තවර පසුකූල චීවරං පාරිපිත්වා ගණ්ධකූගිද්ව රතො කනකගුහාතො සීහො විය නික්ඛමිත්වා ජළභිඤ්ඤානංයෙව චතූහි ඛීණාසව සතසහස්සෙහි පරිවුතො අමරගණ පරිවුතො දසසතනයනො විය බ්‍රහ්මගණපරිවුතො මහා බ්‍රහ්මා විය ච අපරිමිත සමය සමුපචිතාය කුසලබලජනිතාය අනොපමයා බුද්ධලීලාය තාරාගණපරිවුතො |ඔ0.0004| සරද සමය රජනිකරො විය ගගනතලං අලඞ්ගත පටියත්තං මග්ගං පටිපජ්ජි.

5. සුමෙධතාපසොපි තෙන අලඞ්කත පටියත්තෙන මග්ගෙන ආගච්ඡන්තස්ස දීපඞ්කරස්ස භගවතො ද්වත්තිංස වරලක්ඛණ පතිමණ්ඩිතං අසතියා අනුබ්‍යඤ්ජනෙහි අනුබ්‍යඤ්ජිතං බ්‍යාමප්පහාපරික්ඛෙප සස්සීරීකං ඉණ්දනීලමණිසංකාසොආකාසෙ නානප්පකාරා විජ්ජුල්ලතා විය ඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො විස්සජ්ජෙන්තං රූපග්ගප්පත්තං අත්තභාවං ඔලොකෙත්වා අජ්ජ මයා දසබලස්ස ජීවිතපරිච්චාගං කාතුං වට්ටති මා භගවා කලලෙ අක්කමි මණිමයං ලකසෙතුං අක්කමන්තො විය සද්ධිං චතූහි ඛීණාසව සතසහස්සෙහි මම පිට්ඨිං අක්කමන්තො ගච්ඡතු තං මෙ භවිස්සති දීඝරත්තං හිතාය සුඛායාති කෙසෙ මොචෙත්වා අජිනජටා වාකචීරානි කලෙල පත්ථරිත්වා තත්ථෙව කලලපිට්ඨෙ නිපජ්ජි නිපන්නො ච සචෙ අහං ඉච්ඡෙය්‍යං සබ්බකිලෙසෙ ඣාපෙත්වා සඞ්ඝනවකො හුත්වා රම්මනගරං පවිසෙය්‍යං අඤ්ඤාතකවෙසෙන පන මෙ කිලෙසෙ ණ්ධපෙත්වා නිබ්බානපත්තියා කිච්චං නත්ථි, යංනූනාහං දීපඞ්කර දසබලො විය පරමාභිසම්බොධිං පත්වා ධම්මනාවං ආරොපෙත්වා මහාජනං සංසාරසාගරා උත්තාරෙත්වා පච්ඡා පරිනිබ්බායෙය්‍යං. ඉදං මෙ පතිරුපන්ති චින්තෙත්වා අට්ඨධම්මෙ සමොධානෙත්වා බුද්ධභාවාය අභිනීහාරං කත්වා නිපජ්ජ.

දීපඞ්කරොපි භගවා ආගත්ත්වා සුමෙධපණ්ඩිතස්ස සීසසාගෙ ඨත්වා කලලපිට්ඨෙ නිපන්නං තාපසං දිස්වා අයං තාපසො බුද්ධත්ථාය අභිනීහාරං කත්වා නිපන්තො, ඉජ්ඣිස්සති නු ඛො එතස්ස පත්ථනා උදාහු නොති උපධාරෙන්තො - අනාගතෙ ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සතීති ඤත්වා ඨිතකොව පරිස මජ්ඣෙ ව්‍යාකාසි, පස්සථ නො තුම්හෙ භික්ඛවෙ ඉමං උග්ගතපං තාපසං කලලපිට්ඨෙ නිපන්නන්ති. එවං භන්තෙ, අයං යිද්ධත්ථාය අභිනීහාරං කත්වා නිපන්නො සමිජ්ඣිස්සති ඉමස්ස පත්ථතා කප්පසත සහස්සාධිකානං චතුන්තං අසඞ්ඛෙය්‍යානං මත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සතීති සබ්බං ව්‍යාකාසි.

වුත්තඤ්හෙතං බුද්ධවංසෙ.

දීපඞ්කරො ලොකවිදූ - ආහුතීනං පටිග්ගහො,

උස්සීසකෙ මං ඨත්වාන - ඉදං වචනමබ්‍රවි;

පස්සථ ඉමං තාපසං - ජටිල උග්ගතාපසං අපරිමෙය්‍යෙ ඉතො කප්පෙ - අයං බුද්ධො භවිස්සති. අහු කපිලවහයා රම්මා - නික්ඛමිත්වා තථාගතො. පධානං පදහිත්වාන - කත්වා දුක්කර කාරිකං

බුද්ධෙ ලොකෙ - කෙචි.

අජපාල |ඔ0.0005| රුක්ඛමූලස්මිං - නිසීදිත්වා තථාගතො,

තත්ථ පායාසමග්ගය්හ - නෙරඤ්ජරමුපෙහෙති;

නෙරඤ්ජරාය තීරම්හි - පායාසාදාය සො ජිනො,

පටියත්තවරමග්ගෙන - බොධිමූලඤ්හි එහීති;

තතො පදක්ඛිණං කත්වා - බොධිමණ්ඩං අනුත්තරො

අස්සත්ථරාක්ඛමූලම්හි - වුජ්ඣිස්සති මහායසො;

ඉමස්සජනිකා මාතා - මායා නාම භවිස්සති, පිතා සුද්ධොදනො නාම - අයං හෙස්සති ගොතමො. අනාසවා වීතරාගා - සන්තචිත්තා සමාහිතා,

කොලිතො උපතිස්සො ච - අග්ගා හෙස්සන්ති සාවකා;

ආනණ්දො නාමුපට්ඨාකො - උපට්ඨිස්සතී’මං ජිනං;

ඛෙමා උප්පලවණ්ණා ච - අග්ගා හෙස්සන්ති සාවිකා;

අනාසවා වීතරාගා - සන්තචිත්තා සමාහිතා;

බොධි තස්ස භගවතො අස්සත්ථොති පවුච්චතී’’ති.

අභිනීහාර කථා

6. තතො දීපඞ්කරො දසබලො බොධිසත්තං පසංසිත්වා අට්ඨහි පුප්ඵ මුට්ඨීහි පූජෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. තෙපි චතූසත සහස්ස ඛීණාසවා බොධිසත්තං පුප්ඵෙහි ච ගණ්ධෙහි ච පූජෙත්වා පදප්ඵණං කත්වා පක්කමිංසු. දෙවමනුස්සා ච තථෙව පූජෙත්වා වන්දිත්වා අථ ඛො බොධිසත්තො දසබලස්ස ව්‍යාකරණං සුත්වා බුද්ධභාවං කරතලගතමිව මඤ්ඤමානො පමුදිත හදයො සබ්බෙසු පටික්කන්තෙසු සයනා වුට්ඨාය පුප්ඵරාසි මත්ථකෙ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො බුද්ධකාරකධම්මෙ උපධාරෙන්තො කහනනු ඛො බුද්ධකාරක ධම්මා, කිං උද්ධං අධො දිසාසු වීදීයාසූති අනුක්කමෙන සකලං ධම්මධාතුං විචිනන්තො පොරාණකබොධිසත්තෙහි ආසෙවිත නිසෙවිත පඨමං දානපාරමිං දිස්වා තත්ථ දළභිසමාදාන කත්වා එවං අනුක්කමෙන සීල - නෙක්ඛම්ම - පඤ්ඤා - වීරිය - ඛන්ති - සච්ච - අධිට්ඨාන - මෙත්තා - උපෙක්ඛා පාරමියොච දිස්වා තත්ථදළ්හ සමාදානං කත්වා දෙවතාහි අභිත්ථුතො ආකාසමබභුග්ගනත්ව හිම හිමවන්තමෙව අගමාසි.

දීපඞ්කරොපි සත්ථා චතූහි ඛීණාසව සතසහස්සෙහි පරිවුතො රම්මනගරවාසීහි පූජීයමානො දෙවතාහි අභිනණ්දියමානො අලඞ්කත පටියත්තෙන මග්ගෙන රම්මනගරං පවිසිත්වා පඤ්ඤත්තවරබුද්ධාසනෙ නිසීදි. භික්ඛුසඞ්ඝොපි අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදි. රම්මනගරවාසිනොපි උපාසකා බුද්ධපමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං |ඔ0.0006| දත්වා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීත පත්තපාණිං මාලාගණ්ධාදීහි පූජෙත්වා දානානුමොදනං සොතුකාමා නිසීදිංසු. භගවාපි තෙසං අනුමොදනං කරොන්තො දානකථං සීලකථං සග්ගිකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසඤ්ච පකාසෙත්වා අමත පරියොසානං ධම්මකථං කථෙසි.

එවං තස්ස මහජනස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා එකච්චෙ සරණෙසු එකච්චෙ පඤ්චසු සීලෙසු එකච්චෙ සොතාපත්තිඵලෙ එකච්චෙ සකදාගාමි ඵලෙ එකච්චෙ අනාගාමී ඵලෙ එකච්චෙ චතුසුපි ඵලෙසු එකච්චෙ තීසු විජ්ජාසු එකච්චෙ ඡළභිඤ්ඤාසු එකච්චෙ අට්ඨසු සමාපත්තිසු පතිට්ඨාපෙත්වා උට්ඨායාසනා රම්මනගරතො නික්ඛමිත්වා සුදස්සන මහාවිහාරමෙව පාවිසි.

වුත්තඤ්හෙතං

‘‘තදා තෙ භොජයිත්වාන - සසඞ්ඝං ලොකනායකං,

උඵගඡුඤ්ඤං සරණං තස්ස - දීපඞ්කරස්ස සත්ථුනො,

සරණාගමනෙ කඤ්චි - නිවසෙති තථාගතො

කඤ්චි පඤ්චසු සීලෙසු - සීලෙ දසවිධෙ පරං;

කස්සචි දෙති සාමඤ්ඤං - චතුරො ඵලමුත්තමෙ,

කස්සචි අසථෙ ධම්මෙ - දෙති සො පටිසම්භිදා;

කස්සචි වරසමාපත්තියො - අට්ඨ දෙති නරාසභො,

තිස්සො කස්සචි විජ්ජායො - ඡළභිඤ්ඤ පවෙච්ඡති;

තෙන යොගෙන ජනකායං - ඔවදෙති මහාමුනි,

තෙන විත්ථාරිකං ආසී - ලොකනාථස්ස සාසනං;

මහාහනූසභක්ඛණ්ධො - දීපඞ්කරසනාමකො,

බහූ ජනෙ තාරයති - පරිමොචෙති දුග්ගතිං;

බොධනෙය්‍යං ජනං දිස්වා - සතසහස්සෙපි යොජනෙ

ඛණෙන උපගන්ත්වාන - බොධෙති තං මහාමුනී’’ති;

ඉති සො දීපඞ්කරො සත්ථා වස්සසත සහස්සානි ඨත්වා සත්තානං බණ්ධනමොක්ඛං කුරුමානො සබ්බබුද්ධකිච්චානි නිට්ඨාපෙත්වා නණ්දාරාමෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායිනහෙව ධාතුයො තස්ස - සත්ථුනො විකිරිංසු තා. ඨිතා එකඝනා හුත්වා - සුවණ්ණපටිමා විය සකලජම්බුදීපවාසිනො මනුස්සා ඝනකොටිටිමසුවණ්ණට්ඨිකාහි එවං ඡත්තිංස යොජනිකං මහාථූපමකංසු නිවෙදසි - කෙචි.

තෙන |ඔ0.0007| වුත්තං

‘‘දීපඞ්කරො ජිනො සත්ථා - නණ්දාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ජිනථූපො - ඡත්තිංසුබ්බෙධ යොජනො‘‘;

‘‘පත්ත චීවර පරික්ඛාර - පරිභොගඤ්ජ සත්ථුනො,

බොධිමූලෙ තදා ථූපො - තීණි යොජනමුග්ගතො’’ති;

7. දීපඞ්කරස්ස පන භගවතො අපරභාගො එකං අසඞ්ඛෙය්‍යං අතික්කමිත්වා කොණ්ඩඤ්ඤො නාම සත්ථා උදපාදි. තදා බොධිසත්තො විජිතාවි නාම චක්කවත්ති හුත්වා කොටිසතසහස්ස සඞ්ඛස්ස බුද්ධ පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදායි සත්ථා බොධිසත්තං බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකරිත්වා ධම්මං දෙසෙසි සො සත්ථු ධම්මංකථං සුත්වා රජ්ජි නිය්‍යාදෙත්වා පබ්බජි සො තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්චඅභිඤ්ඤායොච උප්පාදෙත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. සොපි බුද්ධො වස්සසතසහස්සානි ඨත්වා සබ්බබුද්ධකිච්චානි නිට්ඨාපෙත්වා චණ්දාරාමෙ පරිනිබ්බායි තස්සාපි භගවතො ධාතුයා න විකිරිංසු සකලජම්බුදීපවාසිනො මනුස්සා සමාගන්ත්වා සත්තයොජනිකාසත්තරතනමයං හරිතාලමනොසිලායමත්තිකාකිච්චං තෙල සප්පීහි උදකකිච්චං කත්වා චෙතියං නිට්ඨාපෙසුං

කොණ්ඩඤ්ඤෙ කිර සම්බුද්ධො - චණ්දාරාමෙ මනොරමෙ,

නිබ්බායි චෙතියො තස්ස - සත්තයොජනිකො කතොති;

තස්ස අපරභාගෙ එකං අසංඞ්ඛය්‍යං අතික්කමිත්වා එකස්මිංයෙව කප්පෙ චත්තාරො බුද්ධා උප්පජ්ජිංසු - මඞ්ගලො සුමනො රෙවතො යොහිතොති. මඞ්ගලස්ස පන භගවතො කාලෙ බොධිසත්තො සුරුචි නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙස්සාමීති උපසඞ්කමිත්වා මධුර ධම්මංකතං සුත්වා ස්වාතනාය නිමන්තෙත්වා කොටිසතසහස්ස සඞ්ඛස්ස බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සත්තාහං ගවපානං නාම දානමදාසි සත්ථා අනුමොදනං කරොන්තො මහාපුරිසං ආමන්තෙත්වා ත්වං කප්පසතසහස්සාධිකානං ද්වන්නං අසඞ්ඛෙය්‍යානං මත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සසීති ව්‍යාකාසි මහාපුරිසො ව්‍යාකරණං සුත්වා අහං කිර බුද්ධො භවිස්සාමි කො මෙ ඝරාවාසෙන අත්ථො පබ්බජිස්සමීති චින්තත්වා තථාරූපං සම්පත්තිං කෙළපිණ්ඩං වීය පහාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා බුද්ධවචනං උග්ගණ්හිත්වා අභිඤ්ඤා ච සමාපත්තියො ච නිබ්බත්තෙත්වා ආයුපරියොසානෙ බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති, තස්මිම්පි බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ධාතුයො න විකිරිංසු, ජම්බුදීපවාසිනො පුබ්බෙ විය තිංසයොජනකං ථූපමකංසු.

තෙන |ඔ0.0008| වුත්තං ‘‘උය්‍යානෙ වසභො නාම - බුද්ධො නිබ්බායි මඞ්ගලො, තත්ථෙව තස්ස ජිනථූපො - තිංසයොජනමුග්ගිතො’’ති.

තස්ස අපරභාගෙ සුමනො නාම සත්ථා උදපාදි තදා මහාසත්තො අතුලො නාම නාගරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති-මහිද්ධිකො මහානුභාවො සො බුද්ධො උප්පන්නොති සුත්වා ඤාතිසඞ්ඝපරිවුතො නාගභවනා නික්ඛමිත්වා කොටිසතසහස්ස භික්ඛුපරිවාරස්ස තස්ස භගවතො දිබ්බතුරියෙහි උපහාරං කාරෙත්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා පච්චෙකං දුස්සයුගානි දත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාසි සොපි නං සත්ථා අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සසීති ව්‍යාකාසි තස්මිම්පි බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ධාතුයො න විකිරිංසු ජම්බුදීපවාසනො පුබ්බෙ විය චතුයොජනිකං ථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘සුමනො යසධරො - බුද්ධො අග්ගාරාමම්හ නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ජිනථූපො - චතුයොජනමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ රෙවතො නාම සත්ථා උදපාදි තදා බොධිසත්තො අතිදෙවො නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා සත්ථු ධම්මදෙසන සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය සිරසි අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා තස්ස සත්ථුනො කිලෙසප්පහානෙ වණ්ණං වත්වා උත්තරාසඞ්ඝෙන පූජමකාසි. සොපි නං සත්ථා බුද්ධො භවිස්සතිති ව්‍යාකාසි තස්මිං පන බුද්ධෙ පරිනිබ්බුතෙ ධාතුයො විකිරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘රෙවතො පවරො බුද්ධො - නිබ්බුතො සො මහාපුරෙ,

ධාතු විත්ථාරිකං ආසී - තෙසු තෙසු පදෙසතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ සොභිතො නාම සත්ථා උදපාදි තදා බොධිසත්තො අජිතො නාම බ්‍රාහ්මණො හුත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ටාය බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. සොපි නං සත්ථා බුද්ධො භවිස්සසීති ව්‍යාකාසි තස්සාපි භගවතො ධාතුයො විකිරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘සොභිතො වරසම්බුද්ධො - සීහරාමම්හි නිබ්බුතො,

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසී - තෙසු තෙසු පදෙසතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ එකමසඞ්ඛෙය්‍යං අතික්කමිත්වා එකස්මිංයෙව කප්පෙ තයො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු - අනොමදස්සි පදුමො නාරදොති. අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බොධිසත්තො එකො

1. යසවරො ධීරො - කෙචි.

යක්ඛ |ඔ0.0009| සෙනාපති අහොසි මහිද්ධිකො මහානුභාවො අනෙක කොටිසතසහස්සානං යක්ඛානං අධිපති. සො බුද්ධො උප්පන්නොති සුත්වා ආගන්ත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානමදාසි සත්ථාපි තං අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සසීති ව්‍යාකාසි. අනොමදස්සිම්හි පන භගවති පරිනිබ්බුතෙ ධාතුයො න විකිරිංසු ජම්බුදීපවාසිනො පඤ්චවීසයොජනකං ථූපං කරිංසු

තෙන වුත්තං

‘‘අනොමදස්සි ජිනො සත්ථා - ධම්මාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ජිනථූපො - උබ්බෙධා පණ්ණුවීසතී’ති;

තස්ස අපරභාගෙ පදුමො නාම සත්ථා උදපාදි තථාගතෙ අගාමකාරඤ්ඤෙ විහරෙන්තා බොධිසත්තො සීහො හුත්වා සත්ථාරං නිරොධසමාපත්තියා සමාපන්නං දිස්වා පසන්නචිත්තො වන්දිත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පීතිසොමනස්සජාතො තික්ඛත්තුං සීහනාදං නදිත්වා සත්තාහං බුද්ධාරම්මණං පීතිං අවිජහිත්වා පීතිසුඛෙනෙව ගොචරාය අපක්කමිත්වා ජිවිතපරිච්චාගං කත්වා පයිරුපාසමානො අට්ඨාසි සත්ථා සත්තාහච්චයෙන නිරොධා වුට්ඨිතො සීහං ඔලොකෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝෙපි චිත්තං පසාදෙත්වා සඞ්ඝං වන්දිස්සතී‘‘ති භික්ඛුසඞ්ඝො ආගච්ඡතූති චින්තෙසි භික්ඛු තාවදෙව ආගමිංසු සීහො සඞ්ඝෙ චිත්තං පසාදෙසි. සත්ථා තස්ස මනං ඔලොකෙත්වා අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි තස්ස පන භගවතො ධාතුයො විකිරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘පදුමො ජිනවරො සත්ථා - ධම්මාරාමම්හි නිබ්බුතො,

ධාතු විත්ථාරිකං ආසි - තෙසු තෙසු පදෙසතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ නාරදො නාම සත්ථා අහොසි තදා බොධිසත්තො, ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චසු අභිඤ්ඤාසු අට්ඨසුච සමාපත්තිසුචිණ්ණවසී හුත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ලොහිත චණ්දනෙන පූජමකාසි සොපි නං අනාගතො බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි නාරද පන භගවතො ධාතුයො එකඝනා අහෙසුං. සබ්බෙ දෙව මනුස්සා සන්නිපතිත්වා චතුයොජනිකං ථූපං කරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘නාරදො ජිනවසභො - නිබ්බුතො සුදස්සනෙ පුරෙ,

තත්ථෙව තස්ස ථූපවරො - චතුයොජනමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ එකමසඞ්ඛෙය්‍යමතික්කමිත්වා ඉතො කප්පසතසහස්ස මත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ පදුමුත්තරො නාම සත්ථා උදපාදි. තදා බොධිසත්තො ජටිලො නාම මහාරට්ඨිකො හුත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස චිවරදානමදාසි. සොපි තං අනාගතො බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි. |ඔ0.0010| පදුමුත්තරස්සාපි භගවතො ධාතුයො එකඝනා අහෙසුං. සබ්බෙ දෙවමනුස්සා සන්නිපතිත්වා ද්වාදස යොජනිකං මහාථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘පදුමුත්තරො ජිනො බුද්ධො - නණ්දාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ථූපවරො - ද්වාදසුබ්බෙධයොජනො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ තිංසකප්ප සහස්සානි අතික්කමිත්වා සුමෙධො සුජාතො චාති එකස්මිං කප්පෙ ද්වෙ බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු සුමෙධස්ස පන භගවතො කාලෙ බොධිසත්තො උත්තරො නාම මානවො හුත්වා නිදහිත්වා ඨපිතංයෙව අසීතිකොටිධනං විස්සජ්ජෙත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා ධම්මං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය නික්ඛමිත්වා පබ්බජි සොපි නං අනාගතෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි. සුම්ධෙස්ස පන භගවතො ධාතුයො විකිරිංසු

තෙන වුත්තං

‘‘සුමෙධො ජිනවරො බුද්ධො - මෙධාරාමම්හි නිබ්බුතො,

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි - තෙසු තෙසු පදෙසතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ සුජාතො නාම සත්ථා උදපාදි. තදා බොධිසත්තොචක්කවත්තිරාජා හුත්වා බුද්ධො උප්පන්නොති සුත්වා උපසංකමිත්වා ධම්මං සුත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සද්ධිං සත්තහි රතනෙහි චතුමහාදීපං රජ්ජං දත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජි සකලරට්ඨවාසිනො රට්ඨුප්පාදං ගහෙත්වා ආරාමික කිච්චං සාධෙන්තා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස නිච්චං මහාදානමදංසු. සොපි නං සත්ථා අනාගතෙ බුද්ධොභවිස්සතීති ව්‍යාකාසි සුජාතස්ස පන භගවතො ධාතුයො එකඝනා අහෙසුං ජම්බුදීපවාසිනො තිගාවුතං ථූපමකංසු

තෙන වුත්තං

‘‘සුජාතො ජිනවරො බුද්ධො සීලාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව චෙතියො තස්ස - තීණි ගාවුතමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ අට්ඨාරස කප්පසතමත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ පියදස්සි අත්ථදස්සි ධම්මදස්සිති තයො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු පියදස්සි බුද්ධකාලෙ බොධිසත්තො කස්සපො නාම මාණවො තිණ්ණං වෙදානං පාරගතො හුත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා කොටිසතසහස්ස ධන පරිච්චාගෙන සඞ්ඝාරාමං කාරෙත්වා සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාසි අථ නං සත්ථා අට්ඨාරස කප්ප සතච්චයෙන බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි පියදස්සිස්ස භගවතොපි ධාතුයො එකඝනාව අහෙසුං ජම්බුදීපවාසිනො සන්නිපතිත්වා තියොජනිකං මහාථූපමකංසු.

තෙන |ඔ0.0011| වුත්තං

‘‘පියදස්සි මුනිවරො - සලලාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ජිනථූපො - තීණි යොජනමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ අත්ථදස්සි නාම භගවා උදපාදි තදා බොධිසත්තො මහිද්ධිකො මහානුභාවො සුසිමො නාම තාපසො හුත්වා භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පසීදිත්වා දිබ්බානි මණ්දාරව පදුමපාරිච්ඡත්තකාදීනි පුප්ඵානි ආහරිත්වා චාතුද්වීපික මහාමෙඝො විය පුප්ඵවස්සං වස්සෙත්වා සමන්තතො පුප්ඵමණ්ඩප පුප්ඵඅගඝිය තොරණාදීනි කත්වා මණ්දාරව පුප්ඵච්ඡත්තෙන දසබලං පූජෙසි සොපි නං භගවා අනාගතො ගොතමො නාම බුද්ධො භවිස්සතීති වාකාසි. තස්ස පන භගවතො ධාතුයො විකිරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘අත්ථදස්සි ජිනවරො - අනොමාරාමම්හි නිබ්බුතො,

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි - තෙසු තෙසු ච රට්ඨතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ ධම්මදස්සි නාම සත්ථා උදපාදි. තදා බොධිසත්තො සක්කා දෙවරාජා දිබ්බගණ්ධපුප්ඵෙහි ච දිබ්බතුරියෙහි ච පූජං අකාසි සොපි නං බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි. ධම්මදස්සිස්ස පන භගවතො ධාතුයො එකඝනා අහෙසුං. ජම්බුදීපවාසිනො තියොජනිකං ථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘ධම්මදස්සි මහාවීරො-කෙලාසාරමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව ථූපවරො තස්ස-තීණි යොජනමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ චතුනවුතිකප්ප මත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ එකොව සිද්ධත්ථො නාම සත්ථා උදපාදි. තදා බොධිසත්තො උග්ගතෙජො අභිඤ්ඤාබල සම්පන්නො මඞ්ගලො නාම තාපසො හුත්වා මහාජම්බුඵලං ආහරිත්වා තථාගස්ස අදාසි සත්ථා තං ඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා චතුනවුති කප්පමත්ථකෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි තස්සාපි භගවතො ධාතුයො න විකිරිංසු, චතුයොජනිකං රතනමයං ථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘සිද්ධත්තො මුනිවරො බුද්ධො අනොමාරමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ථූපවරො-චතුයොජනමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ ඉතො ද්වානවුති කප්පමත්ථකෙ තිස්සො ඵුස්සොති එකස්මිං කප්පෙ දෙව බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ බොධිසත්තා මහාභොගො මහායසො සුජාතො නාම ඛත්තියො හුත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මහිද්ධිකභාවං පත්වා බුද්ධො |ඔ0.0012| උප්පන්නොති සුත්වා දිබ්බමණ්දාරව පදුම පාරිච්ඡත්ත පුප්ඵානි ආදාය චතුපරිසමජ්ඣෙ ගච්ඡන්තං තථාගතං පූජෙසි. ආකාසෙ පුප්ඵවිතානමිව අට්ඨාසි සොපි නං සත්ථා ඉතො ද්වානවුති කප්පමත්ථකෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි. තස්සාපි භගවතො ධාතුයො න විකිරිංසු ධාතුයො ගහෙත්වා තියොජනිකං ථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘තිස්සො ජිනවරො බුද්ධො-නණ්දාරාමම්හි නිබ්බුතො

තත්ථෙව තස්ස ථූපවරො-තීණි යොජනමුස්සිතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ ඵුස්සො නාම බුද්ධො උදපාදි තදා බොධිසත්තො විජිතාවි නාම ඛත්තියො හුත්වා මහාරජ්ජං පහාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා තීණි පිටකානි උග්ගහෙත්වා මහාජනස්ස ධම්මකථං කථෙත්වා සීලපාරමිඤ්ච පූරෙසි. සොපි නං බුද්ධො තථෙව ව්‍යාකාසි තස්ස පන භගවතො ධාතුයො විකිරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘ඵුස්සො ජිනවරො සත්ථා-සුනන්දාරාමම්හි නිබ්බුතො

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි-තෙසු තෙසු පදෙසතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ ඉතො එකනවුති කප්පමත්ථකෙ විපස්සි නාම බුද්ධො උදපාදි තදා බොධිසත්තො මහිද්ධිකො මහානුභාවො අතුලො නාම නාගරාජා හුත්වා සත්තරතන ඛචිතං සොවණ්ණමහාපීඨං භගවතො අදාසි සොපි නං ඉතො එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි තස්ස පන භගවතො ධාතුයො න විකිරිංසු සබ්බෙ දෙවමනුස්සා සන්තිපතිත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා සත්තයොජනිකං ථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘විපස්සි ජිනවරො වීරො-සුමිත්තාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව සො ථූපවරො-සත්තයොජනිකො කතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ ඉතො එකතිංස කප්පමත්ථකෙ සිඛී වෙස්සභූති ද්වෙ බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ බොධිසත්තො අරිණ්දමො නාම රාජා හුත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සචිවරං මහාදානං පවත්තෙත්වා සත්තරතන පතිමණ්ඩිතං හත්ථිරතනං දත්වා හත්ථිප්පමාණං කත්වා කප්පිය භණ්ඩමදාසි සොපි නං ඉතො එකතිංස කප්පෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි, සිඛිස්ස භගවතො ධාතුයො එකඝනා හුත්වා අට්ඨංසු, සකල ජම්බුදීපවාසිනො පන මනුස්සා ධාතුයො ගහෙත්වා තියොජනුබ්බෙධං සත්තරතනමයං හිමගිරි සදිස සොභං ථූපමකංසු.

සිඛී |ඔ0.0013| මුනිවරො බුද්ධො-දුස්සාරාමම්හි නිබ්බුතො,

තත්ථෙව තස්ස ථූපවරො-තීණි යොජනමුග්ගතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ වෙස්සභූ නාම සත්ථා උදපාදි. තදා බොධිසත්තො සුදස්සනො නාම රාජා හුත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සචීවරමහාදානං දත්වා තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ආචාරගුණසම්පන්නො බුද්ධරතනෙ චිතතීකාර පීති බහුලො අහොසි සෙපි නං සත්ථා ඉතො එකතිංසකප්පෙ බුද්ධො භවිස්සතීති ව්‍යාකාසි වෙස්සභුස්ස පන භගවතො ධාතුයො විකිරිංසු.

තෙන වුත්තං

‘‘වෙස්සභූ ජිනවරො සත්ථා-ඛෙමාරාමම්හි නිබ්බුතො;

ධාතුවිත්ථාරිකං ආසි-තෙසු තෙසු පදෙසතො’’ති;

තස්ස අපරභාගෙ ඉමස්මිං කප්පෙ චත්තාරො බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු කකුසණ්ධො කොනාගමනො කස්සපො අම්හාකං භගවාති කතුසණ්ධස්ස පන භගවතො කාලො බොධිසත්තො ඛෙමො නාම රාජා හුත්වා බුද්ධපමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස සපත්තචීවරං දානඤ්චෙව අඤ්ජනාදි භෙසජ්ජානි ච දත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජි සොපි නං සත්ථා ව්‍යාකාසි තස්ස පන භගවතො ධාතුයො න විකිරිංසු සබ්බෙ සන්නිපතිත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා ගාවුතුබ්බෙධං ථූපමකංසු.

තෙන වුත්තං