(၁) ဝိဘင်္ဂဝါရဝဏ္ဏနာ

၅၃. တိကပဒါနံ တိကန္တရပဒေဟိ ဝိသဒိသတာ ပါကဋာယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘တိကပဒနာနတ္တမတ္တေန ဝိနာ’’တိ. မူလာဝသာနဝသေနာတိ ‘‘ဧကမူလေကာဝသာနံ နဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမူလာဝသာနဝသေန. ‘‘န တာယေဝ ဝေဒနာတ္တိကာဒီသူ’’တိ ဧတ္ထ ယာ သဒိသတာ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒိသတံ သန္ဓာယ ‘န တာယေဝါ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ အာဟ. ယာတိ ယာ ပုစ္ဆာ. သဗ္ဗပုစ္ဆာသမာဟရဏန္တိ သဗ္ဗာသံ ဧကူနပညာသာယ ပုစ္ဆာနံ သမုစ္စယနံ အနဝသေသေတွာ ကထနံ. ဣဓ ဣမသ္မိံ ပဋိစ္စဝါရုဒ္ဒေသေ ကတ္တဗ္ဗံ. အာဒိတော ဟိ အနဝသေသတော ဝုတ္တေ ပစ္ဆာ ယထာရဟံ တဒေကဒေသဝစနံ ယုတ္တံ. န ဟိ တတ္ထ ဧကူနပညာသ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇနံ လဘန္တီတိ တတ္ထ တသ္မိံ ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယေ ပီတိတ္တိကေ ဧကူနပညာသ ပုစ္ဆာ ဝိဿဇ္ဇနံ န ဟိ လဘန္တိ၊ အဋ္ဌဝီသေ ပန လဘန္တီတိ အတ္ထော.

တေန သဟဇာတပစ္စယဘူတေနာတိ တေန ဝေဒနာဒိဘေဒေန ဧကေန ဓမ္မေန သဟဇာတပစ္စယော ဟောန္တေန၊ သဟဇာတပစ္စယတံ ဝါ ပတ္တေန ပါပုဏန္တေနာတိ အတ္ထော. အနုညာတံ ဝိယ ဟောတီတိ ယဒိပိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ယာဝ နိရောဓဂမနာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ ခဏတ္တယသမင်္ဂီ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အနုညာတံ ဝိယ ဟောတိ၊ ဥပ္ပါဒက္ခဏသမင်္ဂီယေဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တော ပဋိစ္စဝါရာဒီနံ ဆန္နံ ဝါရာနံ ဥပ္ပါဒမေဝ ဂဟေတွာ ပဝတ္တတ္တာ. တထာ ဟိ တေသု ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော အနုလောမတော န တိဋ္ဌတိ.

ဣဓ ကုသလဝစနေန ဂဟိတေ ခန္ဓေ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဣမသ္မိံ ပဋိစ္စဝါရေ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ကုသလသဒ္ဒေန ဂဟိတေ ခန္ဓေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ စတူသုပိ ကုသလခန္ဓေသု ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနေသု သာမညတော ဝုတ္တေသု သဟဇာတာဒိသာဓာရဏပစ္စယဝသေန အဝိသေသတော သဗ္ဗေ သဗ္ဗေသံ ပစ္စယာတိ အယမေဝ ဣမဿ ပစ္စယော၊ ဣမဿေဝ အယံ ပစ္စယောတိ စ နိယမေတွာ ဝတ္တုံ န သက္ကာ. တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧကဿေဝ ဒွိန္နံယေဝ ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒီသု ပန ဝိသေသနဘာဝေန ဝေဒနာဒီနံ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ‘‘ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ ဒွေ ခန္ဓာ’’တိအာဒိ ဝတ္တုံ သက္ကာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝေဒနာတ္တိကာဒီသု ပနာ’’တိအာဒိ. တထာတိ ဣမိနာ ‘‘ဧကေကဿပိ ဒုကာဒိဘေဒါနဉ္စာ’’တိ ဣမံ အနုကဍ္ဎတိ.

ဧတသ္မိန္တိ ‘‘ဝိပါကာဗျာကတံ ကိရိယာဗျာကတ’’န္တိ ဧဝံ ဝိပါကကိရိယာဗျာကတဂ္ဂဟဏေ. ‘‘သဗ္ဗသ္မိံ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ကတ္ထ ပန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပန္တိ ဧတ္ထေဝါ’’တိ. ဧဝံ ပဌမေ ဝါကျေ အတိဗျာပိတံ ပရိဟရိတွာ ဒုတိယေ အဗျာပိတံ ပရိဟရိတုံ ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဝိပါကာဗျာကတံ ကိရိယာဗျာကတ’’န္တိ ဧတ္ထ န ဂဟေတဗ္ဗံ တဿပိ အာရုပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ရူပေန ဝိနာ ဥပ္ပတ္တိတော. ဧတ္ထ စ ယထာ ဟေတုပစ္စယဂ္ဂဟဏေနေဝ အဟေတုကံ နိဝတ္တိတံ၊ ဧဝံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဉ္စ ရူပန္တိ ရူပဂ္ဂဟဏေနေဝ အာရုပ္ပေ ဝိပါကောပိ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန စိတ္တုပ္ပါဒေန သဒ္ဓိံ န ဂဟိတော. တံ ပနေတံ အတ္ထသိဒ္ဓမေဝ အကတွာ သရူပတော ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိပါကာဗျာကတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဋိသန္ဓိပစ္ဆိမစိတ္တာနိ ပနေတ္ထ သတိပိ ရူပဿ အနုပ္ပါဒနေ ဝဝတ္ထာနာဘာဝတော န ဂဟိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပစ္စယဘူတဿာတိ ခန္ဓာနံ ပစ္စယဘူတဿ ဝတ္ထုဿ အဂ္ဂဟိတတာပတ္တိံ နိဝါရေတုံ၊ ကထံ? ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန၊ ကတ္ထ? ‘‘ကဋတ္တာ စ ရူပ’’န္တိ ဧတသ္မိံ သာမညဝစနေ ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဝတ္ထူ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝဉှိဿ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ဒဿိတာ ဟောတီတိ. အညမညာပေက္ခံ ဝစနဒွယန္တိ ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဝတ္ထု၊ ဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ ခန္ဓာ’’တိ ပဒဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သာမညေန ဂဟိတန္တိ ‘‘ကဋတ္တာ စ ရူပ’’န္တိ ဣမိနာ သာမညဝစနေန၊ ကဋတ္တာရူပသာမညေန ဝါ ဂဟိတံ.

ဥပါဒါရူပဂ္ဂဟဏေန ဝိနာ ‘‘ဥပါဒါရူပ’’န္တိ အဂ္ဂဟေတွာ ကေဝလံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ‘‘ကဋတ္တာရူပံ’’ဣစ္စေဝ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. ဧတသ္မိံ ပန ဒဿနေတိ ‘‘မဟာဘူတေပိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တေ ဧတသ္မိံ အတ္ထဒဿနေ. ခန္ဓပစ္စယသဟိတန္တိ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပံ၊ ပဝတ္တိယံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ဝဒတိ. အသဟိတန္တိ ပန ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပံ အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓံ အသညဘဝသင်္ဂဟိတဉ္စ ရူပံ. ပဋိသန္ဓိယမ္ပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ပဝတ္တိယမ္ပိ ကဋတ္တာရူပံ အညဉ္စ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ ဥပါဒါရူပန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကထံ ပနေတ္ထ ဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ရူပဿ ဟေတုပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ? ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဟေတုပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ရူပံ ဘူတေပိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧဝံ ပဒမေတံ၊ ဘူတာနံ ဝါ ဟေတုပစ္စယတော နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ကာရဏကာရဏမ္ပိ ဟိ ကာရဏန္တွေဝ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘စောရေဟိ ဂါမော ဒဍ္ဎော’’တိ.

ဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပါဒါရူပန္တိ ပဒုဒ္ဓါရော ကတော၊ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ပန ပါဌောတိ အဋ္ဌကထာယဉ္စ တမေဝ ဝုတ္တံ. အယံ ဟေတ္ထတ္ထော – ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဣမသ္မိံ ပါဌေ ဝုတ္တနယေန ဥပါဒါရူပမ္ပိ ကုသလေ ခန္ဓေ မဟာဘူတေ စ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ. ကော ပန သော နယောတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘မဟာဘူတေ။ပေ။ သန္ဓာယာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္ထတော အယံ နယော ဝုတ္တောတိ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ကဋတ္တာရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဣမိနာ အဗျာကတေ ခန္ဓေ မဟာဘူတေ စ ပဋိစ္စ ဥပါဒါရူပါနံ ဥပ္ပတ္တိဝစနေန ကုသလေ ခန္ဓေ မဟာဘူတေ စ ပဋိစ္စ ဥပါဒါရူပါနံ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထတော ဝုတ္တော ဟောတီတိ အတ္ထော.

၅၄. ရူပေန ဝိနာ ပစ္စယုပ္ပန္နံ န လဗ္ဘတီတိ ဧတေန ယာ ပုစ္ဆာ အရူပမိဿကာဝသာနာ၊ တာပိ ဣဓ န ဂယှန္တိ၊ ပဂေဝ ရူပါဝသာနာတိ ဒဿေတိ.

၅၇. တာယ သမာနလက္ခဏာတိ ပဉ္စက္ခန္ဓပဋိသန္ဓိတာယ ဂဗ္ဘသေယျကပဋိသန္ဓိယာ သမာနလက္ခဏာ. ပရိပုဏ္ဏဓမ္မာနန္တိ ပရိယတ္တိဝိဘာဂါနံ ပဉ္စက္ခန္ဓဓမ္မာနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသေ.

စိတ္တကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပန္တိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စ. ပုန အာဟာရသမုဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ပုနဂဟဏံ ဥတုသမုဋ္ဌာနာပေက္ခံ. န ဟိ တံ ပုဗ္ဗေ ဗာဟိရဂ္ဂဟဏေန အဂ္ဂဟိတံ၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ ပန အဂ္ဂဟိတမေဝ၊ ဥတုသမုဋ္ဌာနဿ ကသ္မာ ပုနဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘ဧတေဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ အသညသတ္တေသု. တဿာတိ ဥတုသမုဋ္ဌာနဿ. အာဒိမှီတိ ဗာဟိရအာဟာရသမုဋ္ဌာနဥတုသမုဋ္ဌာနအသညသတ္တဝသေန အာဂတဝါရေဟိ ပဌမဝါရေ. အဝိသေသဝစနန္တိ ဗာဟိရာဒိဝိသေသံ အကတွာ ဝုတ္တဝစနံ၊ အရူပမ္ပိ ပစ္စယံ လဘန္တံ အတ္ထံ ဟေတာဒိကေ ပစ္စယေ လဘန္တံ သဟ သင်္ဂဏှိတွာတိ ယောဇနာ. တဿာတိ၊ တတ္ထာတိ စ ပဒဒွယေန ယထာဝုတ္တံ ပဌမဝါရမေဝ ပစ္စာမသတိ. တံသမာနဂတိကန္တိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဂတိကံ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသေပိ. ကမ္မပစ္စယဝိဘင်္ဂေ ဝိယာတိ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဝိယ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနန္တိ ဣမိနာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ သင်္ဂဏှာတီ’’တိ. အယဉ္စ အတ္ထဝိသေသော ဧတ္ထ ဧကံသေန ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ဟိ။ပေ။ အတ္ထီ’’တိ အာဟ.

အဝိသေသေတွာတိ ‘‘ဥတုသမုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိနာ ဝိသေသံ အကတွာ. ဥပါဒါရူပန္တိ ဝိသေသေတွာဝ ကသ္မာ ပန ဝုတ္တာနီတိ ယောဇနာ. ဟေတုပစ္စယာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဟဇာတပစ္စယာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သဟာတိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ကဋတ္တာရူပန္တိ ဧဝံ ဧကတော. ဝိသုန္တိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ကဋတ္တာရူပတော ဝိသေသေတွာ. တတ္ထ ဗာဟိရဂ္ဂဟဏာဒီဟိ ဝိယာတိ ယထာ ‘‘ဗာဟိရံ ဧကံ မဟာဘူတ’’န္တိအာဒီသု ဗာဟိရအာဟာရသမုဋ္ဌာနဥတုသမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေဟိ မဟာဘူတာနိ ဝိသေသိတာနိ၊ ဧဝံ ဧတ္ထ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စာ’’တိ ဧတသ္မိံ နိဒ္ဒေသေ မဟာဘူတာနံ ကေနစိ ဝိသေသနေန အဝိသေသိတတ္တာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဘာဝကဋတ္တာရူပဘာဝေဟိ ဝိသေသေတွာဝ ဝုတ္တာနီတိ ယောဇနာ.

ဣဒါနိ အညေနပိ ကာရဏေန တေသံ ဝိသေသိတဗ္ဗတံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ န ကောစိ ပစ္စယောတိ ဣဒံ ပဋ္ဌာနေ အာဂတနိယာမေန ရူပံ ဥပနိဿယပစ္စယံ န လဘတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဟေတာဒီသူ’’တိ. တဒဝိနာဘာဝတော ပန တဿ စိတ္တကမ္မာနံ ကာရဏဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ယတော ဣဒ္ဓိစိတ္တနိဗ္ဗတ္တာနိ ကမ္မပစ္စယာနိ စာတိ ဝုတ္တာနိ. နနု စိတ္တံ အာဟာရဥတုသမုဋ္ဌာနာနံ ပစ္စယော ဟောတီတိ? သစ္စံ ဟောတိ၊ သော ပန ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန၊ န ဇနကတ္တေနာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာဟာရ။ပေ။ ဇနက’’န္တိ. ကိံ ပန တေသံ ဇနကန္တိ အာဟ ‘‘မဟာဘူတာနေဝ။ပေ။ ဇနကာနီ’’တိ. စိတ္တေန ကမ္မုနာ စ ဝိနာ အဘာဝေ ယထာက္ကမံ စိတ္တကမ္မသမုဋ္ဌာနဥပါဒါရူပါနန္တိ အတ္ထော. စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပကဋတ္တာရူပဘူတာနေဝါတိ စိတ္တကမ္မသမုဋ္ဌာနမဟာဘူတနိဗ္ဗတ္တာနေဝ မဟာဘူတာနံ တေသံ အာသန္နကာရဏတ္တာ. အညာနီတိ ဥတုအာဟာရသမုဋ္ဌာနာနိ ဥပါဒါရူပါနိ ဝဒတိ. ဝိသေသနံ ကတံ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ကဋတ္တာရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ. သမာနဇာတိကေန ရူပေန ဥတုနာ အာဟာရေန စာတိ အတ္ထော. ပါကဋဝိသေသနာနေဝါတိ ဣဒံ ယေဟိ မဟာဘူတေဟိ တာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိ၊ တေသံ ‘‘အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ ဥတုသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝိသေသိတတ္တာ ဝုတ္တံ. န ဝိသေသနံ အရဟန္တိ န ဝိသေသိတဗ္ဗာနိ ကာရဏဝိသေသနေနေဝ ဝိသေသဿ သိဒ္ဓတ္တာ၊ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပါဒါရူပ’’န္တွေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတာနိ ပန စိတ္တဇကမ္မဇရူပါနိ.

သဝိသေသေနာတိ ယေန ဝိသေသေန ဝိသေသိတာ၊ တံ ဒဿေန္တော စိတ္တံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝတော’’တိ၊ ဣတရံ ပန သန္ဓာယ ‘‘မူလကာရဏဘာဝတော’’တိ၊ ကမ္မူပနိဿယပစ္စယဘာဝတောတိ အတ္ထော. ဣတရာနီတိ အာဟာရဥတုသမုဋ္ဌာနာနိပိ ဥပါဒါရူပါနိ. မဟာဘူတဝိသေသနေနေဝ ဝိသေသိတာနီတိ ‘‘အာဟာရသမုဋ္ဌာနံ ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ ဥတုသမုဋ္ဌာနံ ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စာ’’တိ မဟာဘူတဝိသေသနေနေဝ ဇနကပစ္စယေန အာဟာရေန ဥတုနာ စ ဝိသေသိတာနိ. ဣဓာတိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ကဋတ္တာရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဣမသ္မိံ ဝစနေ. ဧတ္ထ ဟိ ဥပါဒါရူပါနံ စိတ္တကမ္မသမုဋ္ဌာနတာဝစနေန တံနိဿယာနမ္ပိ တဗ္ဘာဝေါ ပကာသိတောတိ. အညတရဝိသေသနံ ဥဘယဝိသေသနံ ဟောတိ ဥဘယေသံ အဝိနိဗ္ဘောဂေန ပဝတ္တနတော.

၅၈. ပုဗ္ဗေတိ ဟေတုပစ္စယာဒီသု. ဝိသုံ ပစ္စယဘာဝေနာတိ ‘‘ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝိပါကာဗျာကတံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စ တယော ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ ဝတ္ထုဿ ဝိသုံ ပစ္စယဘာဝေန. ဧတ္ထ စ ဝိသုံယေဝ ပစ္စယဘာဝေန ဒဿိတာနီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဝတ္ထု၊ ဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ ခန္ဓာ’’တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေါ ဝိယ ခန္ဓာနံ ဧကတောပိ ပစ္စယဘာဝေါ ဒဿိတော. တေနေဝ ဟိ တသ္မိံ အတ္ထေ အတ္တနော အရုစိံ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာဟာ’’တိ. ယော ပနတ္ထော အတ္တနော ရုစ္စတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဝတ္ထူတိ ဣဒံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ခန္ဓာနံ ပစ္စယဘူတာနံ ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏတာဒဿနံ၊ ဝတ္ထုဿ ပစ္စယဘူတဿ ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏတာဒဿနံ၊ န ခန္ဓာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံ အညမညပစ္စယေ ဧဝ. ဟေတုပစ္စယာဒီသုပိ အယမေဝ နယော၊ တတ္ထ ဟိ ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏဿ သမာနတာ. ဒဿိတာယ ပဋိစ္စဋ္ဌဒွယဖရဏတာယ. ခန္ဓဝတ္ထူနဉ္စ ဒဿိတာယေဝါတိ ခန္ဓဝတ္ထူနဉ္စ ဧကတော ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏတာ ဒဿိတာယေဝ.

ဧဝမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဧဝမာဒိ သင်္ဂယှတိ. နနု ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဟေတုပစ္စယာဒီဟိ ဝိယာတိ သဒိသူဒါဟရဏန္တိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ယံ ‘‘ဧကံ၊ တယော၊ ဒွေ စ ခန္ဓေ ပဋိစ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ ပစ္စယဇာတန္တိ အတ္ထော. ပစ္စယဋ္ဌော ဟိ ပဋိစ္စဋ္ဌော. တေနာဟ ‘‘တေ ဟေတုပစ္စယဘူတာ ဧဝ န ဟောန္တီ’’တိ. ဧတေန န ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏကဿ ဧကန္တိကော ဟေတုအာဒိပစ္စယဘာဝေါတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧသ နယော အာရမ္မဏပစ္စယာဒီသူ’’တိ. န ဟိ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတော ဓမ္မော ပဋိစ္စဋ္ဌံ ဖရတိ. ဝုတ္တဉ္စ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာရမ္မဏပစ္စယာ’’တိ.

ပစ္စယန္တရေနပိ ဥပကာရကတာမတ္တမ္ပိ ဂဟေတွာ ပဋိစ္စဝါရေ ဝါရန္တရေ စ ဟေတုအာဒိပစ္စယာ ဒဿိတာတိ ဥပစယေန ယထာဝုတ္တံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ပစ္စယဝါရေ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တံပစ္စယာတိ ဝတ္ထုပစ္စယာ၊ ယထာရဟံ ပစ္စယဘူတံ ဝတ္ထုံ လဘိတွာတိ အတ္ထော. တေတိ ကုသလေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ. တေသန္တိ မဟာဘူတာနံ ခန္ဓာနံ. ပစ္စယဘာဝါဘာဝတောတိ ဣဒံ ခန္ဓာနံ ဟေတုသဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝဿ မဟာဘူတေသု ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ အညမညပစ္စယာပိ တေ တေသံ ဘဝေယျုန္တိ ပရဿ အာသင်္ကနိရာသင်္ကံ ကရောန္တော ‘‘အညမညသဒ္ဒေါ ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. နိရပေက္ခောတိ အညနိရပေက္ခော. န ဟိ ဟေတုဓမ္မော ဓမ္မန္တရာပေက္ခော ဟုတွာ ဟေတုပစ္စယော ဟောတိ၊ သဒ္ဒသီသေနေတ္ထ အတ္ထော ဝုတ္တော. အညတရာပေက္ခောတိ အတ္တနာ သဟကာရိကာရဏဘူတံ၊ ဣတရံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ အညတရံ အပေက္ခတီတိ အညတရာပေက္ခော. ယထာဝုတ္တေတရေတရာပေက္ခောတိ အရူပက္ခန္ဓာဒိဘေဒံ ပါဠိယံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဣတရေတရံ မိထု ပစ္စယဘူတံ အပေက္ခတီတိ ဣတရေတရာပေက္ခော. ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နာ စ ခန္ဓာ မဟာဘူတာ ဣဓ ယထာဝုတ္တာ ဘဝေယျုန္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ခန္ဓာ မဟာဘူတာ အညမညံ အညမညပစ္စယဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ အထ ခန္ဓာ စ မဟာဘူတာ စာတိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဂယှေယျုံ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘မဟာဘူတာ ခန္ဓာနံ န ကောစိ ပစ္စယော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ.

ယဿ သယံ ပစ္စယော၊ တတော တေန တန္နိဿိတေန ဝါတိ ယဿ ဓမ္မဿ သယံ အတ္တနာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တတော ဓမ္မတော သယံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ကထံ တေန ဓမ္မေန တန္နိဿိတေန ဝါ အညမညပစ္စယေန ဧဝံဘူတံ တံ ဓမ္မဇာတံ အညမညပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဥဒါဟရဏေန ဝိဘာဝေတိ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ ‘‘ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ခန္ဓာ’’တိ ဣဒံ ‘‘တေန အညမညပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာန’’န္တိ ဣမဿ ဥဒါဟရဏံ၊ ‘‘ဝတ္ထုံ ပစ္စယာ ခန္ဓာ’’တိ ဣဒံ ပန ‘‘တန္နိဿိတေန အညမညပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇမာန’’န္တိ ဧတဿ. တသ္မာတိ ဝုတ္တမေဝ အတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. အတ္တနော ပစ္စယဿ ပစ္စယတ္တာဘာဝတောတိ အတ္တနော ပစ္စယဘူတဿ အရူပက္ခန္ဓဿ ပစ္စယဘာဝါဘာဝတော. န ဟိ မဟာဘူတာ ယတော ခန္ဓတော ဥပ္ပန္နာ၊ တေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တဒပေက္ခတ္တာတိ ဣတရေတရပစ္စယဘာဝါပေက္ခတ္တာ. ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ပစ္စယာ စာတိ ပဋိစ္စဝါရေ ဝုတ္တနိယာမေနေဝ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ၊ ပစ္စယဝါရေ ဝုတ္တနိယာမေန ခန္ဓေ ပစ္စယာ စ. နအညမညပစ္စယာ စ ဝုတ္တာတိ အညမညပစ္စယတော အညသ္မာ နိဿယပစ္စယာဒိတော မဟာဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ စာတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုံ ပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာတိ ဝတ္ထုံ ပုရေဇာတပစ္စယံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ. တန္နိဿိတေန စ အညမညပစ္စယေနာတိ တံ ဝတ္ထုံ နိဿိတေန ခန္ဓေန အညမညပစ္စယဘူတေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တေန ကာရဏေန ဝတ္ထုံ ပစ္စယာ။ပေ။ ဝုတ္တာ၊ ဣမိနာ ပရိယာယေန ပန ဥဇုကံ ပဝတ္တိယံ ဝတ္ထုဿ အညမညပစ္စယဘာဝေါတိ အတ္ထော.

၅၉. သာ န ဂဟိတာတိ ယာ ‘‘စက္ခာယတနံ နိဿာယာ’’တိအာဒိနာ စက္ခာယတနာဒီနံ နိဿယပစ္စယတာ ဝုတ္တာ၊ သာ ဣဓ ပဋိစ္စဝါရေ န ဝုတ္တာတိ အတ္ထော သဟဇာတတ္ထော ပဋိစ္စတ္ထောတိ ကတွာ. တေနာဟ ‘‘စက္ခာယတနာဒီနိ။ပေ။ အဓိပ္ပါယော’’တိ. ယေသံ ပန အရူပက္ခန္ဓမဟာဘူတနာမရူပစိတ္တစေတသိကမဟာဘူတရူပိဓမ္မာနံ ဝသေန ဆဓာ နိဿယပစ္စယော ဣစ္ဆိတော၊ တေသံ ဝသေန ဣဓ ဝိဘတ္တော ဧဝ. ကထံ ရူပိဝသေန ဝိဘတ္တောတိ စေ? ‘‘ဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ ခန္ဓာ’’တိ ဟဒယဝတ္ထုဝသေန သရူပတော ဒဿိတော ဧဝ. ဣတရေသမ္ပိ ဝသေန ‘‘အဗျာကတံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နိဿယပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ ဒဿိတော. ယထာ ဟိ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အာရမ္မဏပစ္စယာ’’တိအာဒီသု ရူပါယတနာဒီနံ အသတိပိ ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏေ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ စက္ခာယတနာဒီနံ နိဿယပစ္စယဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘နိဿယ။ပေ။ န ဂဟိတာနီ’’တိ.

၆၀. ဒွီသု ဥပနိဿယေသူတိ အနန္တရပကတူပနိဿယေသု. ကုသလာပိ ပန မဟဂ္ဂတာတိ ပိ-သဒ္ဒေန အဗျာကတေ မဟဂ္ဂတေ အာကဍ္ဎတိ ‘‘ကုသလာပိ မဟဂ္ဂတာ အာရမ္မဏူပနိဿယံ န လဘန္တိ၊ ပဂေဝ အဗျာကတာ’’တိ. ကဒါစိ န လဘန္တိ၊ ယဒါ ဂရုံ ကတွာ န ပဝတ္တန္တီတိ အတ္ထော.

၆၁. အညတ္ထ ဟေတုပစ္စယာဒီသု. ပစ္စယံ အနိဒ္ဒိသိတွာတိ ပစ္စယံ ဓမ္မံ သရူပတော အနိဒ္ဒိသိတွာ. န ဟိ ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသာဒီသု အလောဘာဒိကုသလာဒိသရူပဝိသေသတော ဟေတုအာဒိဓမ္မာ ဒဿိတာ. ကုသလာဒီသူတိ ဣဒံ အလောဘာဒိဝိသေသနံ. တေန ယထာ အလောဘာဒီသု အယမေဝ ပစ္စယောတိ နိယမော နတ္ထိ၊ ဧဝံ တဗ္ဗိသေသေသု ကုသလာဒီသူတိ ဒဿေတိ. ဣဓ ပန ပုရေဇာတပစ္စယေ. ဝတ္ထုနဝတ္ထုဓမ္မေသူတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ပုရေဇာတပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနန္တိ ဣမိနာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ၊ အာရုပ္ပေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ စ ခန္ဓေ နိဝတ္တေတိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝတ္ထုပုရေဇာတမေဝ ဂဟိတံ၊ န အာရမ္မဏပုရေဇာတန္တိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏပုရေဇာတမ္ပိ ဟိ ဝတ္ထုပုရေဇာတေ အဝိဇ္ဇမာနေ န လဗ္ဘတီ’’တိ. တဿာတိ ပဋိသန္ဓိဝိပါကဿ. န ဥဒ္ဓဋောတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ ‘‘နေဝဝိပါက။ပေ။ တီဏီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အလာဘတောတိ ယဒိ လဗ္ဘေယျ၊ ‘‘စတ္တာရီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ဒဿေတိ. တတ္ထာတိ ဝိပါကတ္တိကေ. တီဏီတိ ‘‘ဝိပါကံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဝိပါကော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပုရေဇာတပစ္စယာ၊ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မံ၊ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မံ ပဋိစ္စာ’’တိ ဣမာနိ တီဏိ.

၆၃. တဒုပါဒါရူပါနန္တိ တေ မဟာဘူတေ နိဿာယ ပဝတ္တဥပါဒါရူပါနံ. ဝဒတီတိ ဧကက္ခဏိကနာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယံ ဝဒတိ အဝိနိဗ္ဘောဂဝသေန ပဝတ္တမာနာနံ တေသံ ပစ္စယေန ဝိသေသာဘာဝတော. ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါနန္တိ ဝိသေသနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပါနံ ဧကက္ခဏိကဿပိ ကမ္မပစ္စယဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ. တေနေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တထာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ မဟာဘူတာန’’န္တိ ဒုဝိဓောပိ ကမ္မပစ္စယော ဝုတ္တော.

၆၄. ယံ ယံ ပဋိသန္ဓိယံ လဗ္ဘတီတိ စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု ယံ ယံ ဣန္ဒြိယရူပံ ပဋိသန္ဓိယံ လဗ္ဘတိ၊ တဿ တဿ ဝသေန ဣန္ဒြိယရူပဉ္စ ဝတ္ထုရူပဉ္စ ‘‘ကဋတ္တာရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၆၉. ကေသဉ္စီတိ ပဉ္စဝေါကာရေ ပဋိသန္ဓိက္ခန္ဓာဒီနံ. တေသဉှိ ဝတ္ထု နိယမတော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော ဟောတိ. သမာနဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာတိ သဒိသဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ. ကုသလာကုသလာ ဟိ ခန္ဓာ ဧကစ္စေ စ အဗျာကတာ ယဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ န သယံ တတော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယံ လဘန္တိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာဘာဝတော ဝတ္ထုနာဝ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ဧကစ္စေ ပန အဗျာကတာ ယဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ သယမ္ပိ တတော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယံ လဘန္တိ ယထာ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဝတ္ထုက္ခန္ဓာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကေသဉ္စိ ခန္ဓာ။ပေ။ နာနာဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာပီ’’တိ. ပစ္စယံ ပစ္စယံ ကရောတီတိ ပစ္စယဓမ္မံ ဝတ္ထုံ ခန္ဓေ စ အတ္တနော ပစ္စယဘူတံ ကရောတိ၊ ယထာဝုတ္တံ ပစ္စယဓမ္မံ ပစ္စယံ ကတွာ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. တံကိရိယာကရဏတောတိ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယကိစ္စကရဏတော. ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထီတိ ပဋိစ္စဋ္ဌဖရဏံ နတ္ထိ သဟဇာတဋ္ဌော ပဋိစ္စဋ္ဌောတိ ကတွာ. ‘‘ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဧတ္တကမေဝါဟ၊ ကိံ ပဋိစ္စ? ခန္ဓေတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ. တေနာဟ ‘‘ကိံ ပန ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိ. ပစ္စာသတ္တိဉာယေန အနန္တရဿ ဝိဓိ ပဋိသေဓော ဝါ ဟောတီတိ ဂဏှေယျာတိ တံ နိဝါရေတုံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘အနန္တရတ္တာ။ပေ။ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ အာဟ.

၇၁-၇၂. သင်္ခိပိတွာ ဒဿိတာနံ ဝသေနေတံ ဝုတ္တန္တိ သင်္ခိပိတွာ ဒဿိတာနံ ပစ္စယာနံ ဝသေန ဧတံ ‘‘ဣမေ တေဝီသတိ ပစ္စယာ’’တိအာဒိဝစနံ ဝါစနာမဂ္ဂံ ဒဿေန္တေဟိပိ ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ဧကေနပီတိ ကုသလာဒီသု စ ပဒေသု ဧကေနပိ ပဒေန၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ဝါ ပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ဝါကျသင်္ခါတေန ဧကေနပိ ပဒေန. တယော ပစ္စယာတိ ဟေတုအာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယာ. တေ စတ္တာရော ပစ္ဆာဇာတဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာတိ ဧတ္ထ ယထာဝုတ္တေ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဝိတ္ထာရိတတ္တာ ‘‘ဝဇ္ဇေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ပစ္ဆာဇာတံ ပန သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အဂ္ဂဟိတတ္တာ. ဧတ္တကာ ဟိ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စယာ ယထာဝုတ္တေ ပစ္စယေ ဝဇ္ဇေတွာ အဝသိဋ္ဌာ. ယေ ပနာတိ ပဒကာရကေ ဝဒတိ. သင်္ခိပိတွာတိ ပဒဿ ‘‘ပါဠိယံ ဝိတ္ထာရိတံ အဝိတ္ထာရိတဉ္စ သဗ္ဗံ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တ’’န္တိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ‘‘တေဝီသတိ ပစ္စယာ’’တိ ပါဌေန ဘဝိတဗ္ဗံ ‘‘သဗ္ဗံ သင်္ဂဟေတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယောယေဝ ဟိ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗောတိ. ဧဝံ ဝါဒန္တရေ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝတွာ ဣဒါနိ ပါဠိယာ အဝိပရီတံ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အာဒိမှိ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဝိဘင်္ဂဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.