၁. ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁. ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယဘာဝေါ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ န ဟေတုပစ္စယဓမ္မောတိ အတ္ထော. သောတိ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယော. ဧတ္ထ စ ပဌမဝိကပ္ပေ ယော ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ယော စ ဒုတိယဝိကပ္ပေ ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယော ဝုတ္တော၊ သော ယသ္မာ အတ္ထတော ယထာဝုတ္တဿ ပစ္စယဓမ္မဿ ယထာဝုတ္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေါယေဝ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘယထာပိ ဟေတုဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿိတံ ဟောတီ’’တိ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယဘာဝေါ၊ အာရမ္မဏဘာဝေန ဝါ ပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယော’’တိအာဒိနာ အာရမ္မဏပစ္စယာဒီသု အတ္ထော နေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧသ နယော သေသပစ္စယေသုပီ’’တိ အာဟ. ဓမ္မသဘာဝေါ ဧဝ၊ န ဓမ္မတော အညာ ဓမ္မသတ္တိ နာမ အတ္ထီတိ. ဥပကာရကံ ဓမ္မန္တိ ပစ္စယဓမ္မံ အာဟ. ဥပကာရကတန္တိ ပစ္စယတံ.

ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ပစ္စတ္တဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ ပဌမာယ ဝိဘတ္တိယာ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အတ္ထော. တေနာတိ ပစ္စယဓမ္မနိဒ္ဒေသဘူတေန ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌေန ပဌမေန ဟေတုသဒ္ဒေန. ဧတဿာတိ ဟေတုသဒ္ဒါဘိဓေယျမတ္ထမာဟ. သော ဟိ ဆဗ္ဗိဓော နဝဝိဓော ဒွါဒသဝိဓောတိ အနေကဘေဒေန ဘိန္နောပိ ဟေတုဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဧကဝစနေန ဝုတ္တော. ဒုတိယော ဟေတုသဒ္ဒေါတိ အာနေတွာ ယောဇနာ. ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာနန္တိ အဓိကတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဟေတု သမ္ပယုတ္တာနံ ပစ္စယော ဟောန္တော ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာနမေဝ ပစ္စယော ဟောတိ၊ န ဝိပ္ပယုတ္တာန’’န္တိ ဧဝံ ပဒမေတံ. န ဟိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယော န ဟောတီတိ. သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓီသဒ္ဒတ္တာ ‘‘သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒဿ သာပေက္ခတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမ္ပယုတ္တောတိ ဟိ ဝုတ္တေ ကေန သမ္ပယုတ္တောတိ ဧကန္တတော သမ္ဗန္ဓိအန္တရံ အပေက္ခိတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘အညဿ။ပေ။ ဝိညာယတီ’’တိ. နာယံ ဧကန္တောတိ ယွာယံ ‘‘ဒုတိယေ ဟေတုသဒ္ဒေ အဝိဇ္ဇမာနေ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော အတ္ထော၊ အယမေကန္တော န ဟောတိ၊ အညာပေက္ခောပိ သဒ္ဒေါ အညဿ ဝိသေသနံ ဟောတီတိ ဣဒံ န သဗ္ဗတ္ထေဝ သမ္ဘဝတီတိ အတ္ထော. ‘‘ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ ပဌမဿ ဟေတုသဒ္ဒဿ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒါနပေက္ခတံ အာဟ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဟေဟုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧတ္ထေဝ ဗျာဝဋော’’တိ. အဝိသိဋ္ဌာတိ န ဝိသေသိတာ. ဧဝန္တိ ယထာ ဟေတုသဒ္ဒေန အညတ္ထ ဗျာဝဋေန သမ္ပယုတ္တာ န ဝိသေသိယန္တိ ကိစ္စန္တရပသုတတ္တာ၊ ဧဝံ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေန ဟေတုသဒ္ဒဝိသေသနရဟိတေန တဒတ္ထမတ္တဗျာဝဋတ္တာ အဝိသေသတော သမ္ပယုတ္တာနံ ဂဟဏံ သိယာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေနာ’’တိအာဒိ. အာဟာရိန္ဒြိယာသမ္ပယုတ္တဿ အဘာဝတောတိ အာဟာရေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ စ နသမ္ပယုတ္တဿ ဓမ္မဿ အဘာဝတော. န ဟိ ဖဿစေတနာဝိညာဏဝေဒနာဇီဝိတဝိရဟိတော စိတ္တုပ္ပါဒေါ အတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ။ပေ။ တံ န ကတ’’န္တိ. ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တံ.

ဧဝမ္ပီတိ ဒုတိယေန ဟေတုသဒ္ဒေန ဂယှမာနေပိ နာပဇ္ဇတိ. ယဒိပိ ဟေတဝေါ ဗဟဝေါ၊ သာမညနိဒ္ဒေသော စာယံ၊ တထာပိ သာမညဇောတနာယ ဝိသေသနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စတ္တ။ပေ။ ဝုတ္တတ္တာ’’တိ. ဝိနာပိ ဒုတိယေန ဟေတုသဒ္ဒေန ဟေတုသမ္ပယုတ္တဘာဝေ သိဒ္ဓေပီတိ ဣမိနာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘နာယမေကန္တော’’တိ၊ တမေဝ ဥလ္လိင်္ဂေတိ. န ပန ဟေတူနန္တိ ဣဒံ ဟေတုဿ ပစ္စယဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဂဟဏံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ အာသင်္ကမာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧဝမ္ပိ ဂဟဏံ သိယာ’’တိ. သောတိ ဒုတိယော ဟေတုသဒ္ဒေါ. အပရေ ပန ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဟေတူနဉ္စ သမ္ပယုတ္တကာနဉ္စာတိ သမာသံ ဝိကပ္ပေန္တိ. ပတိဋ္ဌာမတ္တာဒိဘာဝေန နိရပေက္ခာတိ ဟေတုဈာနမဂ္ဂဓမ္မာ ပတိဋ္ဌာနဥပနိဇ္ဈာနနိယျာနမတ္တေန အညဓမ္မနိရပေက္ခာ ဟေတုဈာနမဂ္ဂပစ္စယကိစ္စံ ကရောန္တိ. သာပေက္ခာ ဧဝါတိ အညသာပေက္ခာ ဧဝ. အာဟရိတဗ္ဗဣသိတဗ္ဗာ အာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယေဟိ ဥပကတ္တဗ္ဗဓမ္မာ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ယေဟိ သာပေက္ခာ၊ တေ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေ ပစ္စယဘာဝေနေဝ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ တိဋ္ဌန္တိ၊ တသ္မာ. တေနာဟ ‘‘တေ ဝိနာပိ။ပေ။ န ကတ’’န္တိ. ပရိစ္ဆိန္ဒန္တိ ဝိသေသေန္တိ. တန္တိ ဒုတိယံ အာဟာရိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏံ. တတ္ထာတိ အာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယနိဒ္ဒေသေ. န ကေဝလဉ္စ တတ္ထေဝ၊ ဣဓ စ ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဒုတိယေန ဟေတုဂ္ဂဟဏေန ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပုန ဝိသေသနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ ကသ္မာ? ပစ္စယဘူတေနေဝ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာနံ အညေသဉ္စ ဟေတူနံ အဝိစ္ဆိန္နတ္တာ.

ပုရိမဝစနာပေက္ခော ဝုတ္တဿေဝ နိဒ္ဒေသောတိ တံ-သဒ္ဒဿ ပဋိနိဒ္ဒေသဘာဝမာဟ. ပါကဋီဘူတေ ဧဝ အတ္ထေ ပဝတ္တတိ၊ ပါကဋီဘာဝေါ စ အညာနပေက္ခေန သဒ္ဒေန ပကာသိတတ္တာ ဝေဒိတဗ္ဗော. အနပေက္ခနီယော အတ္ထန္တရဗျာဝဋတ္တာ. အညောတိ ဟေတုသဒ္ဒတော အညော. နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပကာသကော ဝုတ္တော နတ္ထိ၊ ယော တံ-သဒ္ဒေန ပဋိနိဒ္ဒေသံ လဘေယျ.

ယဒိ ဧဝံ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဧတ္ထ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဣမိနာ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပန-သဒ္ဒေါ သတိပိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ နိဒ္ဒေသဘာဝေ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကသဒ္ဒေ လဗ္ဘမာနာနံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနံ ပါကဋီကရဏသင်္ခါတံ ဟေတုသဒ္ဒတော ဝိသေသံ ဇောတေတိ. ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဣမဿ သမာသပဒဿ ဥတ္တရပဒတ္ထပ္ပဓာနတ္တမာဟ ‘‘ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနေနာ’’တိ. တေန စ ယထာဓိပ္ပေတဿ အတ္ထဿ ဧကဒေသောဝ ဝုစ္စတိ ဓမ္မာနံ ဝိသေသနဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘အသမတ္တေနာ’’တိ. ဝိသေသနံ နာမ ဝိသေသိတဗ္ဗာပေက္ခန္တိ အာဟ ‘‘ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနန္တရာပေက္ခေနာ’’တိ. ဝုတ္တတာယ ဝိနာ ပဋိနိဒ္ဒေသတာ နတ္ထီတိ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဧတ္ထ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကသဒ္ဒေ ပါကဋီဘူတံ ကိံ ပနာတိ ပုစ္ဆတိ. တေ ဟေတူ စေဝ။ပေ။ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ စ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကသဒ္ဒေ ပါကဋီဘူတာတိ သမ္ဗန္ဓော. အညထာတိ ‘‘ယေဟိ ဟေတူဟီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရတော အညထာ အညေန ပကာရေန. တံ အညံ ပကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘တေ ဟေတူ။ပေ။ သမ္ဗန္ဓေ သတီ’’တိ အာဟ. ဣဓာတိ အနန္တရံ ဝုတ္တသမ္ဗန္ဓနံ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသေန ပရာမသတိ. တေနေဝါတိ ပဌမေနေဝ ဟေတုသဒ္ဒေန. တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာတိ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဧတ္ထ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ယထာ ပါကဋာ၊ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တစောဒနာယမ္ပိ ဧဝမေဝ တေနေဝ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ပါကဋာ ဘဝိတုံ အရဟန္တိ. တထာ စ သတိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ။ပေ။ န ယုဇ္ဇေယျ. ဒုဝိဓမ္ပိ ဝါ ဟေတုဂ္ဂဟဏံ အပနေတွာတိ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဧတ္ထ ကတံ ဒွိပ္ပကာရဟေတုဂ္ဂဟဏံ အဝိစာရေတွာ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ အဝတွာ’’တိအာဒိနာ တံ-သဒ္ဒဝစနီယတံ စောဒေတိ၊ ‘‘နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာ’’တိအာဒိနာ ပရိဟရတိ စ. ဟေတူ ဟိ ပစ္စယာတိ ဣဒံ အယံ ဟေတုပစ္စယကထာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

တံ န ဝုတ္တန္တိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဝစနံ န ဝုတ္တံ. တဿာတိ သဟဇာတပစ္စယဿ. ကဋတ္တာရူပဿ ပစ္စယဘာဝေါ န ဝုတ္တော ဘဝေယျ၊ ဝုတ္တောဝ သော ‘‘ဝိပါကာဗျာကတော ဧကော ခန္ဓော တိဏ္ဏန္နံ ခန္ဓာနံ ကဋတ္တာ စ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ တယော ခန္ဓာ ဧကဿ ခန္ဓဿ ကဋတ္တာ စ ရူပါန’’န္တိအာဒိနာ၊ တသ္မာ စိတ္တစေတသိကာနံ ကဋတ္တာရူပပစ္စယဘာဝေါ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. တတ္ထာတိ သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသေ. တတ္ထ ဟိ ‘‘စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနိ ဧဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသေပိ. ဧဝံ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ နိဒ္ဒေသေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ တထာ န ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ပနာ’’တိအာဒိ. ဝိသေသိတံ ဟောတိ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကာသမုဋ္ဌာနဘာဝေန. ဝစနေနာတိ ယထာဒဿိတေန သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝစနေန. စိတ္တစေတသိကာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဧဝ ဟိ တတ္ထ ပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော၊ န စိတ္တစေတသိကာနံ သမုဋ္ဌာနဘာဝေါတိ အဓိပ္ပါယော.

ဟေတုအာဒိပဋိဗဒ္ဓတဉ္စ ဒဿေတိ ယဒဂ္ဂေန တာနိ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တီနိ၊ တဒဂ္ဂေန တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တီနိပိ ဟောန္တီတိ. အာရမ္မဏမေတံ ဟောတီတိ ယဒေတံ ကုသလာကုသလစေတနာဝသေန မနောဒွါရေ စေတနံ သေသဒွါရေသု ကာယဝစီပယောဂဝသေန သင်္ကပ္ပနံ၊ ယဉ္စ ကာမရာဂါဒီနံ သန္တာနေ အနုသယနံ၊ ဧတံ အာရမ္မဏံ ဧသော ပစ္စယော ကမ္မဝိညာဏဿ ဌိတိယာ ပတိဋ္ဌာနာယ. ပတိဋ္ဌိတေတိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာပတိဋ္ဌာပတ္တေ ကမ္မဝိညာဏေ ဝိရုဠှေတိ တတော ဧဝ ကမ္မဝိညာဏတော ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဗီဇေ ဝိရုဠှေ ဝိရုဟန္တေတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတီတိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရသင်္ခါတေ ကမ္မဝိညာဏဿ ဌိတိယာ ပဝတ္တိယာ အာရမ္မဏေ ပစ္စယေ ပဋိသိဒ္ဓေ အာယတိပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏေ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိဝသေန ပတိဋ္ဌိတေ ပတိဋ္ဌဟန္တေ ဝိရုဠှေ ဗီဇဘာဝေန ဝိရုဟန္တေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ပဋိသန္ဓိနာမရူပဿ ဝိညာဏပစ္စယတာ ဝုတ္တာ’’တိ.

ပုရိမတရသိဒ္ဓါယာတိ ခေတ္တဘာဝနိဗ္ဗတ္တိယာ ပုရေတရမေဝ သိဒ္ဓါယ ပထဝိယာ. အတ္တလာဘောယေဝ စေတ္ထ ပတိဋ္ဌာနံ၊ န ပဋိလဒ္ဓတ္တဘာဝါနံ အဝဋ္ဌာနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ပတိဋ္ဌာနံ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပ္ပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ အာဟ.

သေသရူပါနန္တိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ သေသရူပါနံ၊ ပဝတ္တေ ပန တိသန္တတိရူပါနမ္ပိ. သဟဘဝနမတ္တံ ဝါ ဒဿေတိ. သဟဘာဝေနပိ ဟိ အတ္ထိ ကာစိ ဝိသေသမတ္တာ. ကတ္ထစိ ကတ္ထစီတိ ပကတိကာလဘဝဝိသေသာဒိကေ. တတိယပကတိယဉှိ ပဌမကပ္ပိကကာလေ စ ဘာဝကလာပေါ နတ္ထိ၊ ရူပဘဝေ ကာယကလာပေါပိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန တတ္ထေဝ ဃာနဇိဝှါကလာပါ၊ ကာမဘဝေ စ အန္ဓာဒီနံ စက္ခာဒိကလာပါ သင်္ဂယှန္တိ. ကတ္ထစိ အဘာဝါဘာဝတောတိ နာမရူပေါကာသေ ကတ္ထစိပိ အဘာဝါဘာဝတော.

တေသန္တိ ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါဒီနံ. န ဟိ ဟေတု ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ဥတုအာဟာရဇာနံ ပန သမ္ဘဝေါယေဝ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စယဘာဝပ္ပသင်္ဂေါယေဝ နတ္ထီ’’တိ. န ပန လဗ္ဘတိ ပစ္စယပစ္စနီယေ တာဒိသဿ ဝါရဿ အနုဒ္ဓဋတ္တာ. ဣဒန္တိ ‘‘ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါဒီနံ ပစ္စယဘာဝပဋိဗာဟနတော’’တိ ဣဒံ ‘‘ဟေတူ သဟဇာတာန’’န္တိ အဒေသနာယ ပရိဟာရဝစနံ၊ ဤဒိသီ ပန စောဒနာ အနောကာသာ ဧဝါတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယော ဟိ ဓမ္မော ယထာ ဘဂဝတာ ဒေသိတော၊ သော တထေဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.