78. තමෙ
ඉතිසද්දෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමුපදස්සයමඤ්ඤනාපෙක්ඛං සප්පධානං මන්ත්වාදි විධිම්හිදමත්ථද්වයං බ්‍යාපාරීයතිච්චාහ-‘එත්ථ අස්ස අත්ථී’ති. නනු ච යං යස්ස හොති තං තස්මිම්පි හොති (යං යස්මිං හොති) තස්සාපි තං හොති තෙනෙව වුච්චතෙ- ‘ඡට්ඨීසත්තමීනමවිසෙසො’ති, තත්‍රඤ්ඤ තරනිද්දෙසෙනෙව සිද්ධෙ කිමත්ථමිහ ඡට්ඨීසත්තමීනං භෙදෙනොපාදානං කරීයතීති වුච්චතෙ-යත්‍රාවයවාවයවිභාවො, තත්ථෙව ඡට්ඨීසත්තමීනමත්ථස්ස අවිසෙසො [වත්ථුතො (පොත්ථකෙ)] යථා ‘රුක්ඛෙසාඛා රුක්ඛස්ස සාඛා’ති. සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවාදො තු නාවස්සමාධාරාධෙය්‍යභාවොති ද්වින්නමෙවත්ථානමුපාදානන්ති.
නනු ච සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච සති විසෙසනං සාත්ථකං භවති යථා ‘නීලමුප්පල’න්ති, නෙවාත්ථිත්තස්සාත්ථි බ්‍යභිචාරො, තථා ච වුත්තං- ‘න සත්තං පදත්ථො බ්‍යභිචරතී’ති, තස්මා බ්‍යවෙච්ඡෙජ්ජාභාවා නිරත්ථකමත්ථීතිවිසෙසනන්ත්‍යාහ- ‘පදත්ථස්සෙ’ච්චාදි. සත්තායං අබ්‍යභිචාරෙ පීති සම්බන්ධො. කාලන්තරා බ්‍යභිචාරත්ථමත්ථීතිවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘කාලෙ’ච්චාදි.
නනු ච සුත්තෙසු කාලො පධානං න හොති, ‘‘තෙන කතං කීතං’’ත්‍යාදිනා හි පච්චයත්ථො දස්සිතො, තථා හි කායිකංවාචසිකං ත්‍යාදො න කාලසම්පච්චයො, එවමිහාපි සත්තාමත්තෙ භවිතබ්බං, අත්ථීති තු වත්තමානසත්තාය එව පරිග්ගහො කථමවසීයතෙ යෙන කාලවිසෙසනං සියාති. සච්චං, කින්තු පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරාභාවෙපි අත්ථීතිවිසෙසනොපාදානසාමත්ථියාත්‍ර විසිට්ඨො සත්තා අත්ථීති විසෙසනත්තෙනොපාත්තා, න සත්තාමත්තන්ති පතීයතෙ, සා පන විසිට්ඨා සත්තා සම්පතිසත්තා, අත්ථි ච තස්සා බ්‍යභිචාරො සාමඤ්ඤසත්තායාති යුජ්ජතෙව විසෙසනවිසෙස්සභාවොති මඤ්ඤතෙ. උපාධීති විසෙසනං.
න භුඤ්ජතිච්චාදිවියාති යථා න භුඤ්ජතීති නඤ්ස්ස පටිසෙධත්තා විරුද්ධත්ථපදස්ස සන්නිධානෙ-ත්ථන්තරස්ස පටිසෙධරූපස්සත්ථස්සාවගති පදනිබන්ධනස්ස විධිනො අබාධිකා භවති, තමිවාක්‍යත්ථො. අධිප්පායත්ථ මාහ- ‘අත්ථිවචනිච්ඡාය යො විසයො තස්ස නියමො’ති. කති පයසම්භවෙ න පන ගොමා රුක්ඛවාති යොජනා, තෙහීති පසංසාපහූතෙහි. කකුදෙ ආවත්තො කකුදාවත්තො, නින්දිතො කකුදාවත්තො අස්ස අත්ථීති කකුදාවත්තී. කථං නින්දිතත්තමස්සිච්චාහ-‘කකුදා වත්තො’ච්චාදි. සංසත්තො දණ්ඩො අස්ස අත්ථිච්චනෙන ගෙහට්ඨිතෙන විජ්ජමානෙනපි දණ්ඩෙන දණ්ඩීති නාභිධීයතීති වදති. දබ්බෙභිධෙය්‍යෙති ජාතිසන්නිස්සයගොපිණ්ඩඅස්සපිණ්ඩාදිසඞ්ඛාතෙ දබ්බෙ-භිධෙය්‍යෙ, භවං භවෙය්‍යාති යදාකදාචි භවන්තො යදි භවෙය්‍ය.