၁. အန္တေပုရသိက္ခာပဒံ

၄၉၄. တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဥယျာနပါလံ အာဏာပေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘဏေ၊ ဥယျာနံ သောဓေဟိ. ဥယျာနံ ဂမိဿာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝါ’’တိ ခေါ သော ဥယျာနပါလော ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပဋိဿုတွာ ဥယျာနံ သောဓေန္တော အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုဒ္ဓံ၊ ဒေဝ၊ ဥယျာနံ. အပိစ၊ ဘဂဝါ တတ္ထ နိသိန္နော’’တိ. ‘‘ဟောတု၊ ဘဏေ! မယံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိဿာမာ’’တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဥယျာနံ ဂန္တွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဥပါသကော ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသန္တော နိသိန္နော ဟောတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တံ ဥပါသကံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသန္တံ နိသိန္နံ. ဒိသွာန ဘီတော အဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နာရဟတာယံ ပုရိသော ပါပေါ ဟောတုံ၊ ယထာ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသတီ’’တိ. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အထ ခေါ သော ဥပါသကော ဘဂဝတော ဂါရဝေန ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ နေဝ အဘိဝါဒေသိ န ပစ္စုဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော အနတ္တမနော အဟောသိ – ‘‘ကထဉှိ နာမာယံ ပုရိသော မယိ အာဂတေ နေဝ အဘိဝါဒေဿတိ န ပစ္စုဋ္ဌေဿတီ’’တိ! အထ ခေါ ဘဂဝါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ အနတ္တမနံ ဝိဒိတွာ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧသော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပါသကော ဗဟုဿုတော အာဂတာဂမော ကာမေသု ဝီတရာဂေါ’’တိ. အထ ခေါ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘နာရဟတာယံ ဥပါသကော ဩရကော ဟောတုံ၊ ဘဂဝါပိ ဣမဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတီ’’တိ. တံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝဒေယျာသိ၊ ဥပါသက၊ ယေန အတ္ထော’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌု၊ ဒေဝါ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ သမာဒပေသိ သမုတ္တေဇေသိ သမ္ပဟံသေသိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝတာ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿိတော သမာဒပိတော သမုတ္တေဇိတော သမ္ပဟံသိတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

၄၉၅. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဥပရိပါသာဒဝရဂတော ဟောတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော တံ ဥပါသကံ ရထိကာယ [ရထိယာယ (ဣတိပိ)] ဆတ္တပါဏိံ ဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ပက္ကောသာပေတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တွံ ကိရ၊ ဥပါသက၊ ဗဟုဿုတော အာဂတာဂမော. သာဓု၊ ဥပါသက၊ အမှာကံ ဣတ္ထာဂါရံ ဓမ္မံ ဝါစေဟီ’’တိ. ‘‘ယမဟံ [ယမ္ပာဟံ (သီ.)]၊ ဒေဝ၊ ဇာနာမိ အယျာနံ ဝါဟသာ၊ အယျာဝ ဒေဝဿ ဣတ္ထာဂါရံ ဓမ္မံ ဝါစေဿန္တီ’’တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော – ‘‘သစ္စံ ခေါ ဥပါသကော အာဟာ’’တိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဧကံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေတု ယော အမှာကံ ဣတ္ထာဂါရံ ဓမ္မံ ဝါစေဿတီ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ရာဇာနံ ပသေနဒိံ ကောသလံ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေသိ။ပေ။ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘တေနဟာနန္ဒ၊ ရညော ဣတ္ထာဂါရံ ဓမ္မံ ဝါစေဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ကာလေန ကာလံ ပဝိသိတွာ ရညော ဣတ္ထာဂါရံ ဓမ္မံ ဝါစေတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ.

၄၉၆. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော မလ္လိကာယ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ သယနဂတော ဟောတိ. အဒ္ဒသာ ခေါ မလ္လိကာ ဒေဝီ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန သဟသာ ဝုဋ္ဌာသိ၊ ပီတကမဋ္ဌံ ဒုဿံ ပဘဿိတ္ထ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ အာရာမံ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ. ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ။ပေ။ တေ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခိယျန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘ကထဉှိ နာမ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတော ရညော အန္တေပုရံ ပဝိသိဿတီ’’တိ။ပေ။ သစ္စံ ကိရ တွံ၊ အာနန္ဒ၊ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတော ရညော အန္တေပုရံ ပဝိသသီတိ? ‘‘သစ္စံ၊ ဘဂဝါ’’တိ. ဝိဂရဟိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ။ပေ။ ကထဉှိ နာမ တွံ၊ အာနန္ဒ၊ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတော ရညော အန္တေပုရံ ပဝိသိဿသိ! နေတံ၊ အာနန္ဒ၊ အပ္ပသန္နာနံ ဝါ ပသာဒါယ။ပေ။ ဝိဂရဟိတွာ။ပေ။ ဓမ္မိံ ကထံ ကတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

၄၉၇. [အ. နိ. ၁၀.၄၅] ‘‘ဒသယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ. ကတမေ ဒသ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ မဟေသိယာ သဒ္ဓိံ နိသိန္နော ဟောတိ၊ တတ္ထ ဘိက္ခု ပဝိသတိ. မဟေသီ ဝါ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ သိတံ ပါတုကရောတိ. ဘိက္ခု ဝါ မဟေသိံ ဒိသွာ သိတံ ပါတုကရောတိ. တတ္ထ ရညော ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဒ္ဓါ ဣမေသံ ကတံ ဝါ ကရိဿန္တိ ဝါ’’တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ ဗဟုကိစ္စော ဗဟုကရဏီယော. အညတရံ ဣတ္ထိံ ဂန္တွာ နဿရတိ. သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ. တတ္ထ ရညော ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘န ခေါ ဣဓ အညော ကောစိ ပဝိသတိ အညတြ ပဗ္ဗဇိတေန. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော အန္တေပုရေ အညတရံ ရတနံ နဿတိ. တတ္ထ ရညော ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘န ခေါ ဣဓ အညော ကောစိ ပဝိသတိ အညတြ ပဗ္ဗဇိတေန. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော အန္တေပုရေ အဗ္ဘန္တရာ ဂုယှမန္တာ ဗဟိဒ္ဓါ သမ္ဘေဒံ ဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ရညော ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘န ခေါ ဣဓ အညော ကောစိ ပဝိသတိ အညတြ ပဗ္ဗဇိတေန. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုတ္ထော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော အန္တေပုရေ ပုတ္တော ဝါ ပိတရံ ပတ္ထေတိ ပိတာ ဝါ ပုတ္တံ ပတ္ထေတိ. တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘န ခေါ ဣဓ အညော ကောစိ ပဝိသတိ အညတြ ပဗ္ဗဇိတေန. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စမော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ နီစဋ္ဌာနိယံ ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေတိ. ယေသံ တံ အမနာပံ တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ရာဇာ ခေါ ပဗ္ဗဇိတေန သံသဋ္ဌော. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆဋ္ဌော အာဒီနဝေါ၊ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ ဥစ္စဋ္ဌာနိယံ နီစေ ဌာနေ ဌပေတိ. ယေသံ တံ အမနာပံ တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ရာဇာ ခေါ ပဗ္ဗဇိတေန သံသဋ္ဌော. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တမော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ အကာလေ သေနံ ဥယျောဇေတိ. ယေသံ တံ အမနာပံ တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ရာဇာ ခေါ ပဗ္ဗဇိတေန သံသဋ္ဌော. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌမော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ ကာလေ သေနံ ဥယျောဇေတွာ အန္တရာမဂ္ဂတော နိဝတ္တာပေတိ. ယေသံ တံ အမနာပံ တေသံ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘‘ရာဇာ ခေါ ပဗ္ဗဇိတေန သံသဋ္ဌော. သိယာ နု ခေါ ပဗ္ဗဇိတဿ ကမ္မ’’န္တိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဝမော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရညော ရာဇန္တေပုရံ ဟတ္ထိသမ္မဒ္ဒံ အဿသမ္မဒ္ဒံ ရထသမ္မဒ္ဒံ ရဇ္ဇနီယာနိ [ရဇ္ဇနီယာနိ (က.)] ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗာနိ၊ ယာနိ န ပဗ္ဗဇိတဿ သာရုပ္ပါနိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသမော အာဒီနဝေါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသ အာဒီနဝါ ရာဇန္တေပုရပ္ပဝေသနေ’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အနေကပရိယာယေန ဝိဂရဟိတွာ ဒုဗ္ဘရတာယ။ပေ။ ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ –

၄၉၈. ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ရညော ခတ္တိယဿ မုဒ္ဓါဝသိတ္တဿ [မုဒ္ဓါဘိသိတ္တဿ (သျာ.)] အနိက္ခန္တရာဇကေ အနိဂ္ဂတရတနကေ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတော ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကာမေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ.

၄၉၉. ယော ပနာတိ ယော ယာဒိသော။ပေ။ ဘိက္ခူတိ။ပေ။ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ.

ခတ္တိယော နာမ ဥဘတော သုဇာတော ဟောတိ၊ မာတိတော စ ပိတိတော စ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော၊ ယာဝ သတ္တမာ ပိတာမဟယုဂါ အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန.

မုဒ္ဓါဝသိတ္တော နာမ ခတ္တိယာဘိသေကေန အဘိသိတ္တော ဟောတိ.

အနိက္ခန္တရာဇကေတိ ရာဇာ သယနိဃရာ အနိက္ခန္တော ဟောတိ.

အနိဂ္ဂတရတနကေတိ မဟေသီ သယနိဃရာ အနိက္ခန္တာ ဟောတိ၊ ဥဘော ဝါ အနိက္ခန္တာ ဟောန္တိ.

ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတောတိ ပုဗ္ဗေ အနာမန္တေတွာ.

ဣန္ဒခီလော နာမ သယနိဃရဿ ဥမ္မာရော ဝုစ္စတိ.

သယနိဃရံ နာမ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရညော သယနံ ပညတ္တံ ဟောတိ၊ အန္တမသော သာဏိပါကာရပရိက္ခိတ္တမ္ပိ.

ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကာမေယျာတိ ပဌမံ ပါဒံ ဥမ္မာရံ အတိက္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဒုတိယံ ပါဒံ အတိက္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ.

၅၀၀. အပ္ပဋိသံဝိဒိတေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတသညီ ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ. အပ္ပဋိသံဝိဒိတေ ဝေမတိကော ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ. အပ္ပဋိသံဝိဒိတေ ပဋိသံဝိဒိတသညီ ဣန္ဒခီလံ အတိက္ကာမေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ.

ပဋိသံဝိဒိတေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတသညီ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ပဋိသံဝိဒိတေ ဝေမတိကော၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ပဋိသံဝိဒိတေ ပဋိသံဝိဒိတသညီ၊ အနာပတ္တိ.

၅၀၁. အနာပတ္တိ ပဋိသံဝိဒိတေ၊ န ခတ္တိယော ဟောတိ၊ န ခတ္တိယာဘိသေကေန အဘိသိတ္တော ဟောတိ၊ ရာဇာ သယနိဃရာ နိက္ခန္တော ဟောတိ၊ မဟေသီ သယနိဃရာ နိက္ခန္တာ ဟောတိ၊ ဥဘော ဝါ နိက္ခန္တာ ဟောန္တိ၊ န သယနိဃရေ၊ ဥမ္မတ္တကဿ၊ အာဒိကမ္မိကဿာတိ.

အန္တေပုရသိက္ခာပဒံ နိဋ္ဌိတံ ပဌမံ.