5. උත්තියසුත්තං
95. අථ ඛො උත්තියො පරිබ්බාජකො යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතා සද්ධිං සම්මොදි. සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො උත්තියො පරිබ්බාජකො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති? ‘‘අබ්‍යාකතං ඛො එතං, උත්තිය, මයා – ‘සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.
‘‘කිං පන, භො ගොතම, අසස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති? ‘‘එතම්පි ඛො, උත්තිය, අබ්‍යාකතං මයා – ‘අසස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.
‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, අන්තවා ලොකො…පෙ… අනන්තවා ලොකො… තං ජීවං තං සරීරං… අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං… හොති තථාගතො පරං මරණා … න හොති තථාගතො පරං මරණා… හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’න්ති? ‘‘එතම්පි ඛො, උත්තිය, අබ්‍යාකතං මයා – ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’’’න්ති.
‘‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති, ඉති පුට්ඨො සමානො ‘අබ්‍යාකතං ඛො එතං, උත්තිය, මයා – සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති වදෙසි.
‘‘‘කිං පන, භො ගොතම, අසස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘එතම්පි ඛො, උත්තිය, අබ්‍යාකතං මයා අසස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති වදෙසි.
‘‘‘කිං නු ඛො, භො ගොතම, අන්තවා ලොකො…පෙ… අනන්තවා ලොකො… තං ජීවං තං සරීරං… අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං… හොති තථාගතො පරං මරණා… න හොති තථාගතො පරං මරණා… හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා… නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති, ඉති පුට්ඨො සමානො – ‘එතම්පි ඛො, උත්තිය, අබ්‍යාකතං මයා – ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤ’න්ති වදෙසි. අථ කිඤ්චරහි භොතා ගොතමෙන බ්‍යාකත’’න්ති?
‘‘අභිඤ්ඤාය ඛො අහං, උත්තිය, සාවකානං ධම්මං දෙසෙමි සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියායා’’ති.
‘‘යං පනෙතං භවං ගොතමො අභිඤ්ඤාය සාවකානං ධම්මං දෙසෙසි සත්තානං විසුද්ධියා සොකපරිදෙවානං සමතික්කමාය දුක්ඛදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමාය ඤායස්ස අධිගමාය නිබ්බානස්ස සච්ඡිකිරියාය, සබ්බො වා [සබ්බො ච (ක.)] තෙන ලොකො නීයති [නීයිස්සති (සී.), නිය්‍යාස්සති (ස්‍යා.), නිය්‍යංස්සති (පී.)] උපඩ්ඪො වා තිභාගො වා’’ති [තිභාගො වාති පදෙහි (ක.)]? එවං වුත්තෙ භගවා තුණ්හී අහොසි.
අථ ඛො ආයස්මතො ආනන්දස්ස එතදහොසි – ‘‘මා හෙවං ඛො උත්තියො පරිබ්බාජකො පාපකං දිට්ඨිගතං පටිලභි – ‘සබ්බසාමුක්කංසිකං වත මෙ සමණො ගොතමො පඤ්හං පුට්ඨො සංසාදෙති, නො විස්සජ්ජෙති, න නූන විසහතී’ති. තදස්ස උත්තියස්ස පරිබ්බාජකස්ස දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛායා’’ති.
අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො උත්තියං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘තෙනහාවුසො උත්තිය, උපමං තෙ කරිස්සාමි. උපමාය මිධෙකච්චෙ විඤ්ඤූ පුරිසා භාසිතස්ස අත්ථං ආජානන්ති. සෙය්‍යථාපි, ආවුසො උත්තිය, රඤ්ඤො පච්චන්තිමං නගරං දළ්හුද්ධාපං [දළ්හුද්දාපං (සී. පී.)] දළ්හපාකාරතොරණං එකද්වාරං. තත්‍රස්ස දොවාරිකො පණ්ඩිතො බ්‍යත්තො මෙධාවී අඤ්ඤාතානං නිවාරෙතා ඤාතානං පවෙසෙතා. සො තස්ස නගරස්ස සමන්තා අනුපරියායපථං අනුක්කමති. අනුපරියායපථං අනුක්කමමානො න පස්සෙය්‍ය පාකාරසන්ධිං වා පාකාරවිවරං වා, අන්තමසො බිළාරනික්ඛමනමත්තම්පි. නො ච ඛ්වස්ස එවං ඤාණං හොති – ‘එත්තකා පාණා ඉමං නගරං පවිසන්ති වා නික්ඛමන්ති වා’ති. අථ ඛ්වස්ස එවමෙත්ථ හොති – ‘යෙ ඛො කෙචි ඔළාරිකා පාණා ඉමං නගරං පවිසන්ති වා නික්ඛමන්ති වා, සබ්බෙ තෙ ඉමිනා ද්වාරෙන පවිසන්ති වා නික්ඛමන්ති වා’ති.
‘‘එවමෙවං ඛො, ආවුසො උත්තිය, න තථාගතස්ස එවං උස්සුක්කං හොති – ‘සබ්බො වා තෙන ලොකො නීයති, උපඩ්ඪො වා, තිභාගො වා’ති. අථ ඛො එවමෙත්ථ තථාගතස්ස හොති – ‘යෙ ඛො කෙචි ලොකම්හා නීයිංසු වා නීයන්ති වා නීයිස්සන්ති වා, සබ්බෙ තෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ, චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සුප්පතිට්ඨිතචිත්තා, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගෙ යථාභූතං භාවෙත්වා. එවමෙතෙ [එවමෙතෙන (ක.)] ලොකම්හා නීයිංසු වා නීයන්ති වා නීයිස්සන්ති වා’ති. යදෙව ඛො ත්වං [යදෙව ඛ්වෙත්ථ (ක.)], ආවුසො උත්තිය, භගවන්තං පඤ්හං [ඉමං පඤ්හං (ස්‍යා. ක.)] අපුච්ඡි තදෙවෙතං පඤ්හං භගවන්තං අඤ්ඤෙන පරියායෙන අපුච්ඡි. තස්මා තෙ තං භගවා න බ්‍යාකාසී’’ති. පඤ්චමං.