.නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

අඞ්ගුත්තරනිකායො

නවකනිපාතපාළි

1. පඨමපණ්ණාසකං

1. සම්බොධිවග්ගො

1. සම්බොධිසුත්තං

1. එවං මෙ සුතං – එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි –

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘සම්බොධිපක්ඛිකානං [සම්බොධපක්ඛිකානං (සී. ස්‍යා. පී.)], ආවුසො, ධම්මානං කා උපනිසා භාවනායා’ති, එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං කින්ති බ්‍යාකරෙය්‍යාථා’’ති? ‘‘භගවංමූලකා නො, භන්තෙ, ධම්මා…පෙ… භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තී’’ති.

‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, සුණාථ, සාධුකං මනසි කරොථ; භාසිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. භගවා එතදවොච –

‘‘සචෙ, භික්ඛවෙ, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා එවං පුච්ඡෙය්‍යුං – ‘සම්බොධිපක්ඛිකානං, ආවුසො, ධම්මානං කා උපනිසා භාවනායා’ති, එවං පුට්ඨා තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං එවං බ්‍යාකරෙය්‍යාථ –

‘‘ඉධාවුසො, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. සම්බොධිපක්ඛිකානං, ආවුසො, ධම්මානං අයං පඨමා උපනිසා භාවනාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. සම්බොධිපක්ඛිකානං, ආවුසො, ධම්මානං අයං දුතියා උපනිසා භාවනාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු යායං කථා අභිසල්ලෙඛිකා චෙතොවිවරණසප්පායා, සෙය්‍යථිදං – අප්පිච්ඡකථා සන්තුට්ඨිකථා පවිවෙකකථා අසංසග්ගකථා වීරියාරම්භකථා සීලකථා සමාධිකථා පඤ්ඤාකථා විමුත්තිකථා විමුත්තිඤාණදස්සනකථා, එවරූපියා කථාය නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. සම්බොධිපක්ඛිකානං, ආවුසො, ධම්මානං අයං තතියා උපනිසා භාවනාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. සම්බොධිපක්ඛිකානං, ආවුසො, ධම්මානං අයං චතුත්ථී උපනිසා භාවනාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. සම්බොධිපක්ඛිකානං, ආවුසො, ධම්මානං අයං පඤ්චමී උපනිසා භාවනාය’’.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – සීලවා භවිස්සති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරිස්සති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛිස්සති සික්ඛාපදෙසු.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – යායං කථා අභිසල්ලෙඛිකා චෙතොවිවරණසප්පායා, සෙය්‍යථිදං – අප්පිච්ඡකථා සන්තුට්ඨිකථා පවිවෙකකථා අසංසග්ගකථා වීරියාරම්භකථා සීලකථා සමාධිකථා පඤ්ඤාකථා විමුත්තිකථා විමුත්තිඤාණදස්සනකථා, එවරූපියා කථාය නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – ආරද්ධවීරියො විහරිස්සති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – පඤ්ඤවා භවිස්සති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා.

‘‘තෙන ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා ඉමෙසු පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය චත්තාරො ධම්මා උත්තරි [උත්තරිං (සී. ස්‍යා. පී.)] භාවෙතබ්බා – අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානාය, මෙත්තා භාවෙතබ්බා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය, ආනාපානස්සති [ආනාපානසති (සී. පී.)] භාවෙතබ්බා විතක්කුපච්ඡෙදාය, අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා අස්මිමානසමුග්ඝාතාය. අනිච්චසඤ්ඤිනො, භික්ඛවෙ, අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාති. අනත්තසඤ්ඤී අස්මිමානසමුග්ඝාතං පාපුණාති දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිබ්බාන’’න්ති. පඨමං.

2. නිස්සයසුත්තං

2. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං…පෙ… එකමන්තං නිසින්නො ඛො සො භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘‘නිස්සයසම්පන්නො නිස්සයසම්පන්නො’ති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොතී’’ති? ‘‘සද්ධං චෙ, භික්ඛු, භික්ඛු නිස්සාය අකුසලං පජහති කුසලං භාවෙති, පහීනමෙවස්ස තං අකුසලං හොති. හිරිං චෙ, භික්ඛු, භික්ඛු නිස්සාය…පෙ… ඔත්තප්පං චෙ, භික්ඛු, භික්ඛු නිස්සාය…පෙ… වීරියං චෙ, භික්ඛු, භික්ඛු නිස්සාය…පෙ… පඤ්ඤං චෙ, භික්ඛු, භික්ඛු නිස්සාය අකුසලං පජහති කුසලං භාවෙති, පහීනමෙවස්ස තං අකුසලං හොති. තං හිස්ස භික්ඛුනො අකුසලං පහීනං හොති සුප්පහීනං, යංස අරියාය පඤ්ඤාය දිස්වා පහීනං’’.

‘‘තෙන ච පන, භික්ඛු, භික්ඛුනා ඉමෙසු පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය චත්තාරො උපනිස්සාය විහාතබ්බා. කතමෙ චත්තාරො? ඉධ, භික්ඛු, භික්ඛු සඞ්ඛායෙකං පටිසෙවති, සඞ්ඛායෙකං අධිවාසෙති, සඞ්ඛායෙකං පරිවජ්ජෙති, සඞ්ඛායෙකං විනොදෙති. එවං ඛො, භික්ඛු, භික්ඛු නිස්සයසම්පන්නො හොතී’’ති. දුතියං.

3. මෙඝියසුත්තං

3. එකං සමයං භගවා චාලිකායං විහරති චාලිකාපබ්බතෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා මෙඝියො භගවතො උපට්ඨාකො හොති. අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, ජන්තුගාමං [ජතුගාමං (සී. අට්ඨ., ස්‍යා. අට්ඨ.), ජත්තුගාමං (ක. අට්ඨකථායම්පි පාඨන්තරං)] පිණ්ඩාය පවිසිතු’’න්ති. ‘‘යස්ස දානි ත්වං, මෙඝිය, කාලං මඤ්ඤසී’’ති.

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ජන්තුගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි. ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන කිමිකාළාය නදියා තීරං තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො ආයස්මා මෙඝියො කිමිකාළාය නදියා තීරෙ ජඞ්ඝාවිහාරං [ජඞ්ඝවිහාරං (ස්‍යා. ක.)] අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අම්බවනං පාසාදිකං රමණීයං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘පාසාදිකං වතිදං අම්බවනං රමණීයං, අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානාය. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ආගච්ඡෙය්‍යාහං ඉමං අම්බවනං පධානායා’’ති.

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය ජන්තුගාමං පිණ්ඩාය පාවිසිං. ජන්තුගාමෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන කිමිකාළාය නදියා තීරං තෙනුපසඞ්කමිං. අද්දසං ඛො අහං, භන්තෙ, කිමිකාළාය නදියා තීරෙ ජඞ්ඝාවිහාරං අනුචඞ්කමමානො අනුවිචරමානො අම්බවනං පාසාදිකං රමණීයං. දිස්වාන මෙ එතදහොසි – ‘පාසාදිකං වතිදං අම්බවනං රමණීයං. අලං වතිදං කුලපුත්තස්ස පධානත්ථිකස්ස පධානාය. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ආගච්ඡෙය්‍යාහං ඉමං අම්බවනං පධානායා’ති. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං අම්බවනං පධානායා’’ති. ‘‘ආගමෙහි තාව, මෙඝිය! එකකම්හි [එකකම්හා (සී. පී.)] තාව [වත (ක.)] යාව අඤ්ඤොපි කොචි භික්ඛු ආගච්ඡතී’’ති [දිස්සතූති (සබ්බත්ථ, ටීකායම්පි පාඨන්තරං), ආගච්ඡතූති, දිස්සතීති (ටීකායං පාඨන්තරානි)].

දුතියම්පි ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භගවතො, භන්තෙ, නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයං, නත්ථි කතස්ස පටිචයො. මය්හං ඛො පන, භන්තෙ, අත්ථි උත්තරි කරණීයං, අත්ථි කතස්ස පටිචයො. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං අම්බවනං පධානායා’’ති. ‘‘ආගමෙහි තාව, මෙඝිය, එකකම්හි තාව යාව අඤ්ඤොපි කොචි භික්ඛු ආගච්ඡතී’’ති.

තතියම්පි ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘භගවතො, භන්තෙ, නත්ථි කිඤ්චි උත්තරි කරණීයං, නත්ථි කතස්ස පටිචයො. මය්හං ඛො පන, භන්තෙ, අත්ථි උත්තරි කරණීයං, අත්ථි කතස්ස පටිචයො. සචෙ මං භගවා අනුජානෙය්‍ය, ගච්ඡෙය්‍යාහං තං අම්බවනං පධානායා’’ති. ‘‘පධානන්ති ඛො, මෙඝිය, වදමානං කින්ති වදෙය්‍යාම! යස්ස දානි ත්වං, මෙඝිය, කාලං මඤ්ඤසී’’ති.

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන තං අම්බවනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං අම්බවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ දිවාවිහාරං නිසීදි. අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්ස තස්මිං අම්බවනෙ විහරන්තස්ස යෙභුය්‍යෙන තයො පාපකා අකුසලා විතක්කා සමුදාචරන්ති, සෙය්‍යථිදං – කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො. අථ ඛො ආයස්මතො මෙඝියස්ස එතදහොසි – ‘‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො! සද්ධාය ච වතම්හා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා; අථ ච පනිමෙහි තීහි පාපකෙහි අකුසලෙහි විතක්කෙහි අන්වාසත්තා – කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙනා’’ති.

අථ ඛො ආයස්මා මෙඝියො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මෙඝියො භගවන්තං එතදවොච –

‘‘ඉධ මය්හං, භන්තෙ, තස්මිං අම්බවනෙ විහරන්තස්ස යෙභුය්‍යෙන තයො පාපකා අකුසලා විතක්කා සමුදාචරන්ති, සෙය්‍යථිදං – කාමවිතක්කො, බ්‍යාපාදවිතක්කො, විහිංසාවිතක්කො. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො! සද්ධාය ච වතම්හා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතා; අථ ච පනිමෙහි තීහි පාපකෙහි අකුසලෙහි විතක්කෙහි අන්වාසත්තා – කාමවිතක්කෙන, බ්‍යාපාදවිතක්කෙන, විහිංසාවිතක්කෙනාති’’’.

‘‘අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා පඤ්ච ධම්මා පරිපක්කාය සංවත්තන්ති. කතමෙ පඤ්ච? ඉධ, මෙඝිය, භික්ඛු කල්‍යාණමිත්තො හොති කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං පඨමො ධම්මො පරිපක්කාය සංවත්තති.

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු සීලවා හොති, පාතිමොක්ඛසංවරසංවුතො විහරති ආචාරගොචරසම්පන්නො අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සමාදාය සික්ඛති සික්ඛාපදෙසු. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං දුතියො ධම්මො පරිපක්කාය සංවත්තති.

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, යායං කථා අභිසල්ලෙඛිකා චෙතොවිවරණසප්පායා, සෙය්‍යථිදං – අප්පිච්ඡකථා සන්තුට්ඨිකථා පවිවෙකකථා අසංසග්ගකථා වීරියාරම්භකථා සීලකථා සමාධිකථා පඤ්ඤාකථා විමුත්තිකථා විමුත්තිඤාණදස්සනකථා, එවරූපියා කථාය නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං තතියො ධම්මො පරිපක්කාය සංවත්තති.

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු ආරද්ධවීරියො විහරති අකුසලානං ධම්මානං පහානාය, කුසලානං ධම්මානං උපසම්පදාය, ථාමවා දළ්හපරක්කමො අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං චතුත්ථො ධම්මො පරිපක්කාය සංවත්තති.

‘‘පුන චපරං, මෙඝිය, භික්ඛු පඤ්ඤවා හොති උදයත්ථගාමිනියා පඤ්ඤාය සමන්නාගතො අරියාය නිබ්බෙධිකාය සම්මා දුක්ඛක්ඛයගාමිනියා. අපරිපක්කාය, මෙඝිය, චෙතොවිමුත්තියා අයං පඤ්චමො ධම්මො පරිපක්කාය සංවත්තති.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – ‘සීලවා භවිස්සති…පෙ. … සමාදාය සික්ඛිස්සති සික්ඛාපදෙසු’’’.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – ‘යායං කථා අභිසල්ලෙඛිකා චෙතොවිවරණසප්පායා, සෙය්‍යථිදං – අප්පිච්ඡකථා…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනකථා, එවරූපියා කථාය නිකාමලාභී භවිස්සති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී’’’.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – ‘ආරද්ධවීරියො විහරිස්සති…පෙ… අනික්ඛිත්තධුරො කුසලෙසු ධම්මෙසු’’’.

‘‘කල්‍යාණමිත්තස්සෙතං, මෙඝිය, භික්ඛුනො පාටිකඞ්ඛං කල්‍යාණසහායස්ස කල්‍යාණසම්පවඞ්කස්ස – ‘පඤ්ඤවා භවිස්සති…පෙ… සම්මාදුක්ඛක්ඛයගාමිනියා’’’.

‘‘තෙන ච පන, මෙඝිය, භික්ඛුනා ඉමෙසු පඤ්චසු ධම්මෙසු පතිට්ඨාය චත්තාරො ධම්මා උත්තරි භාවෙතබ්බා – අසුභා භාවෙතබ්බා රාගස්ස පහානාය, මෙත්තා භාවෙතබ්බා බ්‍යාපාදස්ස පහානාය, ආනාපානස්සති භාවෙතබ්බා විතක්කුපච්ඡෙදාය, අනිච්චසඤ්ඤා භාවෙතබ්බා අස්මිමානසමුග්ඝාතාය. අනිච්චසඤ්ඤිනො, මෙඝිය, අනත්තසඤ්ඤා සණ්ඨාති. අනත්තසඤ්ඤී අස්මිමානසමුග්ඝාතං පාපුණාති දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිබ්බාන’’න්ති. තතියං.

4. නන්දකසුත්තං

4. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා නන්දකො උපට්ඨානසාලායං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙති සමාදපෙති සමුත්තෙජෙති සම්පහංසෙති. අථ ඛො භගවා සායන්හසමයං පටිසල්ලානා වුට්ඨිතො යෙනුපට්ඨානසාලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ අට්ඨාසි කථාපරියොසානං ආගමයමානො. අථ ඛො භගවා කථාපරියොසානං විදිත්වා උක්කාසෙත්වා අග්ගළං ආකොටෙසි. විවරිංසු ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො ද්වාරං.

අථ ඛො භගවා උපට්ඨානසාලං පවිසිත්වා පඤ්ඤත්තාසනෙ නිසීදි. නිසජ්ජ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්දකං එතදවොච – ‘‘දීඝො ඛො ත්‍යායං, නන්දක, ධම්මපරියායො භික්ඛූනං පටිභාසි. අපි මෙ පිට්ඨි ආගිලායති බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතස්ස කථාපරියොසානං ආගමයමානස්සා’’ති.

එවං වුත්තෙ ආයස්මා නන්දකො සාරජ්ජමානරූපො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘න ඛො පන මයං, භන්තෙ, ජානාම ‘භගවා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතො’ති. සචෙ හි මයං, භන්තෙ, ජානෙය්‍යාම ‘භගවා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතො’ති, එත්තකම්පි ( ) [(ධම්මං) කත්ථචි] නො නප්පටිභාසෙය්‍යා’’ති.

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං නන්දකං සාරජ්ජමානරූපං විදිත්වා ආයස්මන්තං නන්දකං එතදවොච – ‘‘සාධු, සාධු, නන්දක! එතං ඛො, නන්දක, තුම්හාකං පතිරූපං කුලපුත්තානං සද්ධාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතානං, යං තුම්හෙ ධම්මියා කථාය සන්නිසීදෙය්‍යාථ. සන්නිපතිතානං වො, නන්දක, ද්වයං කරණීයං – ධම්මී වා කථා අරියො වා තුණ්හීභාවො. [අ. නි. 8.71; 9.1] සද්ධො ච, නන්දක, භික්ඛු හොති, නො ච සීලවා. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා චා’ති. යතො ච ඛො, නන්දක, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති.

‘‘සද්ධො ච, නන්දක, භික්ඛු හොති සීලවා ච, නො ච ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්සා’ති. යතො ච ඛො, නන්දක, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති.

‘‘සද්ධො ච, නන්දක, භික්ඛු හොති සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. සෙය්‍යථාපි, නන්දක, පාණකො චතුප්පාදකො අස්ස. තස්ස එකො පාදො ඔමකො ලාමකො. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො අස්ස. එවමෙවං ඛො, නන්දක, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායා’’’ති.

‘‘යතො ච ඛො, නන්දක, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොතී’’ති. ඉදමවොච භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො උට්ඨායාසනා විහාරං පාවිසි.

අථ ඛො ආයස්මා නන්දකො අචිරපක්කන්තස්ස භගවතො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ඉදානි, ආවුසො, භගවා චතූහි පදෙහි කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙත්වා උට්ඨායාසනා විහාරං පවිට්ඨො – ‘සද්ධො ච, නන්දක, භික්ඛු හොති, නො ච සීලවා. එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං – කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා චා’ති. යතො ච ඛො නන්දක භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොති. සද්ධො ච නන්දක භික්ඛු හොති සීලවා ච, නො ච ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස…පෙ… ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති. සෙය්‍යථාපි නන්දක පාණකො චතුප්පාදකො අස්ස, තස්ස එකො පාදො ඔමකො ලාමකො, එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො අස්ස. එවමෙවං ඛො, නන්දක, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච, ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, එවං සො තෙනඞ්ගෙන අපරිපූරො හොති, තෙන තං අඞ්ගං පරිපූරෙතබ්බං ‘කින්තාහං සද්ධො ච අස්සං සීලවා ච, ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනායා’ති. යතො ච ඛො, නන්දක, භික්ඛු සද්ධො ච හොති සීලවා ච ලාභී ච අජ්ඣත්තං චෙතොසමාධිස්ස ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, එවං සො තෙනඞ්ගෙන පරිපූරො හොතී’’ති.

‘‘පඤ්චිමෙ, ආවුසො, ආනිසංසා කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡාය. කතමෙ පඤ්ච? ඉධාවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති, තථා තථා සො සත්ථු පියො ච හොති මනාපො ච ගරු ච භාවනීයො ච. අයං, ආවුසො, පඨමො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති, තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ අත්ථප්පටිසංවෙදී ච හොති ධම්මප්පටිසංවෙදී ච. අයං, ආවුසො, දුතියො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති, තථා තථා සො තස්මිං ධම්මෙ ගම්භීරං අත්ථපදං පඤ්ඤාය අතිවිජ්ඣ පස්සති. අයං, ආවුසො, තතියො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං…පෙ… බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති, තථා තථා නං සබ්‍රහ්මචාරී උත්තරි සම්භාවෙන්ති – ‘අද්ධා අයමායස්මා පත්තො වා පජ්ජති වා’. අයං, ආවුසො, චතුත්ථො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡාය.

‘‘පුන චපරං, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. යථා යථා, ආවුසො, භික්ඛු භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති, තත්ථ යෙ ඛො භික්ඛූ සෙඛා අප්පත්තමානසා අනුත්තරං යොගක්ඛෙමං පත්ථයමානා විහරන්ති, තෙ තං ධම්මං සුත්වා වීරියං ආරභන්ති අප්පත්තස්ස පත්තියා අනධිගතස්ස අධිගමාය අසච්ඡිකතස්ස සච්ඡිකිරියාය. යෙ පන තත්ථ භික්ඛූ අරහන්තො ඛීණාසවා වුසිතවන්තො කතකරණීයා ඔහිතභාරා අනුප්පත්තසදත්ථා පරික්ඛීණභවසංයොජනා සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තා, තෙ තං ධම්මං සුත්වා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරංයෙව අනුයුත්තා විහරන්ති. අයං, ආවුසො, පඤ්චමො ආනිසංසො කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡාය. ඉමෙ ඛො, ආවුසො, පඤ්ච ආනිසංසා කාලෙන ධම්මස්සවනෙ කාලෙන ධම්මසාකච්ඡායා’’ති. චතුත්ථං.

5. බලසුත්තං

5. ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, බලානි. කතමානි චත්තාරි? පඤ්ඤාබලං, වීරියබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගාහබලං. කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාබලං? යෙ ධම්මා කුසලා කුසලසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා සාවජ්ජා සාවජ්ජසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අනවජ්ජා අනවජ්ජසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා කණ්හා කණ්හසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා සුක්කා සුක්කසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා සෙවිතබ්බා සෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අසෙවිතබ්බා අසෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා නාලමරියා නාලමරියසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අලමරියා අලමරියසඞ්ඛාතා, ත්‍යාස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, පඤ්ඤාබලං.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, වීරියබලං? යෙ ධම්මා අකුසලා අකුසලසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා සාවජ්ජා සාවජ්ජසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා කණ්හා කණ්හසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අසෙවිතබ්බා අසෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා නාලමරියා නාලමරියසඞ්ඛාතා, තෙසං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. යෙ ධම්මා කුසලා කුසලසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අනවජ්ජා අනවජ්ජසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා සුක්කා සුක්කසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා සෙවිතබ්බා සෙවිතබ්බසඞ්ඛාතා යෙ ධම්මා අලමරියා අලමරියසඞ්ඛාතා, තෙසං ධම්මානං පටිලාභාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, වීරියබලං.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, අනවජ්ජබලං? ඉධ, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, අනවජ්ජබලං.

‘‘කතමඤ්ච, භික්ඛවෙ, සඞ්ගාහබලං? චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, සඞ්ගහවත්ථූනි – දානං, පෙය්‍යවජ්ජං, අත්ථචරියා, සමානත්තතා. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, දානානං යදිදං ධම්මදානං. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, පෙය්‍යවජ්ජානං යදිදං අත්ථිකස්ස ඔහිතසොතස්ස පුනප්පුනං ධම්මං දෙසෙති. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, අත්ථචරියානං යදිදං අස්සද්ධං සද්ධාසම්පදාය සමාදපෙති නිවෙසෙති පතිට්ඨාපෙති, දුස්සීලං සීලසම්පදාය… පෙ… මච්ඡරිං චාගසම්පදාය…පෙ… දුප්පඤ්ඤං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති නිවෙසෙති පතිට්ඨාපෙති. එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, සමානත්තතානං යදිදං සොතාපන්නො සොතාපන්නස්ස සමානත්තො, සකදාගාමී සකදාගාමිස්ස සමානත්තො, අනාගාමී අනාගාමිස්ස සමානත්තො, අරහා අරහතො සමානත්තො. ඉදං වුච්චති, භික්ඛවෙ, සඞ්ගාහබලං. ඉමානි ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරි බලානි.

‘‘ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි බලෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො පඤ්ච භයානි සමතික්කන්තො හොති. කතමානි පඤ්ච? ආජීවිකභයං, අසිලොකභයං, පරිසසාරජ්ජභයං, මරණභයං, දුග්ගතිභයං. ස ඛො සො, භික්ඛවෙ, අරියසාවකො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘නාහං ආජීවිකභයස්ස භායාමි. කිස්සාහං ආජීවිකභයස්ස භායිස්සාමි? අත්ථි මෙ චත්තාරි බලානි – පඤ්ඤාබලං, වීරියබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගාහබලං. දුප්පඤ්ඤො ඛො ආජීවිකභයස්ස භායෙය්‍ය. කුසීතො ආජීවිකභයස්ස භායෙය්‍ය. සාවජ්ජකායකම්මන්තවචීකම්මන්තමනොකම්මන්තො ආජීවිකභයස්ස භායෙය්‍ය. අසඞ්ගාහකො ආජීවිකභයස්ස භායෙය්‍ය. නාහං අසිලොකභයස්ස භායාමි…පෙ… නාහං පරිසසාරජ්ජභයස්ස භායාමි…පෙ… නාහං මරණභයස්ස භායාමි…පෙ… නාහං දුග්ගතිභයස්ස භායාමි. කිස්සාහං දුග්ගතිභයස්ස භායිස්සාමි? අත්ථි මෙ චත්තාරි බලානි – පඤ්ඤාබලං, වීරියබලං, අනවජ්ජබලං, සඞ්ගාහබලං. දුප්පඤ්ඤො ඛො දුග්ගතිභයස්ස භායෙය්‍ය. කුසීතො දුග්ගතිභයස්ස භායෙය්‍ය. සාවජ්ජකායකම්මන්තවචීකම්මන්තමනොකම්මන්තො දුග්ගතිභයස්ස භායෙය්‍ය. අසඞ්ගාහකො දුග්ගතිභයස්ස භායෙය්‍ය. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, චතූහි බලෙහි සමන්නාගතො අරියසාවකො ඉමානි පඤ්ච භයානි සමතික්කන්තො හොතී’’ති. පඤ්චමං.

6. සෙවනාසුත්තං

6. තත්‍ර ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි…පෙ… ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච –

‘‘පුග්ගලොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපි. චීවරම්පි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බං – සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පි. පිණ්ඩපාතොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපි. සෙනාසනම්පි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බං – සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පි. ගාමනිගමොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපි. ජනපදපදෙසොපි ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපි.

‘‘‘පුග්ගලොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා පුග්ගලං – ‘ඉමං ඛො මෙ පුග්ගලං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති; යෙ ච ඛො මෙ පබ්බජිතෙන ජීවිතපරික්ඛාරා සමුදානෙතබ්බා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා තෙ ච කසිරෙන සමුදාගච්ඡන්ති; යස්ස චම්හි අත්ථාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සො ච මෙ සාමඤ්ඤත්ථො න භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡතී’ති, තෙනාවුසො, පුග්ගලෙන සො පුග්ගලො රත්තිභාගං වා දිවසභාගං වා සඞ්ඛාපි අනාපුච්ඡා පක්කමිතබ්බං නානුබන්ධිතබ්බො.

‘‘තත්ථ යං ජඤ්ඤා පුග්ගලං – ‘ඉමං ඛො මෙ පුග්ගලං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්ති; යෙ ච ඛො මෙ පබ්බජිතෙන ජීවිතපරික්ඛාරා සමුදානෙතබ්බා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා තෙ ච අප්පකසිරෙන සමුදාගච්ඡන්ති; යස්ස චම්හි අත්ථාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සො ච මෙ සාමඤ්ඤත්ථො න භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡතී’ති, තෙනාවුසො, පුග්ගලෙන සො පුග්ගලො සඞ්ඛාපි අනාපුච්ඡා පක්කමිතබ්බං නානුබන්ධිතබ්බො.

‘‘තත්ථ යං ජඤ්ඤා පුග්ගලං – ‘ඉමං ඛො මෙ පුග්ගලං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති; යෙ ච ඛො මෙ පබ්බජිතෙන ජීවිතපරික්ඛාරා සමුදානෙතබ්බා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා තෙ ච කසිරෙන සමුදාගච්ඡන්ති; යස්ස චම්හි අත්ථාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සො ච මෙ සාමඤ්ඤත්ථො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡතී’ති, තෙනාවුසො, පුග්ගලෙන සො පුග්ගලො සඞ්ඛාපි අනුබන්ධිතබ්බො න පක්කමිතබ්බං.

‘‘තත්ථ යං ජඤ්ඤා පුග්ගලං – ‘ඉමං ඛො මෙ පුග්ගලං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති; යෙ ච ඛො මෙ පබ්බජිතෙන ජීවිතපරික්ඛාරා සමුදානෙතබ්බා චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරා තෙ ච අප්පකසිරෙන සමුදාගච්ඡන්ති; යස්ස චම්හි අත්ථාය අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතො සො ච මෙ සාමඤ්ඤත්ථො භාවනාපාරිපූරිං ගච්ඡතී’ති, තෙනාවුසො, පුග්ගලෙන සො පුග්ගලො යාවජීවං අනුබන්ධිතබ්බො න පක්කමිතබ්බං අපි පනුජ්ජමානෙන [පණුජ්ජමානෙන (?)]. ‘පුග්ගලොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘චීවරම්පි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බං – සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා චීවරං – ‘ඉදං ඛො මෙ චීවරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපං චීවරං න සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං ජඤ්ඤා චීවරං – ‘ඉදං ඛො මෙ චීවරං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපං චීවරං සෙවිතබ්බං. ‘චීවරම්පි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බං – සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘පිණ්ඩපාතොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා පිණ්ඩපාතං – ‘ඉමං ඛො මෙ පිණ්ඩපාතං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපො පිණ්ඩපාතො න සෙවිතබ්බො. තත්ථ යං ජඤ්ඤා පිණ්ඩපාතං – ‘ඉමං ඛො මෙ පිණ්ඩපාතං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපො පිණ්ඩපාතො සෙවිතබ්බො. ‘පිණ්ඩපාතොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘සෙනාසනම්පි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බං – සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා සෙනාසනං – ‘‘ඉදං ඛො මෙ සෙනාසනං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපං සෙනාසනං න සෙවිතබ්බං. තත්ථ යං ජඤ්ඤා සෙනාසනං – ‘ඉදං ඛො මෙ සෙනාසනං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපං සෙනාසනං සෙවිතබ්බං. ‘සෙනාසනම්පි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බං – සෙවිතබ්බම්පි අසෙවිතබ්බම්පී’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘ගාමනිගමොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා ගාමනිගමං – ‘ඉමං ඛො මෙ ගාමනිගමං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපො ගාමනිගමො න සෙවිතබ්බො. තත්ථ යං ජඤ්ඤා ගාමනිගමං – ‘ඉමං ඛො, මෙ ගාමනිගමං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපො ගාමනිගමො සෙවිතබ්බො. ‘ගාමනිගමොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්තං.

‘‘‘ජනපදපදෙසොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති ඛො පනෙතං වුත්තං. කිඤ්චෙතං පටිච්ච වුත්තං? තත්ථ යං ජඤ්ඤා ජනපදපදෙසං – ‘ඉමං ඛො මෙ ජනපදපදෙසං සෙවතො අකුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්ති, කුසලා ධම්මා පරිහායන්තී’ති, එවරූපො ජනපදපදෙසො න සෙවිතබ්බො. තත්ථ යං ජඤ්ඤා ජනපදපදෙසං – ‘ඉමං ඛො මෙ ජනපදපදෙසං සෙවතො අකුසලා ධම්මා පරිහායන්ති, කුසලා ධම්මා අභිවඩ්ඪන්තී’ති, එවරූපො ජනපදපදෙසො සෙවිතබ්බො. ‘ජනපදපදෙසොපි, ආවුසො, දුවිධෙන වෙදිතබ්බො – සෙවිතබ්බොපි අසෙවිතබ්බොපී’ති, ඉති යං තං වුත්තං, ඉදමෙතං පටිච්ච වුත්ත’’න්ති. ඡට්ඨං.

7. සුතවාසුත්තං

7. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො සුතවා පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සුතවා පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච –

‘‘එකමිදාහං, භන්තෙ, සමයං භගවා ඉධෙව රාජගහෙ විහරාමි ගිරිබ්බජෙ. තත්‍ර මෙ, භන්තෙ, භගවතො සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘යො සො, සුතවා [සුතව (ස්‍යා.)], භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, අභබ්බො සො පඤ්ච ඨානානි අජ්ඣාචරිතුං – අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදාතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සම්පජානමුසා [සම්පජානං මුසා (ක. සී.)] භාසිතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරියභූතො’ති. කච්චි මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුස්සුතං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිත’’න්ති?

‘‘තග්ඝ තෙ එතං, සුතවා, සුස්සුතං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිතං. පුබ්බෙ චාහං, සුතවා, එතරහි ච එවං වදාමි – ‘යො සො භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, අභබ්බො සො නව ඨානානි අජ්ඣාචරිතුං – අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදාතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සම්පජානමුසා භාසිතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරියභූතො, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු ඡන්දාගතිං ගන්තුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු දොසාගතිං ගන්තුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මොහාගතිං ගන්තුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු භයාගතිං ගන්තුං’. පුබ්බෙ චාහං, සුතවා, එතරහි ච එවං වදාමි – ‘යො සො භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, අභබ්බො සො ඉමානි නව ඨානානි අජ්ඣාචරිතු’’’න්ති. සත්තමං.

8. සජ්ඣසුත්තං

8. එකං සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ. අථ ඛො සජ්ඣො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සජ්ඣො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච –

‘‘එකමිදාහං, භන්තෙ, සමයං භගවා ඉධෙව රාජගහෙ විහරාමි ගිරිබ්බජෙ. තත්‍ර මෙ, භන්තෙ, භගවතො සම්මුඛා සුතං සම්මුඛා පටිග්ගහිතං – ‘යො සො, සජ්ඣ, භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, අභබ්බො සො පඤ්ච ඨානානි අජ්ඣාචරිතුං – අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදාතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සම්පජානමුසා භාසිතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරියභූතො’ති. කච්චි මෙතං, භන්තෙ, භගවතො සුස්සුතං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිත’’න්ති?

‘‘තග්ඝ තෙ එතං, සජ්ඣ, සුස්සුතං සුග්ගහිතං සුමනසිකතං සූපධාරිතං. පුබ්බෙ චාහං, සජ්ඣ, එතරහි ච එවං වදාමි – ‘යො සො භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, අභබ්බො සො නව ඨානානි අජ්ඣාචරිතුං – අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සඤ්චිච්ච පාණං ජීවිතා වොරොපෙතුං…පෙ… අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සන්නිධිකාරකං කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරියභූතො, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු බුද්ධං පච්චක්ඛාතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු ධම්මං පච්චක්ඛාතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සඞ්ඝං පච්චක්ඛාතුං, අභබ්බො ඛීණාසවො භික්ඛු සික්ඛං පච්චක්ඛාතුං’. පුබ්බෙ චාහං, සජ්ඣ, එතරහි ච එවං වදාමි – ‘යො සො භික්ඛු අරහං ඛීණාසවො වුසිතවා කතකරණීයො ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මදඤ්ඤාවිමුත්තො, අභබ්බො සො ඉමානි නව ඨානානි අජ්ඣාචරිතු’’’න්ති. අට්ඨමං.

9. පුග්ගලසුත්තං

9. ‘‘නවයිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ නව? අරහා, අරහත්තාය පටිපන්නො, අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, පුථුජ්ජනො – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, නව පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මි’’න්ති. නවමං.

10. ආහුනෙය්‍යසුත්තං

10. ‘‘නවයිමෙ, භික්ඛවෙ, පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා පාහුනෙය්‍යා දක්ඛිණෙය්‍යා අඤ්ජලිකරණීයා අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස. කතමෙ නව? අරහා, අරහත්තාය පටිපන්නො, අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො, ගොත්‍රභූ – ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, නව පුග්ගලා ආහුනෙය්‍යා…පෙ… අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්සා’’ති. දසමං.

සම්බොධිවග්ගො පඨමො.

තස්සුද්දානං –

සම්බොධි නිස්සයො චෙව, මෙඝිය නන්දකං බලං;

සෙවනා සුතවා සජ්ඣො, පුග්ගලො ආහුනෙය්‍යෙන චාති.

2. සීහනාදවග්ගො

1. සීහනාදසුත්තං

11. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘වුත්ථො මෙ, භන්තෙ, සාවත්ථියං වස්සාවාසො. ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, ජනපදචාරිකං පක්කමිතු’’න්ති. ‘‘යස්සදානි ත්වං, සාරිපුත්ත, කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො අඤ්ඤතරො භික්ඛු අචිරපක්කන්තෙ ආයස්මන්තෙ සාරිපුත්තෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආයස්මා මං, භන්තෙ, සාරිපුත්තො ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කන්තො’’ති. අථ ඛො භගවා අඤ්ඤතරං භික්ඛුං ආමන්තෙසි – ‘‘එහි ත්වං, භික්ඛු, මම වචනෙන සාරිපුත්තං ආමන්තෙහි – ‘සත්ථා තං, ආවුසො සාරිපුත්ත, ආමන්තෙතී’’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො සො භික්ඛු භගවතො පටිස්සුත්වා යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘සත්ථා තං, ආවුසො සාරිපුත්ත, ආමන්තෙතී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තස්ස භික්ඛුනො පච්චස්සොසි.

තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා ච මහාමොග්ගල්ලානො [මහාමොග්ගලානො (ක.)] ආයස්මා ච ආනන්දො අවාපුරණං [අපාපුරණං (ස්‍යා. ක.)] ආදාය විහාරෙ ආහිණ්ඩන්ති [විහාරෙන විහාරං අන්වාහිණ්ඩන්ති (සී. පී.), විහාරං ආහිණ්ඩන්ති (ස්‍යා.)] – ‘‘අභික්කමථායස්මන්තො, අභික්කමථායස්මන්තො! ඉදානායස්මා සාරිපුත්තො භගවතො සම්මුඛා සීහනාදං නදිස්සතී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං භගවා එතදවොච – ‘‘ඉධ තෙ, සාරිපුත්ත, අඤ්ඤතරො සබ්‍රහ්මචාරී ඛීයනධම්මං ආපන්නො – ‘ආයස්මා මං, භන්තෙ, සාරිපුත්තො ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජචාරිකං පක්කන්තො’’’ති.

‘‘යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පථවියං සුචිම්පි නික්ඛිපන්ති අසුචිම්පි නික්ඛිපන්ති ගූථගතම්පි නික්ඛිපන්ති මුත්තගතම්පි නික්ඛිපන්ති ඛෙළගතම්පි නික්ඛිපන්ති පුබ්බගතම්පි නික්ඛිපන්ති ලොහිතගතම්පි නික්ඛිපන්ති, න ච තෙන පථවී අට්ටීයති වා හරායති වා ජිගුච්ඡති වා; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, පථවීසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ආපස්මිං සුචිම්පි ධොවන්ති අසුචිම්පි ධොවන්ති ගූථගතම්පි… මුත්තගතම්පි… ඛෙළගතම්පි… පුබ්බගතම්පි… ලොහිතගතම්පි ධොවන්ති, න ච තෙන ආපො අට්ටීයති වා හරායති වා ජිගුච්ඡති වා; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ආපොසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, තෙජො සුචිම්පි ඩහති අසුචිම්පි ඩහති ගූථගතම්පි… මුත්තගතම්පි… ඛෙළගතම්පි… පුබ්බගතම්පි… ලොහිතගතම්පි ඩහති, න ච තෙන තෙජො අට්ටීයති වා හරායති වා ජිගුච්ඡති වා; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, තෙජොසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, වායො සුචිම්පි උපවායති අසුචිම්පි උපවායති ගූථගතම්පි… මුත්තගතම්පි… ඛෙළගතම්පි… පුබ්බගතම්පි… ලොහිතගතම්පි උපවායති, න ච තෙන වායො අට්ටීයති වා හරායති වා ජිගුච්ඡති වා; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, වායොසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, රජොහරණං සුචිම්පි පුඤ්ඡති අසුචිම්පි පුඤ්ඡති ගූථගතම්පි… මුත්තගතම්පි… ඛෙළගතම්පි… පුබ්බගතම්පි… ලොහිතගතම්පි පුඤ්ඡති, න ච තෙන රජොහරණං අට්ටීයති වා හරායති වා ජිගුච්ඡති වා; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, රජොහරණසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, චණ්ඩාලකුමාරකො වා චණ්ඩාලකුමාරිකා වා කළොපිහත්ථො නන්තකවාසී ගාමං වා නිගමං වා පවිසන්තො නීචචිත්තංයෙව උපට්ඨපෙත්වා පවිසති; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, චණ්ඩාලකුමාරකචණ්ඩාලකුමාරිකාසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, උසභො ඡින්නවිසාණො සූරතො සුදන්තො සුවිනීතො රථියාය රථියං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං අන්වාහිණ්ඩන්තො න කිඤ්චි හිංසති පාදෙන වා විසාණෙන වා; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, උසභඡින්නවිසාණසමෙන චෙතසා විහරාමි විපුලෙන මහග්ගතෙන අප්පමාණෙන අවෙරෙන අබ්‍යාපජ්ජෙන. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, ඉත්ථී වා පුරිසො වා දහරො යුවා මණ්ඩනකජාතිකො සීසංන්හාතො අහිකුණපෙන වා කුක්කුරකුණපෙන වා මනුස්සකුණපෙන වා කණ්ඨෙ ආසත්තෙන අට්ටීයෙය්‍ය හරායෙය්‍ය ජිගුච්ඡෙය්‍ය; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ඉමිනා පූතිකායෙන අට්ටීයාමි හරායාමි ජිගුච්ඡාමි. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍ය.

‘‘සෙය්‍යථාපි, භන්තෙ, පුරිසො මෙදකථාලිකං පරිහරෙය්‍ය ඡිද්දාවඡිද්දං උග්ඝරන්තං පග්ඝරන්තං; එවමෙවං ඛො අහං, භන්තෙ, ඉමං කායං පරිහරාමි ඡිද්දාවඡිද්දං උග්ඝරන්තං පග්ඝරන්තං. යස්ස නූන, භන්තෙ, කායෙ කායගතාසති අනුපට්ඨිතා අස්ස, සො ඉධ අඤ්ඤතරං සබ්‍රහ්මචාරිං ආසජ්ජ අප්පටිනිස්සජ්ජ චාරිකං පක්කමෙය්‍යා’’ති.

අථ ඛො සො භික්ඛු උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අච්චයො මං, භන්තෙ, අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යො අහං ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අසතා තුච්ඡා මුසා අභූතෙන අබ්භාචික්ඛිං. තස්ස මෙ, භන්තෙ, භගවා අච්චයං අච්චයතො පටිග්ගණ්හතු ආයතිං සංවරායා’’ති. ‘‘තග්ඝ තං [ත්වං (සී. පී.)], භික්ඛු, අච්චයො අච්චගමා යථාබාලං යථාමූළ්හං යථාඅකුසලං, යො ත්වං සාරිපුත්තං අසතා තුච්ඡා මුසා අභූතෙන අබ්භාචික්ඛි. යතො ච ඛො ත්වං, භික්ඛු, අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොසි, තං තෙ මයං පටිග්ගණ්හාම. වුඩ්ඪිහෙසා, භික්ඛු, අරියස්ස විනයෙ යො අච්චයං අච්චයතො දිස්වා යථාධම්මං පටිකරොති ආයතිං සංවරං ආපජ්ජතී’’ති.

අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං ආමන්තෙසි – ‘‘ඛම, සාරිපුත්ත, ඉමස්ස මොඝපුරිසස්ස, පුරා තස්ස තත්ථෙව සත්තධා මුද්ධා ඵලතී’’ති [ඵලිස්සතීති (ක. සී. ස්‍යා. පී. ක.) අට්ඨකථාසු පන ‘‘ඵලතීති’’ ඉත්වෙව දිස්සති]. ‘‘ඛමාමහං, භන්තෙ, තස්ස ආයස්මතො සචෙ මං සො ආයස්මා එවමාහ – ‘ඛමතු ච මෙ සො ආයස්මා’’’ති. පඨමං.

2. සඋපාදිසෙසසුත්තං

12. එකං සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසි. අථ ඛො ආයස්මතො සාරිපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං, යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි.

තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘‘යො හි කොචි, ආවුසො, සඋපාදිසෙසො කාලං කරොති, සබ්බො සො අපරිමුත්තො නිරයා අපරිමුත්තො තිරච්ඡානයොනියා අපරිමුත්තො පෙත්තිවිසයා අපරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දි නප්පටික්කොසි. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි – ‘‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච –

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සාවත්ථිං පිණ්ඩාය පාවිසිං. තස්ස මය්හං, භන්තෙ, එතදහොසි – ‘අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං; යංනූනාහං යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමෙය්‍ය’න්ති. අථ ඛො අහං, භන්තෙ, යෙන අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං ආරාමො තෙනුපසඞ්කමිං; උපසඞ්කමිත්වා තෙහි අඤ්ඤතිත්ථියෙහි පරිබ්බාජකෙහි සද්ධිං සම්මොදිං. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදිං. තෙන ඛො පන සමයෙන තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරාකථා උදපාදි – ‘යො හි කොචි, ආවුසො, සඋපාදිසෙසො කාලං කරොති, සබ්බො සො අපරිමුත්තො නිරයා අපරිමුත්තො තිරච්ඡානයොනියා අපරිමුත්තො පෙත්තිවිසයා අපරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා’ති. අථ ඛො අහං, භන්තෙ, තෙසං අඤ්ඤතිත්ථියානං පරිබ්බාජකානං භාසිතං නෙව අභිනන්දිං නප්පටික්කොසිං. අනභිනන්දිත්වා අප්පටික්කොසිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කමිං – ‘භගවතො සන්තිකෙ එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථං ආජානිස්සාමී’’’ති.

‘‘කෙ ච [කෙචි (ස්‍යා. පී.), තෙ ච (ක.)], සාරිපුත්ත, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා බාලා අබ්‍යත්තා, කෙ ච [කෙචි (ස්‍යා. පී. ක.) අ. නි. 6.44 පාළියා සංසන්දෙතබ්බං] සඋපාදිසෙසං වා ‘සඋපාදිසෙසො’ති ජානිස්සන්ති, අනුපාදිසෙසං වා ‘අනුපාදිසෙසො’ති ජානිස්සන්ති’’!

‘‘නවයිමෙ, සාරිපුත්ත, පුග්ගලා සඋපාදිසෙසා කාලං කුරුමානා පරිමුත්තා නිරයා පරිමුත්තා තිරච්ඡානයොනියා පරිමුත්තා පෙත්තිවිසයා පරිමුත්තා අපායදුග්ගතිවිනිපාතා. කතමෙ නව? ඉධ, සාරිපුත්ත, එකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා අන්තරාපරිනිබ්බායී හොති. අයං, සාරිපුත්ත, පඨමො පුග්ගලො සඋපාදිසෙසො කාලං කුරුමානො පරිමුත්තො නිරයා පරිමුත්තො තිරච්ඡානයොනියා පරිමුත්තො පෙත්තිවිසයා පරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා.

‘‘පුන චපරං, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා උපහච්චපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී හොති…පෙ… උද්ධංසොතො හොති අකනිට්ඨගාමී. අයං, සාරිපුත්ත, පඤ්චමො පුග්ගලො සඋපාදිසෙසො කාලං කුරුමානො පරිමුත්තො නිරයා පරිමුත්තො තිරච්ඡානයොනියා පරිමුත්තො පෙත්තිවිසයා පරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා.

‘‘පුන චපරං, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං, සාරිපුත්ත, ඡට්ඨො පුග්ගලො සඋපාදිසෙසො කාලං කුරුමානො පරිමුත්තො නිරයා…පෙ… පරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා.

‘‘පුන චපරං, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා එකබීජී හොති, එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං, සාරිපුත්ත, සත්තමො පුග්ගලො සඋපාදිසෙසො කාලං කුරුමානො පරිමුත්තො නිරයා…පෙ… පරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා.

‘‘පුන චපරං, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා කොලංකොලො හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං, සාරිපුත්ත, අට්ඨමො පුග්ගලො සඋපාදිසෙසො කාලං කුරුමානො පරිමුත්තො නිරයා…පෙ… පරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා.

‘‘පුන චපරං, සාරිපුත්ත, ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී හොති, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සත්තක්ඛත්තුපරමො හොති, සත්තක්ඛත්තුපරමං දෙවෙ ච මනුස්සෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං, සාරිපුත්ත, නවමො පුග්ගලො සඋපාදිසෙසො කාලං කුරුමානො පරිමුත්තො නිරයා පරිමුත්තො තිරච්ඡානයොනියා පරිමුත්තො පෙත්තිවිසයා පරිමුත්තො අපායදුග්ගතිවිනිපාතා.

‘‘කෙ ච, සාරිපුත්ත, අඤ්ඤතිත්ථියා පරිබ්බාජකා බාලා අබ්‍යත්තා, කෙ ච සඋපාදිසෙසං වා ‘සඋපාදිසෙසො’ති ජානිස්සන්ති, අනුපාදිසෙසං වා ‘අනුපාදිසෙසො’ති ජානිස්සන්ති! ඉමෙ ඛො, සාරිපුත්ත, නව පුග්ගලා සඋපාදිසෙසා කාලං කුරුමානා පරිමුත්තා නිරයා පරිමුත්තා තිරච්ඡානයොනියා පරිමුත්තා පෙත්තිවිසයා පරිමුත්තා අපායදුග්ගතිවිනිපාතා. න තාවායං, සාරිපුත්ත, ධම්මපරියායො පටිභාසි භික්ඛූනං භික්ඛුනීනං උපාසකානං උපාසිකානං. තං කිස්ස හෙතු? මායිමං ධම්මපරියායං සුත්වා පමාදං ආහරිංසූති [ආහරිංසු (සී. පී.)]. අපි ච මයා [අපි චායං (?)], සාරිපුත්ත, ධම්මපරියායො පඤ්හාධිප්පායෙන භාසිතො’’ති. දුතියං.

3. කොට්ඨිකසුත්තං

13. අථ ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො [මහාකොට්ඨිතො (සී. ස්‍යා. පී.)] යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා මහාකොට්ඨිකො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං සම්පරායවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං සුඛවෙදනීයං [සුඛවෙදනියං (ක.) ම. නි. 3.8 පස්සිතබ්බං], තං මෙ කම්මං දුක්ඛවෙදනීයං [දුක්ඛවෙදනියං (ක.)] හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං සුඛවෙදනීයං [සුඛවෙදනියං (ක.) ම. නි. 3.8 පස්සිතබ්බං], තං මෙ කම්මං දුක්ඛවෙදනීයං [දුක්ඛවෙදනියං (ක.)] හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං පනාවුසො, සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං දුක්ඛවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං සුඛවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං පරිපක්කවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං අපරිපක්කවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං අපරිපක්කවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං පරිපක්කවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං බහුවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං අප්පවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං අප්පවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං බහුවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං වෙදනීයං, තං මෙ කම්මං අවෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, ‘යං කම්මං අවෙදනීයං, තං මෙ කම්මං වෙදනීයං හොතූ’ති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති? ‘‘නො හිදං, ආවුසො’’.

‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං තං මෙ කම්මං සම්පරායවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං සම්පරායවෙදනීයං තං මෙ කම්මං දිට්ඨධම්මවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං සුඛවෙදනීයං තං මෙ කම්මං දුක්ඛවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං දුක්ඛවෙදනීයං තං මෙ කම්මං සුඛවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං පරිපක්කවෙදනීයං තං මෙ කම්මං අපරිපක්කවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං අපරිපක්කවෙදනීයං තං මෙ කම්මං පරිපක්කවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං බහුවෙදනීයං තං මෙ කම්මං අප්පවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං අප්පවෙදනීයං තං මෙ කම්මං බහුවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං නු ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං වෙදනීයං තං මෙ කම්මං අවෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි.

‘‘‘කිං පනාවුසො සාරිපුත්ත, යං කම්මං අවෙදනීයං තං මෙ කම්මං වෙදනීයං හොතූති, එතස්ස අත්ථාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නො හිදං, ආවුසො’ති වදෙසි. අථ කිමත්ථං චරහාවුසො, භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති?

‘‘යං ඛ්වස්ස [යං ඛො (ක.)], ආවුසො, අඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අප්පත්තං අසච්ඡිකතං අනභිසමෙතං, තස්ස ඤාණාය දස්සනාය පත්තියා සච්ඡිකිරියාය අභිසමයාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති [වුස්සති (ස්‍යා.)]. (‘‘කිං පනස්සාවුසො, අඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අප්පත්තං අසච්ඡිකතං අනභිසමෙතං, යස්ස ඤාණාය දස්සනාය පත්තියා සච්ඡිකිරියාය අභිසමයාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති?) [( ) ස්‍යා. ක. පොත්ථකෙසු නත්ථි] ‘‘‘ඉදං දුක්ඛ’න්ති ඛ්වස්ස [ඛො යං (ක.)], ආවුසො, අඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අප්පත්තං අසච්ඡිකතං අනභිසමෙතං. තස්ස ඤාණාය දස්සනාය පත්තියා සච්ඡිකිරියාය අභිසමයාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. අයං ‘දුක්ඛසමුදයො’ති ඛ්වස්ස, ආවුසො…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධො’ති ඛ්වස්ස, ආවුසො…පෙ… ‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’ති ඛ්වස්ස, ආවුසො, අඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අප්පත්තං අසච්ඡිකතං අනභිසමෙතං. තස්ස ඤාණාය දස්සනාය පත්තියා සච්ඡිකිරියාය අභිසමයාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති. ඉදං ඛ්වස්ස [ඉති ඛො යං (ක.)], ආවුසො, අඤ්ඤාතං අදිට්ඨං අප්පත්තං අසච්ඡිකතං අනභිසමෙතං. තස්ස [යස්ස (?)] ඤාණාය දස්සනාය පත්තියා සච්ඡිකිරියාය අභිසමයාය භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සතී’’ති. තතියං.

4. සමිද්ධිසුත්තං

14. අථ ඛො ආයස්මා සමිද්ධි යෙනායස්මා සාරිපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො ආයස්මන්තං සමිද්ධිං ආයස්මා සාරිපුත්තො එතදවොච – ‘‘කිමාරම්මණා, සමිද්ධි, පුරිසස්ස සඞ්කප්පවිතක්කා උප්පජ්ජන්තී’’ති? ‘‘නාමරූපාරම්මණා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, ක්ව නානත්තං ගච්ඡන්තී’’ති? ‘‘ධාතූසු, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංසමුදයා’’ති? ‘‘ඵස්සසමුදයා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංසමොසරණා’’ති? ‘‘වෙදනාසමොසරණා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංපමුඛා’’ති? ‘‘සමාධිප්පමුඛා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංඅධිපතෙය්‍යා’’ති? ‘‘සතාධිපතෙය්‍යා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංඋත්තරා’’ති? ‘‘පඤ්ඤුත්තරා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංසාරා’’ති? ‘‘විමුත්තිසාරා, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංඔගධා’’ති? ‘‘අමතොගධා, භන්තෙ’’ති.

‘‘‘කිමාරම්මණා, සමිද්ධි, පුරිසස්ස සඞ්කප්පවිතක්කා උප්පජ්ජන්තී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘නාමරූපාරම්මණා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, ක්ව නානත්තං ගච්ඡන්තී’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘ධාතූසු, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංසමුදයා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘ඵස්සසමුදයා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංසමොසරණා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘වෙදනාසමොසරණා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංපමුඛා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘සමාධිප්පමුඛා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංඅධිපතෙය්‍යා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘සතාධිපතෙය්‍යා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංඋත්තරා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘පඤ්ඤුත්තරා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංසාරා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘විමුත්තිසාරා, භන්තෙ’ති වදෙසි. ‘තෙ පන, සමිද්ධි, කිංඔගධා’ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘අමතොගධා, භන්තෙ’ති වදෙසි. සාධු සාධු, සමිද්ධි! සාධු ඛො ත්වං, සමිද්ධි, පුට්ඨො [පඤ්හං (සී. ස්‍යා. පී.)] පුට්ඨො විස්සජ්ජෙසි, තෙන ච මා මඤ්ඤී’’ති. චතුත්ථං.

5. ගණ්ඩසුත්තං

15. ‘‘සෙය්‍යථාපි, භික්ඛවෙ, ගණ්ඩො අනෙකවස්සගණිකො. තස්සස්සු ගණ්ඩස්ස නව වණමුඛානි නව අභෙදනමුඛානි. තතො යං කිඤ්චි පග්ඝරෙය්‍ය – අසුචියෙව පග්ඝරෙය්‍ය, දුග්ගන්ධංයෙව පග්ඝරෙය්‍ය, ජෙගුච්ඡියංයෙව [ජෙගුච්ඡියෙව (ක.)] පග්ඝරෙය්‍ය; යං කිඤ්චි පසවෙය්‍ය – අසුචියෙව පසවෙය්‍ය, දුග්ගන්ධංයෙව පසවෙය්‍ය, ජෙගුච්ඡියංයෙව පසවෙය්‍ය.

‘‘ගණ්ඩොති ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමස්සෙතං චාතුමහාභූතිකස්ස [චාතුම්මහාභූතිකස්ස (සී. ස්‍යා. පී.)] කායස්ස අධිවචනං මාතාපෙත්තිකසම්භවස්ස ඔදනකුම්මාසූපචයස්ස අනිච්චුච්ඡාදනපරිමද්දනභෙදනවිද්ධංසනධම්මස්ස. තස්සස්සු ගණ්ඩස්ස නව වණමුඛානි නව අභෙදනමුඛානි. තතො යං කිඤ්චි පග්ඝරති – අසුචියෙව පග්ඝරති, දුග්ගන්ධංයෙව පග්ඝරති, ජෙගුච්ඡියංයෙව පග්ඝරති; යං කිඤ්චි පසවති – අසුචියෙව පසවති, දුග්ගන්ධංයෙව පසවති, ජෙගුච්ඡියංයෙව පසවති. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, ඉමස්මිං කායෙ නිබ්බින්දථා’’ති. පඤ්චමං.

6. සඤ්ඤාසුත්තං

16. ‘‘නවයිමා, භික්ඛවෙ, සඤ්ඤා භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා. කතමා නව? අසුභසඤ්ඤා, මරණසඤ්ඤා, ආහාරෙ පටිකූලසඤ්ඤා [පටික්කූලසඤ්ඤා (සී. ස්‍යා. පී.)], සබ්බලොකෙ අනභිරතසඤ්ඤා [අනභිරතිසඤ්ඤා (ක.) අ. නි. 5.121-122], අනිච්චසඤ්ඤා, අනිච්චෙ දුක්ඛසඤ්ඤා, දුක්ඛෙ අනත්තසඤ්ඤා, පහානසඤ්ඤා, විරාගසඤ්ඤා – ඉමා ඛො, භික්ඛවෙ, නව සඤ්ඤා, භාවිතා බහුලීකතා මහප්ඵලා හොන්ති මහානිසංසා අමතොගධා අමතපරියොසානා’’ති. ඡට්ඨං.

7. කුලසුත්තං

17. ‘‘නවහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං, උපගන්ත්වා වා නාලං නිසීදිතුං. කතමෙහි නවහි? න මනාපෙන පච්චුට්ඨෙන්ති, න මනාපෙන අභිවාදෙන්ති, න මනාපෙන ආසනං දෙන්ති, සන්තමස්ස පරිගුහන්ති, බහුකම්පි ථොකං දෙන්ති, පණීතම්පි ලූඛං දෙන්ති, අසක්කච්චං දෙන්ති නො සක්කච්චං, න උපනිසීදන්ති ධම්මස්සවනාය, භාසිතමස්ස න සුස්සූසන්ති. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, නවහඞ්ගෙහි සමන්නාගතං කුලං අනුපගන්ත්වා වා නාලං උපගන්තුං උපගන්ත්වා වා නාලං නිසීදිතුං.