114. ලොපො
අකාරස්සන්තරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පකතිනිස්සිතත්තා’ති, පකතියා ඉදං පාකතං ‘‘ණො’’ති (4-34) ණො, ලොපස්ස බහිරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පච්චයනිස්සිතත්තා’ති, අන්තරඞ්ගෙච්චාදිනා ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙස්වන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති, අඞ්ගසද්දො-වයවවාචී, අන්තෙ සද්දො සත්තම්‍යත්ථෙ, අඞ්ගෙ භවමන්තරඞ්ගං විභත්ථ්‍යත්ථෙ-සඞ්ඛ්‍යසමාසො ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) අත්තං රාගමො, අඞ්ගතො බහි බහිරඞ්ගං ‘‘පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා’’ති (3-5) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො, අත්‍ර චාන්තරඞ්ගං බහිරඞ්ගන්ති නාඞ්ගෙභවමන්තරඞ්ගං, අපිත්වන්තරඞ්ගනිස්සිතං කාරියමන්තරඞ්ගං, නාප්‍යඞ්ගතො බහිභූතො සමුදායො බහිරඞ්ගං, කින්තු බහිරඞ්ගනිස්සිතං කාරියම්බහිරඞ්ගං යථා මඤ්චනිස්සිතෙසු සද්දායන්තෙසු ‘මඤ්චා සද්දායන්තී’ත්‍යුච්චතෙ තං වියෙති අතොයෙවා සඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො ‘අන්තරඞ්ගො අන්තරඞ්ගා’ති, සඞ්කෙතිකො හ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යසමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානො, යථා-පච්චක්ඛස්සාක්ඛනිස්සිතත්තාවබොධත්ථං ‘අක්ඛමක්ඛම්පති වත්තතෙ’ති විච්ඡාය-මසඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි කතෙ පච්චක්ඛ ඤාණස්සාක්ඛනිස්සිතත්තඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍ය සමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානොති‘පච්චක්ඛො පච්චක්ඛා’ති ලිඞ්ගවිභත්ති වචනන්තරයොගො, තථෙවාය-මන්තරඞ්ගනිස්සිතො-යං සමුදායනිස්සිතොති ඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍යසමාසොති ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො න විරුජ්ඣතෙ, අථවා අන්තරමඞ්ගමස්ස කාරියස්සාත්ථීති ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) තථා බහිරඞ්ගන්ති, අන්තරඞ්ගඤ්ච බහිරඞ්ගඤ්ච අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගානි, තෙස්වන්තරඞ්ගො බලවාති. අන්තරඞ්ග කාරියස්ස බලවත්තං සාධෙතුං ‘සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’තිආදි වුත්තං, ඉදම්පන අන්තරඞ්ගකාරියස්ස බලවභාවසාධනෙ කාරණං න හොති, අන්තරඞ්ගත්තා බලවභාවොයෙව හි සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්ත කාරණං, තථා චාහ-‘යො ලොපතො අකාරස්ස පඨමමෙව භවනෙ කාරණමාහ අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්සා’ති, තස්මා නායං පාඨො ඝටතෙ, අන්තරඞ්ගබලවභාවසාධනස්ස පන ලොකතො ඉච්ඡිතත්තා අයමෙවත්ථෙ පාඨො ඝටතෙ’’අන්තරඞ්ගමෙව කාරියම්බලවං ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තා, තථා හි ලොකො පාතොවා’’ත්‍යාදි, ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තාති අන්තරඞ්ගබලවභාවස්ස ලොකෙ එවං වක්ඛමානනයෙන දිට්ඨත්තා, අථවා කෙනචි විධුරප්පච්චයොපනිපාතෙන කාරණවෙ කල්ලෙන වා කදාචි කත්තුමසක්කුණෙය්‍යත්තෙපි අන්තරඞ්ගස්ස අවස්සං විධෙය්‍යත්තං දස්සෙතුමාහ සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’ති, සතිසම්භවෙති නිමිත්තස්සානුපහතත්තා කාරියස්ස සම්භවෙ සති.