1. වත්ත
තදත්ථස්සෙවාති තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස. යො කිරියාසඞ්ඛාතො අත්තො තස්සෙව. එතෙන ආධාරමෙතං ක්‍රියත්ථස්සාති ඤාපෙති. නහිච්චාදිනා තදත්ථස්සෙව විසෙසනෙ කාරණමාහ. සුත්තංවිනාතිපරෙසංවිය සුත්තං විනා. තාපි වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති ඉමිනා වත්තුමිට්ඨත්තාති එත්ථ සෙසවචනමවබොධෙති. එවකාරෙනා (ති වත්තමානස්සෙවාති එත්ථ එවසද්දෙන.) තබ්බිවච්ඡාති වත්තමානවචනිච්ඡා.
තංසමීපස්සාති එත්ථ තසද්දෙන මහාකස්සපස්ස සුභද්දවචනානුස්සරණසඞ්ඛාතො මරණප්පත්තිහෙතු දුක්ඛානුභවසඞ්ඛාතො ච කිරියාවිසෙසො පරිග්ගහිතො, තෙ වා වත්තමානකිරියාවිසෙසාති තෙසමුභින්නමාසන්නානි කමෙන අධම්මදීපනමරණානි, තෙනාහ-දීපන මරණානමාසන්නත්තා’ති. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තක්කාලවත්තමානකිරියාවිසෙසස්ස දීපනමරණසඞ්ඛාතං තංසමීපතාවිපි කිරියන්තරං වත්තමානග්ගහණෙන තංසාමීප්‍යං ගය්හති, යථා (ගඞ්ගාසමීපො) දෙසො ගඞ්ගාති වුච්චති තතො ‘ගඞ්ගායං ගාවො’ති සියා’’ති. පුරෙ ඉච්චාදිනා පක්ඛන්තරං විරචිතං වුත්තිකාරෙන, තදුපදස්සෙතුං මුඛයති ‘සභාවතො’ ඉච්චාදි.
කිරියාකාලොති වත්තමානකිරියාකාලො. අවසිස්සතීති පුරෙපුරාසද්දෙහි දීපිතඅනාගතකාලතො අවසිස්සති. කිරියා කාලෙති දීපනමරණකිරියාකාලෙ. තස්සාති දීපනමරණස්ස. වත්තමානත්තාති එත්ථ වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති සෙසො. අනෙනාති පුරෙච්චාදිවුත්තිවචනෙන. පුරෙපුරාසද්දෙහි අනාගතකාලාවගමෙ සති දිප්පති මරතීති එත්ථ දීපනමරණකිරියාකාලො මුඛ්‍යෙ තදා වත්තතීතිආහ- ‘මුඛ්‍යං වත්තමානත්තමාහෙ’ති. පුන පක්ඛන්තරමුපනීතං කාලෙච්චාදිනා වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුං මුඛමාවත්තයති ‘අනාගතෙ’ච්චාදි.
වුත්තියං කාලබ්‍යත්තයොති කාලාතිවත්තනං, වත්තමානකාලාතික්කමෙන අනාගතකාලෙපි බාහුලකාත්‍යාදයො හොන්තීති අධිප්පායො. තදෙව සමත්ථෙති ‘භවන්තෙව’ඉච්චාදිනා. ත්‍යාදයොතීමිනා සබ්බෙසං ආඛ්‍යාතිකානං ගහණං. ලස්ස දීඝොති සම්බන්ධො. ගච්ඡතීති සක්කස්ස සහභාවං ගමිස්සතීති අත්ථො.