නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

අභිධම්මපිටක

සංගායනස්ස පුච්ඡා විස්සජ්ජනා

පුච්ඡා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ ආවුසො ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා සුත්තන්තපිටකෙ ච දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තඅඞ්ගුත්තරසංඛාතෙ චත්තාරො මහානිකායෙ සංගායිත්වා තදනන්තරං කිං නාම පාවචනං සංගායිංසු.

විස්සජ්ජනා – පඨමමහාසංගීතිකාලෙ භන්තෙ ධම්මසංගාහකා මහාකස්සපාදයො මහාථෙරවරා පොරාණසංගීතිකාරා පඨමං විනයපිටකං සංගායිත්වා සුත්තන්තපිටකෙ ච දීඝමජ්ඣිමසංයුත්තඅඞ්ගුත්තරසංඛාතෙ චත්තාරො නිකායෙ සංගායිත්වා තදනන්තරං අභිධම්මපිටකං නාම පාවචනං සංගායිංසු.

පුච්ඡා – ඉමිස්සම්පි ආවුසො ඡට්ඨසංගීතියං සකලඤ්චෙව විනයපිටකං සංගීතං, තෙ ච චත්තාරො මහානිකායා. කාලො දානි ආවුසො සම්පත්තො අභිධම්මපිටකං සංගායිතුං, තස්මාහං තං තත්ථ පුච්ඡිතබ්බානි පුච්ඡිස්සාමි. අභිධම්මො නාමෙස ආවුසො කෙනට්ඨෙන අභිධම්මොති වුච්චති.

විස්සජ්ජනා – ධම්මාතිරෙක ධම්මවිසෙසට්ඨෙන භන්තෙ අභිධම්මොති වුච්චති.

පුච්ඡා – සො පනෙස ආවුසො අභිධම්මො කෙන කත්ථ කදා ච අධිගතො.

විස්සජ්ජනා – සො ඛො භන්තෙ අභිධම්මො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන මහාබොධිමණ්ඩමූලෙ වෙසාඛපුණ්ණමියං යථාභූතං අධිගතො.

පුච්ඡා – කත්ථ පනෙස ආවුසො අභිධම්මො භගවතා කදා ච විචිතො.

විස්සජ්ජනා – සො ඛො භන්තෙ අභිධම්මො භගවතා මහාබොධිමණ්ඩෙ රතනඝරසත්තාහෙ විචිතො.

පුච්ඡා – කත්ථ පනෙස ආවුසො අභිධම්මො භගවතා කදා කස්සත්ථාය ච දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – සො ඛො භන්තෙ අභිධම්මො භගවතා දෙවෙසු තාවතිංසෙසු පාරිච්ඡත්තකමූලම්හි පණ්ඩුකම්බලසිලායං අභිසම්බොධිතො සත්තමෙ වස්සෙ මාතරං පමුඛං කත්වා දසහි චක්කවාළසහස්සෙහි ආගම්ම සන්නිසින්නානං දෙවතානං චතුරොඝනිත්ථරණත්ථාය අන්තො වස්සං දෙසිතො.

පුච්ඡා – කෙනෙස ආවුසො අභිධම්මො පඨමං මනුස්සලොකෙ පතිග්ගහිතො, කස්ස ච පුන තෙන දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – ආයස්මතා භන්තෙ සාරිපුත්තත්ථෙරෙන ධම්මසෙනාපතිනා එස අභිධම්මො පඨමං මනුස්සලොකෙ පතිග්ගහිතො, තෙනෙව භන්තෙ ආයස්මතා සාරිපුත්තත්ථෙරෙන අත්තනො සද්ධිවිහාරිකානං පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං දෙසිතො.

පුච්ඡා – කෙ ආවුසො සික්ඛන්ති.

විස්සජ්ජනා – සෙඛා ච භන්තෙ පුථුජ්ජනා කල්‍යාණකා ච සික්ඛන්ති.

පුච්ඡා – කෙ ආවුසො සික්ඛිතසික්ඛා.

විස්සජ්ජනා – අරහන්තො භන්තෙ සික්ඛිතසික්ඛා.

පුච්ඡා – කෙ ආවුසො ධාරෙන්ති.

විස්සජ්ජනා – යෙසං භන්තෙ වත්තති, තෙ ධාරෙන්ති.

පුච්ඡා – කස්ස ආවුසො වචනං.

විස්සජ්ජනා – භගවතො භන්තෙ වචනං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

පුච්ඡා – කෙනාවුසො ආභතං.

විස්සජ්ජනා – පරංපරාය භන්තෙ ආභතං.

ධම්මසඞ්ගණී

පුච්ඡා – සො පනෙස ආවුසො අභිධම්මො ධම්මසඞ්ගණිවිභඞ්ගාදිපකරණපරිච්ඡෙදවසෙන සත්තවිධො. තෙසු පඨමං භගවතා කතරං පකරණං දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – පඨමං භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණිපකරණං භගවතා දෙසිතං.

පුච්ඡා – ධම්මසඞ්ගණියං ආවුසො අත්ථි මාතිකා, අත්ථි පදභාජනීයං. තෙසු මාතිකං නික්ඛිපන්තෙන භගවතා කතං නික්ඛිත්තා.

විස්සජ්ජනා – මාතිකං භන්තෙ නික්ඛිපන්තෙන භගවතා ‘‘කුසලා ධම්මා අකුසලා ධම්මා අබ්‍යාකතා ධම්මා. සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා. විපාකා ධම්මා විපාකධම්මධම්මා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා’’ති එවමාදිනා ද්වාවීසතියා තිකානං වසෙන. ‘‘හෙතූ ධම්මා න හෙතූ ධම්මා. සහෙතුකා ධම්මා අහෙතුකා ධම්මා.

හෙතුසම්පයුත්තා ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා ධම්මා. හෙතූ චෙව ධම්මා සහෙතුකා ච සහෙතුකා චෙව ධම්මා න ච හෙතූ. හෙතූ චෙව ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා ච හෙතුසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා න ච හෙතූ. න හෙතූ ඛො පන ධම්මා සහෙතුකාපි අහෙතුකාපී’’ති එවමාදිනා දුකසතානඤ්ච වසෙන මාතිකා නික්ඛිත්තා.

කාමාවචරකුසල

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො ධම්මසඞ්ගණියං පදභාජනීයෙ චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාතිපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං කාමාවචරකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණිපකරණෙ චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා. යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති වෙදනා හොති සඤ්ඤා හොති චෙතනා හොති චිත්තං හොති විතක්කො හොති විචාරො හොති පීති හොති සුඛං හොති චිත්තස්සෙකග්ගතා හොතී’’ති එවමාදිනා කාමාවචරකුසලං තීහි මහාවාරෙහි විභජිත්වා දෙසිතං.

රූපාවචරකුසල

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො ධම්මසඞ්ගණීපාළියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං රූපාවචරකුසලඤ්ච අරූපාවචරකුසලඤ්ච විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – රූපාවචරකුසලඤ්ච අරූපාවචරකුසලඤ්ච භන්තෙ ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා. යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිතක්කං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො දෙසිතං.

ලොකුත්තරාකුසල

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො ධම්මසඞ්ගණීපාළියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං ලොකුත්තරකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ කුසලා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා කුසලා. යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤ’’න්ති එවමාදිනා භගවතා ලොකුත්තරකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

අකුසල

පුච්ඡා – තත්ථෙව ආවුසො අකුසලා ධම්මාති මාතිකාපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං අකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – තත්ථෙව භන්තෙ අකුසලා ධම්මාති මාතිකාපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා අකුසලා. යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්ධාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති වෙදනා හොති සඤ්ඤා හොති චෙතනා හොති චිත්තං හොතී’’ති එවමාදිනා අකුසලං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

අබ්‍යාකත

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො ධම්මසඞ්ගණීපාළියං චිත්තුප්පාදකණ්ඩරූපකණ්ඩෙසු අබ්‍යාකතා ධම්මාති මාතිකාපදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා කථං අබ්‍යාකතා ධම්මා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ ධම්මසඞ්ගණියං අබ්‍යාකතා ධම්මාති පදස්ස අත්ථං විභජන්තෙන භගවතා ‘‘කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා. යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රූපාරම්මණං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති වෙදනා හොති සඤ්ඤා හොති චෙතනා හොති චිත්තං හොතී’’ති එවමාදිනා ච චිත්තුප්පාදකණ්ඩෙ, රූපකණ්ඩෙ ච ‘‘කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා. කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා රූපාවචරා අරූපාවචරා අපරියාපන්නා වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා. සබ්බඤ්ච රූපං අසඞ්ඛතා ච ධාතු. ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා’’ති එවමාදිනා ච අබ්‍යාකතා ධම්මා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විභඞ්ග

පුච්ඡා – සත්තසු ආවුසො අභිධම්මප්පකරණෙසු විභඞ්ගප්පකරණෙ භගවතා කති විභඞ්ගා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ සත්තසු පකරණෙසු දුතියෙ විභඞ්ගප්පකරණෙ ඛන්ධවිභඞ්ගො ආයතනවිභඞ්ගො ධාතුවිභඞ්ගො සච්චවිභඞ්ගො ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගො පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගො සතිපට්ඨානවිභඞ්ගො සම්මප්පධානවිභඞ්ගො ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගො බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ගො මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගො ඣානවිභඞ්ගො අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගො සික්ඛාපදවිභඞ්ගො පටිසම්භිදාවිභඞ්ගො ඤාණවිභඞ්ගො ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගො ධම්මහදයවිභඞ්ගොති භගවතා අට්ඨාරස විභඞ්ගා දෙසිතා.

ඛන්ධවිභඞ්ග

පුච්ඡා – තෙසු ආවුසො අට්ඨාරසසු විභඞ්ගෙසු පඨමෙ ඛන්ධවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඛන්ධා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – තෙසු භන්තෙ අට්ඨාරසසු විභඞ්ගෙසු පඨමෙ ඛන්ධවිභඞ්ගෙ ‘‘පඤ්චක්ඛන්ධා රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. තත්ථ කතමො රූපක්ඛන්ධො, යංකිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, තදෙකජ්ඣං අභිසඤ්ඤූහිත්වා අභිසඞ්ඛිපිත්වා අයං වුච්චති රූපක්ඛන්ධො’’ති එවමාදිනා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා ඛන්ධා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

ආයතනවිභඞ්ග

පුච්ඡා – දුතියෙ පන ආවුසො ආයතනවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ආයතනානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

විස්සජ්ජනා – දුතියෙ භන්තෙ ආයතනවිභඞ්ගෙ ‘‘ද්වාදසායතනානි චක්ඛායතනං රූපායතනං සොතායතනං සද්දායතනං ඝානායතනං ගන්ධායතනං ජිව්හායතනං රසායතනං කායායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මනායතනං ධම්මායතනං. චක්ඛුං අනිච්චං දුක්ඛං අනත්තා විපරිණාමධම්මං, රූපා අනිච්චා දුක්ඛා අනත්තා විපරිණාමධම්මා’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහෙව ආයතනානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

ධාතුවිභඞ්ග

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ තතියෙ ධාතුවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ධාතුයො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – තතියෙ භන්තෙ ධාතුවිභඞ්ගෙ ‘‘ඡ ධාතුයො පථවීධාතු ආපොධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු ආකාසධාතු විඤ්ඤාණධාතූ’’ති භන්තෙ සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා ධාතුයො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

සච්චවිභඞ්ග

පුච්ඡා – චතුත්ථෙ පන ආවුසො සච්චවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සච්චානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

විස්සජ්ජනා – චතුත්ථෙ භන්තෙ සච්චවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරි අරියසච්චානි දුක්ඛං අරියසච්චං, දුක්ඛසමුදයං අරියසච්චං, දුක්ඛනිරොධං අරියසච්චං, දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා අරියසච්චං. තත්ථ කතමං දුක්ඛං අරියසච්චං, ජාතිපි දුක්ඛා, ජරාපි දුක්ඛා, මරණම්පි දුක්ඛං, සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසාපි දුක්ඛා, අප්පියෙහි සම්පයොගො දුක්ඛො, පියෙහි විප්පයොගො දුක්ඛො, යම්පිච්ඡං න ලභති, තම්පි දුක්ඛං, සංඛිත්තෙන පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා දුක්ඛා’’ති එවමාදිනා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා සච්චානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ග

පුච්ඡා – පඤ්චමෙ පන ආවුසො ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඉන්ද්‍රියානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

විස්සජ්ජනා – පඤ්චමෙ පන භන්තෙ ඉන්ද්‍රියවිභඞ්ගෙ ‘‘බාවීසතින්ද්‍රියානි චක්ඛුන්ද්‍රියං සොතින්ද්‍රියං ඝානින්ද්‍රියං ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං මනින්ද්‍රියං…පෙ… අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රිය’’න්ති එවමාදිනා අභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි මහානයෙහි භගවතා ඉන්ද්‍රියානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

පටිච්චසමුප්පාද විභඞ්ග

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ ඡට්ඨෙ පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං පටිච්චසමුප්පාදො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨෙ භන්තෙ පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගෙ ‘‘අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා…පෙ… සමුදයො හොතී’’ති එවමාදිනා භගවතා පටිච්චසමුප්පාදො සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි මහානයෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

සතිපට්ඨානවිභඞ්ග

පුච්ඡා – සත්තමෙ පන ආවුසො සතිපට්ඨානවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සතිපට්ඨානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – සත්තමෙ භන්තෙ සතිපට්ඨානවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානා ඉධ භික්ඛු අජ්ඣත්තං කායෙ කායානුපස්සී විහරති, බහිද්ධා කායෙ කායානුපස්සී විහරති, අජ්ඣත්තබහිද්ධා කායෙ කායානුපස්සී විහරති ආතාපී සම්පජානො සතිමා විනෙය්‍ය ලොකෙ අභිජ්ඣාදොමනස්ස’’න්ති එවමාදිනා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි භගවතා සතිපට්ඨානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

සම්මප්පධානවිභඞ්ග

පුච්ඡා – අට්ඨමෙ පන ආවුසො සම්මප්පධානවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සම්මප්පධානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – අට්ඨමෙ භන්තෙ සම්මප්පධානවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරො සම්මප්පධානා ඉධ භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහතී’’ති එවමාදිනා භගවතා සම්මප්පධානා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

ඉද්ධිපාදවිභඞ්ග

පුච්ඡා – නවමෙ පන ආවුසො ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඉද්ධිපාදා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – නවමෙ භන්තෙ ඉද්ධිපාදවිභඞ්ගෙ ‘‘චත්තාරො ඉද්ධිපාදා ඉධ භික්ඛු ඡන්දසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ… වීමංසාසමාධිපධානසඞ්ඛාරසමන්නාගතං ඉද්ධිපාදං භාවෙතී’’ති එවමාදිනා තීහි මහානයෙහි භගවතා ඉද්ධිපාදා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ග

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ දසමෙ බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං බොජ්ඣඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – දසමෙ භන්තෙ බොජ්ඣඞ්ගවිභඞ්ගෙ ‘‘සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො උපෙක්ඛාසම්බොජ්ඣඞ්ගො. තත්ථ කතමො සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො, ඉධ භික්ඛු සතිමා හොති පරමෙන සතිනෙපක්කෙන සමන්නාගතො චිරකතම්පි චිරභාසිතම්පි සරිතා හොති අනුස්සරිතා, අයං වුච්චති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි නයෙහි බොජ්ඣඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

මග්ගඞ්ගවිභඞ්ග

පුච්ඡා – එකාදසමෙ පන ආවුසො මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං මග්ගඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – එකාදසමෙ භන්තෙ මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගෙ ‘‘අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො. සෙය්‍යථිදං, සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධී’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි මග්ගඞ්ගා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

ඣානවිභඞ්ග

පුච්ඡා – ද්වාදසමො පන ආවුසො ඣානවිභඞ්ගො භගවතා කථං විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – ද්වාදසමො භන්තෙ ඣානවිභඞ්ගො ‘‘ඉධ භික්ඛු පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ පුබ්බරත්තාපරරත්තං ජාගරියානුයොගමනුයුත්තො’’ති එවමාදිනා භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ග

පුච්ඡා – තෙරසමෙ පන ආවුසො අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං අප්පමඤ්ඤායො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – තෙරසමෙ භන්තෙ අප්පමඤ්ඤාවිභඞ්ගෙ ‘‘චතස්සො අප්පමඤ්ඤායො ඉධ භික්ඛු මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථා දුතියං. තථා තතියං. තථා චතුත්ථං. ඉති උද්ධමධො තිරියං සබ්බධි සබ්බත්තතාය සබ්බාවන්තං ලොකං මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන ඵරිත්වා විහරතී’’ති එවමාදිනා භගවතා සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි අප්පමඤ්ඤායො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

සික්ඛාපදවිභඞ්ග

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ චුද්දසමෙ සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං සික්ඛාපදානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

විස්සජ්ජනා – චුද්දසමෙ භන්තෙ සික්ඛාපදවිභඞ්ගෙ ‘‘පඤ්ච සික්ඛාපදානි පාණාතිපාතා වෙරමණී සික්ඛාපදං, අදින්නාදානා වෙරමණී සික්ඛාපදං, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණී සික්ඛාපදං, මුසාවාදා වෙරමණී සික්ඛාපදං, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණී සික්ඛාපදං. තත්ථ කතමං පාණාතිපාතා වෙරමණී සික්ඛාපදං, යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං පාණාතිපාතා විරමන්තස්සා’’ති එවමාදිනා අභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි මහානයෙහි භගවතා සික්ඛාපදානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

පටිසම්භිදාවිභඞ්ග

පුච්ඡා – පන්නරසමෙ පන ආවුසො පටිසම්භිදාවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං පටිසම්භිදායො විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

විස්සජ්ජනා – පන්නරසමෙ භන්තෙ පටිසම්භිදාවිභඞ්ගෙ ‘‘චතස්සො පටිසම්භිදා අත්ථපටිසම්භිදා ධම්මපටිසම්භිදා නිරුත්තිපටිසම්භිදා පටිභානපටිසම්භිදා. අත්ථෙ ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මෙ ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා, තත්‍ර ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං නිරුත්තිපටිසම්භිදා, ඤාණෙසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා’’ති එවමාදිනා භගවතා චතස්සො පටිසම්භිදායො සුත්තන්තභාජනීයඅභිධම්මභාජනීයපඤ්හාපුච්ඡකසඞ්ඛාතෙහි තීහි මහානයෙහි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතා.

ඤාණවිභඞ්ග

පුච්ඡා – සොළසමෙ පන ආවුසො ඤාණවිභඞ්ගෙ භගවතා කථං ඤාණානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

විස්සජ්ජනා – සොළසමෙ භන්තෙ ඤාණවිභඞ්ගෙ ‘‘එකවිධෙන ඤාණවත්ථු පඤ්චවිඤ්ඤාණා න හෙතූ, අහෙතුකා, හෙතුවිප්පයුත්තා, සප්පච්චයා, සඞ්ඛතා, අරූපා, ලොකියා, සාසවා’’ති එවමාදිනා එකකතො පට්ඨාය යාව දසකා භගවතා ඤාණානි විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතානි.

ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ග

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො විභඞ්ගප්පකරණෙ සත්තරසමො ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගො භගවතා කථං දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ දුතියෙ විභඞ්ගප්පකරණෙ සත්තරසමො ඛුද්දකවත්ථුවිභඞ්ගො ‘‘ජාතිමදො, ගොත්තමදො, ආරොග්‍යමදො, යොබ්බනමදො, ජීවිතමදො’’ති එවමාදිනා එකකතො පට්ඨාය යාව අට්ඨසතතණ්හාවිචරිතං භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතො.

ධම්මහදයවිභඞ්ග

පුච්ඡා – තත්ථ ආවුසො අට්ඨාරසමො ධම්මහදයවිභඞ්ගො භගවතා කථං විභජිත්වා දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – අට්ඨාරසමො භන්තෙ ධම්මහදයවිභඞ්ගො ‘‘කති ඛන්ධා, කති ආයතනානි, කති ධාතුයො, කති සච්චානි, කති ඉන්ද්‍රියානි, කති හෙතූ, කති ආහාරා, කති ඵස්සා, කති වෙදනා, කති සඤ්ඤා, කති චෙතනා, කති චිත්තානි. පඤ්චක්ඛන්ධා, ද්වාදසායතනානි, අට්ඨාරස ධාතුයො, චත්තාරි සච්චානි, බාවීසතින්ද්‍රියානි, නව හෙතූ, චත්තාරො ආහාරා, සත්ත ඵස්සා, සත්ත වෙදනා, සත්ත සඤ්ඤා, සත්ත චෙතනා, සත්ත චිත්තානී’’ති එවමාදිනා සබ්බසඞ්ගාහකාදීහි දසහි වාරෙහි භගවතා විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ භගවතා උප්පාදකකම්මආයුප්පමාණවාරො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

විස්සජ්ජනා – දානං දත්වා සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා කත්ථ උපපජ්ජන්ති. දානං දත්වා, සීලං සමාදියිත්වා උපොසථකම්මං කත්වා අප්පෙකච්චෙ ඛත්තියමහාසාලානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්ති, අප්පෙකච්චෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලානං, අප්පෙකච්චෙ ගහපතිමහාසාලානං, අප්පෙකච්චෙ චාතුමහාරාජිකානං දෙවානං, අප්පෙකච්චෙ තාවතිංසානං දෙවානං, අප්පෙකච්චෙ යාමානං දෙවානං, අප්පෙකච්චෙ තුසිතානං දෙවානං සහබ්‍යතං උපපජ්ජන්තීති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ භගවතා උප්පාදකකම්මආයුප්පමාණවාරො විත්ථාරෙන විභජිත්වා දෙසිතො.

උක්ඛිත්තා පුඤ්ඤතෙජෙන, කාමරූපගතිං ගතා;

භවග්ගතම්පි සම්පත්තා, පුනාගච්ඡන්ති දුග්ගතිං –

ධාතුකථා

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා අට්ඨාරසහි බුද්ධධම්මෙහි සමන්නාගතෙන අභිධම්මෙ අට්ඨාරසහි විභඞ්ගෙහි පටිමණ්ඩිතං දුතියං විභඞ්ගප්පකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං ධාතුකථං නාම තතියං පකරණං කථං විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – තතියං භන්තෙ ධාතුකථං නාම අභිධම්මපිටකං ‘‘සඞ්ගහො අසඞ්ගහො, සඞ්ගහිතෙන අසඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතං, සඞ්ගහිතෙන සඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන අසඞ්ගහිතං. සම්පයොගො විප්පයොගො, සම්පයුත්තෙන විප්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන සම්පයුත්තං, සම්පයුත්තෙන සම්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන විප්පයුත්තං. සඞ්ගහිතෙන සම්පයුත්තං විප්පයුත්තං, සම්පයුත්තෙන සඞ්ගහිතං අසඞ්ගහිතං, අසඞ්ගහිතෙන සම්පයුත්තං විප්පයුත්තං, විප්පයුත්තෙන සඞ්ගහිතං අසඞ්ගහිත’’න්ති එවමාදිනා පඤ්ච මාතිකායො පඨමං නික්ඛිපිත්වා සඞ්ගහාසඞ්ගහාදීහි චුද්දසහි නයෙහි භගවතා විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

පුග්ගලපඤ්ඤත්ති

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා සබ්බධාතුකුසලෙන අභිධම්මපිටකෙ තතියං ධාතුකථාපකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං කථං විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං ‘‘ඡ පඤ්ඤත්තියො ඛන්ධපඤ්ඤත්ති ආයතනපඤ්ඤත්ති ධාතුපඤ්ඤත්ති සච්චපඤ්ඤත්ති ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති පුග්ගලපඤ්ඤත්ති. කිත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්ති, යාවතා පඤ්චක්ඛන්ධා, රූපක්ඛන්ධො වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. එත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්තී’’ති එවමාදිනා ඛන්ධායතනධාතුසච්චඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්තියො සංඛිත්තෙන උද්දිසිත්වා පුග්ගලපඤ්ඤත්තිං ච එකකදුකතිකචතුක්කපඤ්චකඡක්කසත්තකඅට්ඨකනවකදසකවසෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා භගවතා දෙසිතා.

කථාවත්ථු

පුච්ඡා – තෙනාවුසො භගවතා සබ්බපරමත්ථපඤ්ඤත්තිධම්මකුසලෙන අභිධම්මපිටකෙ චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං පඤ්චමං කථාවත්ථුප්පකරණං කථං දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – සබ්බපරමත්ථපඤ්ඤත්තිධම්මකුසලෙන භන්තෙ භගවතා ලොකෙ අග්ගපුග්ගලෙන අභිධම්මපිටකෙ චතුත්ථං පුග්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණං දෙසෙත්වා තදනන්තරං කථාවත්ථුදෙසනාය වාරෙ සම්පත්තෙ ‘‘අනාගතෙ මම සාවකො මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරො නාම උප්පන්නං සාසනමලං සොධෙත්වා තතියසඞ්ගීතිං කරොන්තො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නො සකවාදෙ පඤ්ච සුත්තසතානි පරවාදෙ පඤ්චාති සුත්තසහස්සං සමොධානෙත්වා, ඉමං පකරණං භාජෙස්සතී’’ති තස්සොකාසං කරොන්තෙන පුග්ගලවාරෙ අට්ඨමුඛා වාදයුත්තිං ආදිං කත්වා සබ්බකථාමග්ගෙසු අසම්පුණ්ණභාණවාරත්ථාය තන්තියා මාතිකා නික්ඛෙපමත්තෙන පඤ්චමං කථාවත්ථුප්පකරණං සංඛෙපතො දෙසිතං.

පුච්ඡා – අධුනා පාකටං පනාවුසො විත්ථාරං කථාවත්ථුප්පකරණං කදා කෙන කත්ථ කථඤ්ච විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

විස්සජ්ජනා – තං ඛො භන්තෙ භගවතො නයමුඛං නිස්සාය ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන තතියසංගීතිකාලෙ පාටලිපුත්තෙ අසොකාරාමෙ සට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සානං සමාගමෙ භගවතා දින්නනයවසෙන තථාගතෙන ඨපිතමාතිකං විභජන්තෙන සකවාදෙ පඤ්චසුත්තසතානි පරවාදෙ පඤ්චාති සුත්තසහස්සං ආහරිත්වා ඉදං පරවාදමථනං අධුනා පාකටං කථාවත්ථුප්පකරණං විත්ථාරතො විභජිත්වා දෙසිතං.

පුච්ඡා – කති ආවුසො තත්ථ කථායො තෙන ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

විස්සජ්ජනා – තත්ථ භන්තෙ වාචනාමග්ගතො ද්වෙ ච සතානි සත්තවීසති ච කථායො ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

පුග්ගලකථා

පුච්ඡා – කථඤ්චාවුසො තත්ථ පඨමා පුග්ගලකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

විස්සජ්ජනා – පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති, ආමන්තා. යො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො, තතො සො පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනාති, න හෙවං වත්තබ්බෙ. ආජානාහි නිග්ගහං හඤ්චි පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙන, තෙන වත රෙ වත්තබ්බෙ ‘‘යො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො, තතො සො පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති. යං තත්ථ වදෙසි ‘‘වත්තබ්බෙ ඛො ‘පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙන’, නො ච වත්තබ්බෙ ‘යො සච්චිකට්ඨො පරමත්ථො, තතො සො පුග්ගලො උපලබ්භති සච්චිකට්ඨපරමත්ථෙනා’’ති, මිච්ඡාති එවමාදිනා භන්තෙ තත්ථ පඨමා පුග්ගලකථා පඤ්ච භාණවාරමත්තාය තන්තියා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

අඤ්ඤාණකථා

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො කථාවත්ථුප්පකරණෙ දුතියවග්ගෙ දුතියා අඤ්ඤාණකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ දුතියවග්ගෙ දුතියා අඤ්ඤාණකථා ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණන්ති, ආමන්තා. අත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණන්ති, න හෙවං වත්තබ්බෙ. නත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානිවරණන්ති, ආමන්තා. හඤ්චි නත්ථි අරහතො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාසංයොජනං අවිජ්ජානීවරණං, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ ‘‘අත්ථි අරහතො අඤ්ඤාණ’’න්ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා භාසිතා.

අසඤ්ඤකථා

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ තතියවග්ගෙ එකාදසමා අසඤ්ඤකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ තතියවග්ගෙ එකාදසමා අසඤ්ඤකථා ‘‘අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථීති, ආමන්තා. සඤ්ඤාභවො සඤ්ඤාගති සඤ්ඤාසත්තාවාසො සඤ්ඤාසංසාරො සඤ්ඤායොනි සඤ්ඤත්තභාවපටිලාභොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

සඤ්ඤාභවො සඤ්ඤාගති සඤ්ඤාසත්තාවාසො සඤ්ඤාසංසාරො සඤ්ඤායොනි සඤ්ඤත්තභාවපටිලාභො.

න හෙවං වත්තබ්බෙ.

නනු අසඤ්ඤභවො අසඤ්ඤගති අසඤ්ඤසත්තාවාසො අසඤ්ඤසංසාරො අසඤ්ඤයොනි අසඤ්ඤත්තභාවපටිලාභො.

හඤ්චි අසඤ්ඤභවො අසඤ්ඤගති අසඤ්ඤසත්තාවාසො අසඤ්ඤසංසාරො අසඤ්ඤයොනි අසඤ්ඤත්තභාවපටිලාභො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

පඤ්චවොකාරභවො ගති සත්තාවාසො සංසාරො යොනි අත්තභාවපටිලාභො.

නනු එකවොකාරභවො ගති සත්තාවාසො සංසාරො යොනි අත්තභාවපටිලාභො.

හඤ්චි එකවොකාරභවො ගති සත්තාවාසො සංසාරො යොනි අත්තභාවපටිලාභො, නො ච වත රෙ වත්තබ්බෙ අසඤ්ඤසත්තෙසු සඤ්ඤා අත්ථි.

ඡට්ඨවග්ග

පථවීධාතුසනිදස්සනාතිආදිකථා

පුච්ඡා – ඡට්ඨවග්ගෙ පන ආවුසො අට්ඨමා පථවීධාතු සනිදස්සනාතිආදිකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

විස්සජ්ජනා – ඡට්ඨවග්ගෙ භන්තෙ අට්ඨමා පථවීධාතු සනිදස්සනාතිආදිකථා ‘‘පථවීධාතු සනිදස්සනාති ආමන්තා. රූපං රූපායතනං රූපධාතු නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං චක්ඛුස්මිං පටිහඤ්ඤති චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡතීති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලි පුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

පථවීධාතු සනිදස්සනා.

චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච පථවීධාතුඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං.

තෙන හි න වත්තබ්බං චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච පථවීධාතුඤ්ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං.

අන්තරාභවකථා

පුච්ඡා – අභිධම්මපිටකෙ ආවුසො පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ අට්ඨමවග්ගෙ දුතියා අන්තරාභවකථා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන කථං විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

විස්සජ්ජනා – අභිධම්මපිටකෙ භන්තෙ පඤ්චමෙ කථාවත්ථුප්පකරණෙ අට්ඨමවග්ගෙ දුතියා අන්තරාභවකථා ‘‘අත්ථි අන්තරාභවොති, ආමන්තා. කාමභවොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අත්ථි අන්තරාභවොති, ආමන්තා. රූපභවොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ…පෙ… අත්ථි අන්තරාභවොති, ආමන්තා. අරූපභවොති, න හෙවං වත්තබ්බෙ’’ති එවමාදිනා ආයස්මතා මහාමොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරෙන විත්ථාරතො විභජිත්වා කථිතා.

අත්ථි අන්තරාභවො.

න හෙවං වත්තබ්බෙ.