2. නාමකණ්ඩ

විභත්තිරාසි

අථ ලිඞ්ගම්හා ස්‍යාදිවිභත්තිවිධානං දීපියතෙ.

ලිඞ්ගං, නාමං, පාටිපදිකන්ති අත්ථතො එකං, දබ්බාභිධානස්ස පුරිසාදිකස්ස පකතිරූපස්සෙතං නාමං. තඤ්හි සත්තන්නං විභත්තීනං වසෙන විභාගං පත්වා කිඤ්චි විසදරූපං හොති, කිඤ්චි අවිසදරූපං, කිඤ්චි මජ්ඣිමරූපන්ති එවං තිවිධෙන ලිඞ්ගරූපෙන යුත්තත්තා ලිඞ්ගන්ති වුච්චති.

තදෙව කිඤ්චි සද්දලිඞ්ගානුරූපං, කිඤ්චි අත්ථලිඞ්ගානුරූපඤ්ච පරිණමන්තං පවත්තති, තස්මා නාමන්ති ච වුච්චති.

තදෙව ධාතු, පච්චය, විභත්තිපදෙහි චෙවසද්දපදත්ථකපදෙහි ච ‘විසුං භූතං පද’න්ති කත්වා පාටිපදිකන්ති ච වුච්චති.

තත්ථ ධාතුපදං නාම බ්‍රූ, භූ, හූඉච්චාදි.

පච්චයපදං නාම ණ, තබ්බ, අනීය ඉච්චාදි.

විභත්තිපදං නාම සි, යො, අං, යො,ති, අන්ති ඉච්චාදි.

සද්දපදත්ථකපදානි නාම රාජස්ස, සඛස්ස, පුමස්ස ඉච්චාදීනි. එත්ථ ච රාජස්සඉච්චාදීනි සද්දසුත්තෙ සද්දපදත්ථකානි හොන්ති, පයොගෙ අත්ථපදත්ථකානි. ධාතුපච්චයවිභත්තිපදානි පන නිච්චං සද්දපදත්ථකානි එව හොන්ති, සද්දසුත්තෙස්වෙව ච ලබ්භන්ති, න පයොගෙති, ඉදං ද්වින්නං නානත්තං.

යදිඑවං භුස්ස, බ්‍රුස්ස, භූතො, හූතො, ණෙ, තබ්බෙ, සිම්හි, තිම්හි ඉච්චාදිනා තෙහි කථං විභත්තුප්පත්ති හොතීති? අනුකරණපදානි නාම තානි අත්ථිස්ස, කරොතිස්ස ඉච්චාදීනි විය, තස්මා තානි ච රාජස්ස ඉච්චාදීනි ච අනුකරණලිඞ්ගභාවෙන එත්ථ සඞ්ගය්හන්ති, න එකන්තලිඞ්ගභාවෙනාති. එවඤ්ච කත්වා ‘ධාතු- පච්චය, විභත්තිවජ්ජිතමත්ථවං ලිඞ්ග’න්ති අවොචුං. තත්ථ අත්ථවන්ති අත්ථපදත්ථකං වුච්චති, රාජස්සඉච්චාදිකං සද්දපදත්ථකං විවජ්ජෙති, එතෙන අත්ථපදත්ථකෙ සති තද්ධිත, සමාස, කිතකපදානම්පි එකන්තලිඞ්ගභාවං සාධෙන්ති. න හි තෙසං ලිඞ්ගනාමබ්‍යපදෙසකිච්චං අත්ථි, යානි ච නාමස්ස විසෙසනානි භවිතුං අරහන්ති, තානි උපසග්ග, නිපාතපදානි ත්වාන්තාදිපදානි ච ඉධ විසෙසනනාමභාවෙන සඞ්ගය්හන්තීති.

61. ද්වෙ ද්වෙකානෙකෙසු නාමස්මා සි යො අංයො නා හි ස නං ස්මාහි සනංස්මිංසු [ක. 55; රූ. 63; නී. 200].

එකස්මිං අත්ථෙ ච අනෙකෙසු අත්ථෙසු ච පවත්තා නාමස්මා ද්වෙ ද්වෙ සි, යො…පෙ… ස්මිං, සුවිභත්තියො හොන්ති.

විභජන්තීති විභත්තියො, එකමෙකං පකතිනාමපදං නානාරූපවිභාගවසෙන කත්තු, කම්මාදිනානාඅත්ථවිභාගවසෙන එකත්ත, බහුත්තසඞ්ඛ්‍යාවිභාගවසෙන ච විභජන්තීති අත්ථො. සි, ලො ඉති පඨමා නාම…පෙ… ස්මිං, සු ඉති සත්තමී නාම. ද්වීසු ද්වීසු පුබ්බං පුබ්බං ‘එකස්මිං අත්ථෙ පවත්තං වචන’න්ති එකවචනං නාම. පරං පරං ‘අනෙකෙසු අත්ථෙසු පවත්තං වචන’න්ති අනෙකවචනං නාම. බහුවචනන්ති ච පුථුවචනන්ති ච එතස්ස නාමං. සබ්බමිදං ඉමිනා සුත්තෙන සිද්ධං.

62. පඨමාත්ථමත්තෙ [ක. 284; රූ. 65; නී. 577; චං. 2.1.93; පා. 2.3.46].

කත්තු, කම්මාදිකං බාහිරත්ථං අනපෙක්ඛිත්වා ලිඞ්ගත්ථමත්තෙ පවත්තා නාමස්මා පඨමාවිභත්ති හොති.

අයං මම පුරිසො, ඉමෙ මම පුරිසා.

63. ආමන්තනෙ [ක. 285; රූ. 70; නී. 578; චං. 2.1.94; පා. 2.3.47].

ආමන්තනං වුච්චති ආලපනං. ආමන්තනවිසයෙ ලිඞ්ගත්ථමත්තෙ පවත්තා නාමස්මා පඨමාවිභත්ති හොති.

භො පුරිස, භොන්තො පුරිසා.

64. කම්මෙ දුතියා [ක. 297; රූ. 76, 284; නී. 580; චං. 2.1.43; පා. 1.4.49-51].

නාමස්මා කම්මත්ථෙ දුතියාවිභත්ති හොති.

පුරිසං පස්සති, පුරිසෙ පස්සන්ති.

65. කත්තුකරණෙසු තතියා [ක. 286, 288; රූ. 83; නී. 591, 594; චං. 2.1.62, 63; පා. 2.3.18].

නාමස්මා කත්තරි ච කරණෙ ච තතියාවිභත්ති හොති.

පුරිසෙන කතං, පුරිසෙහි කතං, පුරිසෙන කුලං සොභති, පුරිසෙහි කුලං සොභති.

66. චතුත්ථී සම්පදානෙ [ක. 293; රූ 85, 301; නී. 605; චං. 2.1.73; පා. 2.3.13].

නාමස්මා සම්පදානත්ථෙ චතුත්ථීවිභත්ති හොති.

පුරිසස්ස දෙති, පුරිසානං දෙති.

67. පඤ්චම්‍යාවධිස්මිං [ක. 295; රූ. 89, 307; නී. 607 චං. 2.1.81; පා. 2.3.28; 1.4.24 පඤ්චම්‍යවධිස්මා (බහූසු)].

අවධි වුච්චති අපාදානං. නාමස්මා අවධිඅත්ථෙ පඤ්චමීවිභත්ති හොති.

පුරිසස්මා අපෙති, පුරිසෙහි අපෙති.

68. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ [ක. 30; රූ. 92, 315; නී. 609; චං. 2.1.95; පා. 2.3.50].

නාමස්මා සම්බන්ධත්ථෙ ඡට්ඨීවිභත්ති හොති.

පුරිසස්ස ධනං, පුරිසානං ධනං.

69. සත්තම්‍යාධාරෙ [ක. 312; රූ. 94, 319; නී. 630; චං. 2.1.88; පා. 2.3.36; 1.3.45].

නාමස්මා ආධාරත්ථෙ සත්තමීවිභත්ති හොති.

පුරිසස්මිං තිට්ඨති, පුරිසෙසු තිට්ඨති.

විභත්තිරාසි නිට්ඨිතො.

ඉත්ථිපච්චයරාසි

70. ඉත්ථියමත්වා [ක. 237; රූ. 176; නී. 466; චං. 2.3.15; පා. 4.1.4].

ඉත්ථියං+අතො+ආති ඡෙදො. අකාරන්තනාමම්හා ඉත්ථියං ආපච්චයො හොති.

අභාසිතපුමෙහි කෙහිචි සඤ්ඤාසද්දෙහි නිච්චං –

කඤ්ඤා, පඤ්ඤා, සඤ්ඤා, නාවා, සාලා, තණ්හා, ඉච්ඡා, භික්ඛා, සික්ඛා, ගීවා, ජිව්හා, වීසා, තිංසා, චත්තාලීසා, පඤ්ඤාසා ඉච්චාදි.

භාසිතපුමෙහිපි සබ්බනාමෙහි තබ්බා, නීය, තපච්චයන්තෙහි ච නිච්චං –

සබ්බා, කතරා, කතමා, අනුභවිතබ්බා, අනුභවනීයා, ගතා, ජාතා, භූතා, හූතා ඉච්චාදි.

අඤ්ඤෙහි පන අනිච්චං –

කල්‍යාණා, කල්‍යාණී, සුන්දරා, සුන්දරී, සොභණා, සොභණී, කුම්භකාරා, කුම්භකාරී, කුම්භකාරිනී, අත්ථකාමා, අත්ථකාමී, අත්ථකාමිනී, පරිබ්බාජිකා, පරිබ්බාජිකිනී, එකාකා, එකාකිනී, දීපනා, දීපනී ඉච්චාදි.

සුත්තවිභත්තෙන සමාසෙ මාතු, ධීතු ඉච්චාදීහි ආපච්චයො හොති. නන්දමාතා, උත්තරමාතා, දෙවධීතා, රාජධීතා, අස්සමණී හොති අසක්‍යධීතරා ඉච්චාදි.

එත්ථ ච ‘ඉත්ථිය’න්ති කත්ථචි සද්දමත්තස්ස වා, කත්ථචි අත්ථමත්තස්ස වා ඉත්ථිභාවෙ ජොතෙතබ්බෙති අත්ථො. එවඤ්ච සති ඉත්ථිපච්චයාපි ස්‍යාදයො විය ජොතකමත්තා එව හොන්ති, න වාචකාති සිද්ධං හොති.

71. නදාදීහි ඞී [ක. 238; රූ. 187; නී. 467; නදාදිතො වී (බහූසු)].

නදාදීහි ඉත්ථියං ඞී හොති. ඞානුබන්ධො ‘න්තන්තූනං ඞීම්හි තො වා’ති එත්ථ විසෙසනත්ථො.

නදී, මහී, ඉත්ථී, කුමාරී, තරුණී, වාසෙට්ඨී, ගොතමී, කච්චානී, කච්චායනී, මාණවී, සාමණෙරී, නාවිකී, පඤ්චමී, ඡට්ඨී, චතුද්දසී, පඤ්චදසී, සහස්සී, දසසහස්සී, සතසහස්සී, කුම්භකාරී, මාලකාරී, චක්ඛුකරණී, ඤාණකරණී, ධම්මදීපනී ඉච්චාදි.

72. න්තන්තූනං ඞීම්හි තො වා [ක. 239, 241; රූ. 190, 191; නී. 468, 471].

න්ත, න්තූනං තො හොති වා ඞීම්හි පරෙ.

ගච්ඡතී, ගච්ඡන්තී, සතී, සන්තී, භවිස්සතී, භවිස්සන්තී, ගුණවතී, ගුණවන්තී, සතිමතී, සතිමන්තී, සබ්බාවතී, සබ්බාවන්තී, යාවතී, යාවන්තී, තාවතී, තාවන්තී, භුත්තවතී, භුත්තවන්තී.

73. ගොතො වා [ක. 238; රූ. 187; නී. 467].

ගොසද්දම්හා ඉත්ථියං වී හොති වා.

ගාවී.

වාති කිං? ගොකාණා පරියන්තචාරිනීති පාළි. තත්ථ කාණාති අන්ධා.

74. යක්ඛාදීහිනී ච [ක. 238, 240; රූ. 287, 193; නී. 467, 469; යක්ඛාදිත්විනී ච (බහූසු)].

යක්ඛාදීහි අකාරන්තෙහි ඉත්ථියං වී ච හොති ඉනී ච.

යක්ඛී, යක්ඛිනී, නාගී, නාගිනී, මහිංසී, මහිංසිනී, මිගී, මිගිනී, සීහී, සීහිනී, දීපී, දීපිනී, බ්‍යග්ඝී, බ්‍යග්ඝිනී, කාකී, කාකිනී, කපොතී, කපොතිනී, මානුසී, මානුසිනී ඉච්චාදි.

75. ආරාමිකාදීහි [ක. 240; රූ. 193; නී. 469].

ආරාමිකාදීහි අකාරන්තෙහි ඉත්ථියං ඉනී හොති.

ආරාමිකිනී, අන්තරායිකිනී, නාවිකිනී, ඔලුම්බිකිනී, පංසුකූලිකිනී, පරිබ්බාජිකිනී, රාජිනී, එකාකිනී ඉච්චාදි.

සඤ්ඤායං –

මානුසිනී මානුසා වා, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී සම්පත්ති.

76. ඝරණ්‍යාදයො [ක. 240; රූ. 193; නී. 469].

ඝරණීඉච්චාදයො ඉත්ථියං නීපච්චයන්තා සිජ්ඣන්ති.

ඝරණී, වෙත්‍රණී, පොක්ඛරණී-එසු නස්ස ණත්තං. ආචරිනීයලොපො, ආචරියා වා.

77. මාතුලාදිත්වානී භරියායං [ක. 98; රූ. 189; නී. 261].

මාතුලාදීහි අකාරන්තෙහි භරියායං ආනී හොති.

මාතුභාතා මාතුලො, තස්ස භරියා මාතුලානී, එවං වරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී, ඛත්තියානී.

‘බහුලා’ධිකාරා ඛත්තියී ඛත්තියා ච.

78. යුවණ්ණෙහි නී.

ඉවණ්ණන්තෙහි උවණ්ණන්තෙහි ච ඉත්ථියං නී හොති.

ඡත්තපාණිනී, දණ්ඩපාණිනී, දණ්ඩිනී, ඡත්තිනී, හත්ථිනී, මාලිනී, මායාවිනී, මෙධාවිනී, පියපසංසිනී, බ්‍රහ්මචාරිනී, භයදස්සාවිනී, අත්ථකාමිනී, හිතචාරිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තියබන්ධුනී, පටුනී, පරචිත්තවිදුනී, මත්තඤ්ඤුනී, අත්ථඤ්ඤුනී, ධම්මඤ්ඤුනී ඉච්චාදි.

79. තිම්හාඤ්ඤත්ථෙ [ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙ (බහූසු), මොග්ගල්ලානෙ 31 සුත්තඞ්කෙ].

අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ තිපච්චයන්තම්හා ඉත්ථියං නී හොති.

අහිංසාරතිනී, ධම්මරතිනී, වච්ඡගිද්ධිනී, පුත්තගිද්ධිනී, මුට්ඨස්සතිනී, මිච්ඡාදිට්ඨිනී, සම්මාදිට්ඨිනී, අත්තගුත්තිනී ඉච්චාදි.

අඤ්ඤත්ථෙති කිං? ධම්මෙ රති ධම්මරති.

80. යුවාති.

යුවතො ඉත්ථියන්ති හොති.

යුවති.

එත්ථ ච ‘ති’ ඉති සුත්තවිභත්තෙන වීස, තිංසතොපිති හොති වා. වීසති, වීසං, තිංසති, තිංසං.

81. උපමා සංහිත සහිත සඤ්ඤත සහ සඵ වාමලක්ඛණාදිතූරුත්වූ [චං. 2.3.79; පා. 4.1.69, 70 තූරුතූ (බහූසු)].

ලක්ඛණාදිතො+ඌරුතො+ඌති ඡෙදො.

අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ උපමාදිපුබ්බා ඌරුසද්දම්හා ඉත්ථියං ඌ හොති.

නාගස්ස නාසා විය ඌරූ යස්සාති නාගනාසූරූ, සංහිතා සම්බන්ධා ඌරූ යස්සාති සංහිතොරූ, සහිතා එකබද්ධා ඌරූ යස්සාති සහිතොරූ, සඤ්ඤතා අලොලා ඌරූ යස්සාති සඤ්ඤතොරූ, ඌරුයා [ඌරුනා?] සහ වත්තතීති සහොරූ, සඵො වුච්චති ඛුරො, සංසිලිට්ඨතාය සඵභූතා ඌරූ යස්සාති සඵොරූ, වාමා සුන්දරා ඌරූ යස්සාති වාමොරූ, ලක්ඛණසම්පන්නා ඌරූ යස්සාති ලක්ඛණොරූ.

සුත්තවිභත්තෙන බ්‍රහ්මබන්ධූති සිජ්ඣති.

‘‘සචෙ මං නාගනාසූරූ, ඔලොකෙය්‍ය පභාවතී’’ති [ජා. 2.20.14] ච ‘‘එකා තුවං තිට්ඨසි සහිතූරූ’’ති [ජා. 1.16.297] ච ‘‘සඤ්ඤතූරූ මහාමායා, කුමාරි චාරුදස්සනා’’ති [ජා. 2.17.109] ච ‘‘වාමොරූ සජ මං භද්දෙ’’ති [දී. නි. 2.348] ච ‘‘කාරණං නප්පජානාමි, සම්මත්තො ලක්ඛණූරුයා’’ති [දී. නි. 2.348] ච ‘‘ගාරය්හස්සං බ්‍රහ්මබන්ධුයා’’ති [ජා. 2.22.2109] ච පාළිපදානි දිස්සන්ති.

තත්ථ ‘සජා’ති ආලිඞ්ගාහි, ‘ගාරය්හස්ස’න්ති අහං ගාරය්හො භවෙය්‍යං.

එත්ථ ච තාපච්චයන්තා සභාවඉත්ථිලිඞ්ගා එව – ලහුතා, මුදුතා, ගාමතා, ජනතා, දෙවතා ඉච්චාදි.

තථා තිපච්චයන්තා – ගති, මති, රත්ති, සති, තුට්ඨි, දිට්ඨි, ඉද්ධි, සිද්ධි ඉච්චාදි, තථා යාගු, ධාතු, ධෙනු, කණ්ඩු, කච්ඡු, මාතු, ධීතු, දුහිතු ඉච්චාදි, ජම්බූ, වධූ, චමූ, සුතනූ, සරබූ ඉච්චාදි ච. සක්කතගන්ථෙසු පන සුතනූ, සරබූ ඉච්චාදීසුපි ඌපච්චයං විදහන්ති.

තත්ථ ඉත්ථිලිඞ්ගභූතා සබ්බෙ ‘ඉවණ්ණුවණ්ණා පිත්ථිය’න්ති සුත්තෙන නිච්චං පසඤ්ඤා හොන්ති. ‘ආකාරො ච ඝා’ති සුත්තෙන නිච්චං ඝසඤ්ඤො.

ඉත්ථිපච්චයරාසි නිට්ඨිතො.

ආකාරන්තිත්ථිලිඞ්ගරාසි

ඉත්ථිලිඞ්ගං ඡබ්බිධං ආකාරන්තං, ඉකාරන්තං, ඊකාරන්තං, උකාරන්තං, ඌකාරන්තං, ඔකාරන්තං. තත්ථ කඤ්ඤාසද්දම්හා අත්ථමත්තෙ පඨමා.

82. ගසීනං [ක. 220; රූ. 74; නී. 447].

කෙනචි සුත්තෙන අලද්ධවිධීනං ගසීනං ලොපො හොතීති සිලොපො.

කඤ්ඤා තිට්ඨති.

83. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා [ක. 118; රූ. 146; නී. 293].

ජන්තු, හෙතූහි ච පුන්නපුංසකෙසු ඊකාරන්තෙහි ච ඝතො ච පසඤ්ඤෙහි ඉවණ්ණුවණ්ණෙහි ච යොනං ලොපො හොති වා.

කඤ්ඤා තිට්ඨන්ති, කඤ්ඤායො තිට්ඨන්ති.

ආමන්තනත්ථෙ පඨමා, ‘ගොස්‍යාලපනෙ’ති ගසඤ්ඤා.

84. ඝබ්‍රහ්මාදිත්වෙ [ක. 114, 193; රූ. 122, 178; නී. 288; ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ (බහසු)].

ඝතො ච බ්‍රහ්මාදිතො ච ගස්ස එ හොති වා. ආදිසද්දෙන ඉසි, මුනි, රෙවතී, කත්තු, ඛත්තුඉච්චාදිතොපි.

භොති කඤ්ඤෙ, භොති කඤ්ඤා, භොතියො කඤ්ඤායො, භොතී කඤ්ඤායො, ‘‘උට්ඨෙහි පුත්තික පබ්බජ්ජා දුක්කරා පුත්තික’’ ඉති ථෙරීපාළි [ථෙරීගා. 465], තස්මා ගෙ පරෙ මහාවුත්තිනා රස්සොපි යුජ්ජති. කුසජාතකෙ ‘‘න මෙ අකාසි වචනං, අත්ථකාමාය පුත්තිකෙ’’තිපි [ජා. 2.20.47] අත්ථි.

කම්මත්ථෙ දුතියා, ‘සරො ලොපො සරෙ’ති පුබ්බසරලොපො.

කඤ්ඤං පස්සති, කඤ්ඤා පස්සති, කඤ්ඤායො පස්සති.

කත්තරි තතියා.

85. ඝපතෙකස්මිං නාදීනං යයා [ක. 111, 112; රූ. 179, 183 නී. 283, 284].

ඝතො ච පසඤ්ඤෙහි ඉවණ්ණුවණ්ණෙහි ච එකත්තෙ පවත්තානං නාදීනං පඤ්චන්නං එකවචනානං කමෙන ය, යා හොන්ති.

කඤ්ඤාය කතං, කඤ්ඤාහි කතං. එත්ථ ච ඝතොපි යාආදෙසො දිස්සති. ‘‘තෙ ච තත්ථ නිසීදිත්වා, තස්ස රුක්ඛස්ස ඡායයා’’ [ජා. 1.14.182] ති ච ‘‘සමන්තා පරිවාරිංසු, තස්ස රුක්ඛස්ස ඡායයා’’ [ජා. 1.14.189] ති ච පාළි, තථා ‘‘සක්ඛරොපමයා වදෙ’’ [සච්චසඞ්ඛෙප 176 ගාථා], ‘‘බාලදාරකලීලයා’’ති [විභාවිනී 154] ච දිස්සන්ති. මහාවුත්තිනා ඝස්ස රස්සො.

86. ස්මාහිස්මිංනං ම්හාභිම්හි වා [ක. 99; රූ. 81].

තෙසං කමෙන ම්හා, භි, ම්හි හොන්ති වා. එතෙ ආදෙසා ගාථාසු බහුලං දිස්සන්ති.

කඤ්ඤාහි කතං, කඤ්ඤාභි කතං.

සම්පදානෙ චතුත්ථී, කඤ්ඤාය දෙති, කඤ්ඤානං දෙති, කඤ්ඤාය ආභතං වත්ථං, කඤ්ඤානං ආභතං වත්ථං.

අපාදානෙ පඤ්චමී, කඤ්ඤාය අපෙති, කඤ්ඤම්හා අපෙතිරස්සත්තං, කඤ්ඤාහි කඤ්ඤාභි අපෙති.

සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, කඤ්ඤාය සන්තකං, කඤ්ඤානං සන්තකං.

ඔකාසෙ සත්තමී, කඤ්ඤාය තිට්ඨති.

87. යං [ක. 116; රූ. 180; නී. 443].

ඝතො ච පසඤ්ඤෙහි ඉවණ්ණුවණ්ණෙහි ච ස්මිංනො යං හොති වා.

කඤ්ඤායං තිට්ඨති, කඤ්ඤාය තිට්ඨති, කඤ්ඤාසු තිට්ඨති.

සද්ධා මෙධා පඤ්ඤා විජ්ජා, චින්තා මන්තා වීණා තණ්හා.

ඉච්ඡා මුච්ඡා එජා මායා, මෙත්තා මත්තා සික්ඛා භික්ඛා.

ජඞ්ඝා ගීවා ජිව්හා වාචා, ඡායා ආසා ගඞ්ගානාවා.

ගාථා සෙනා ලෙඛා සාඛා, මාලා වෙලා පූජා ඛිඩ්ඩා.

පිපාසා වෙදනා සඤ්ඤා, චෙතනා තසිණාපජා.

දෙවතා වට්ටකා ගොධා, බලාකා පරිසා සභා.

ඌකා සෙඵාලිකා ලඞ්කා, සලාකා වාලිකා සිඛා.

විසාඛා විසිඛා සාඛා, ගච්ඡා වඤ්ඣා ජටා ඝටා.

ජෙට්ඨා සොණ්ඩා විතණ්ඩා ච, වරුණා වනිතා ලතා.

කථා නිද්දා සුධා රාධා, වාසනා සීසපා පපා.

පභා සීමා ඛමා ජායා, ඛත්තියා සක්ඛරා සුරා.

දොලා තුලා සිලා ලීලා, ලාලෙ’ලා මෙඛලා කලා.

වළවා’ ලම්බුසා මූසා, මඤ්ජූසා සුලසා දිසා.

නාසා ජුණ්හා ගුහා ඊහා, ලසිකා වසුධාදයො.

88. නම්බාදීහි [නම්බාදීහි (බහූසු)].

ගසඤ්ඤෙහි අම්බ, අන්න, අම්මඉච්චෙතෙහි ගස්ස එ න හොති.

89. රස්සො වා.

අම්බාදීනං රස්සො හොති වා ගෙ පරෙ.

භොති අම්බ, භොති අම්බා, භොති අන්න, භොති අන්නා, භොති අම්ම, භොති අම්මා, සෙසං කඤ්ඤාසමං.

එත්ථ විසෙසවිධානමුච්චතෙ.

90. ති සභාපරිසාය.

සභාපරිසාහි ස්මිංනොති හොති. ‘ඝො ස්සංස්සාස්සාය තීසූ’ති සුත්තෙන තිම්හි රස්සො.

සභති, සභාය, සභායං, සභාසු, පරිසති, පරිසාය, පරිසායං, පරිසාසු, තමද්දස මහාබ්‍රහ්මා, නිසින්නං සම්හි පරිසති, ඉති භගවා තස්මිං පරිසති සුවණ්ණවණ්ණං කායං විවරි [ම. නි. 1.359].

නන්දමාතා, රාජධීතාඉච්චාදීසු ‘ඝබ්‍රහ්මාදිත්වෙ’ති ඝස්ස එත්තං.

අච්ඡරියං නන්දමාතෙ, අබ්භුතං නන්දමාතෙ [අ. නි. 7.53], භොති දෙවධීතෙ, භොති සක්‍යධීතරෙ-මහාවුත්තිනා සමාසෙ ස්‍යාදීසු ආරත්තං රස්සත්තඤ්ච. ල්තුපච්චයන්තා පන යෙභුය්‍යෙන තීසු ලිඞ්ගෙසු සමානරූපා හොන්ති, ‘‘අත්ථධම්මං පරිපුච්ඡිතා ච උග්ගහෙතා ච ධම්මානං සොතා ච පයිරූපාසිතා චා’’ති ථෙරීපාළි. තථා ක්වචි ගච්ඡන්තාදිසද්දාපි. තමොඛන්ධං පදාලයං, එවං දුබ්භාසිතං භණං ඉච්චාදි-තත්ථ පදාලයන්ති පදාලයන්තී, භණන්ති භණන්තීති අත්ථො.