1. සම්බාධසුත්තං

42. එකං සමයං ආයස්මා ආනන්දො කොසම්බියං විහරති ඝොසිතාරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා උදායී යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උදායී ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘වුත්තමිදං, ආවුසො, පඤ්චාලචණ්ඩෙන දෙවපුත්තෙන –

‘‘සම්බාධෙ ගතං [සම්බාධෙ වත (සී.)] ඔකාසං, අවිද්වා භූරිමෙධසො;

යො ඣානමබුජ්ඣි බුද්ධො, පටිලීනනිසභො මුනී’’ති.

‘‘කතමො, ආවුසො, සම්බාධො, කතමො සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා’’ති? ‘‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, කාමගුණා සම්බාධො වුත්තො භගවතා. කතමෙ පඤ්ච? චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා රූපා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා සද්දා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා ගන්ධා… ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා රසා… කායවිඤ්ඤෙය්‍යා ඵොට්ඨබ්බා ඉට්ඨා කන්තා මනාපා පියරූපා කාමූපසංහිතා රජනීයා. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, පඤ්ච කාමගුණා සම්බාධො වුත්තො භගවතා.

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ විතක්කවිචාරා අනිරුද්ධා හොන්ති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ පීති අනිරුද්ධා හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ උපෙක්ඛාසුඛං අනිරුද්ධං හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ රූපසඤ්ඤා අනිරුද්ධා හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ‘අනන්තො ආකාසො’ති ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤා අනිරුද්ධා හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘අනන්තං විඤ්ඤාණ’න්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤා අනිරුද්ධා හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤා අනිරුද්ධා හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා පරියායෙන. තත්‍රාපත්ථි සම්බාධො. කිඤ්ච තත්ථ සම්බාධො? යදෙව තත්ථ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤා අනිරුද්ධා හොති, අයමෙත්ථ සම්බාධො.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සබ්බසො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම සඤ්ඤාවෙදයිතනිරොධං උපසම්පජ්ජ විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. එත්තාවතාපි ඛො, ආවුසො, සම්බාධෙ ඔකාසාධිගමො වුත්තො භගවතා නිප්පරියායෙනා’’ති. පඨමං.