56. වච්ඡා
තරො හොතීති වුත්තෙපි තෙහි තරො හොතීති විඤ්ඤායති, වච්ඡාදීහීති සුතත්තා පන වච්ඡාදීනන්ති ච විඤ්ඤායතීති වච්ඡාදීනන්තිආදිනා වුත්තිගන්ථොපදස්සනං. නනු තනුත්තෙ වවච්ඡාදීහි පච්චයො විධීයතෙ, යෙ ච සරීරෙන කිසාවච්ඡාදයො, තත්‍රාප්‍යවිසෙසෙන පයොගො පසජ්ජති [පයොපසජ්ජනෙ (පොත්ථකෙ)] විසෙසානුපාදානතො, තස්මා කථමත්‍ර සභාවස්සෙව තනුත්තං විඤ්ඤායතෙ යෙනෙවං විවටමිච්චාහ- ‘වච්ඡාදිසද්දාන’ මිච්ච-දි, වච්ඡාදීහි පකතීති පච්චයෙ විධීයමානෙ තාසං පවත්තිනිමිත්තං වයොවිසෙසාදි, යස්මිං සති වච්ඡාදයො සද්දා දබ්බෙ-භිනිවිසන්තෙ, තං පච්චයා-සන්නං, න ච කිසත්තස්ස භාවා දබ්බෙ වච්ඡාදිසද්දා පවත්තන්තෙ. අතො තස්සෙව සද්දප්පවත්තිනිමිත්තස්ස තනුත්තෙ යුත්තං පච්චයෙන භවිතුං, (න) තනුත්තමත්තෙති මඤ්ඤතෙ. පවත්තිනිමිත්තං සම්බන්ධි ආසන්නන්ති සමානාධිකරණානි.
වච්ඡො පඨමවයො, තස්ස තනුත්තං දුතියවයප්පත්ති. දුතියඤ්හි වයං පප්පොන්තස්ස වච්ඡස්ස පඨමො වයො වච්ඡසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං කිඤ්චිමත්තාවසෙසං භවති අමුමෙවාහ-‘සුසුත්තස්සෙ’ච්චාදිනා. උක්ඛොතරුණොදුතියවයප්පත්තො වුච්චතෙ, තස්ස තනුත්තං තතියවයප්පත්ති. තතියඤ්හි වයප්පත්තකාලෙ දුතියස්ස වයස්ස උක්ඛසද්දප්පවත්ති නිමිත්තස්ස කිඤ්චිමත්තා වසෙසතො [වසිස්සතෙ (පොත්ථකෙ)] ජාතිසඞ්කරත්තා ගද්දභජාතියා වළවාජාතියා ච මිස්සත්තා. භාරවාහකත්තම්පති යො සමත්ථො, සො උසභොත්‍යුච්චතෙ, යදාතු තස්ස භාරවාහකත්තෙ සාමත්ථියං මන්දං භවති පරික්ඛීණං, තදා තනුත්තම්භවතීත්‍යාහ- ‘සාමත්ථියස්ස තනුත්තං අප්පබලතා’ති.