ပဋိစ္စဝါရော

ပစ္စယပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ

၈၆-၈၇. ရူပသမုဋ္ဌာပကဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာဝစနံ အနန္တရံ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပ’’န္တိ ပါဠိယံ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ၊ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ပန အဟေတုကပဋိသန္ဓိစိတ္တာနဉ္စ ဝသေန ယောဇနာ သမ္ဘဝတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကဝသေန ပနေတံ န န သက္ကာ ယောဇေတု’’န္တိ.

၉၃. သဟဇာတပုရေဇာတပစ္စယာတိ ဣဒံ ပစ္စယေန ပစ္စယဓမ္မောပလက္ခဏန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘သဟဇာတာ စ ဟေတုအာဒယော။ပေ။ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ.

၉၄-၉၇. သော ပစ္စယောတိ သော ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏကော ပစ္စယော.

၉၉-၁၀၂. စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗာဟိရရူပအာဟာရသမုဋ္ဌာနာဒယော ရူပကောဋ္ဌာသာ သင်္ဂယှန္တိ. တဿာတိ မဂ္ဂပစ္စယံ လဘန္တဿ ရူပဿ. ဧဝမေဝ ပနာတိ ဣမိနာ ယထာ နမဂ္ဂပစ္စယေ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမေဝ နဟေတုပစ္စယာဒီသု ယံ ဟေတုပစ္စယံ လဘတိ၊ တဿ ပရိဟီနတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဥပသံဟရတိ. တေနာဟ ‘‘ဧကစ္စရူပဿ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ’’တိ.

၁၀၇-၁၃၀. သဗ္ဗတ္ထာတိ ပန္နရသမူလကာဒီသု သဗ္ဗေသု နယေသု. ကာမံ သုဒ္ဓိကနယာဒီသု ဝိသဒိသဝိဿဇ္ဇနာ၊ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္ထံ ပန ဒဿေတုံ ‘‘ဧကေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣဓာတိ ဧတေသု နာဟာရမူလကာဒိနယေသု. ဂဏနာယေဝ န သရူပဒဿနန္တိ သုဒ္ဓိကနယေ ဝိယ ဂဏနာယ ဧဝ န သရူပဒဿနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အတ္ထော.

ပစ္စယပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယာနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ

၁၃၁-၁၈၉. တိဏ္ဏန္တိ ဟေတု အဓိပတိ မဂ္ဂေါတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပစ္စယာနံ. သာဓာရဏာနန္တိ ယေ တေသံ တိဏ္ဏံ သာဓာရဏာ ပစ္စယာ ပစ္စနီကတော န လဗ္ဘန္တိ၊ ယသ္မာ တေသံ သင်္ဂဏှနဝသေန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ. မဂ္ဂပစ္စယေတိ မဂ္ဂပစ္စယေ အနုလောမတော ဌိတေ. ဣတရေဟီတိ ဟေတုအဓိပတိပစ္စယေဟိ. သာဓာရဏာ သတ္တေဝါတိ မဂ္ဂပစ္စယဝဇ္ဇေ သတ္တေဝ. ဟေတုပစ္စယောပိ ပစ္စနီယတော န လဗ္ဘတီတိ ဟေတုရဟိတေသု အဓိပတိနော အဘာဝါ. သော ပနာတိ ဟေတုပစ္စယော အသာဓာရဏောတိ ကတွာ န ဝုတ္တော သာဓာရဏာနံ အလဗ္ဘမာနာနံ ဝုစ္စမာနတ္တာ. န ဟိ ဟေတုပစ္စယော မဂ္ဂပစ္စယဿ သာဓာရဏော. ယေဟီတိ ယေဟိ ပစ္စယေဟိ. တေတိ အနန္တရပစ္စယာဒယော. ဧကန္တိကတ္တာတိ အဝိနာဘာဝတော. အရူပဋ္ဌာနိကာတိ အရူပပစ္စယာ အရူပဓမ္မာနံယေဝ ပစ္စယဘူတာ အနန္တရပစ္စယာဒယော. တေနာတိ ‘‘ဧကန္တိကာနံ အရူပဋ္ဌာနိကာ’’တိ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ. တေဟီတိ ပုရေဇာတာသေဝနပစ္စယေဟိ. တေသံ ဝသေနာတိ တေသံ ဦနတရဂဏနာနံ ဧကကာဒီနံ ဝသေန. တဿ တဿာတိ ပစ္စနီယတော ယောဇိတဿ တဿ တဿ ဒုကာဒိကဿ ဗဟုဂဏနဿ. ဂဏနာတိ ဦနတရဂဏနာ. အနုလောမတော ဌိတဿပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန အနုလောမတော ဌိတော ဝါ ဟောတု ပစ္စနီယတော ယောဇိတော ဝါ၊ ဦနတရဂဏနာယ သမာနန္တိ ဒဿေတိ. နယိဒံ လက္ခဏံ ဧကန္တိကန္တိ ဣမိနာ ယထာဝုတ္တလက္ခဏံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ.

ပစ္စယာနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. သဗ္ဗေသုပီတိ ပစ္ဆာဇာတံ ဌပေတွာ သဗ္ဗေသုပိ ပစ္စယေသု. သော ဟိ အနုလောမတော အလဗ္ဘမာနဘာဝေန ဂဟိတော ‘‘သဗ္ဗေသူ’’တိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟံ န လဘတိ. အရူပါဝစရဝိပါကဿ အာရုပ္ပေ ဥပ္ပန္နလောကုတ္တရဝိပါကဿ စ ပုရေဇာတာသေဝနာနံ အလဗ္ဘနတောတိ ‘‘ကိဉ္စိ နိဒဿနဝသေန ဒဿေန္တော’’တိ အာဟ.

အဝသေသာနံ လာဘမတ္တန္တိ အဝသေသာနံ ဧကစ္စာနံ လာဘံ. တေနာဟ ‘‘န သဗ္ဗေသံ အဝသေသာနံ လာဘ’’န္တိ. ပစ္ဆာဇာတေ ပသင်္ဂေါ နတ္ထီတိ ပစ္ဆာဇာတော အနုလောမတော တိဋ္ဌတီတိ အယံ ပသင်္ဂေါ ဧဝ နတ္ထိ. ပုရေဇာ။ပေ။ လဗ္ဘတီတိ ဣမိနာ ဝိပ္ပယုတ္တေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ ပုရေဇာတော လဗ္ဘတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထတော အာပန္နော ဟောတီတိ တံ နိဒ္ဓါရေတွာ တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပုရေဇာတော ပန ဝိပ္ပယုတ္တေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ အနုလောမတော လဗ္ဘတီတိ ဣဒမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အဝသေသာ သဗ္ဗေပီတိ အတ္ထေ ဂယှမာနေ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဣဒံ တဿာ အတ္ထာပတ္တိယာ သဗ္ဘာဝဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အတ္ထော ပန တာဒိသော န ဥပလဗ္ဘတီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ယမ္ပိ ကေစီ’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ကေစီတိ ပဒကာရေ သန္ဓာယာဟ. တေ ဟိ ‘‘အရူပဓာတုယာ စဝိတွာ ကာမဓာတုံ ဥပပဇ္ဇန္တဿ ဂတိနိမိတ္တံ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ ဟောတီတိ ဉာပေတုံ ‘နဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ ပုရေဇာတေ’တိ အယမတ္ထော နိဒ္ဓါရိတော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ အာရုပ္ပေ ရူပံ အာရဗ္ဘ စိတ္တုပ္ပါဒဿ အသမ္ဘဝတော. တထာ ဟေကေ အသညဘဝါနန္တရဿ ဝိယ အာရုပ္ပါနန္တရဿ ကာမာဝစရပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ပုရိမာနုပဋ္ဌိတာရမ္မဏံ ဣစ္ဆန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘တမ္ပိ တေသံ ရုစိမတ္တမေဝါ’’တိအာဒိ. ယုဇ္ဇမာနကပစ္စယုပ္ပန္နဝသေန ဝါတိ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ပစ္စယေ အနုလောမတော ဌိတေ ယံ ယံ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဘဝိတုံ ယုဇ္ဇတိ၊ တဿ တဿ ဝသေနာတိ အတ္ထော. န ဝိစာရိတံ သုဝိညေယျတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. နဝါတိ အာရမ္မဏအနန္တရသမနန္တရူပနိဿယပုရေဇာတာသေဝနသမ္ပယုတ္တနတ္ထိဝိဂတပစ္စယာ. တမ္ပိ တေသံ နဝန္နံ ပစ္စယာနံ အနုလောမတော အလဗ္ဘမာနတံ.

၁၉၁-၁၉၅. န အညမညေန ဃဋိတဿ မူလဿာတိ အညမညပစ္စယေန ပစ္စနီယတော ဌိတေန ယောဇိတဿ သတ္တမဿ မူလဿ ဝိတ္ထာရိတတ္တာ. သဗ္ဗံ သဒိသန္တိ သဗ္ဗပါဠိဂမနံ သဒိသံ.

ဣမသ္မိံ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ဧတ္ထာတိ ဒွေ ဘုမ္မနိဒ္ဒေသာ. တေသု ပဌမဿ ဝိသယော ပစ္စနီယာနုလောမေတိ အဋ္ဌကထာယမေဝ ဒဿိတောတိ အဒဿိတဿ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပိ-သဒ္ဒေနာတိ ‘‘ဣမေသမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန. ကိသ္မိဉ္စိ ပစ္စယေ. ကမ္မပစ္စယံ လဘန္တာနိပိ စက္ခာဒီနိ ဝိပါကဝိညာဏာဒီနိ စ ဣန္ဒြိယံ န လဘန္တီတိ ကတွာ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကတိပယံ န လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မဂ္ဂပစ္စယန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ယထာဝုတ္တာနီတိ ပဉ္စဝေါကာရပဝတ္တိအသညဘဝပရိယာပန္နာနိ ကဋတ္တာရူပါနေဝ ဝဒတိ၊ န စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနီတိ အဓိပ္ပါယော. ယေ ရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ယေ ဟေတုအဓိပတိသဟဇာတာဒိပစ္စယာ ရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ဧတေယေဝ ဟေတုအဓိပတိအာဒိကေ ဆ ပစ္စယေ န လဘန္တိ. ဧတေယေဝါတိ ဝစနေန အညေ ကတိပယေ လဘန္တီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ။ပေ။ လဘတီ’’တိ အာဟ. အယဉ္စ ပစ္စယလာဘော န ဇနကဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘လဗ္ဘမာနာ။ပေ။ ဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓမ္မဝသေနာတိ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဝသေန. ဣန္ဒြိယန္တိ ဣန္ဒြိယပစ္စယံ. ယဒိ ဧဝန္တိ ကဋတ္တာရူပံ ယံ ယံ န လဘတိ၊ တံ တံ ယဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ သန္တေ ရူပဓမ္မေသု ဘူတရူပါနိယေဝ အညမညပစ္စယံ လဘန္တီတိ အာဟ ‘‘ဥပါဒါရူပါနိ။ပေ။ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. တံ ပန ဥပါဒါရူပါနံ အညမညပစ္စယာလာဘဝစနံ. အရူပိန္ဒြိယာလာဘန္တိ အရူပီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန ဣန္ဒြိယပစ္စယာလာဘံ.

၁၉၆-၁၉၇. ဗဟုဂဏနမ္ပိ ဦနတရဂဏနေန ယောဇိတံ ဦနတရဂဏမေဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒိပိ တိကာဒီသု ‘ဟေတုယာ ပဉ္စာ’တိ ဣဒံ နတ္ထီ’’တိ. အနုတ္တာနံ ဒုဝိညေယျတာယ ဂမ္ဘီရံ. ယထာ စ ဘူတရူပါနိ နာရမ္မဏပစ္စယာ အညမညပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဧဝံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုရူပန္တိ အာဟ ‘‘ဝတ္ထုပိ ပန လဘတီ’’တိ. ယထာ ဟေဋ္ဌာ ဧကမူလကံ ‘‘ဒုမူလက’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ဣဓာပိ ဒုမူလကံ ‘‘တိမူလက’’န္တိ ဝဒန္တိ.

၂၀၃-၂၃၃. စေတနာမတ္တသင်္ဂါဟကေတိ စေတနာမတ္တံယေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဂဟေတွာ ဌိတေ ပဉှေ. တတ္ထ ဟိ ‘‘နကမ္မပစ္စယာ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဝတ္တုံ သက္ကာ. ဧဝံပကာရေတိ ဣဒံ ‘‘တီဏီတိအာဒီသူ’’တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒဿ အတ္ထဝစနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အာဒိ-သဒ္ဒေါ ဟိ ပကာရတ္ထောဝ ဟောတီ’’တိ အာဟ. ရူပမ္ပိ လဗ္ဘတိ စေတနာမတ္တမေဝ အသင်္ဂဏှနတော.

ပစ္စယပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိစ္စဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သဟဇာတဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၃၄-၂၄၂. သဟဇာတပစ္စယကရဏန္တိ သဟဇာတံ ပစ္စယဓမ္မံ ပစ္စယံ ကတွာ ပဝတ္တိ. သဟဇာတာယတ္တဘာဝဂမနန္တိ သဟဇာတေ ပစ္စယဓမ္မေ အာယတ္တဘာဝဿ ဂမနံ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ အတ္တနာ သဟဇာတပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာ. ဧတ္ထ စ သဟဇာတပစ္စယသင်္ခါတံ သဟဇာတံ ကရောတီတိ သဟဇာတော၊ တထာပဝတ္တော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော. တတ္ထ ပဝတ္တမာနော သဟဇာတသဒ္ဒေါ ယသ္မာ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ အတ္တနာ သဟဇာတံ ပစ္စယဓမ္မံ ပစ္စယံ ကတွာ ပဝတ္တိံ တဒါယတ္တဘာဝူပဂမနဉ္စ ဝဒတီတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သဟဇာတသဒ္ဒေန။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. တဿ ကရဏဿ ဂမနဿ ဝါတိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ သဟဇာတပစ္စယကရဏဿ သဟဇာတာယတ္တဘာဝူပဂမနဿ ဝါ. ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော’’တိ ဣမဿ ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတံ တံသဟဘာဝိတဉ္စ ပစ္စယံ ကတွာတိ အယမတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကုသလာဒီနံ ကမ္မဘာဝတော’’တိ. သဟဇာတပစ္စယသဟဘာဝီနံ ပစ္စယာနံ သင်္ဂဏှတ္ထဉှေတ္ထ ‘‘သဟဇာတာယတ္တဘာဝဂမနံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

တံကမ္မဘာဝတောတိ တေသံ ယထာဝုတ္တပစ္စယကရဏတဒါယတ္တဘာဝဂမနာနံ ကမ္မဘာဝတော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတောတိ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ တေန သဟဇာတော ဟုတွာ’’တိ ပဋိစ္စသဒ္ဒံ အာဟရိတွာ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ တံ ‘‘ပဋိစ္စတ္ထော သဟဇာတတ္ထော’’တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. သဟဇာတသဒ္ဒယောဂေ ကုသလံ ဓမ္မန္တိ ဥပယောဂဝစနဿ ယုတ္တိ န ဝုတ္တာ၊ ‘‘တေန သဟဇာတော ဟုတွာ’’တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ ဒဿိတန္တိ ကေစိ. နိဿယဝါရေ ပန ကုသလံ ဓမ္မံ နိဿယတ္ထေန ပစ္စယံ ကတွာတိ ဝဒန္တေန ဣဓာပိ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတတ္ထေန ပစ္စယံ ကတွာ’’တိ အယမတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ၊ ပဋိစ္စသဒ္ဒါဟရဏမ္ပိ ဣမမေဝတ္ထံ ဉာပေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥပါဒါရူပံ ကိဉ္စိ ဘူတရူပဿ အနုပါလကံ ဥပတ္ထမ္ဘကဉ္စ ဟောန္တမ္ပိ သဟဇာတလက္ခဏေန န ဟောတိ၊ တသ္မာ ပဋိစ္စတ္ထံ န ဖရတီတိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္စာတိ ဣမိနာ ဝစနေန ဒီပိတော ပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ. နိဒဿနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဥဒါဟရဏဝသေန ဝုတ္တံ၊ န အနဝသေသတောတိ အတ္ထော. ယထာဝုတ္တောတိ ပဋိစ္စတ္ထဖရဏဝသေန ဝုတ္တော. ယထာ စ ဥပါဒါရူပံ ဘူတရူပဿ ဥပါဒါရူပဿ စ ပစ္စယော န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဌပေတွာ ဆ ဝတ္ထူနိ သေသရူပါနိ အရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယော န ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝတ္ထုဝဇ္ဇာနိ ရူပါနိ စ အရူပါန’’န္တိ အာဟ.

သဟဇာတဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပစ္စယဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၄၃. ပတိ-သဒ္ဒေါ ပတိဋ္ဌတ္ထံ ဒီပေတိ ‘‘သာရေ ပတိဋ္ဌိတော’’တိအာဒီသု၊ အယ-သဒ္ဒေါ ဂတိံ ဒီပေတိ ‘‘ဧတိ ဧတ္ထာတိ အယော’’တိ.

ဘူတုပါဒါရူပါနိ သဟ သင်္ဂဏှိတွာ ဝုတ္တံ ဥပါဒါရူပါနံ ဝိယ ဘူတရူပါနိ နိဿယော ဟောတီတိ ကတွာ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘မဟာဘူတေ နိဿာယ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဥပါဒါရူပံယေဝ ဒဿိတန္တိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာယံ ပနာ’’တိအာဒိ.

၂၅၅. ပဋိစ္စဝါရေ သဟဇာတေတိ ပဋိစ္စဝါရေ သဟဇာတပစ္စယဝဏ္ဏနာယံ၊ ကမ္မဥတုဇာနန္တိ ကမ္မဇာနံ ဥတုဇာနဉ္စ ဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ. တထာ ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွိသန္တတိသမုဋ္ဌာနဘူတဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၇). ကမ္မေ စာတိ ကမ္မေ ဇနကကမ္မပစ္စယေ ဂဟိတေ. ဧကန္တာနေကန္တကမ္မဇာနန္တိ ဧကန္တေန ကမ္မဇာနံ န ဧကန္တကမ္မဇာနဉ္စ. တတ္ထ အသညဘဝေ ဧကန္တကမ္မဇံ နာမ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ ဣတရံ ဥပါဒါရူပံ ဘူတရူပဉ္စ န ဧကန္တကမ္မဇံ၊ တဒုဘယမ္ပိ တတ္ထ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ကဋတ္တာရူပ’’န္တိ ဣဒံ ပန ကမ္မသမုဋ္ဌာနဝသေနေဝ ဝုတ္တန္တိ. သော နာဓိပ္ပေတောတိ ယော ယထာဒဿိတော ပဋိစ္စဝါရေ သဟဇာတပစ္စယေ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ သော ဣဓ န အဓိပ္ပေတော. ကသ္မာတိ စေ၊ အာဟ ‘‘ကဋတ္တာ။ပေ။ ဂဟိတတ္တာ’’တိ. တံ ပဟာယာတိ တံ ပဋိစ္စဝါရေ ဝုတ္တမတ္ထံ ပဟာယ အဂ္ဂဟေတွာ. ယထာဂဟိတဿာတိ ‘‘အသည။ပေ။ ကဋတ္တာရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ပါဠိယံ ဧဝ ဂဟိတဿ. ပဋိစ္စ ပစ္စယာတိ ဣဒံ ဒွိန္နံ ဝါရာနံ ဥပလက္ခဏံ. ပဋိစ္စဝါရေ အာဂတနယေန မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ၊ ပစ္စယဝါရေ အာဂတနယေန မဟာဘူတေ ပစ္စယာ မဟာဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရေတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ‘‘ဥပါဒါရူပသင်္ခါတံ ကဋတ္တာရူပ’’န္တိ ဧဝံ ဥပါဒါရူပဂ္ဂဟဏေန ကဋတ္တာရူပံ အဝိသေသေတွာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဝတ္တေတဗ္ဗာနံ ဥတုစိတ္တာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ အတ္ထိတာယ ကဋတ္တာ။ပေ။ ဝိသေသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၂၈၆-၂၈၇. ဧကစ္စဿ ရူပဿာတိ အဟေတုကစိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ. ဣတော ပရေသုပိ ဧကစ္စရူပဂ္ဂဟဏေ ဧသေဝ နယော. စက္ခာဒိဓမ္မဝသေနာတိ စက္ခာယတနာဒိရူပဓမ္မဝသေန. စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒိကောဋ္ဌာသဝသေနာတိ စိတ္တဇာဒိရူပဓမ္မဘာဂဝသေန. သဗ္ဗံ လဗ္ဘတီတိ သတိပိ ဣမဿ နယဿ နဟေတုမူလကတ္တေ နောနတ္ထိနောဝိဂတေသု ဧကန္တိ ဂဏနံ သဗ္ဗံ ရူပံ သဗ္ဗဿ ရူပဿ ဝသေန ဂဏနာ လဗ္ဘတိ စတုသန္တတိဝသေန ဝတ္တမာနေသု ပဉ္စဝီသတိယာ ရူပဓမ္မေသု ဝဇ္ဇိတဗ္ဗဿ အဘာဝါ.

ပစ္စယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. နိဿယဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၉-၃၃၇. နိဿယပစ္စယဘာဝန္တိ နိဿယဝါရေ ဝုတ္တဿ သဟဇာတပုရေဇာတဿ စ နိဿယဋ္ဌဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယဘာဝံ ပစ္စယဝါရေန နိယမေတုန္တိ ယောဇနာ. တထာ ပစ္စယဝါရေ ‘‘ပစ္စယာ’’တိ ဝုတ္တဿ ပစ္စယဓမ္မဿ သဟဇာတပုရေဇာတဘာဝံ နိဿယဝါရေန နိယမေတုန္တိ ယောဇနာ. နိယမနဉ္စေတ္ထ ပစ္စယဋ္ဌနိဿယဋ္ဌာနံ ပရိယာယန္တရေန ပကာသိတတ္တာ အတ္ထတော ဘေဒါဘာဝဒဿနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စယတ္တံ နာမ နိဿယတ္တံ၊ နိဿယတ္တံ နာမ ပစ္စယတ္တ’’န္တိ.

နိဿယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သံသဋ္ဌဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၅၁-၃၆၈. သာတိ သဝတ္ထုကာ ပဋိသန္ဓိ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ သံသဋ္ဌဝါရေပိ. အဓိပတိပုရေဇာတာသေဝနေသု အနုလောမတော နကမ္မနဝိပါကနဈာနနဝိပ္ပယုတ္တေသု ပစ္စနီယတော ဌိတေသု န လဗ္ဘတိ၊ အညေသု သဟဇာတာဒီသု အနုလောမတော ဟေတုအာဒီသု ပစ္စနီယတော စ အနုလောမတော စ ဌိတေသု လဗ္ဘတီတိ. တေနာဟ ‘‘လဗ္ဘမာနပစ္စယေသူ’’တိ. ဣမဿ ဝိသေသဿာတိ ဣမဿ ယထာဝုတ္တဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဥဒ္ဓဋာ၊ တသ္မာ တာဒိသဿ ဝိသေသဿ ဒဿေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော ဝတ္ထုဝိရဟိတာ ပဋိသန္ဓိ အနုဒ္ဓဋာ၊ န ဝိပ္ပယုတ္တေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ အဘာဝတောတိ အတ္ထော. ဟေတုပစ္စယဝိရဟိတမတ္တဒဿနတ္ထန္တိ ဣမိနာ ဘူတကထနံ အဟေတုကဂ္ဂဟဏံ န ဗျဘိစာရနိဝတ္တနန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘အဟေတုကဝိပါကကိရိယဝသေနာ’’တိ ဘဝိတဗ္ဗံ ဟေတုပရိယန္တတ္တာ မဂ္ဂဿ.

၃၆၉-၃၉၁. ‘‘ဟေတုမှိ အနုလောမတော ဌိတေ ဈာနမဂ္ဂါ ပစ္စနီယတော န လဗ္ဘန္တီ’’တိအာဒိ ယံ ဣဓ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဟေတုပစ္စယာဒိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဓမ္မော စတ္တာရော သဗ္ဗဋ္ဌာနိကာ အာဟာရိန္ဒြိယဈာနမဂ္ဂါ စာတိ ဣမေ အဋ္ဌ ပစ္စယေ အလဘန္တော နာမ နတ္ထီတိ ဣမိနာ ပဋိစ္စဝါရေ အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တေန နယေန ဝေဒိတုံ သက္ကာတိ အာဟ ‘‘ပဋိစ္စဝါရေ။ပေ။ နယေနာ’’တိ. သေသေသူတိ အဟေတုကမောဟဝဇ္ဇာဟေတုကေသု ပဉ္စဝိညာဏာ။ပေ။ ဈာနပစ္စယံ လဘန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အဟေတုကမောဟောဝ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယံ လဘတီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ကိဉ္စ ပစ္စနီယာနုလောမေ ဒွိန္နံ ပစ္စယာနံ အနုလောမေန အနုလောမဝသေန သဟ ယောဇနာ နတ္ထိ ဧကေကဿေဝ ယောဇနာယ အာဂတတ္တာ၊ တသ္မာ အဟေတုကမောဟောဝ မဂ္ဂပစ္စယံ လဘတီတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သံသဋ္ဌဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သမ္ပယုတ္တဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၉၂-၄၀၀. သဒိသံ သမ္ပယုတ္တန္တိ ‘‘ယံ သဒိသံ၊ တံ သံသဋ္ဌ’’န္တိ ဝုစ္စမာနံ သမ္ပယုတ္တံ န ဟောတိ ‘‘သံသဋ္ဌာ ယောဇိတာ ဟယာ’’တိအာဒီသု. အသံသဋ္ဌံ ဝေါကိဏ္ဏန္တိ ယံ န သံသဋ္ဌံ အန္တရန္တရာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ဝေါကိဏ္ဏမ္ပိ ဝိမိဿတာယ သမ္ပယုတ္တန္တိ ဝုစ္စမာနံ၊ တံ သံသဋ္ဌံ န ဟောတိ ‘‘ယာ သာ ဝီမံသာ။ပေ။ ကောသဇ္ဇသမ္ပယုတ္တာ’’တိအာဒီသု. ဧဝံ အသမ္ပယုတ္တဿပိ သံသဋ္ဌပရိယာယော အသံသဋ္ဌဿ စ သမ္ပယုတ္တပရိယာယော အတ္ထီတိ တဒုဘယံ ဣတရေတရံ နိယမေတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝါရဒွယဒေသနာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဘယံ။ပေ။ နိယာမကံ ဟောတီ’’တိ၊ သံသဋ္ဌသဒ္ဒေါ ဟိ ဝေါကိဏ္ဏဋ္ဌော နတ္ထိ၊ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေါ စ သဒိသတ္ထော၊ တသ္မာ ယထာ သံသဋ္ဌသဒ္ဒေါ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒါပေက္ခော သဒိသတ္ထတော ဝိနိဝတ္တိတွာ ဧကုပ္ပါဒါဒိသဘာဝမေဝ အတ္ထံ ဗောဓေတိ၊ ဧဝံ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေါပိ သံသဋ္ဌသဒ္ဒါပေက္ခော ဝေါကိဏ္ဏဋ္ဌတော ဝိနိဝတ္တိတွာတိ အညမညာပေက္ခဿ သဒ္ဒဒွယဿ အညမညနိယာမကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သမ္ပယုတ္တဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၀၁-၄၀၃. တေ ပစ္စယေတိ တေ ဟေတုအာဒိကေ ပစ္စယေ. ပဋိပါဋိယာတိ ဧတ္ထ ပစ္စယပဋိပါဋိယာ ကုသလာဒိပဒပဋိပါဋိယာ ဝါတိ အာသင်္ကာယံ ဥဘယဝသေနပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတီတိ ဒဿေန္တော ပဌမံ တာဝ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယထာက္ကမေနာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော – ‘‘ဟေတုပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဒေသနာက္ကမေန ယာယ ပဋိပါဋိယာ ပဋိစ္စဝါရေ ပစ္စယာ အာဂတာ၊ တဒနုရူပံ တေ ဒဿေတုန္တိ. ဒုတိယံ ပန ဒဿေတုံ ‘‘ကုသလော ကုသလဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သာ ပနာယံ ပဒပဋိပါဋိ ယသ္မာ န ကုသလပဒဒဿနမတ္တေန ဒဿိတာ ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ဧကဒေသေန သကလံ နယတော ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကုသလော ကုသလဿာတိ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ. တေနာတိ နိဒဿနမတ္တေန ‘‘ကုသလော ကုသလဿာ’’တိ ပဒေန. သဗ္ဗော ပဘေဒေါတိ ယံ တတ္ထ တတ္ထ ပစ္စယေ ‘‘ကုသလော ကုသလဿာ’’တိအာဒိကော ယတ္တကော ပဘေဒေါ ဝိဿဇ္ဇနံ လဘတိ၊ သော သဗ္ဗော ပဘေဒေါတိ အတ္ထော. တေ ပစ္စယေ ပဋိပါဋိယာ ဒဿေတုန္တိ တေ ဟေတုအာဒိပစ္စယေ ကုသလာဒိပဒပဋိပါဋိယာ ဒဿေတုံ.

၄၀၄. ဖလဝိသေသံ အာကင်္ခန္တာ ပဋိဂ္ဂါဟကတော ဝိယ ဒါယကတောပိ ယထာ ဒက္ခိဏာ ဝိသုဇ္ဈတိ၊ ဧဝံ ဒါနံ ဒေန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ’’တိ. တေသန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတာရဟန္တိ ဣမိနာ ဝေါဒါနဿ သကဒါဂါမိအာဒီနံ အာဝေဏိကတံ ဒဿေတိ. ကာမံ အဂ္ဂမဂ္ဂပုရေစာရိကမ္ပိ ဝေါဒါနမေဝ၊ အသေက္ခော ပန ဟုတွာ တံ ပစ္စဝေက္ခတီတိ န တံ ဣဓ ဂဟိတံ. တန္တိ ဝေါဒါနံ. ဂေါတြဘုစိတ္တန္တိ အဋ္ဌမကဿ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ ‘‘ဂေါတြဘူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာရဟံ စိတ္တံ. ဂေါတြဘုသဒိသန္တိ ဝါ သောတာပန္နာဒိဂေါတြာဘိဘာဝီတိ ဝါ ဂေါတြဘုစိတ္တန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဘူမိတော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ‘‘တေဘူမကကုသလမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ န ပစ္စယဓမ္မန္တိ အတ္ထော. ဒေသနန္တရတ္တာတိ ‘‘ကုသလစိတ္တသမင်္ဂိဿာ’’တိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလာမသနဒေသနတော အညတ္တာ၊ အညထာ ဂဟိတံ ပုန န ဂဏှေယျာတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၀၅. ရာဂရဟိတဿ ဝိယ သောမနဿရဟိတဿ စ ရာဂဿ န အာရမ္မဏေ အဿာဒနဝသေန ပဝတ္တိ အဇ္ဈုပေက္ခနတောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဿာဒနံ။ပေ။ ကိစ္စ’’န္တိ. သဟသာကာရပ္ပဝတ္တာယ ဥပ္ပိလာဝိတသဘာဝါယ ပီတိယာ အာဟိတဝိသေသာယ တဏှာယ တံ တဏှာဘိနန္ဒနန္တိ ဝုစ္စတီတိ တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပီတိကိစ္စသဟိတာယ တဏှာယ ကိစ္စ’’န္တိ. ယထာ စ ယထာဝုတ္တကိစ္စဝိသေသာယ ပီတိယာ အာဟိတဝိသေသာ တဏှာ တဏှာဘိနန္ဒနာ၊ ဧဝံ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပန သာ အတ္ထတော ပစ္စယဝိသေသဝိသိဋ္ဌာ ဒိဋ္ဌိယေဝ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာ ဒိဋ္ဌိယေဝါ’’တိ. ဧတ္ထ ပနာတိ ‘‘အဘိနန္ဒတီ’’တိ ပဒဿ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ဝုတ္တေသု ဧတေသု ပန ဒွီသု အတ္ထေသု. အဘိနန္ဒန္တဿာတိ ဣဒံ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပစ္ဆိမတ္ထမေဝ ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိနန္ဒန္တဿာတိ ပန အဝိသေသတော ဝုတ္တတ္တာ တဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌိဝသေန အဘိနန္ဒန္တဿာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော၊ တသ္မာ ‘‘အဘိနန္ဒနာ။ပေ။ န သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ ဣဒမိဓ ဝစနမနောကာသံ. ကသ္မာ? ဒိဋ္ဌိရဟိတေပိ သန္တာနေ အဘိနန္ဒနဿ ဝုတ္တတ္တာ. တဏှာဝသေန နန္ဒတီတိ တဏှာဘိနန္ဒနဝသေနေဝ ဝုတ္တော အတ္ထော ပုရိမော အတ္ထော. ဒွီသု ပန သောမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေသူတိ ဒိဋ္ဌိရဟိတာနိ သောမနဿသဟဂတစိတ္တာနိ သန္ဓာယာဟ. ယထာဝုတ္တေနာတိ ‘‘သရာဂဿ သောမနဿဿာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန သောမနဿေန အဿာဒေန္တဿ၊ ရာဂေန စ တေသုယေဝ ယထာဝုတ္တေသု ဒွီသု စိတ္တေသု အဿာဒေန္တဿ၊ စတူသုပိ သောမနဿသဟဂတစိတ္တေသု သပ္ပီတိကတဏှာယ အဘိနန္ဒန္တဿ၊ စတူသုပိ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တေသု ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယ အဘိနန္ဒန္တဿ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣတိပိ သက္ကာ ယောဇေတု’’န္တိ. ယထာ ဒိဋ္ဌူပနိဿယတော ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာ သမ္ဘဝတိ၊ ဧဝံ တဏှူပနိဿယတော တဏှာဘိနန္ဒနာပိ သမ္ဘဝတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အဘိနန္ဒတိ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော သပ္ပီတိကတဏှာယ အဘိနန္ဒန္တဿ ရာဂုပ္ပတ္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ န ဝါ ဝတ္တဗ္ဗာ တဏှာဘိနန္ဒနာယ ဧဝ ရာဂုပ္ပတ္တိယာ ဝုတ္တတ္တာ.

၄၀၆. ‘‘တဒါရမ္မဏတာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘တဒါရမ္မဏတာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝိဘတ္တိလောပေါ ဟေတ္ထ ကတော’’တိ. တဒါရမ္မဏတာတိ ဧတ္ထ တာ-သဒ္ဒါဘိဓေယျော အတ္ထော ဘာဝေါ နာမ၊ သော ပန တဒါရမ္မဏသဒ္ဒါဘိဓေယျတော အညော နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘာဝဝန္တတော ဝါ အညော ဘာဝေါ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ဧတေန သကတ္ထေ အယံ တာ-သဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပါကော တဒါရမ္မဏဘာဝဘူတောတိ အတ္ထော’’တိ. ဧတသ္မိဉ္စတ္ထေ ‘‘တဒါရမ္မဏတာ’’တိ ပစ္စတ္တေကဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိညာဏဉ္စာယတန။ပေ။ န ဝုတ္တန္တိ ယဒိပိ ကာမာဝစရဝိပါကာနမ္ပိ ကမ္မံ အာရမ္မဏံ လဗ္ဘတိ၊ တံ ပန ဝိညာဏဉ္စာယတနနေဝသညာနာသညာယတနဝိပါကာနံ ဝိယ န ဧကန္တေန ဣမဿ ဝိပါကစိတ္တဿ ဣဒံ ကမ္မံ အာရမ္မဏန္တိ ဝဝတ္ထိတံ ကာမာဝစရဝိပါကစိတ္တာနံ ဗဟုဘေဒတ္တာ၊ တသ္မာ တံ လဗ္ဘမာနမ္ပိ န ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. ယဒိ ဧဝံ ကိံ တံ လဗ္ဘမာနမ္ပိ န ဒဿိတမေဝါတိ အာသင်္ကာယံ အာဟ ‘‘တဒါရမ္မဏေန ပနာ’’တိအာဒိ. အနုလောမတော သမာပဇ္ဇနေ ယေဘုယျေန အာသန္နသမာပတ္တိယာ အာရမ္မဏဘာဝေါ ဒဿိတော၊ အညထာ ‘‘ပဋိလောမတော ဝါ ဧကန္တရိကဝသေန ဝါ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. ဘဝေယျာတိ အနာသန္နာပိ သမာပတ္တိ အာရမ္မဏံ ဘဝေယျ၊ န သက္ကာ ပဋိက္ခိပိတုန္တိ အတ္ထော. တေနေဝ ဟိ ‘‘ယေဘုယျေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံ သတီတိ ယဒိ အာဝဇ္ဇနာယ ဧဝ အာရမ္မဏဘာဝေန ကုသလာနံ ခန္ဓာနံ အဗျာကတာရမ္မဏတာ အဓိပ္ပေတာ၊ ဧဝံ သန္တေ. ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ‘‘ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿာ’’တိ စ ပါဠိယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ တဿာပိ အာဝဇ္ဇနာယ အာရမ္မဏဘာဝတော. တံ န ဝုတ္တန္တိ တံ အဗျာကတံ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏံ ‘‘ကုသလာ ခန္ဓာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ဟောန္တီတိ အာရမ္မဏံ ဟောန္တိ. တာနီတိ စေတောပရိယဉာဏာဒီနိ. ယာယ ကာယစီတိ စေတောပရိယဉာဏာဒီနံ အညေသဉ္စ ကုသလာနံ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အာဝဇ္ဇန္တိယာ.

၄၀၇-၄၀၉. အာဒီနဝဒဿနေန သဘာဝတော စ အနိဋ္ဌတာမတ္တဝသေန စ ဒေါမနဿဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အာဃာတဝတ္ထုအာဒိဘေဒေန အက္ခန္တိဘေဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၁၀. သဗ္ဗဿာတိ ပကရဏပရိစ္ဆိန္နေ ဂယှမာနေ သဗ္ဗဿ အဗျာကတဿ၊ အတ္ထန္တရဝသေန ပန ဂယှမာနေ သဗ္ဗဿ ဉေယျဿာတိ အတ္ထော. အသက္ကုဏေယျတ္တာတိ ဣဒံ ဝတ္တဗ္ဗဿ အနန္တာပရိမေယျတာယ ဝုတ္တံ၊ န အညာဏပဋိဃာတတော.

၄၁၇. ဝေါဒါနသင်္ခါတံ ဝုဋ္ဌာနံ အပုဗ္ဗတော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အပုဗ္ဗတော စိတ္တသန္တာနတော ဝုဋ္ဌာနံ ဘဝင်္ဂမေဝါ’’တိ. တဉှိ ယထာလဒ္ဓဿ ဝိသေသဿ ဝေါဒါပနံ ပဂုဏဘာဝါပါဒနံ အပုဗ္ဗံ နာမ န ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝေါဒါနမ္ပိ ဝုဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ. အဝဇ္ဇေတဗ္ဗတ္တာ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ကုသလဘာဝေန သမာနတ္တာ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗတာယ အဘာဝတော ဝိဘဇိတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ယဒေတ္ထ ဝိသေသနံ လဗ္ဘတိ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘နေဝသညာနာသညာယတနံ။ပေ။ သမာပတ္တိယာ’’တိ အာဟ. စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ဝုတ္တမေဝါတိ ပဋ္ဌာနေ ပန ‘‘ကုသလေ နိရုဒ္ဓေ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏတာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ‘‘ကိရိယာနန္တရံ တဒါရမ္မဏဘာဝေ’’တိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ.

တာ ဥဘောပီတိ ယာ ‘‘ကုသလဝိပါကာဟေတုကသောမနဿသဟဂတာ ဥပေက္ခာသဟဂတာ စာ’’တိ ဒွေ မနောဝိညာဏဓာတုယော ဝုတ္တာ၊ တာ ဥဘောပိ သောမနဿသဟဂတမနောဝိညာဏဓာတုဝသေန ဝုတ္တာ. ကသ္မာ? ဒသန္နံ ကာမာဝစရဘဝင်္ဂါနံ အတ္တနော တဒါရမ္မဏကာလေ သန္တီရဏကာလေ စ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနဿ အနန္တရပစ္စယဘာဝတော. ဥပေက္ခာသဟဂတာ ပန ယထာဝုတ္တာနံ ဒသန္နံ ဝိပါကာနံ မနောဝိညာဏဓာတူနံ အတ္တနော တဒါရမ္မဏာဒိကာလေ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိရိယဿ သန္တီရဏကာလေ မနောဓာတုကိရိယဿ ဘဝင်္ဂကာလေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

၄၂၃. ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဇာနိတွာ. ဒဠှံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဠှဂ္ဂါဟံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ဗလဝတော။ပေ။ ဝိပစ္စနတောတိ ဧတေန ဗလဝတာ ဒုဗ္ဗလတာ စ အပ္ပမာဏံ၊ ကတောကာသတာ ပမာဏန္တိ ဒဿေတိ. ကတောကာသတာ စ အဝသေသပစ္စယသမဝါယေ ဝိပါကာဘိမုခတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယံ ကိဉ္စီတိ စ ဗလဝံ ဒုဗ္ဗလံ ဝါတိ အတ္ထော. ဝိပါကဇနကမ္ပိ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ဥပနိဿယပစ္စယော န ဟောတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. သတိ ဟိ ကမ္မဥပနိဿယပစ္စယာနံ အဝိနာဘာဝေ ဝိပါကတ္တိကေ ဥပနိဿယပစ္စယေ ဂဟိတေ ကမ္မပစ္စယော ဝိသုံ န ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော သိယာ၊ ဝေဒနာတ္တိကေ စ ဥပနိဿယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ ကမ္မပစ္စယေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌာတိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. ပစ္စယဒွယဿ ပန လဗ္ဘမာနတပ္ပရာယ ဒေသနာယ ဥပနိဿယေ ဂဟိတေပိ ကမ္မပစ္စယော ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗောယေဝါတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. လဗ္ဘမာနဿ ဟိ ဥဒ္ဓရဏံ ဉာယာဂတံ၊ တထာ ဥပနိဿယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေပိ ကမ္မပစ္စယော ဝတ္တဗ္ဗောဝ ဥပနိဿယဿ အနေကဘေဒတ္တာ၊ ဝိပါကံ ဇနေန္တံ ကမ္မံ ဝိပါကဿ ဥပနိဿယော န ဟောတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပရဿ ပဝတ္တံ ဩမာနန္တိ ပရသန္တာနေ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တံ အဝမာနံ. တေသူတိ ယော အနေန ပုဗ္ဗေ ဟတော၊ တဿ ဉာတိမိတ္တေသု. မာတုဃာတနတ္ထံ ပဝတ္တိတတာယ ပုရိမစေတနာယ မာတုဃာတကမ္မေန သဒိသတာ၊ ယထာ စ အာဏတ္တိယံ ပဟာရေပိ ဧသေဝ နယော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧသ နယော ဒွီဟိ ပကာရေဟီတိ ဧတ္ထာပီ’’တိ.

ဝဋ္ဋနိဿိတော ဒါနာဒိဝသေန သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေန္တော ရာဂံ ဥပနိဿာယ ဒါနာဒိဝသေန သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေတိ နာမ၊ န ဝိဝဋ္ဋနိဿိတော အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတီ’’တိ. ဧတေသန္တိ ကာယိကသုခဒုက္ခာနံ. ဧကတောပီတိ ဣဒံ ယဒိပိ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ သုခဒုက္ခာနံ ဧကသ္မိံ ခဏေ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ၊ ပစ္စယသမာယောဂေါ ပန တေသံ ဧကဇ္ဈမ္ပိ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

၄၂၅. ပုရိမဝါရေသု ဝိယာတိ ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ပုရိမေသု ဝိယ. ဣမသ္မိန္တိ ပဉှာဝါရေ. ပစ္စယေန ဥပ္ပတ္တိ ဝုစ္စတီတိ ဟေတုအာဒိနာ တေန တေန ပစ္စယေန တံတံပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဥပ္ပတ္တိ န ဝုစ္စတိ. တေသံ တေသံ ဓမ္မာနန္တိ ဟေတုအာဒီနံ တေသံ တေသံ ပစ္စယဓမ္မာနံ. တံတံပစ္စယဘာဝေါတိ ဟေတုအာဒီနံ တံတံပစ္စယဘာဝေါ ဝုစ္စတိ. တေနေဝ ပုရိမေသု ဆသု ဝါရေသု ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ ဥပ္ပါဒဂ္ဂဟဏံ ကတံ၊ ဣဓ ပန ‘‘ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ ပစ္စယဘာဝေါ ဂဟိတော. တေနာတိ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ပစ္စယဘာဝေန. ဣဓာတိ ပဉှာဝါရေ.

၄၂၇. ပတိဋ္ဌာဘူတဿာတိ နိဿယဘူတဿ. ကမ္မပစ္စယောတိ သဟဇာတကမ္မပစ္စယော. ဒုကမူလကဒုကာဝသာနာတိ ‘‘ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿာ’’တိ ဧဝံ ဒုကမူလကဒုကာဝသာနာ ကတွာ ဝုတ္တပဉှာ. တတ္ထာတိ ပစ္စယဝါရေ. ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာတိ ကုသလာဗျာကတပ္ပဘေဒါ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ. ယတော တတော ဝါတိ ပစ္စယဓမ္မနိယမံ အကတွာ ယတော တတော ဝါ ကုသလာဗျာကတဝသေန ဥဘယပစ္စယတော ဥပ္ပတ္တိမတ္တမေဝ တတ္ထ ပစ္စယဝါရေ အဓိပ္ပေတံ၊ ဥဘယဿ ယထာဝုတ္တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဥဘိန္နံ ယထာဝုတ္တာနံယေဝ ပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝေါ န အဓိပ္ပေတော ဥပ္ပါဒပဓာနတ္တာ တဿာ ဒေသနာယာတိ အဓိပ္ပါယော. နိဿယာဒိဘူတာတိ နိဿယအတ္ထိအဝိဂတဘူတာ ပစ္စယဓမ္မာ န လဗ္ဘန္တိ၊ တသ္မာ ကုသလော စ။ပေ။ န ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ.

ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉှာဝါရဿ ဃဋနေ အနုလောမဂဏနာ

၄၃၉. ဧတ္ထာတိ အဗျာကတမူလကေ. ယဒိ ဧဝန္တိ ယဒိ ကုသလာကုသလမူလေဟိ အလဗ္ဘမာနမ္ပိ လဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ သန္တေ. ဂဏနမတ္တသာမညတော၊ န ပစ္စယသာမညတောတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၄၀. နိဒဿနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော ယေဘုယျေန ဣန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယာနဉ္စ ဟေတုပစ္စယဿ ဝိသဘာဂတ္တာ. ဣန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယာ စ ဝိသဘာဂါတိ ဝိသေသနေန ယော တတ္ထ သဘာဂဘာဝေါ၊ တံ နိဝတ္တေတိ. တထာ ဘာဝါဘာဝတောတိ တသ္မိံ ဟေတုပစ္စယာကာရေ သတိ ဘာဝတော၊ ဟေတုဓမ္မာနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေ သတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝတောတိ အတ္ထော. အဓိပတိပစ္စယာဒီနန္တိ အဓိပတိန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယာနံ. ဝိသဘာဂတာ ဟေတုပစ္စယဿ. ကုသလာဒိဟေတူနန္တိ ကုသလာကုသလကိရိယာဗျာကတဟေတူနံ. ဟေတုပစ္စယဘာဝေတိ ဟေတုပစ္စယတ္တေ ဟေတုဘာဝေန ဥပကာရကတ္တေ. ဝိပါကပစ္စယဘာဝါဘာဝတောတိ ဝိပါကပစ္စယဘာဝဿ အဘာဝတော. န ဟိ ဝိပါကာနံ ဝိပါကပစ္စယတာ အတ္ထိ. ဝိပါကဟေတူနံ ဣတရဟေတူဟိ ဟေတုပစ္စယတာယ အတ္ထိ သဘာဂတာတိ အာဟ ‘‘ဟေတုဝဇ္ဇာန’’န္တိ. ဝိပါကာနံ ဝိသဘာဂတာယ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န ဟိ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မနေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မာနံ ဝိပါကေဟိ သဘာဂတာ အတ္ထိ ရာသန္တရဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဥဘယပစ္စယသဟိတေတိ ဟေတုဝိပါကပစ္စယသဟိတေ. ဟေတုပစ္စယဘာဝေ ဝိပါကမှီတိ ဟေတုပစ္စယဘာဝေန ဝတ္တမာနေ ဝိပါကဓမ္မေ. ဝိပါကပစ္စယတ္တာဘာဝါဘာဝတောတိ ဝိပါကပစ္စယဘာဝါဘာဝဿ အဘာဝတော. န ဟိ ဝိပါကော ဝိပါကဿ ဝိပါကပစ္စယော န ဟောတိ၊ တသ္မာ နတ္ထိ ဟေတုဝိပါကပစ္စယာနံ ဝိသဘာဂတာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဥဒါဟရဏေန သမတ္ထေန္တော ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဟေတုသဟဇာတပစ္စယသဟိတေတိ ဟေတုပစ္စယသဟဇာတပစ္စယသဟိတေ၊ ဥဘယပစ္စယယုတ္တေတိ အတ္ထော. ဟေတူနန္တိ ဣဒံ ‘‘သဟဇာတပစ္စယတ္တာဘာဝေါ’’တိ ဣမိနာပိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဟေတူနဉှိ ဟေတုပစ္စယသဟိတေ ရာသိမှိ ဟေတုပစ္စယဘာဝေါ ဝိယ သဟဇာတပစ္စယဘာဝေါပိ အတ္ထီတိ. တတ္ထ ဟေတုဝဇ္ဇာနံ သဟဇာတဓမ္မာနံ ဟေတုဓမ္မဿ စ န သဘာဂတာ ဝုစ္စတိ သဟဇာတပစ္စယေန သဘာဂဘာဝတော. ဧဝမိဓာပီတိ ယထာ ဟေတုသဟဇာတပစ္စယေသု ဝုတ္တပ္ပကာရေန နတ္ထိ ဝိသဘာဂတာ၊ ဧဝမိဓာပိ ဟေတုဝိပါကပစ္စယေသု နတ္ထိ ဝိသဘာဂတာတိ အတ္ထော. ဧသ နယော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေပီတိ ယွာယံ နယော ဟေတုသဟဇာတပစ္စယေသု ဝိသဘာဂတာဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ဧသ နယော ဟေတုသဟိတေ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေပီတိ အတ္ထော. တတ္ထာပိ ဟိ ‘‘ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယသဟိတေ ရာသိမှီ’’တိအာဒိ သက္ကာ ယောဇေတုန္တိ. ပစ္စုပ္ပန္နော ဧဝ ပစ္စယုပ္ပန္နော၊ ပစ္စယော ပန အတီတောပိ အနာဂတောပိ ကာလဝိနိမုတ္တောပိ ဟောတီတိ ပစ္စုပ္ပန္နက္ခဏေ ဟေတုပစ္စယဘာဝေ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝံ သန္ဓာယ တထာဘာဝါဘာဝဝသေန သဘာဂတာယ ဝုစ္စမာနာယ နာနာက္ခဏိကာနံ ကုသလာဒီနံ ဟေတူနံ ဝိပါကာနဉ္စ ဝသေန ဝိသဘာဂတာ တဿေဝ ဟေတုဿ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိနာ.

အဂ္ဂဟိတဝိသေသတော သာမညတော ဝိသေသော န သုဝိညေယျော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ကုသလာ ဝီမံသာဓိပတီတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ.

၄၄၁-၄၄၃. ‘‘ဣတရာနိ ဒွေ လဘတီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တုံ န သက္ကာ၊ ဟေတာဓိပတိဒုကေဟိ ဒဿိတာနိ ယာနိ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ၊ ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ၊ ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ၊ အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿာ’’တိ စတ္တာရိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ၊ တေသု ဟေတုသဟဇာတနိဿယအတ္ထိအဝိဂတဣန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယေသု သမ္ပယုတ္တပစ္စယေ ပဝိဋ္ဌေ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ၊ အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿာ’’တိ ဣမာနိ ဒွေ လဘတိ. ယံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သစေ တေဟိ သဒ္ဓိံ။ပေ။ တာနေဝ ဒွေ လဘတီ’’တိ၊ တေဟိ ပန ဣတရာနိ နာမ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ၊ ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စာ’’တိ ဣမာနိ ဒွေပိ သိယုံ. န ဟိ ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဣတရာနိ ဒွေ လဘတီတိ ပုရိမပါဌော’’တိအာဒိ. ဣတရာနိ ဒွေတိ ဝါ အညာနိ ဒွေ၊ ယာနိ သမ္ပယုတ္တပစ္စယဝသေန ဒွေ ဝိဿဇ္ဇနာနိ၊ ဝိပ္ပယုတ္တပဝေသေ ပန တတော အညာနိ အညထာဘူတာနိ ဒွေ ဝိဿဇ္ဇနာနိ. ယာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကုသလော အဗျာကတဿ၊ အဗျာကတော အဗျာကတဿာတိ ဒွေ လဘတီတိ ပဌန္တီ’’တိ. တေသူတိ ဦနတရဂဏနာဟေတူသု ဝိပါကအညမညာဒီသု.

အနာမဋ္ဌဝိပါကာနီတိ အဂ္ဂဟိတဝိပါကပစ္စယာနိ၊ ဃဋနံ အပေက္ခိတွာ အယံ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. န ဝိပါကဟေတုရဟိတာနိ သာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သာမညတော နဝန္နမ္ပိ ဟေတူနံ ဝသေန ဝုတ္တာနီ’’တိ၊ ‘‘ဝိပါကဟေတုပိ လဗ္ဘတီ’’တိ စ.

တတ္ထာတိ ပဉ္စမဃဋနတော ပဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ဃဋနေသု. တေန ဝိပါကေန သဟ၊ သမံ ဝါ ဥဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ သမုဋ္ဌာနန္တိ အယမ္ပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ တံသမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေနေဝ သင်္ဂဏှာတီ’’တိ. ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ တံသမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေနေဝ သင်္ဂဏှာတီတိ ဣမမေဝတ္ထံ အတိဒိသတိ.

ဧဝမ္ပီတိ ‘‘ဧတေသု ပနာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တပ္ပကာရေပီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ဧတေသု ပန။ပေ။ ဝုတ္တနယေနပီ’’တိ. ယော ယော ပစ္စယောတိ ယော ယော ဟေတုအာဒိပစ္စယော မူလဘာဝေန ဌိတော ပရေသံ ပစ္စယာနံ. တပ္ပစ္စယဓမ္မာနန္တိ တေဟိ ဟေတုအာဒိပစ္စယေဟိ ပစ္စယဘူတာနံ ဟေတုအာဒိဓမ္မာနံ. နိရဝသေသဦနဦနတရဦနတမလာဘက္ကမေနာတိ တေ ဓမ္မာ ယေသု ဝိဿဇ္ဇနေသု ယထာရဟံ နိရဝသေသာ လဗ္ဘန္တိ၊ ယေသု ဦနာ ဦနတရာ ဦနတမာ စ လဗ္ဘန္တိ၊ တေန ကမေန ဃဋနာဝစနတော ပစ္စယုပ္ပန္နာပိ ယထာက္ကမံ နိရဝသေသာဒိက္ကမေနေဝ လဗ္ဘန္တိ. တေနာဟ ‘‘နိရဝသေသလာဘေ စ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ.

ဟေတုမူလကံ နိဋ္ဌိတံ.

၄၄၅. ပဉ္စမေ ဧကန္တိ သနိဿယတော အဗျာကတမူလံ အကုသလန္တိ ဣဒံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝတ္ထုဝသေန သနိဿယံ ဝက္ခတီ’’တိ. န ဣဒန္တိ ဣဒံ စတုတ္ထံ ဃဋနံ လဗ္ဘမာနဿပိ ဝတ္ထုဿ ဝသေန ဃဋနံ န ဟောတိ တဿ ဝက္ခမာနတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘အာရမ္မဏဝသေနေဝါ’’တိ ဧကံသော ဂဟိတောတိ အတ္ထယောဇနာ.

၄၄၆. သဟဇာတပုရေဇာတာ ဧကော နိဿယပစ္စယောတိ ဣမိနာ သတိပိ ပစ္စယဓမ္မဘေဒေ ပစ္စယဘာဝဘေဒေါ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ၊ တထာ ‘‘အတ္ထိပစ္စယော’’တိ ဣမိနာပိ. အဝိဂတပစ္စယောပေတ္ထ အတ္ထိပစ္စယေနေဝ သင်္ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယော’’တိ ပါဌော. သဟဇာတာရမ္မဏာဓိပတိ ပန န ကေဝလံ ပစ္စယဓမ္မပ္ပဘေဒေါဝ၊ အထ ခေါ ပစ္စယဘာဝဘေဒေါပိ အတ္ထေဝါတိ အာဟ ‘‘ဧဝံ။ပေ။ အဘာဝတော’’တိ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘နိဿယဘာဝေါ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဟဇာတပုရေဇာတနိဿယာဒီနန္တိ သဟဇာတနိဿယပုရေဇာတနိဿယာဒီနံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သဟဇာတပုရေဇာတအတ္ထိအဝိဂတဘာဝေ သင်္ဂဏှာတိ. န ပနေဝန္တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သဟဇာတော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဘိန္နသဘာဝါတိ သမာနေပိ အဓိပတိသဒ္ဒဝစနီယဘာဝေ ပစ္စယဘာဝဝိသိဋ္ဌေန သဘာဝေန ဘိန္နသဘာဝါ၊ န ဟေတုပစ္စယာဒယော ဝိယ သဘာဝမတ္တေန. တေနေဝါတိ ဘိန္နသဘာဝတ္တာ ဧဝ. အညထာ ‘‘ကုသလော ကုသလဿ သဟဇာတဝသေန၊ အဗျာကတော အာရမ္မဏဝသေန အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ တဒုဘယံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂေ။ပေ။ န ဝုတ္တ’’န္တိ.

၄၄၇-၄၅၂. သာဓာရဏဝသေနာတိ အဓိပတိန္ဒြိယဘာဝသာမညေန. တထာ စေဝ ဆ ဃဋနာနိ ယောဇေတွာ ဒဿေတိ ‘‘အဓိပတီ’’တိအာဒိနာ. ဒွေ ပစ္စယဓမ္မာတိ ဝီရိယဝီမံသာနံ ဝသေန ဒွေ ပစ္စယဓမ္မာ၊ ဧကောယေဝ စိတ္တာဓိပတိဝသေန. သမဂ္ဂကာနိ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ အဓိပတိပဋိပါဋိယာတိ အဓိပ္ပါယော. ပဌမဉှိ ဝီရိယာဓိပတိ ပစ္ဆာ စိတ္တာဓိပတီတိ. တေသံ အာဟာရမဂ္ဂပစ္စယာနံ ပစ္ဆာ ဝုတ္တာနိ သမဂ္ဂကာနိ. သဒိသတ္တာတိ ဣဒံ ပရတော ‘‘ဟေတုဝသေန ဝုတ္တဃဋနေဟိ သဒိသတ္တာ’’တိအာဒိဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၄၅၇-၄၆၀. ဒုမူလကန္တိ ကုသလာဗျာကတမူလကံ. တံ ကုသလမူလကေသု ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စောဒနာယံ အာဟ ‘‘အဗျာကတသဟိတဿ ကုသလဿ ပစ္စယဘာဝဒဿနဝသေနာ’’တိ. ဧတ္ထာတိ အနုလောမဂဏနေ. ယထာဝုတ္တေသူတိ ‘‘သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတမူလကေသူ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု သဟဇာတာဒိမူလကေသု. အတ္ထိအဝိဂတမူလကဝဇ္ဇေသူတိ အတ္ထိအဝိဂတမူလကာနိ ဌပေတွာ အဝသေသေသု အာဟာရေန အာဟာရပစ္စယေန ဃဋနာနိ န ယောဇိတာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဓိပတိန္ဒြိယေဟိ စ နိဿယာဒိဝဇ္ဇေသု သဟဇာတာဒီသု ဃဋနာနိ န ယောဇိတာနီတိ ယောဇနာ. တေသူတိ ဟေတုကမ္မဈာနမဂ္ဂေသု အာဟာရေ အဓိပတိန္ဒြိယေသု စ တံတံဃဋနဝသေန ယထာဝုတ္တေသု ယောဇိယမာနေသု. တေနာတိ ဟေတုအာဒိအရူပဓမ္မာနံယေဝ လဗ္ဘနတော. တေဟိ ဃဋနာနီတိ ဟေတုအာဒီဟိ ယောဇိယမာနာနိ ဃဋနာနိ. ရူပမိဿကတ္တာဘာဝေနာတိ ဣဒံ ဝုတ္တသဒိသတာယ ကာရဏဝစနံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အတ္ထိအဝိဂတမူလကာနိ နိဿယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာနိ တေဟိ ဝဇ္ဇိတာနီတိ အာဟ ‘‘အတ္ထိအဝိဂတေဟိ ပနာ’’တိအာဒိ. နိဿယာဒီဟိ ယောဇိယမာနာနိ အဓိပတိန္ဒြိယာနိ ရူပမိဿကာနိ ဟောန္တီတိ န ဝုတ္တာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ အတ္ထိအဝိဂတမူလကေသု အာဟာရေန၊ နိဿယာဒိမူလကေသု စ အဓိပတိန္ဒြိယေဟိ ယောဇနာ ကတာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဓိပတာဟာရိန္ဒြိယမူလကေသူ’’တိအာဒိ.

၄၇၃-၄၇၇. ဧဒိသေသု ဌာနေသု ခန္ဓ-သဒ္ဒေါ အရူပေသွေဝ နိရုဠှောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘န ပဝတ္တေ ဝိယ ခန္ဓာယေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ. ကဋတ္တာရူပမ္ပိ ပန လဗ္ဘတီတိ ဣမိနာ ‘‘ဧကက္ခဏိကကမ္မဝသေန ဝုတ္တာနီ’’တိ ဝစနံ ပဋိက္ခိပတိ. ယမတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘ကသ္မာ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပါကဋတရံ ကရောန္တော ‘‘နနူ’’တိအာဒိံ ဝတွာ ပုန တံ ဥဒါဟရဏေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏနိဿယပစ္စယဘာဝေနာတိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန နိဿယပစ္စယဘာဝေန စ. ကမ္မဿ စ ပစ္စယဘာဝေါ ပါကဋောယေဝါတိ အာဟ ‘‘ကမ္မမ္ပိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ. ဒွိန္နံ ပစ္စယဘာဝါနန္တိ ကမ္မာရမ္မဏပစ္စယဘာဝါနံ. အညမညပဋိက္ခေပတောတိ ဣမိနာ ဒွိန္နံ ပစ္စယဘာဝါနံ ဘိန္နတ္တာ ပဝတ္တိအာကာရဿ ဧကက္ခဏေ ဧကသ္မိံ ပစ္စယဓမ္မေ အယုဇ္ဇမာနတံ ဒဿေတိ. ယထာဒဿိတဿ နိဒဿိတဗ္ဗေန အသမာနတံ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နဉှိ။ပေ။ ယုတ္တံ ဝတ္တု’’န္တိ အာဟ. ကမ္မံ ပနာတိအာဒိနာ ကမ္မာရမ္မဏပစ္စယာနံ ပဝတ္တိအာကာရဿ ဘိန္နတ္တာ ဧကဇ္ဈံ ဟုတွာ အပ္ပဝတ္တိမေဝ ဝိဘာဝေတိ. ယတော တေ အညမညံ ပဋိက္ခေပကာ ဝုတ္တာ၊ ကသ္မာ ပန တံယေဝ ဝတ္ထု အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ နိဿယပစ္စယော စ၊ န တံယေဝ ကမ္မံ အာရမ္မဏပစ္စယော စ ကမ္မပစ္စယော စာတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ၊ ဓမ္မသဘာဝေါ ဧသောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧသ စ သဘာဝေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝတ္တမာနာနန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ. ယန္တိ ဣဒံ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗတာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိယမာနံ ‘‘ယာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝိပရိဏာမေတဗ္ဗံ. ယထာတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ ဥဒါဟရဏဒဿနေန ဝိဘာဝေတိ.

၄၇၈-၄၈၃. ယံ ဝိညာဏံ အဓိပတိပစ္စယော န ဟောတိ၊ တံ အနာမဋ္ဌာဓိပတိဘာဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝတ္ထုဿ ဝသေနာတိ ဟာပေတဗ္ဗဿ ဝတ္ထုဿ ဝသေန.

၄၈၄-၄၉၅. အရူပိန္ဒြိယာနိ ရူပါနံ ပစ္စယတ္တေန လဗ္ဘန္တီတိ ယောဇနာ. ယဒိပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ ရူပိန္ဒြိယာနံ အရူပါနံ ပစ္စယတ္တဉ္စ လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘စက္ခာဒီနိ စ ပန စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ လဗ္ဘန္တီ’’တိ. တံသမာနဂတိကာတိ ဝီရိယေန သမာနဂတိကာ မဂ္ဂပစ္စယတာယ.

၅၁၁-၅၁၄. ဝိပ္ပယုတ္တမူလကေ ‘‘ဒသမေ ကုသလာဒယော စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဣဒံ ပဝတ္တိဝသေန အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဋိသန္ဓိယံ ပန ‘ခန္ဓာ ကဋတ္တာရူပါနံ ဝတ္ထု စ ခန္ဓာန’န္တိ ဣဒမ္ပိ လဗ္ဘတီ’’တိ. တဿ ဒဿနဝသေနာတိ တဿ ဝတ္ထုဿ ဒဿနဝသေန၊ န အနဝသေသတော ပစ္စယဓမ္မဿ ဒဿနဝသေန. တေနာဟ ‘‘ခန္ဓာ စ ဝတ္ထုဿာတိ ဣဒမ္ပိ ပန လဗ္ဘတေဝါ’’တိ. န ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာနီတိ တေသမ္ပိ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ယောဇေတဗ္ဗတ္တာ.

၅၁၅-၅၁၈. အရူပဝတ္ထာရမ္မဏမဟာဘူတဣန္ဒြိယာဟာရာနံ ပစ္စယဓမ္မာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘အာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယာ စာ’’တိပိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? န ဟိ ဣန္ဒြိယာဟာရာနံ ဝသေန သဟဇာတာဒယော လဗ္ဘန္တိ၊ ဣန္ဒြိယာဟာရာနံ ပန ဝသေန ဣန္ဒြိယာဟာရပစ္စယာဝ လဗ္ဘန္တိ. ‘‘သဟဇာတံ ပုရေဇာတံ ပစ္ဆာဇာတံ အာဟာရံ ဣန္ဒြိယ’’န္တိ ဟိ ဥဒ္ဒိသိတွာ အတ္ထိပစ္စယော ဝိဘတ္တောတိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘အာဟာရဂ္ဂဟဏေန ကဗဠီကာရော အာဟာရောဝ ဂဟိတော၊ ဣန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေန စ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမေဝ၊ သေသာဟာရိန္ဒြိယာနိ သဟဇာတာဒီသွေဝ အန္တောဂဓာနိ ကတာနိ. ယာနိ တဒန္တောဂဓာနိ၊ တေ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ‘အရူပဝတ္ထာရမ္မဏမဟာဘူတဣန္ဒြိယာဟာရာနံ ဝသေနာ’တိ ဧတ္ထ ဣန္ဒြိယာဟာရဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ‘သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

တတ္ထ အရူပါနံ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယဘာဝေါ ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝတ္ထု သဟဇာတံ ပုရေဇာတဉ္စ၊ အာရမ္မဏံ ပုရေဇာတမေဝ၊ အဘိညာဉာဏဿ ပန ကဒါစိ သဟဇာတမ္ပိ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိယေဝ. သဟဇာတဂ္ဂဟဏေန ပနေတ္ထ သဟဇာတပစ္စယဘူတောဝ ဂယှတိ၊ သော စ ဧကုပ္ပါဒါဒိလက္ခဏယုတ္တောဝါတိ ယော ဓမ္မော သဟဇာတော ဟုတွာ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ န သော ဣဓ အဓိပ္ပေတော. ယဒိ သဟဇာတောပိ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ ကသ္မာ ပါဠိယံ တထာ န ဝိဘတ္တန္တိ? ဧကကလာပပရိယာပန္နဿ ဧကုပ္ပါဒါဒိလက္ခဏယုတ္တဿ ဘိန္နကလာပပရိယာပန္နတော သင်္ကရမောစနတ္ထံ. အပိစ အပ္ပစုရဘာဝတော အပါကဋဘာဝတော စ တံ န ဂဟိတံ. တတောတိ နဝမတောတိ အတ္ထော၊ န ဒသမတောတိ အဓိပ္ပါယော. န ဟိ ဧကာဒသမေ အဓိပတိ အတ္ထီတိ. တထာ စုဒ္ဒသမေတိ ဧတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေန ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏေန စက္ခာဒိဝတ္ထူနိပိ ဂဟိတာနီတိ ဣမမတ္ထံ ဥပသံဟရတိ. တဒေဝါတိ အာရမ္မဏမေဝ.

၅၁၉. သဟဇာတာနိ ဝိယာတိ သဟဇာတပစ္စယသဟိတာနိ ဝိယ ဃဋနာနိ. သဟဇာတေနာတိ သဟဇာတပစ္စယေန. တာနီတိ ‘‘ပကိဏ္ဏကဃဋနာနီ’’တိ ဝုတ္တဃဋနာနိ. ယာနိ ဟိ သဟဇာတပစ္စယေန န ယောဇိတာနိ၊ တာနေတ္ထ ပကိဏ္ဏကဃဋနာနီတိ ဝုတ္တာနိ. ပုရေဇာတ။ပေ။ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ အယံ ယောဇနာ – ပုရေဇာတဿ ပစ္ဆာဇာတဿ အာဟာရဿ ဣန္ဒြိယဿ စ သဟဇာတေန အညမညဉ္စ သာမညဝသေန၊ တေသံယေဝ သဟဇာတေန အညမညဉ္စ အသာမညဝသေန စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ ပုရေဇာတဿ ပစ္ဆာဇာတဿ စ သဟဇာတေန အသာမညံ ဘိန္နသဘာဝတ္တာ၊ တတော ဧဝ အာဟာရိန္ဒြိယာနမ္ပိ တေန အသာမညံ၊ ဧဝံ ပုရေဇာတာဒီနံ စတုန္နမ္ပိ အညမညံ အသာမညံ ဘိန္နသဘာဝတ္တာ. ဧဝံ အသာမညဝသေန အသမာနတာဝသေန ယထာဝုတ္တာနိ ဃဋနာနိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ. ယထာ ပန သဟဇာတပစ္စယဓမ္မာ အရူပက္ခန္ဓာဒယော တေနေဝ သဟဇာတပစ္စယတာသင်္ခါတေန မိထူနံ သမာနဘာဝေန အညေဟိ အသံကိဏ္ဏာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယော ဟောန္တီတိ အသာမညဝသေန တေသံ ပဝတ္တိ၊ ဧဝံ ပုရေဇာတာဒိပစ္စယဓမ္မာပီတိ တေသံ သဟဇာတေန အညမညဉ္စ ယထာဝုတ္တဿ သာမညဿ အသာမညဿ စ ဝသေန တာနိ ဃဋနာနိ ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနီတိ ပကိဏ္ဏကာနိ ဝုတ္တာနိ. ဧဝံ သန္တေ သဟဇာတာနမ္ပိ ဃဋနာနံ ပကိဏ္ဏကဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ တေသံ သဟဇာတတာယ ဧဝ အဝိပ္ပကိဏ္ဏဘာဝသိဒ္ဓိတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဟဇာတံ အဂ္ဂဟေတွာ ဝုတ္တာနိ ပကိဏ္ဏကာနိ နာမာ’’တိ.

တာနီတိ ပကိဏ္ဏကဃဋနာနိ. ကုသလဝိပါကာတိ ကုသလာ စ ဝိပါကာ စ၊ ယေ အဘိန္နလက္ခဏာ ဟုတွာ ကုသလသဘာဝါ ဝိပါကသဘာဝါ စာတိ အတ္ထော. ဧဝံသဘာဝဉ္စ ဧကံ အညိန္ဒြိယမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဣဒံ။ပေ။ လဗ္ဘတီ’’တိ. နနု စ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒိဝသေနပိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ? တေသံ ကိရိယသဘာဝတာပိ အတ္ထေဝါတိ. ဒုက္ခန္တိ စေတသိကဒုက္ခံ. တေနာဟ ‘‘အကုသလမေဝါ’’တိ. ဝိပါကဿ ဒုက္ခဿာတိ ယောဇနာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဈာနင်္ဂတ္တာ’’တိ. အကုသလဝိပါကကိရိယာတိ ဝိစိကိစ္ဆာစိတ္တပဉ္စဝိညာဏကိရိယာမနောဓာတူသု ပဝတ္တနတော အကုသလဝိပါကကိရိယာဝ ဟောတိ စိတ္တဋ္ဌိတီတိ အတ္ထော. ယသ္မာ အကုသလဝိပါကာတိ ဧဝမတ္ထေ ဂယှမာနေ ဒုက္ခဿ စိတ္တဋ္ဌိတိယာ စ ဝသေန ယထာ ဈာနေသု၊ ဧဝံ အညေသံ ဝသေန အညေသု စ န လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ အကုသလဿ ဝိပါကာတိ ဧဝမတ္ထေ ဂယှမာနေ ဒုက္ခိန္ဒြိယဿ ဝသေန ဣန္ဒြိယေသု လဗ္ဘတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အကုသလဿ။ပေ။ လဗ္ဘေယျာ’’တိ. ဣမသ္မိံ ကုသလတ္တိကေ ဝိပါကော ဝိပါကာဗျာကတမိစ္စေဝ ဂယှတိ၊ န အကုသလာဒိပဒေဟိ ဝိသေသေတွာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကုသလဝိပါကာ။ပေ။ နတ္ထီ’’တိ အာဟ.

ပဉှာဝါရဿ ဃဋနေ အနုလောမဂဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စနီယုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ

၅၂၇. နဟေတုပစ္စယေနာတိ ဧတ္ထ န-ကာရော အညတ္ထောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဟေတုပစ္စယတော အညေန ပစ္စယေနာ’’တိ အာဟ. အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေနာဟိ သဟဇာတာဒိသင်္ဂဟဝသေန အဂ္ဂဟိတာနံ ဂဟဏေန. အဋ္ဌ ဟောန္တီတိ ဣမိဿာ ပါဠိယာ အာဂတာ အာရမ္မဏာဒယော အဋ္ဌ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တေသူတိ အဋ္ဌသု ပစ္စယေသု. တီဟီတိ အာရမ္မဏသဟဇာတဥပနိဿယပစ္စယေဟိ. ဒွီဟီတိ အာရမ္မဏပစ္စယဥပနိဿယပစ္စယေဟိ. တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စယေတိ တသ္မိံ တသ္မိံ ဟေတုအာဒိကေ ပစ္စယေ. တတော ဟေတုအာဒိပစ္စယတော. ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ယသ္မိံ ပစ္စယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ ယေ ပစ္စယာ အနုလောမတော ယောဇနံ လဘန္တိ၊ တေ ယောဇေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

ဒွိန္နန္တိ အနန္တရူပနိဿယဿ ပကတူပနိဿယဿာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ. ဝတ္ထုပုရေဇာတဿ ဝသေန ပုရေဇာတံ အာရမ္မဏပုရေဇာတဿ အာရမ္မဏေန သင်္ဂဟိတတ္တာ. အညိဿာ စေတနာယာတိ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဘာဝေနေဝ ပဝတ္တာယ စေတနာယ. အရူပါဟာရာ အပရိစ္စတ္တသဟဇာတဘာဝါ ဧဝ အာဟာရပစ္စယော ဟောန္တိ၊ ရူပါဟာရော ဌိတိပ္ပတ္တောယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘သဟဇာတတော အညဿ ကဗဠီကာရာဟာရဿ ဝသေန အာဟာရော’’တိ. သဟဇာတတော အညဿာတိ စ ဣဒံ အရူပါဟာရနိဝတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ကဗဠီကာရာဟာရဝိသေသနိဝတ္တနတ္ထံ တာဒိသဿေဝ တဿ အဘာဝတော. န ဟိ ရူပါဟာရော သဟဇာတပစ္စယော ဟောတိ၊ နာပိ ပုရေဇာတပစ္စယော ဟောတိ. ယထာ သဟဇာတာနံ သဟဇာတပစ္စယော န ဟောတိ၊ ဧဝံ ပုရေဇာတာနံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော န ဟောတိ၊ ပစ္ဆာဇာတာနဉ္စ ပုရေဇာတပစ္စယော န ဟောတိ. ကသ္မာ? တာဒိသဿ ပစ္စယလက္ခဏဿ အဘာဝတော. ယေသဉှိ ယော ဇနကော၊ န တေဟိ တဿ သဟဇာတတာ အတ္ထိ၊ နာပိ ပုရေဇာတတာ ပုရေဇာတပစ္စယလက္ခဏယုတ္တာ၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယတာယ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ ရူပဓမ္မတ္တာ. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေပိ ဧသေဝ နယော၊ တသ္မာ သဟဇာတာဒိဝိဓုရော ဧဝ တဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနေဝ ဟိ ‘‘သဟဇာတံ ပုရေဇာတံ ပစ္ဆာဇာတံ အာဟာရံ ဣန္ဒြိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝိယ ရူပါဟာရော ဝိသုံ ဂဟိတော. တထာ စာဟ ‘‘ရူပါဟာရော။ပေ။ အာဟာရပစ္စယောဝ ဟောတီ’’တိ. သဟဇာတတော ပုရေဇာတတော စ အညဿ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿာတိ ဧတ္ထ ရူပါဟာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ပုရိမပုရိမေဟိ အသင်္ဂဟိတသင်္ဂဏှနဝသေန ပစ္ဆိမပစ္ဆိမာနံ ဂဟိတတ္တာ တထာ ရူပါဟာရဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စ ဝသေန ဣဓ အာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယာနံ ဂဟိတတ္တာတိ အတ္ထော၊ အညထာ ‘‘အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ဣန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ အဓိပ္ပါယော. တေနေဝါဟ ‘‘အာရမ္မဏ။ပေ။ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တ’’န္တိ. တဒညာဘာဝါတိ တတော အာရမ္မဏာဒိပစ္စယတော အညဿ ဣဓာဓိပ္ပေတကမ္မာဒိပစ္စယဿ ကုသလေ အဘာဝါ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အာရမ္မဏတော အညေသံ ဒွိန္နံ ဝသေန ဥပနိဿယော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ‘‘အာရမ္မဏာဓိပတိ အာရမ္မဏပစ္စယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န အာရမ္မဏူပနိဿယေတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ပရိတ္တတ္တိကပဉှာဝါရပစ္စနီယေ အာရမ္မဏံ န ဝုတ္တံ. ဥပနိဿယေန ဟိ အသင်္ဂဟိတတ္တေ တံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ သိယာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပုရိမေဟိ အသင်္ဂဟိတဝသေန ဝုတ္တာနန္တိ ပုရိမေဟိ ပစ္စယေဟိ အသင်္ဂဟိတဝသေန ဝုတ္တာနံ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္စယာနံ. သင်္ဂဟိတဝိဝဇ္ဇနာဘာဝတောတိ အတ္တနာ သမာနလက္ခဏတာယ သင်္ဂဟိတဿ ပစ္စယဿ ဝိဝဇ္ဇနာဘာဝတော၊ ဝိဝဇ္ဇနေ ကာရဏံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဥပနိဿယတော အညာရမ္မဏာဘာဝတောတိ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော အပ္ပမာဏဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏံ ဟောန္တော အာရမ္မဏူပနိဿယောဝ ဟောတိ အာရမ္မဏာဓိပတိဘာဝတောတိ အတ္ထော. ယထာ အာရမ္မဏေ ဂဟိတေ အာရမ္မဏူပနိဿယော ဂဟိတောဝ ဟောတိ ဗလဝါရမ္မဏဘာဝတော၊ ဧဝံ အာရမ္မဏူပနိဿယေ ဂဟိတေ အာရမ္မဏံ ဂဟိတမေဝ ဟောတိ တံသဘာဝတ္တာတိ တတ္ထ တံ ဝိသုံ န ဥဒ္ဓဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘န ပန အာရမ္မဏူပနိဿယဿ အာရမ္မဏေ အသင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိ.

ပစ္ဆာဇာတအာဟာရာနန္တိ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နတော ပုရေဇာတကာယတော ပစ္ဆာဇာတာနံ အရူပါဟာရာနံ. တေ ဟိ အတ္တနာ သဟဇာတအရူပဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနရူပဓမ္မာနမ္ပိ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ပုရေဇာတာနံ ပန ဝတ္ထူနံ ပစ္ဆာဇာတအတ္ထိပစ္စယော. ပစ္ဆာဇာတိန္ဒြိယာနန္တိ ပစ္ဆာဇာတာနံ အရူပိန္ဒြိယာနံ. သေသံ အာဟာရေ ဝုတ္တနယေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ဧတေ အာဟာရိန္ဒြိယာ ယသ္မိံ ခဏေ ပုရေဇာတအတ္ထိပစ္စယံ လဘန္တိ၊ တသ္မိံယေဝ ခဏေ တံတံပစ္စယုပ္ပန္နာနံ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယော ပစ္ဆာဇာတအတ္ထိပစ္စယော စ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သဟာပိ အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယဘာဝေါ ဟောတီ’’တိ. တိဏ္ဏန္တိ သဟဇာတာဒီနံ တိဏ္ဏံ. ဆဟိ ဘေဒေဟီတိ ဝိသုံ ဂဟိတေဟိ သဟဇာတာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ယထာရဟံ ဧကဇ္ဈံ ဂဟိတဘေဒေန စာတိ ဆဟိ အတ္ထိပစ္စယဘေဒေဟိ. ဧကေကံ သင်္ဂဟေတွာတိ အတ္ထိပစ္စယလက္ခဏံ အဝိဂတပစ္စယလက္ခဏဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဆဟိ ဘေဒေဟိ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.

အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဘေဒတောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ စက္ခာဒီနံ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ သပရသန္တာနိကာနဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ အနဓိပ္ပေတတ္တာ. နိဿယပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာနံ ပုရေဇာတဘူတာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေသဉှိ ပုရေဇာတေ သင်္ဂဟော. တဒေကဒေသဿာတိ အာရမ္မဏေကဒေသဿ၊ အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယာနန္တိ အတ္ထော. တေသန္တိ နိဿယာဒီနံ. ဥပနိဿယာဒီသူတိ ဥပနိဿယပုရေဇာတပစ္စယာဒီသု. တံ ပန ပုရေဇာတဘူတံ အာရမ္မဏံ. တတ္ထာတိ ဥပနိဿယပစ္စယသင်္ဂဟေ. ယထာဝုတ္တနယော စေတ္ထ ဧကန္တေန ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဧဝ-သဒ္ဒေါ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော၊ အညထာ တေသု ပဉှေသု ဧကသဘာဝတောဝ ပစ္စယဿ အာဂမနံ ဝုတ္တံ သိယာ. တေနာတိ ‘‘ဧကောဝါ’’တိ အဝဓာရဏေန အဂ္ဂဟိတေန. တေသူတိ သဟဇာတပုရေဇာတပစ္စယေသု. ဥက္ကဋ္ဌဝသေနာတိ ‘‘ဧကော ဒွေ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဥက္ကံသဝသေန. တေ တေ ပစ္စယေ သင်္ဂဟေတွာတိ တေ ဟေတုအာဒိပစ္စယေ သဟဇာတာဒိပစ္စယေဟိ သင်္ဂဟေတွာ. ဒဿိတပစ္စယပရိစ္ဆေဒေါတိ သောဠသာဒိဘေဒေန သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတပစ္စယပရိစ္ဆေဒေါ.

ပဘေဒပရိဟာနီသူတိ သဟဇာတပစ္စယာဒီဟိ သင်္ဂဟိတပစ္စယပ္ပဘေဒေ တံတံပစ္စယပဋိက္ခေပေ ပဉှာပရိဟာနိယဉ္စာတိ အတ္ထော. နဟေတုပစ္စယာတိ ဣမိနာ ဟေတုပစ္စယတော အညေ ပစ္စယာ ဂဟိတာတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘နဟေတုပစ္စယာတိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနပစ္စယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ သဗ္ဗပစ္စနီယသာဓာရဏလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န ဟိ ဟေတုပစ္စယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ ဟေတုဓမ္မော ဟေတုဿ ဓမ္မဿ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယောတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဝီသတိ ပစ္စယာတိ ဟေတုပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဝီသတိ ပစ္စယာ. ပရိဟာနီယံ ဝိတ္ထာရကထံ ဒဿေန္တောတိ ယောဇနာ.

၅၂၈. တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟီတိ သဟဇာတပစ္စယာဒီဟိ တေဟိ တေဟိ သင်္ဂါဟကဘူတေဟိ ပစ္စယေဟိ. တေ တေ ပစ္စယာတိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ အညမညပစ္စယာဒယော ဟေတုပစ္စယာဒယော ဝါ တေ တေ ပစ္စယာ. အညေသံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န တေသံ သဗ္ဗေသံ သမ္ဘဝန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဒွေယေဝါတိ အာရမ္မဏာဓိပတိံ အပနေတွာ အာဟ. အဗျာကတဿပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန န ကေဝလံ ကုသလဿေဝ၊ အထ ခေါ အဗျာကတဿပီတိ ကုသလံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ.

၅၃၀. တေန သဒ္ဓိန္တိ ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ. သုဒ္ဓါနန္တိ ကေဝလာနံ ဝတ္ထုနာ ဝိနာ စ ဂဟိတာနံ ကုသလက္ခန္ဓာနံ. ယဒိပိ ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ သဟဇာတဋ္ဌော နတ္ထိ၊ နိဿယာဒိဘာဝေါ ပန အတ္ထေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝတ္ထုနာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတအာဟာရိန္ဒြိယာနံ အတ္ထိပစ္စယေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ သဟဇာတာဒီဟိ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာနံ တံသင်္ဂဟော သုကရောတိ ဒဿေတုံ ဥပနိဿယေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗာနံ သင်္ဂဟော ဝုတ္တနယော ဧဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘စတူသု သဗ္ဗပစ္စယေ သင်္ဂဏှိတွာ’’တိ. ကမ္မံ ပန သဟဇာတူပနိဿယေဟိ အသင်္ဂဟေတဗ္ဗတာပိ အတ္ထီတိ သရူပတော ဂဟိတံ၊ အညထာ ‘‘တီသု ပစ္စယေသူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. မိဿကာမိဿကဿာတိ သဟဇာတပုရေဇာတာဒိဘာဝေဟိ မိဿကဿ တထာ အမိဿကဿ စ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေနာတိ အတ္ထိပစ္စယဝိဘာဂသင်္ဂါဟကာနံ သဟဇာတာဒီနံ ဂဟဏေန. သဗ္ဗပစ္စယာနံ။ပေ။ ဟောတီတိ ဣမိနာ ‘‘ဣမသ္မိံ ပန ပစ္စယုဒ္ဓါရေ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တောပိ ပစ္စယသင်္ဂဟော ဣဓ အတ္ထတော ဒဿိတောယေဝါတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ.

နိဿယော ကသ္မာ န ဝုတ္တော? သဟဇာတနိဿယော ပုရေဇာတနိဿယောတိ ဟိ သက္ကာ ဝိဘဇိတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပ္ပယုတ္တော ဝါ ကသ္မာ န ဝုတ္တော? ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တော ပစ္ဆာဇာတဝိပ္ပယုတ္တောတိ ဝိဘဇိတုံ သက္ကာတိ အတ္ထော. ယံ မိဿကာမိဿကဘာဝံ မနသိ ကတွာ ‘‘အဝတ္တဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘နိဿယော တာဝါ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိသေသိတဗ္ဗော ‘‘ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ အဝိသေသေန ပါဠိယံ ဝုတ္တတ္တာ. သော ဝိယာတိ အတ္ထိပစ္စယော ဝိယ၊ နိဿယပစ္စယော ဝိယ ဝါ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသာဘာဝေန ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော န ဝတ္တဗ္ဗောဝ. ဒွိန္နံ ပစ္စယာနံ ဝိယ ပဘေဒသဗ္ဘာဝတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဟဇာတပုရေဇာတာနဉ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. တထာတိအာဒိနာ ဝုတ္တမတ္ထံ ပါဠိယာ သမတ္ထေတုံ ‘‘ဝက္ခတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ မဂ္ဂဖလတံသမုဋ္ဌာနရူပဝသေန သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယော တေသံယေဝ ပုရေဇာတစတုသန္တတိရူပဝသေန ပစ္ဆာဇာတအတ္ထိပစ္စယော ဝုတ္တော၊ န ပန ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဘာဝေါ ဝက္ခတီတိ ယောဇနာ. သောတိ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော.

ဟေတုအာဒီနံ သဟဇာတန္တောဂဓတ္တာ ဟေတုအာဒယော တဗ္ဗိသေသာ ဟောန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဟဇာတပစ္စယော စ ဟေတုအာဒီဟိ ဝိသေသေတဗ္ဗော’’တိ. သောတိ သဟဇာတပစ္စယော. ဝိရုဒ္ဓပစ္စယေဟီတိ သဟဇာတပုရေဇာတဿ သဟဇာတာဒိဘာဝေန ဝိရုဒ္ဓေဟိ ပစ္စယေဟိ. တေနာဟ ‘‘ဥပ္ပတ္တိကာလဝိရုဒ္ဓေဟိ ပစ္စယေဟီ’’တိ.

ပစ္စနီယုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စနီယဂဏနဝဏ္ဏနာ

နဟေတုမူလကဝဏ္ဏနာ

၅၃၂. အဓိပတိပစ္စယာဒိဘူတော အာရမ္မဏပစ္စယောတိ အာရမ္မဏအာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယေ ဝဒတိ. တေ စ ယသ္မာ အာရမ္မဏသဘာဝါ ဧဝ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိဟာယတိယေဝါ’’တိ. ပန္နရသသူတိ ဒုတိယေ သဟဇာတပစ္စယေ ‘‘ဟေတုပစ္စယော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေသု ပန္နရသသု. ဧကာဒသန္နံ ဝသေနာတိ သဟဇာတပစ္စယော၊ သဟဇာတတာဝိသိဋ္ဌာ အဓိပတိနိဿယကမ္မာဟာရိန္ဒြိယတ္ထိအဝိဂတဟေတုဈာနမဂ္ဂါ စာတိ ဣမေသံ ဧကာဒသန္နံ ဝသေန. သဟဇာတေ အန္တောဂဓာ ဟေတုအာဒယော. တသ္မိံ ပဋိက္ခိတ္တေတိ တသ္မိံ သဟဇာတေ ပဋိက္ခိတ္တေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ. အနန္တောဂဓာ သဟဇာတေ၊ ကေ ပန တေတိ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏာဓိပတိပုရေဇာတနိဿယာဒယော’’တိ. အာရမ္မဏာဒိအာကာရေနာတိ အာရမ္မဏပုရေဇာတနိဿယနာနာက္ခဏိကကမ္မာဒိအာကာရေန.

တသ္မိံ ပဋိက္ခိတ္တေတိ တသ္မိံ သဟဇာတပစ္စယေ ပဋိက္ခိတ္တေ. ဣမေ ဝါရာတိ သဟဇာတံ ပုရေဇာတန္တိ ဝိဿဇ္ဇိတဝါရာ. ဧတေ နိဿယာဒယောတိ သဟဇာတတာဝိသိဋ္ဌေ နိဿယာဒိကေ ဝဒတိ၊ န ဣတရေ. တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ စ။ပေ။ ပဋိက္ခေပေန ပဋိက္ခိတ္တာ’’တိ.

နိဿယာဒိဘူတဉ္စ သဟဇာတပစ္စယံ ဌပေတွာတိ ဧတေန ‘‘ဌပေတွာ သဟဇာတပစ္စယ’’န္တိ ဧတ္ထ အန္တောဂဓနိဿယာဒိဘာဝေါယေဝ သဟဇာတပစ္စယော ဂဟိတောတိ ဒဿေတိ. နိဿယာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဟေတုအာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အညမညပစ္စယဓမ္မဝသေန ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတောတိ အညမညပစ္စယဓမ္မဝသေန သဟဇာတာဒီဟိ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော အညမညေ ပဋိက္ခိတ္တေ ‘‘ကုသလော ကုသလာဗျာကတဿာ’’တိ ဝါရော ပရိဟာယတိ. တေသံ တေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနန္တိ ဣဒံ သာမညဝစနမ္ပိ ‘‘အညမညပစ္စယသင်္ဂဟံ ဂတာ’’တိ ဝစနတော အညမညပစ္စယလာဘီနံယေဝ ဂဟဏံ သိယာတိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတုံ ‘‘ကုသလော စ ကုသလဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သမုဒါယဘူတောတိ စတုက္ခန္ဓသမုဒါယဘူတော. ဧကဒေသဘူတေဟီတိ တဿေဝ ဧကဒေသဘူတေဟိ. ‘‘ကုသလော ပနာ’’တိအာဒိ ‘‘နအညမညပစ္စယေန။ပေ။ ပရိဟာယတီ’’တိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာဝစနဿ သမာဓာနဝစနံ.

ရူပက္ခန္ဓေကဒေသောဝ ဟောန္တိ ရူပါဟာရရူပိန္ဒြိယဝသေန၊ ‘‘ဧကန္တေန ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဓမ္မေဟီ’’တိ ဝုတ္တဓမ္မာ ‘‘တေ’’တိ ပစ္စာမဋ္ဌာတိ အာဟ ‘‘တေတိ တေ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဓမ္မာ’’တိ.

၅၃၃. ပစ္စနီယဂဏနံ ဒဿေတုန္တိ ဝုတ္တေပိ နနု ပစ္စယဂဏနမေဝ ဒဿိတံ ဟောတီတိ ကဿစိ အာသင်္ကာ သိယာတိ တံ နိဝတ္တေန္တော အာဟ ‘‘ပစ္စနီယဝါရဂဏနာ ဟိ ဒဿိတာ’’တိ. ဗလဝကမ္မံ ဝိပါကဿ ဥပနိဿယော ဟောတိ၊ ဣတရံ ကမ္မပစ္စယော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဝိပါကဿပိ ပန။ပေ။ ကမ္မပစ္စယော ဟောတီ’’တိ.

နဟေတုမူလကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅၃၄. ပရိစ္ဆိန္နဂဏနာနီတိ ဣဒံ န ဂဏနာပေက္ခံ၊ အထ ခေါ ဝိဿဇ္ဇနာပေက္ခန္တိ အာဟ ‘‘ပရိစ္ဆိန္နဂဏနာနိ ဝိဿဇ္ဇနာနီ’’တိ. ပစ္စနီယတော ဌိတောပိ ဟေတု နယာနံ မူလဘာဝေနေဝ ဌိတောတိ အာဟ ‘‘ဟေတုမူလကေ’’တိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘နဟေတုမူလက’’မိစ္စေဝ ဝုတ္တံ.

၅၃၈. မူလံ သင်္ခိပိတွာတိ သတ္တမူလကံ အဋ္ဌမူလကံ နဝမူလကဉ္စ သင်္ခိပိတွာ. ဒွီသူတိ ‘‘တီဏီ’’တိ ဝုတ္တေသု တီသု ဝိဿဇ္ဇနေသု ပုရိမေသု ဒွီသု ‘‘ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ၊ အကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿာ’’တိ ဣမေသု. တေနာဟ ‘‘ဝိပါကော ပစ္စယုပ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ. တတိယေတိ ‘‘အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿာ’’တိ ဣမသ္မိံ. တေသမုဋ္ဌာနိကကာယောတိ ဥတုစိတ္တာဟာရာနံ ဝသေန တေသမုဋ္ဌာနိကကာယော.

၅၄၅. ဧတံ ဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ယထာ အရူပံ အရူပဿ၊ ဧဝံ ရူပမ္ပိ ရူပဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော န ဟောတီတိ. ရူပါဗျာကတော အရူပါဗျာကတဿာတိ ဣဒံ ဝတ္ထုခန္ဓေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အရူပါဗျာကတော ရူပါဗျာကတဿာတိ ဣဒံ ပန စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စာတိ တေသံ ဧကန္တိကော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတ။ပေ။ ဟောတိယေဝါ’’တိ. သဟဇာတာဟာရိန္ဒြိယဝသေနာတိ သဟဇာတအရူပါဟာရိန္ဒြိယဝသေန.

၅၄၆. ဧကမူလကေကာဝသာနာ အနန္တရပကတူပနိဿယဝသေန လဗ္ဘန္တီတိ ဣဒံ ယထာရဟဝသေန ဝုတ္တန္တိ တံ ယထာရဟံ ပဋိက္ခေပါပဋိက္ခေပဝသေနပိ ဒဿေတဗ္ဗန္တိ ‘‘အတ္ထိပစ္စယေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုရိမေသူတိ နာရမ္မဏာဒီသု. နဝါတိ ဧကမူလကာဝသာနာ နဝ. ဒွေယေဝါတိ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿ၊ အကုသလော ဓမ္မော အဗျာကတဿာ’’တိ ဣမေ ဒွေယေဝ.

ပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ

၅၅၀. ဣမေဟေဝါတိ ‘‘ကုသလော ကုသလဿ၊ အကုသလော အကုသလဿာ’’တိ ဣမေဟိ ဧဝ သမာနာ ဟောန္တိ ကုသလာဒိတာသာမညေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထာဘာဝတော ပန န အနုရူပါ’’တိ. ‘‘ကုသလော ကုသလဿာ’’တိအာဒိနာ သတိပိ ဥဒ္ဒေသတော သာမညေ ယေဘုယျေန သိယာ ဝိဘင်္ဂေ ဝိသေသောတိ အာဟ ‘‘ယထာယောဂံ နိဒ္ဒေသတော စာ’’တိ.

၅၅၁. ဟေတုနာမန္တိ ဟေတု စ တံ နာမဉ္စာတိ ဟေတုနာမံ. ပစ္စယန္တိ တမေဝ ပစ္စယဘူတံ သန္ဓာယာတိ ယောဇနာ.

၅၅၂. ဒွိန္နမ္ပိ အဓိပတီနန္တိ သဟဇာတာရမ္မဏာဓိပတီနံ ဝသေန၊ တံ ‘‘ကုသလံ ကုသလဿ သဟဇာတတော စေဝ အာရမ္မဏတော စာ’’တိအာဒိနာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နာရမ္မဏေ သတ္တာတိ သဟဇာတာဓိပတိဿ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ န သဟဇာတေ သတ္တာတိ အာရမ္မဏာဓိပတိဿ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ဧဝန္တိ ယထာ အဓိပတိမှိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗပစ္စယေသု. ‘‘တသ္မိံ တသ္မိံ။ပေ။ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ’’တိ ဝတွာ တဿ ဂဏနုဒ္ဓါရဿ သုကရတံ ဥပါယဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘အနုလောမေ။ပေ။ ဝိညာတု’’န္တိ အာဟ.

အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၆၃၁. ပရိဟာပနဂဏနာယာတိ ပရိဟာပေတဗ္ဗဂဏနာယ သမာနတ္တဉ္စ န ဧကန္တိကံ ဦနတမဘာဝဿပိ သမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘နဟေတုနာရမ္မဏဒုကဿာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဒ္ဓိံ ယောဇိယမာနေန ဦနတရဂဏနေန အဓိပတိပစ္စယေန ပရိဟီနာပီတိ ယောဇနာ. သဒ္ဓိံ ပရိဟီနာပီတိ ဝါ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ‘‘အဓိပတိပစ္စယေနာ’’တိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ. ဧတန္တိ လက္ခဏံ.

အဋ္ဌာနန္တိ အနုလောမတော အဋ္ဌာနံ အတိဋ္ဌနံ. တိဋ္ဌန္တီတိ အနုလောမတောတိ ယောဇနာ. တေသန္တိ ဟေတုအာဒီနံ. ဣတရေသူတိ ယာဒိသာ အဓိပ္ပေတာ၊ တေ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိပတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမာနိ ဒွေတိ ‘‘ကုသလာဗျာကတာ အဗျာကတဿ၊ အကုသလာအဗျာကတာ အဗျာကတဿာ’’တိ ဣမာနိ စ ဒွေ.

နဟေတုမူလကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆၃၆. ဟေတုယာ ဝုတ္တေဟိ တီဟီတိ ဟေတုပစ္စယာ ဝုတ္တေဟိ တီဟိ ဝိဿဇ္ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ. ဝါရသာမညမေဝ ဝဒတိ၊ န အတ္ထသာမညန္တိ အဓိပ္ပါယော. တထာ ကမ္မေ တီဏီတိ ဟေတုယာ ဝုတ္တာနေဝါတိ စာတိ ‘‘ကမ္မေ တီဏီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဟေတုယာ ဝုတ္တာနေဝါ’’တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထဝစနေပိ တထာ ဝါရသာမညမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတီတိ အတ္ထော.

၆၄၄. ဧကေကမေဝါတိ ဧကေကမေဝ ဝိဿဇ္ဇနံ.

၆၅၀. သကဋ္ဌာနေတိ အတ္တနာ ဌိတဋ္ဌာနေ. တတော ပရေတရာတိ တတော အဂ္ဂဟိတပစ္စယတော ပရေတရာ ပစ္စနီယတော. နာဟာရေ။ပေ။ လာဘော ဟောတီတိ အာဟာရပစ္စယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ ဣန္ဒြိယပစ္စယံ၊ အနုလောမတော ဣန္ဒြိယပစ္စယေ စ ပစ္စနီယတော ဌိတေ အာဟာရပစ္စယံ အနုလောမတော ယောဇေတွာ ယထာ ပဉှော လဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. တေသူတိ အာဟာရိန္ဒြိယေသု. ဒွိဓာ ဘိန္နာနိ ပစ္စနီယတော အနုလောမတော စ ယောဇေတဗ္ဗဘာဝေန.

ပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုသလတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝေဒနာတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၁. ဝေဒနာတ္တိကေ ပဋိစ္စာဒိနိယမန္တိ တိကပဒသမ္ဗန္ဓဝသေန ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ဝတ္တဗ္ဗံ ပဋိစ္စသဟဇာတဋ္ဌာဒိနိယမနံ န လဘန္တိ ဝေဒနာရူပနိဗ္ဗာနာနိ. ကသ္မာ? တိကမုတ္တကတ္တာ. တထာ ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနံ. န ဟိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝေဒနံ ရူပံ နိဗ္ဗာနဉ္စ သန္ဓာယ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. တိကဓမ္မာနန္တိ ဝေဒနာတ္တိကဓမ္မာနံ. တတ္ထာတိ ဟေတုပစ္စယာဒီသု. ယထာနုရူပတောတိ ဝေဒနာဒီသု ယော ယဿ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မဿ အာရမ္မဏာဒိပစ္စယော ဘဝိတုံ ယုတ္တော၊ တဒနုရူပတော. အာရမ္မဏာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ.

၁၀. ကုသလတ္တိကေပိ ပရိဟီနန္တိ ဣဒံ ပစ္စနီယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရူပါရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကတ္တာတိ ဣဒံ အနာဒိဘူတဿပိ သဟဇာတဿ အာဒိမှိ ဌပနေ ကာရဏဝစနံ. အာဒိ-သဒ္ဒေနာတိ ‘‘သဟဇာတာဒယော’’တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန. ယထာရဟံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပတ္တိဝသေန သဗ္ဗေ အရူပဓမ္မာ အာရမ္မဏာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ပစ္စယုပ္ပန္နဝသေန သဗ္ဗာရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကာနံ အာရမ္မဏာဒီန’’န္တိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန အာရမ္မဏာဓိပတိအာရမ္မဏူပနိဿယာဒိကေ သင်္ဂဏှာတိ. တေနာတိ ‘‘သဗ္ဗာရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကာ ပနာ’’တိအာဒိဝစနေန. သဗ္ဗဋ္ဌာနိကာနံ။ပေ။ ဒဿိတာ ဟောတိ သဟဇာတဒဿနေနာတိ အတ္ထော. ဧကဒေသပရိဟာနိဒဿနေနေဝ ဟိ သမုဒါယပရိဟာနိ ဒဿိတာ ဟောတီတိ. သဟဇာတာဒယောတိ ဝါ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဗ္ဗဋ္ဌာနိကာ စတ္တာရောပိ ဒဿိတာ ဟောန္တီတိ. သဟဇာတမူလကာတိ သဟဇာတပစ္စယေ သတိ ဘဝန္တာ န သဟဇာတံ ပုရတော ကတွာ ပါဠိယံ အာဂတာ. တေနာဟ ‘‘သဟဇာတနိဗန္ဓနာ။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. သော ပစ္ဆာဇာတော ကသ္မာ ပန န ပရိဟာယတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ယထာဝုတ္တာယ ပရိဟာနိယံ အပရိဟာနိယဉ္စ. သဟဇာတနိဗန္ဓနေဟီတိ သဟဇာတဓမ္မနိမိတ္တေဟိ ပစ္စယဘာဝေဟိ ဣဓ ပစ္စယဓမ္မဟေတုကော ဝုတ္တော. ဧတ္ထေဝါတိ ပရိဟာနိယံယေဝ. သာ ဟိ ဣဓ အဓိကတာ. သဟဇာတနိဗန္ဓနာနမေဝ ပရိဟာနီတိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ သဗ္ဗေသံယေဝ နေသံ ပရိဟာနီ’’တိ အာသင်္ကာယ အာဟ ‘‘သဟဇာတ။ပေ။ ဒဿိတမေတ’’န္တိ.

၁၇. နယဒဿနမေဝ ကရောတီတိ ယထာ အဟေတုကကိရိယစေတနံ သန္ဓာယ ‘‘နဟေတုပစ္စယာ နကမ္မပစ္စယာ’’တိ ဝတ္တုံ လဗ္ဘာ၊ ဧဝံ နဝိပါကပစ္စယာတိပိ လဗ္ဘာ. အဟေတုကမောဟံ ပန သန္ဓာယ ‘‘နဟေတုပစ္စယာ နဝိပါကပစ္စယာ’’တိ လဗ္ဘာ၊ န ‘‘နကမ္မပစ္စယာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘န စ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မသာမညဒဿန’’န္တိအာဒိ.

၂၅-၃၇. ယထာ ကုသလတ္တိကံ၊ ဧဝံ ဂဏေတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ယံ သန္ဓာယ ပါဠိယံ နိက္ခိတ္တံ၊ တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဟေတုမူလကာနံ။ပေ။ နဂဏနသာမည’’န္တိ. န ဟိ ကုသလတ္တိကေ အနုလောမပစ္စနီယေ ဂဏနာဟိ ဝေဒနာတ္တိကေ တာ သမာနာ. ပရိဝတ္တေတွာပိ ယောဇိတာတိ ဧတ္ထ ‘‘နဟေတုပစ္စယာ နပုရေဇာတပစ္စယာ အာရမ္မဏေ ဧက’’န္တိ အာရမ္မဏံ ပဌမံ ဝတွာ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ ပုရေဇာတံ ပရိဝတ္တေတွာ ပဌမံ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. တထာ နဟေတုပစ္စယာ ကမ္မေ တီဏီတိ ဣဒမေဝ ပဒံ ပရိဝတ္တေတွာ ‘‘နကမ္မပစ္စယာ ဟေတုယာ တီဏီတိ ဝုတ္တ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ.

၃၉. တံသမ္ပယုတ္တေတိ တေန ဒေါမနဿေန သမ္ပယုတ္တေ. ဒေါမနဿသီသေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဝုတ္တာ. သဒ္ဓါပဉ္စကေသူတိ သဒ္ဓါသီလသုတစာဂပညာသု. ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဝါ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. အဝသေသေသူတိ ရာဂါဒီသု. ပါဠိဂတိဒဿနတ္ထန္တိ ‘‘ဧဝံ ပါဠိ ပဝတ္တာ’’တိ ပါဠိယာ ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ. ရာဂါဒီဟိ ဥပနိဿယဘူတေဟိ. အနုပ္ပတ္တိတောတိ န ဥပ္ပဇ္ဇနတော. တံ ပါဠိဂတိံ တိကန္တရပါဠိယာ ဒဿေန္တော ‘‘ကုသလတ္တိကေပိဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ ဝေဒနာတ္တိကေပိ.

၆၂. အနညတ္တန္တိ အဘေဒံ. သုခဝေဒနာသမ္ပယုတ္တော ဟိ ဓမ္မော သုခဝေဒနာသမ္ပယုတ္တဿေဝ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော၊ န ဣတရေသံ. ဧသ နယော သေသပဒေသု သေသေသု စ ‘‘တီဏီ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာနိ တီဏိ သုဒ္ဓါနံ တိဏ္ဏံ ပဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ. ‘‘ပစ္ဆာဇာတာ အရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယော န ဟောန္တီ’’တိ ယုတ္တမေတံ၊ ပုရေဇာတာ ပန အရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ န ဟောန္တီတိ ကထမိဒံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပုရေဇာတာ’’တိအာဒိ၊ ပုရေဇာတာ ဟုတွာ ပစ္စယော န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ပုရိမတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဌိတာ ဟိ ရူပဓမ္မာ ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာနံ အရူပဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယော ဟောန္တိ၊ န စာယံ နယော အရူပဓမ္မေသု လဗ္ဘတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုရေဇာတတ္တာဘာဝတော’’တိ. တထာ ပစ္ဆာဇာတတ္တာဘာဝတောတိ ယထာ ဣမသ္မိံ တိကေ ကဿစိ ဓမ္မဿ ပုရေဇာတတ္တာဘာဝတော ပုရေဇာတပစ္စယော န ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ပစ္ဆာဇာတတ္တာဘာဝတော ပစ္ဆာဇာတာ ဟုတွာ ပစ္စယော န ဟောန္တိ၊ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. န ဟိ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ ကေသုစိ အရူပဓမ္မေသု ပဌမတရံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဌိတေသု ပစ္ဆာ ကေစိ အရူပဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယတော တေ တေသံ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော ဘဝေယျုံ.

၈၃-၈၇. အဝသေသေသု အဋ္ဌသူတိ ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တော ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ ဧကမူလကေကာဝသာနာ ယေ နဝ နဝ ဝါရာ အာရမ္မဏပစ္စယာဒီသု လဗ္ဘန္တိ၊ တေသု ယထာဝုတ္တမေကံ ဝဇ္ဇေတွာ သေသေသု အဋ္ဌသု. တီသွေဝါတိ သုဒ္ဓေသု တီသွေဝ သဟဇာတကမ္မပစ္စယော လဗ္ဘတိ.

ဝေဒနာတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဝိပါကတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၁-၂၃. သောယေဝါတိ အကတသမာသေဟိ ပဒေဟိ ယော အတ္ထော ဝုစ္စတိ၊ သောယေဝ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ.

၂၄-၅၂. တန္တိ တံ ဝစနံ၊ တံ ဝါ ကဋတ္တာရူပံ. ယသ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ ဥပါဒါရူပဿ ယထာ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိ၊ တထာ မဟာဘူတေ စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိ. န ဟိ တဿ တဒုဘယံ ဝိနာ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ကဋတ္တာရူပဿ. တဉှိ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ဥပါဒါရူပဿ တံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ တဒေဝ ဝုတ္တံ၊ န ကဋတ္တာရူပံ ဝုတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိပိ ကဋတ္တာရူပံ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဧတ္ထ န ဂဟိတံ၊ ဝစနန္တရေန ပန ဂဟိတမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဝတ္တိယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိယာ အဘာဝတောယေဝ. နာဟာရပစ္စယေတိ အာဟာရပစ္စယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ. တမ္ပီတိ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ. ဌိတိက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပဿ အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘကော ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပ္ပါဒက္ခဏေ’’တိ.

ဝိပါကတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဥပါဒိန္နတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၅၁. အဓိပတိဓမ္မောယေဝ လောကုတ္တရဓမ္မေသု နာဓိပတိပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘နာဓိပတိပစ္စယာတိ သယံ အဓိပတိဘူတတ္တာ’’တိ. နနု အဓိပတိဓမ္မောပိ အာရမ္မဏာဓိပတိဝသေန အဓိပတိပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဝိရဟိတာ။ပေ။ ဒဿေတီ’’တိ. အဝိရဟိတာရမ္မဏာဓိပတီသူတိ လောကုတ္တရေ သန္ဓာယာဟ. တေ ဟိ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတ္တာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ပိ-သဒ္ဒေန ကော ပန ဝါဒေါ ဝိရဟိတာရမ္မဏာဓိပတိအနေကန္တာရမ္မဏာဓိပတီသူတိ ဒဿေတိ.

၇၂. အနုပါလနုပတ္ထမ္ဘနဝသေနာတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝိယ ကဋတ္တာရူပါနံ အနုပါလနဝသေန ဩဇာ တဿေဝ ကမ္မဇကာယဿ ဥပတ္ထမ္ဘနဝသေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ န ဇနကဝသေနာတိ ယောဇနာ. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထေ သတီတိ ကမ္မဇကလာပေ ဩဇာ တဿေဝ ကမ္မဇကာယဿ ဥပတ္ထမ္ဘကဝသေန ပစ္စယော ဟောတီတိ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ လဗ္ဘမာနေ. အာဟာရန္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ယထာ ဇီဝိတိန္ဒြိယဝသေန ‘‘ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ယထာဝုတ္တအာဟာရဿပိ ဝသေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ယသ္မိံ ကလာပေ ကမ္မဇာ ဩဇာ ကဒါစိ တဿေဝ ဥပတ္ထမ္ဘနပစ္စယော ဟောတီတိ အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတော. ယဒိ ကမ္မဇာ ဩဇာ ဧကံသတော သကလာပရူပူပတ္ထမ္ဘနဝသေနေဝ ပဝတ္တတိ၊ တထာ သတိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝိရောဓော သိယာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယဒိ စ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဥဒ္ဓရိတွာ တတ္ထ ဒေါသံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ တန္တိ တံ ဝစနံ. အနဇ္ဈောဟဋာယ အတ္တနော ပစ္စယတော နိဗ္ဗတ္တာယ၊ ပစ္စယော စေတ္ထ ကမ္မံယေဝ. တေနာဟ ‘‘သသန္တာနဂတာယ ဥပါဒိန္နောဇာယာ’’တိ.

အယမ္ပိ ပဉှော၊ န ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တအာဟာရောယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော သိယာ၊ န စ ဥဒ္ဓဋော. တသ္မာတိ ဧတဿ ‘‘ဝါဒေါ ဗလဝတရော’’တိ ဧတေန သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာ ပန ယထာဝုတ္တေသု ဒွီသု ပဉှေသု အာဟာရော န ဥဒ္ဓဋောတိ အာဟ ‘‘အဇ္ဈောဟဋဿာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဒုတိယပဉှောတိ ဒုကမူလကေ ဒုတိယပဉှောတိ ယောဇနာ. ဒုတိယပဉှော စ န ဥဒ္ဓဋောတိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အဇ္ဈောဟဋဿ။ပေ။ အဘာဝတော’’တိ ဣဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဣတရဿာတိ အနဇ္ဈောဟဋဿ. အဇ္ဈောဟဋမေဝ န အနဇ္ဈောဟဋံ၊ ယထာဝုတ္တောဇန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဗလဝတရော’’တိ ဝတွာ တဿ ဗလဝတရဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ကတိပယာလောပေ အဇ္ဈောဟရိတွာ ဝသိတွာ ဌိတဿ ဝိယ အဇ္ဈောဟဋမတ္တာဟိ မဏ္ဍူကာဒီဟိ အဇ္ဈောဟာရကဿ သရီရေ ဝိသေသာဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဓ ဝုတ္တေဟီတိ ဣမသ္မိံ ဥပါဒိန္နတ္တိကေ ဝုတ္တေဟိ. ဧကမူလကဒုကတိကာဝသာနပဉှဝိဿဇ္ဇနေဟီတိ ဧကပဒမူလကေဟိ ဒုကာဝသာနေဟိ တိကာဝသာနေဟိ စ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေဟိ. တေ ပန ‘‘အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ စ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော၊ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယဿ စ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဥပါဒိန္နတ္တိကေ. ဒုတိယဒုကာဝသာနေ ဝိယာတိ ဒုတိယဒုကာဝသာနေ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဝိယ၊ ‘‘အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ စ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော၊ သဟဇာတံ ပစ္ဆာဇာတ’’န္တိ ဧတဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ဝိယာတိ အတ္ထော. အယဉ္စ အတ္ထော တတိယပဒမူလကေသု ဒုကတိကာဝသာနပဉှေသုပိ လဗ္ဘတေဝ. ယဒိ ပန တေ ပဉှာ ကုသလတ္တိကေပိ လဗ္ဘန္တိ၊ အထ ကသ္မာ တတ္ထ န ဥဒ္ဓဋာတိ အာဟ ‘‘သုခါဝဗောဓနတ္ထံ ပန တတ္ထ သဟဇာတဝသေနေဝ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတ’’န္တိ. သဟဇာတဝသေနေဝါတိ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယဝသေနေဝ. ဧကမူလကဒုကာဝသာနာတိ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စာ’’တိ ဧဝံပကာရာ ပဉှာ. တတ္ထ ကုသလတ္တိကေ ဥဒ္ဓဋာ. ဣဓ ပန ဣမသ္မိံ ဥပါဒိန္နတ္တိကေ. ဧတေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဝိဿဇ္ဇနေဟိ. ဧကော ဓမ္မောတိ ဧကော ဝေဒနာဒိကော ပစ္စယဓမ္မော. အနေကေဟီတိ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာဒီဟိ အနေကေဟိ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေဟိ. အနေကေသံ ဓမ္မာနန္တိ အနေကေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ. ဧကော အတ္ထိပစ္စယောတိ ဣဒံ အတ္ထိပစ္စယတာသာမညတော ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တံ အဝုတ္တဉ္စ အတ္ထိပစ္စယေ လဗ္ဘမာနံ ဝိသေသံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေန္တော ‘‘ဧကော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကောတိ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေသု ဧကော. ဧကဿာတိ တာဒိသဿေဝ ဧကဿ. အညထာ ဟိ ဧကော ဓမ္မော ဧကဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယော နာမ နတ္ထိ. ဧကေနေဝါတိ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယေနေဝ ယထာ ဩက္ကန္တိက္ခဏေ ဝတ္ထု. တဉှိ အတ္တနာ သဟဇာတဿ နာမဿ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယေနေဝ ပစ္စယော ဟောတိ၊ န ပုရေဇာတာဒိနာ. ဧကော သဟဇာတအရူပက္ခန္ဓော အနေကေသံ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ အရူပက္ခန္ဓာနံ ဧကေန သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယေန၊ အနေကေဟိ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတအတ္ထိပစ္စယေဟိ ယထာက္ကမံ အတ္တနာ သဟဇာတာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနံ ပုရေဇာတာနံ တေသမုဋ္ဌာနိကရူပါနံ. အနေကော ပုရေဇာတဝတ္ထုရူပဉ္စေဝ သဟဇာတအရူပက္ခန္ဓာ စ ဧကဿ အရူပက္ခန္ဓဿ ယထာက္ကမံ ပုရေဇာတသဟဇာတအတ္ထိပစ္စယေဟိ. အနေကော အရူပဓမ္မော အနေကေသံ သဟဇာတအရူပဓမ္မာနံ ပုရေဇာတရူပဓမ္မာနဉ္စ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတအတ္ထိပစ္စယေဟိ. အနေကော ဝါ အာဟာရိန္ဒြိယပ္ပကာရော အနေကေသံ ရူပဓမ္မာနံ ယထာရဟံ သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယဝသေန အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောတိ. ဧဝံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ အသမာနတ္တေပိ အယမတ္ထော သမ္ဘဝတိ၊ သမာနတ္တေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. တေနာဟ ‘‘သမာနတ္တေ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာန’’န္တိ. သဟဇာတံ ပုရေဇာတေနေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီတိ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယဓမ္မော ပုရေဇာတအတ္ထိပစ္စယဓမ္မေန သဟေဝ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတိ. ယထာ ဝတ္ထုနာ ပုရေဇာတအတ္ထိပစ္စယံ လဘန္တာ ဧဝ ကုသလာဒိဓမ္မာ သဟဇာတာနံ ခန္ဓာနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယော ဟောန္တိ၊ တထာ တေ ပုရေဇာတဿ ကာယဿ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောပိ ဟောန္တိယေဝ. တေနာဟ ‘‘ပစ္ဆာဇာတေန စာ’’တိ. အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အယံ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာနံ အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ ပစ္စယဓမ္မာနံ အဘေဒေ ဧဝ ဣစ္ဆိတော၊ န ဘေဒေ. တေနာဟ ‘‘အနညဓမ္မတ္တေန။ပေ။ နာနာဓမ္မတ္တေ’’တိ.

ဣဒါနိ တဿ နာနာဓမ္မတ္တေ အဘာဝံ ပါဠိယာ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ယဒိ သိယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧကော အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဧကဿေဝ ပစ္စယဓမ္မဿ ဝသေန လဗ္ဘမာနော ဧကော အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဝိရောဓတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သဟဇာတ။ပေ။ န ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာနံ ဧကဓမ္မဝသေန သဟ အလာဘတော ဧဝ. ဧကဓမ္မဝသေနာတိ ဧကဿေဝ ပစ္စယဓမ္မဿ ဝသေန. တေနာဟ ‘‘နာနာဓမ္မာနံ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာ’’တိ. ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတာ စ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဣဓ ပန လောကိယလောကုတ္တရာဒိဘာဝတောတိ. အညထာတိ တေသံ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာနံ ဧကဇ္ဈံ လာဘေ. ဣန္ဒြိယပဋိက္ခေပေပီတိ ဣန္ဒြိယပစ္စယေ ပစ္စနီကတော ဌိတေပိ. တဿ ပဉှဿ လာဘတောတိ ‘‘ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော စ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယော စ ဓမ္မာ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတဿ ပဉှဿ လာဘတော. ဗာဝီသာတိ ဧကမူလကာဝသာနာ နဝ၊ ဧကမူလကဒုကာဝသာနာ ပဉ္စ၊ ဧကမူလကတိကာဝသာနမေကံ၊ ဒုကမူလကေကာဝသာနာ စတ္တာရော၊ ဒုကမူလကာဝသာနာ ဒွေ၊ ဒုကမူလကတိကာဝသာနမေကန္တိ ဧဝံ ဗာဝီသတိ. ယထာ ပုဗ္ဗေ သဟဇာတံ ပုရေဇာတေန သဟေဝ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ပုရေဇာတမ္ပိ တေနာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပုရေဇာတံ သဟဇာတေနေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. တတ္ထ သဟဇာတေနေဝ သဟာတိ သဟဇာတေန သဟေဝ. အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော ဟိ အယံ ဧဝ-သဒ္ဒေါ၊ သဟဇာတေန န ဝိနာ ပုရေဇာတအတ္ထိပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဣတရေသု ပန အတ္ထိပစ္စယဓမ္မေသု နိယမော နတ္ထိ တေဟိ သဟာပိ ဝိနာပိ ဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘န ဣတရေဟီ’’တိ. တမ္ပိ ဝတ္ထု တံသဟိတပုရေဇာတမေဝါတိ ယံ ‘‘ပုရေဇာတံ သဟဇာတေနေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ဝတ္ထုပုရေဇာတဉ္စေဝ တံသဟိတာရမ္မဏပုရေဇာတမေဝ စ၊ န ကေဝလံ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ. တေနာဟ ‘‘န ဣတရ’’န္တိ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါဌန္တရေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ကုသလတ္တိကေ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပုရေဇာတံ တံသဟဇာတေန ဝိနာပိ အတ္ထိပစ္စယော သိယာ၊ ‘‘နဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ အတ္ထိယာ ပဉ္စာ’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ၊ ဝုတ္တဉ္စေတံ၊ တသ္မာ ဝိညာယတိ ‘‘ပုရေဇာတံ သဟဇာတေန သဟေဝ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီ’’တိ. နဝိပ္ပယုတ္တေ ဗာဝီသာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထာတိ သနိဒဿနတ္တိကေ. အတ္ထိဝိဘင်္ဂေတိ အတ္ထိပစ္စယဿ ဝိဘဇနေ. တိကမူလကေကာဝသာနန္တိ ‘‘သနိဒဿနသပ္ပဋိဃော စ အနိဒဿနသပ္ပဋိဃော စ အနိဒဿနအပ္ပဋိဃော စ ဓမ္မာ အနိဒဿနသပ္ပဋိဃဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝံ တိကမူလကော ဧကာဝသာနော ပဉှော ဥဒ္ဓဋော. ပစ္စယုဒ္ဓါရေတိ စ တတ္ထေဝ ပစ္စယုဒ္ဓါရေ. တထာ စ သော ပဉှော ဥဒ္ဓဋော. တယိဒံ ကထံ၊ ယဒိ ပုရေဇာတံ သဟဇာတေနေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီတိ စောဒနာယံ အာဟ ‘‘တံ ဝတ္ထုသဟိတဿ။ပေ။ ပစ္စယဘာဝတော’’တိ. တဿတ္ထော – ယဒိပိ တတ္ထ သနိဒဿနသပ္ပဋိဃဂ္ဂဟဏေန အာရမ္မဏပုရေဇာတဿ အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ တထာပိ အနိဒဿနအပ္ပဋိဃဂ္ဂဟဏတော ဝတ္ထုမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဝတ္ထုသဟိတဿ အာရမ္မဏပုရေဇာတဿ သဟဇာတေန သဟေဝ အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ. ပစ္ဆာဇာတံ အာဟာရိန္ဒြိယေဟေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတိ၊ န ပုရေဇာတေနာတိ အဓိပ္ပါယော. အနညဓမ္မတ္တေတိ ပစ္စယဓမ္မဿ အနညတ္တေ. သဟဇာတေန သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီတိ ယောဇနာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထာပိ ပဋိယောဂိပုရေဇာတံယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေသု ပနာ’’တိအာဒိနာ အတ္တနာ ဒဿိတံ ဝိစာရံ ‘‘ဧဝမေတ’’န္တိ နိဂမနဝသေန ပစ္စာမသတိ.

ဥပါဒိန္နတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဝိတက္ကတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဝိတက္ကတ္တိကေ သတ္တသု မူလကေသူတိ ‘‘သဝိတက္ကသဝိစာရံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိနာ အာဂတာနိ တီဏိ ဧကကာနိ၊ တီဏိ ဒုကာနိ၊ ဧကံ တိကန္တိ ဧဝံ ဧကမူလကာနိ ယာနိ သတ္တမူလကာနိ၊ တေသု. ယထာက္ကမန္တိ ပါဠိယံ အာဂတာနုက္ကမေန. သတ္တာတိ ပဌမေ ဧကကေ သတ္တ. ပဉ္စာတိ ဒုတိယေ ပဉ္စ. တာနိမာနိ ဟေတုပစ္စယေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ဣဓ ပန ပဝတ္တိဝသေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. တီဏီတိအာဒီသု တတိယေ တီဏိ၊ စတုတ္ထေ ဧကံ၊ ပဉ္စမေ တီဏိ၊ ဆဋ္ဌေပိ တီဏိ၊ သတ္တမေ ဧကံ. တာနိ ပန ယထာက္ကမံ တတိယပဒံ ပဋိစ္စ တတိယပဒဒုတိယပဒတဒုဘယဝသေန၊ ပဌမပဒတတိယပဒါနိ ပဋိစ္စ တတိယပဒဝသေန၊ ပဌမပဒဒုတိယပဒါနိ ပဋိစ္စ ပဌမပဒတတိယပဒတဒုဘယဝသေန၊ ဒုတိယပဒတတိယပဒါနိ ပဋိစ္စ ပဌမပဒတတိယပဒတဒုဘယဝသေန၊ ပဌမဒုတိယတတိယပဒါနိ ပဋိစ္စ တတိယပဒဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အညမညေ အဋ္ဌဝီသာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန ဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧဝန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဂဏနံ ပစ္စာမသတိ. ဒုတိယတတိယမူလကေသု ဧကံ ဧကန္တိ ဒုတိယမူလကေ ဧကံ၊ တတိယမူလကေ ဧကန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာ အာသေဝနေတိ ယထာ ပုရေဇာတေ ဧကာဒသ၊ တထာ အာသေဝနေတိ အတ္ထော. အညာနီတိ အဓိပတိအညမညပုရေဇာတာသေဝနတော အညေသု ပစ္စယေသု ဂဏနာနိ. ဟေတုအာရမ္မဏသဒိသာနီတိ ဟေတုအာရမ္မဏပစ္စယေသု ဂဏနာသဒိသာနိ.

၃၁. အဝိသေသေနာတိ ‘‘ဝိပါက’’န္တိ ဝိသေသနံ အကတွာ န ပန ဝိဿဇ္ဇနံ ကတန္တိ ယောဇနာ. တတ္ထ ကာရဏံ ဝတ္တုံ ‘‘ကသ္မာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣတရေသန္တိ လောကိယဝိပါကာနံ. တေ ဝိသုံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုတ္တာတိ တေ ယထာဝုတ္တလောကိယဝိပါကာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တသာမညတော ဝိသုံ နီဟရိတွာ ဝုတ္တာ. ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ အဓိပတီ’’တိ ဝုတ္တရာသိ ပုရိမကောဋ္ဌာသော.

၃၈. ဧတန္တိ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ အဝိတက္က။ပေ။ သဟ ဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ အာဂတပါဠိပဒံ. တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘မူလံ။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အဝိတက္က။ပေ။ ယောဇေန္တေနာတိ အဝိတက္ကေဟိ အဝိတက္ကပရိယာယေန ဝုတ္တေဟိ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တအဝိတက္ကအဝိစာရပဒေဟိ သဟ မူလပဒံ၊ အာသေဝနမူလကမေဝ ဝါ ဂစ္ဆန္တေန ယောဇေန္တေန နပုရေဇာတသဒိသံ နာသေဝနေ ပါဠိဂမနံ ကာတဗ္ဗံ၊ ပဌိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ ဝိပါကေန သဟ ဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ ဒိဿတိ၊ ဝိပါကေန ဝိသေသနဘူတေန သဟ ယောဇေန္တေနာတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘ဝိပါကံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တန္တိအာဒိ ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဧကမူလကေ ပါဠိယံ ယောဇိတမေဝါတိ ‘‘ဒုမူလကေသု ပဌမေ’’တိ ဝုတ္တံ.

၄၉. မူလပဒမေဝ အဝသာနဘာဝေနာတိ ‘‘သဝိတက္ကသဝိစာရံ ဓမ္မံ ပစ္စယာ သဝိတက္ကသဝိစာရော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နဟေတုပစ္စယာ’’တိအာဒိနာ မူလပဒမေဝ အဝသာနဘာဝေန ယောဇိတံ. သတ္တ မောဟာ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာတိ ဣဒံ နဟေတုပစ္စယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဋိစ္စဝါရေ ဟိ အဟေတုကမောဟော တိက္ခတ္တုမေဝ အာဂတော. ဣဓ ပန ‘‘ဝတ္ထုံ ပစ္စယာ’’တိအာဒိနာ စတူသုပိ မူလကေသု အာဂတော၊ တသ္မာ သတ္တက္ခတ္တုံ အာဂမနံ သန္ဓာယ ‘‘သတ္တ မောဟာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပနိဿယေန သင်္ဂဟိတတ္တာတိ ဥပနိဿယပစ္စယေနေဝ ကမ္မပစ္စယဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ. သဗ္ဗဿပိ ရူပါရူပါဝစရကမ္မဿ ဗလဝဘာဝတော ဥပနိဿယတ္တာဘာဝေါ နတ္ထိ၊ ယတော တံ ‘‘ဂရူ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ကမ္မက္ခယကရဿ ပန ကမ္မဿ ဗလဝဘာဝေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဣမမတ္ထံ ပါဠိယာ ဧဝ ဝိဘာဝေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပါဒိန္နတ္တိကပဉှာဝါရပစ္စနီယေ ဟိ။ပေ။ ဝိညာယတီ’’တိ.

ဝိတက္ကတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.