21. සඞ්ඛ්‍යා
අථ ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) විජ්ජමානෙ කිං ‘‘සඞ්ඛ්‍යාදී’’ ති ඉමිනා සත්ථගාරවකරෙනාති ආසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. තථාහිච්චාදිනා ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්තෙව සිජ්ඣනං සමත්ථෙති. යථාවුත්තචොදනාචාලනෙ පරාධිප්පායං පරිකප්පෙන්තො’චත්ථෙ’තිආදිමාහ.
නෙති ඉමිනා චත්ථෙතිආදිනා කතපරිකප්පනා න සිජ්ඣතීති දස්සෙති, තත්ථ හෙතුමාහ- ‘සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තා’ති, සතිචෙච්චාදිනා ‘සමාහාරෙ නපුංසක’න්තෙත්ථ විසෙසනග්ගහණෙ පයොජනං වත්වා ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති ඉමස්ස නිරත්ථකත්තමෙව ථිරීකරොති.
පයොජනෙති ලාඝවප්පයොජනෙ;
සම්බන්ධීයතීති විසෙසනග්ගහණං සම්බන්ධීයති;
එත්ථාති එතස්මිං ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’සුත්තෙ;
තන්නෙති ඉමිනා යථාවුත්තං චොදනං නිවත්තෙති.
‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති සුත්තස්ස සාත්ථකත්තමාහ- ‘චත්ථසමාසානන්තර’මිච්චාදිනා. එකත්තබ්‍යපදෙසො කාතබ්බොති ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගූ’’ති (2-1-52) සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බස්ස සමාසස්ස දිගුසඤ්ඤං විධාය තදත්ථස්ස ‘‘දිගුරෙකවචන’’න්තීමිනා (2-4-1) එකත්තබ්‍යපදෙසො පරෙහි විය කාතබ්බො.
සමාහරණං සමාහාරොති ඉමිනා භාවසාධනො-යං සමාහාරසද්දො. යදි සමාහරීයතීති සමාහාරොති කම්මසාධනො සියා, තදා පඤ්ච කුමාරියො සමාහටාති වාක්‍යස්සාත්ථෙ වුත්ති සියා පඤ්චකුමාරීත්‍යෙත්ථ සකපදත්ථප්පධානත්තා බහුවචනං සියා ‘‘ඝාපස්සාන්තස්සාප්පධානස්සා’’ති (3-24) අප්පධානරස්සත්තඤ්ච න සියා… සමාහටානමෙව කුමාරීනං පධානත්තා, තස්මා පඤ්ච ගාවො ස මාහටාත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ සමාසොව නත්ථි කම්මසාධනස්සානුපගමතො. පඤ්චන්නං ගුන්නං සමාහාරො, චතුන්නං පථානං සමාහාරොති වාක්‍යෙ පන අත්ථි, සමාහාරස්සෙකත්තා තු සතං යූථං වනන්ති එත්ථ විය සාභාවිකමෙකවචනං සිද්ධමෙවෙති විඤ්ඤාපෙති.