ပုစ္ဆာဝါရော
၁. ပစ္စယာနုလောမဝဏ္ဏနာ
ဧကေကံ တိကံ ဒုကဉ္စာတိ ကုသလတ္တိကာဒီသု ဗာဝီသတိယာ တိကေသု ဟေတုဒုကာဒီသု သတံ ဒုကေသု ဧကေကံ တိကံ ဒုကဉ္စ. န တိကဒုကန္တိ တုလျယောဂီနံ န တိကဒုကန္တိ အတ္ထော. တိကဝိသိဋ္ဌံ ပန ဒုကံ၊ ဒုကဝိသိဋ္ဌဉ္စ တိကံ၊ တိကဝိသိဋ္ဌတိကဒုကဝိသိဋ္ဌဒုကေသု ဝိယ နိဿာယ ဥပရိ ဒေသနာ ပဝတ္တာ ဧဝါတိ.
ယေ ကုသလာဒိဓမ္မေ ပဋိစ္စာတိ ဝုတ္တာ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟေတုပစ္စယာ’’တိအာဒီသု၊ တေ ကုသလာဒိဓမ္မာ ပဋိစ္စတ္ထံ ဖရန္တာ ဟေတုအာဒိပစ္စယဋ္ဌံ သာဓေန္တာ ကုသလာဒိပစ္စယာ စေဝါတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟာတိ ယသ္မာ ပစ္စယဓမ္မာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု ပဋိစ္စတ္ထဖရဏံ ဥဘယေသံ တေသံ သဟဘာဝေ သတိ၊ နာညထာ. တေနေဝ ကာရဏေနာဟ ‘‘တေ စ ခေါ သဟဇာတာဝါ’’တိ. တေတိ ဟေတုအာဒိပစ္စယာ. တေသု ဟိ ဟေတုသဟဇာတအညမညနိဿယာဒယော သဟဇာတာ၊ အနန္တရသမနန္တရာဒယော အသဟဇာတာ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ. ဧတေဟိ ဒွီဟိ ဝါရေဟိ ဣတရေတရတ္ထဗောဓနဝသေန ပဝတ္တာယ ဒေသနာယ ကိံ သာဓိတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧဝဉ္စ နိရုတ္တိကောသလ္လံ ဇနိတံ ဟောတီ’’တိ.
တေ တေ ပဉှေ ဥဒ္ဓရိတွာတိ ‘‘သိယာ ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒယော ယေ ယေ ပဉှာ ဝိဿဇ္ဇနံ လဘန္တိ၊ တေ တေ ပဉှေ ဥဒ္ဓရိတွာ. ပမာဒလေခါ ဧသာတိ ဣဒံ ‘‘ကုသလော ဟေတု ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ လိခိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဋိစ္စသဟဇာတဝါရေသု သဟဇာတပစ္စယော၊ ပစ္စယနိဿယဝါရေသု နိဿယပစ္စယော၊ သံသဋ္ဌသမ္ပယုတ္တဝါရေသု သမ္ပယုတ္တပစ္စယော ဧကန္တိကောတိ ကတွာ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ပုရိမဝါရေသု။ပေ။ နိယမေတွာ’’တိ. တတ္ထာတိ တေသု ပုရိမဝါရေသု ဆသု. န ဝိညာယန္တိ သရူပတော အနုဒ္ဓဋတ္တာ. ဧဝမာဒီဟိ ပဉှေဟိ. ဟေတာဒိပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နေသူတိ ဟေတုအာဒီသု ပစ္စယဓမ္မေသု သမ္ပယုတ္တက္ခန္ဓာဒိဘေဒေသု တေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု. နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မံ. ဟေတာဒိပစ္စယာနံ နိစ္ဆယာဘာဝတောတိ ‘‘ဣမေ နာမ တေ ဟေတုအာဒယော ပစ္စယဓမ္မာ’’တိ နိစ္ဆယာဘာဝတော သရူပတော အနိဒ္ဓါရိတတ္တာ. ယထာ ဟိ နာမ နာနာဇဋာဇဋိတံ ဂုမ္ဗန္တရဂတဉ္စ တံသဒိသံ သရူပတော အဒိဿမာနံ ဣဒံ တန္တိ န ဝိနိစ္ဆိနီယတိ၊ ဧဝံ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတောပိ အတ္ထော သရူပတော အနိဒ္ဓါရိတော နိဇ္ဇဋော နိဂုမ္ဗော စ နာမ န ဟောတိ နိစ္ဆယာဘာဝတော၊ သရူပတော ပန တသ္မိံ နိဒ္ဓါရိတေ တဗ္ဗိသယဿ နိစ္ဆယဿ ဝသေန ပုဂ္ဂလဿ အသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝါပ္ပတ္တိယာ သော ပဉှော နိဇ္ဇဋော နိဂုမ္ဗော စ နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နိစ္ဆယာဘာဝတော တေ ပဉှာ နိဇ္ဇဋာ နိဂုမ္ဗာ စ ကတွာ န ဝိဘတ္တာ’’တိ၊ ‘‘န ကောစိ ပုစ္ဆာသင်္ဂဟိတော။ပေ။ ဝိဘတ္တာ’’တိ စ. တန္တိ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနံ သန္ဓာယ နိဇ္ဇဋတာ န ဝုတ္တာ၊ အထ ခေါ နိစ္ဆယုပ္ပါဒနန္တိ အဓိပ္ပါယော.
ဌပနံ နာမ ဣဓ ဝိနေယျသန္တာနေ ပတိဋ္ဌပနံ၊ တံ ပန တဿ အတ္ထဿ ဒီပနံ ဇောတနန္တိ အာဟ ‘‘ပကာသိတတ္တာ’’တိ. ပကာရေဟီတိ ဟေတုအာဒိပစ္စယပ္ပကာရေဟိ၊ ကုသလာဒိပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နပ္ပကာရေဟိ ဝါ.
၂၅-၃၄. ပရိကပ္ပနံ ဝိဒဟနန္တိ ကတွာ အာဟ ‘‘ပရိကပ္ပပုစ္ဆာတိ ဝိဓိပုစ္ဆာ’’တိ. သိယာတိ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဧသော ဝိဓိ ကိံ အတ္ထီတိ ဧတေန ‘‘သိယာ’’တိ ဝိဓိမှိ ကိရိယာပဒံ. ပုစ္ဆာ ပန ဝါကျတ္ထသိဒ္ဓါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တမေဝ ဟိ ဝါကျတ္ထသိဒ္ဓံ ပုစ္ဆံ ဒဿေတုံ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘ကိံ သော ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ သိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သံပုစ္ဆနံ ပရိကပ္ပပုစ္ဆာတိ တသ္မိံ ပက္ခေ ဟိ ကိရိယာယ ပဒေနေဝ ပုစ္ဆာ ဝိဘာဝီယတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ. ‘‘သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဥဘယမိဒံ ပစ္စယဝစနံ၊ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနံ. တေသု ပစ္စယဓမ္မဿ ပစ္စယဘာဝေ ဝိဘာဝိတေ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထတော ဝိဘာဝိတာယေဝ ဟောတီတိ ပစ္စယဓမ္မောဝ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော. တတ္ထ စ ပစ္စယဓမ္မဝိသိဋ္ဌော ပဋိစ္စတ္ထော ဝါ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော သိယာ ပစ္စယဝိသိဋ္ဌော ဝါတိ ဒုဝိဓာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာယေဝ အတ္ထဝိကပ္ပါ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ. တေသု ပဌမသ္မိံ ပုစ္ဆာ သဒေါသာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗပုစ္ဆာနံ ပဝတ္တိတောတိ ကုသလမူလာဒီနံ သတ္တသတ္တပုစ္ဆာနံ ပဝတ္တနတော၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ကုသလံ. တေဟိ ပစ္စယေဟီတိ ပစ္ဆာဇာတဝိပါကပစ္စယေဟိ ဥပ္ပတ္တိ အနုညာတာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ တံ ယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. တံတံပစ္စယာတိ တတော တတော ယောနိသောမနသိကာရာဒိပစ္စယတော. ဘဝနမတ္ထိတာ ဧတ္ထ န စ ပုစ္ဆိတာတိ ‘‘ကိံ သိယာ’’တိ ဝုတ္တယောဇနာယ ဒေါသမာဟ. ဧဝဉ္စ ကတွာတိ ဥပ္ပတ္တိယာ ဧဝ ပုစ္ဆိတတ္တာ.
တတ္ထာတိ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေ အတ္ထန္တရေ. ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ ဥပ္ပတ္တိံ အနုဇာနိတွာတိ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ကုသလပစ္စယံ ဥပ္ပတ္တိံ အနုဇာနိတွာ. တဿာတိ ဥပ္ပတ္တိယာ. ဘဝနပုစ္ဆနန္တိ ဟေတုပစ္စယာ ဘဝနပုစ္ဆနံ န ယုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပုန တဿာတိ ဟေတုပစ္စယာ ဥပ္ပတ္တိယာ. ဘဝနပုစ္ဆနန္တိ ကေဝလံ ဘဝနပုစ္ဆနံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝုတ္တနယေန ဥဘယတ္ထာပိ ဥပ္ပတ္တိအနုဇာနနမုခေန ဘဝနပုစ္ဆနံ အယုတ္တံ၊ တသ္မာ. အနုဇာနနဉ္စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တေ အတ္ထဝိကပ္ပဒွယေ အတ္ထတော အာပန္နံ၊ တံ အနနုဇာနန္တော အာဟ ‘‘အနနုဇာနိတွာဝါ’’တိအာဒိ. သံပုစ္ဆနမေဝါတိ ဣမိနာ သံပုစ္ဆနေ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဣဒံ ကိရိယာပဒန္တိ ဒဿေတိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘သိယာ’’တိ ဣဒံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘သိယာတိ။ပေ။ ပုစ္ဆတီ’’တိ. အယံ နယောတိ ‘‘သိယာ’’တိအာဒိနာ အနန္တရဝုတ္တော အတ္ထနယော. န ဝိညာယတိ အနာမဋ္ဌဝိသေသတ္တာ. ဒွေပိ ပုစ္ဆာတိ သမ္ဘဝနပုစ္ဆာ တဗ္ဗိသေသပုစ္ဆာ စာတိ ဒုဝိဓာပိ ပုစ္ဆာ ဧကာယေဝ ပုစ္ဆာ သံပုစ္ဆနဘာဝတော ဧကာဓိကရဏဘာဝတော စ.
ဂမနုဿုက္ကဝစနန္တိ ဂမနဿ ဥဿုက္ကဝစနံ. ဂမနကိရိယာယ ယထာ အတ္တနော ကတ္တာ ဥပရိ ကတ္တဗ္ဗကိရိယာယ ယောဂျရူပေါ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ဌာနံ ဂမနုဿုက္ကနံ တဿ ဗောဓနံ ဝစနံ. ဧဝံဘူတာ စ ကိရိယာ ယသ္မာ အတ္ထတော ကိရိယန္တရာပေက္ခာ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဂမနဿ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ. ကထံ ပနေတသ္မိံ သဟဇာတပစ္စယပဋ္ဌာနေ ပဋိစ္စဝါရေ ပဋိစ္စသဒ္ဒဿ ပစ္ဆိမကာလကိရိယာပေက္ခတာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘ယဒိပီ’’တိအာဒိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘အသတိပိ ပဋိအယနုပ္ပဇ္ဇနာနံ ကာလဘေဒေ အညတြ ဟေတုဖလေသု ဒိဿမာနံ ပုရိမပစ္ဆိမကာလတံ ဟေတုဖလတာသာမညတော ဣဓာပိ သမာရောပေတွာ ရုဠှီဝသေန ပုရိမပစ္ဆိမကာလဝေါဟာရော ကတော’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဂဟဏပ္ပဝတ္တိအာကာရဝသေန။ပေ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. တတ္ထ အတ္တပဋိလာဘော ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော.
ဂမနန္တိ ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနံ အယနကိရိယံ ပရိယာယန္တရေနာဟ. သာ ပနတ္ထတော ပဝတ္တိ၊ ပဝတ္တိ စ ဓမ္မာနံ ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပတ္တိယေဝ. သဘာဝဓမ္မာနဉှိ ဥပ္ပတ္တိယံ လောကေ သဗ္ဗော ကိရိယာကာရကဝေါဟာရော၊ တသ္မာ ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနံ ယံ ပဋိအယနံ ပဋိဂမနံ အတ္ထတော ပဋိဥပ္ပဇ္ဇမာနံ၊ တဉ္စ ဂစ္ဆန္တာဒိအပေက္ခာယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဂစ္ဆန္တဿ ပဋိဂမနံ၊ ဥပ္ပဇ္ဇန္တဿ ပဋိဥပ္ပဇ္ဇန’’န္တိ. တယိဒံ ဂမနပဋိဂမနံ၊ ဥပ္ပဇ္ဇနပဋိဥပ္ပဇ္ဇနံ သမာနကိရိယာ. ကထံ? ယသ္မာ ပဋိကရဏံ ပဋိသဒ္ဒတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ သဟဇာတပစ္စယဘူတဿ ဥပ္ပဇ္ဇန္တဿ ပဋိဥပ္ပဇ္ဇနံ ‘‘ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ အတ္ထော၊ တသ္မာ. တဒါယတ္တုပ္ပတ္တိယာတိ သဟယောဂေ ကရဏဝစနံ၊ ကရဏတ္ထေ၊ ဟေတုတ္ထေ ဝါ၊ တသ္မိံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ ကုသလဓမ္မေ အာယတ္တာယ ပဋိဗဒ္ဓါယ ဥပ္ပတ္တိယာ သဟေဝ ပဋိဂန္တွာတိ အတ္ထော. တေန ပဋိအယနတ္တလာဘာနံ သမာနကာလတံ ဒဿေတိ. တေနေဝါဟ ‘‘သဟဇာတပစ္စယံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ. နနု စ သမာနကာလကိရိယာယံ ဤဒိသော သဒ္ဒပ္ပယောဂေါ နတ္ထိ၊ ပုရိမကာလကိရိယာယမေဝ စ အတ္ထီတိ? နာယမေကန္တော သမာနကာလကိရိယာယမ္ပိ ကေဟိစိ ဣစ္ဆိတတ္တာ. တထာ ဟိ –
‘‘နိဟန္တွာ တိမိရံ လောကေ၊ ဥဒိတော သတရံသမိ၊
လောကေကစက္ခုဘူတောယ-မတ္ထမေတိ ဒိဝါကရော.
‘‘သိရီဝိလာသရူပေန၊ သဗ္ဗသောဘာဝိဘာဝိနာ၊
ဩဘာသေတွာဒိတော ဗုဒ္ဓေါ၊ သတရံသိ ယထာ ပရော’’တိ. –
စ ပယောဂါ ဒိဿန္တိ.
၃၅-၃၈. တာသူတိ ဒုကမူလကနယေ ဟေတာရမ္မဏဒုကေ ဧကူနပညာသပုစ္ဆာ၊ တာသု. ဟေတာရမ္မဏဒုကေတိ ‘‘ဟေတုပစ္စယာ အာရမ္မဏပစ္စယာ’’တိ ဧဝံ ဟေတုပစ္စယအာရမ္မဏပစ္စယာနံ ဝသေန အာဂတေ ပစ္စယဒုကေ. ဒွိန္နံ ပုစ္ဆာနံ ဒဿိတတ္တာတိ ယသ္မိံ ဝါစနာမဂ္ဂေ ကုသလပဒမူလာ ကုသလပဒါဝသာနာ၊ ကုသလာဒိပဒတ္တယမူလာ ကုသလာဒိပဒတ္တယာဝသာနာ စ ဧကူနပညာသာယ ပုစ္ဆာနံ အာဒိပရိယောသာနဘူတာ ဒွေ ဧဝ ပုစ္ဆာ ဒဿိတာ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပဏ္ဏတ္တိဝါရေ ပုစ္ဆာနံ ဝုတ္တော န ပစ္စယာနန္တိ အတ္ထော. ပုစ္ဆာယ ဟိ ဝသေန ဟေတုပစ္စယေ ဟေတုပစ္စယသင်္ခါတံ ဧကမူလံ ဧတဿာတိ ဧကမူလကော၊ နယသဒ္ဒါပေက္ခာယ စာယံ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော. ဧဝံ အာရမ္မဏပစ္စယမူလကာဒီသု. တထာ ဟေတုအာရမ္မဏပစ္စယသင်္ခါတာနိ ဒွေ မူလာနိ ဧတဿာတိ ဒွိမူလကောတိအာဒိနာ ယောဇေတဗ္ဗာ. ပစ္စယာနံ ပန ဝုစ္စမာနေ ပဌမနယဿ ဧကမူလကတာ န သိယာ. န ဟိ တတ္ထ ပစ္စယန္တရံ အတ္ထိ၊ ယံ မူလဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တေနာဟ ‘‘ပစ္စယာနံ ပန ဝသေနာ’’တိအာဒိ. ဟေတာရမ္မဏဒုကာဒီနန္တိ အဝယဝေ သာမိဝစနံ၊ အဓိပတိအာဒီနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတော ပရံ မူလဿ အဘာဝတော သဗ္ဗမူလကံ အနဝသေသာနံ ပစ္စယာနံ မူလဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ. န ဟိ မူလဝန္တဘာဝေန ဂဟိတာ ပစ္စယာ မူလဘာဝေန ဂယှန္တိ. ပစ္စယဂမနံ ပါဠိဂမနန္တိ ဝိညာယတိ အဘိဓေယျာနုရူပံ လိင်္ဂဝစနာဒီတိ ကတွာ. ဣဓာတိ အနုလောမေ. စ-သဒ္ဒေါ ဥပစယတ္ထော. သော တေဝီသတိမူလဿ သဗ္ဗမူလဘာဝံ ဥပစယေန ဝုစ္စမာနံ ဇောတေတိ.
၃၉-၄၀. ဧဝံ သတီတိ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ အာရဘိတွာ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယာ အဝိဂတပစ္စယာ၊ အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧဝံ ဝါစနာမဂ္ဂေ သတိ. စက္ကဗန္ဓနဝသေန ပါဠိဂတိ အာပဇ္ဇတု၊ ကော ဒေါသောတိ ကဒါစိ ဝဒေယျာတိ အာဟ ‘‘ဟေဋ္ဌိမသောဓနဝသေန စ ဣဓ အဘိဓမ္မေ ပါဠိ ဂတာ’’တိ. တထာ ဟိ ခန္ဓဝိဘင်္ဂါဒီသုပိ ပါဠိ ဟေဋ္ဌိမသောဓနဝသေန ပဝတ္တာ. ဂဏနစာရေန တမတ္ထံ သာဓေတုံ ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရမ္မဏာဒီသူတိ အာရမ္မဏမူလကာဒီသု နယေသု. တသ္မိံ တသ္မိန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ အာရမ္မဏာဒိပစ္စယေ. သုဒ္ဓိကတောတိ သုဒ္ဓိကနယတော. တသ္မာတိ အာရမ္မဏမူလကာဒီသု သုဒ္ဓိကနယဿ အလဗ္ဘမာနတ္တာ. ဧကမူလကနယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော အာရမ္မဏမူလကေတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယာ။ပေ။ အဝိဂတပစ္စယာတိ ဝါ’’တိအာဒိ တာဒိသံ ဝါစနာမဂ္ဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟေတုပစ္စယာ၊ အာရမ္မဏပစ္စယာ အဓိပတိပစ္စယာ၊ အာရမ္မဏပစ္စယာ။ပေ။ အဝိဂတပစ္စယာ’’တိ ဧဝံ အာရမ္မဏမူလကေ အနန္တရပစ္စယမူလဘူတာ အာရမ္မဏပစ္စယပရိယောသာနမေဝ ဧကမူလကံ ဒဿေတွာ ဥပရိ အဝသိဋ္ဌဧကမူလကတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သဗ္ဗမူလကေ ဝိဂတပစ္စယာ၊ တာဝ သံခိပိတွာ အဝိဂတပစ္စယောဝ ဒဿိတော. တေနာဟ ‘‘ဧကမူလကေသူ’’တိအာဒိ. ဣတော ပရေသုပိ ဧဒိသေသု ဌာနေသု ဧသေဝ နယော. မူလမေဝ ဒဿေတွာတိ အဓိပတိမူလကေ ဧကမူလကဿ အာဒိမေဝ ဒဿေတွာ. န သုဒ္ဓိကဒဿနန္တိ န သုဒ္ဓိကနယဒဿနံ. ‘‘သုဒ္ဓိကနယော ဟိ ဝိသေသာဘာဝတော အာရမ္မဏမူလကာဒီသု န လဗ္ဘတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. နာပိ သဗ္ဗမူလကေ ကတိပယပစ္စယဒဿနံ ဥပရိ သဗ္ဗမူလကေ ဧကမူလကဿ အာဂတတ္တာ.
၄၁. ဧကသ္မိဉ္စာတိ အဝိဂတမူလကာဒိကေ စ နယေ. သင်္ခေပန္တရဂတောတိ သင်္ခေပဿ သင်္ခိပိတဿ အဗ္ဘန္တရဂတော၊ သင်္ခိပိတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. မဇ္ဈိမာနံ ဒဿနန္တိ မဇ္ဈိမာနံ နယတော ဒဿနံ၊ အညထာ သင်္ခေပေါ ဧဝ န သိယာ. ဂတိဒဿနန္တိ အန္တဒဿနံ အကတွာ ပါဠိဂတိယာ ဒဿနံ၊ တဉ္စ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ကတိပယဒဿနမေဝ. တေန ဝိဂတပစ္စယုဒ္ဓါရဏေန ဩသာနစတုက္ကံ ဒဿေတိ အဝိဂတမူလကေ ဝိဂတပစ္စယဿ ဩသာနဘာဝတော. သဗ္ဗမူလကဿ အဝသာနေန ‘‘ဝိဂတပစ္စယာ’’တိ ပဒေန.
ယထာ ဟေတုအာဒီနံ ပစ္စယာနံ ဥဒ္ဒေသာနုပုဗ္ဗိယာ ဒုကတိကာဒိယောဇနာ ကတာ၊ ဧဝံ တတ္ထ အာရမ္မဏာဒိပစ္စယေ လင်္ဃိတွာပိ သက္ကာ ယောဇနံ ကာတုံ၊ တထာ ကသ္မာ န ကတာ? ယဒိပိ အနဝသေသတော ပစ္စယာနံ မူလဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ကေသဉ္စိ ကေဟိစိ ယောဇနေ အတ္ထဝိသေသော နတ္ထိ၊ အာရမ္မဏမူလကာဒီသု ပန အာရမ္မဏာဓိပတိဒုကာဒီနံ ဟေတုမူလကေ စ ဟေတုအဓိပတိအနန္တရတိကာဒီနံ တံတံအဝသိဋ္ဌပစ္စယေဟိ ယောဇနာယ အတ္ထေဝ ဝိသေသော၊ ဧဝံ သန္တေပိ ယသ္မာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ယောဇနာ န သုခဂ္ဂဟဏာ၊ သက္ကာ စ ဉာဏုတ္တရေန ပုဂ္ဂလေန ယထာဒဿိတေန နယေန ယောဇိတုန္တိ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ပစ္စယေ အဂ္ဂဟေတွာ ပဋိပါဋိယာဝ တေ ယောဇေတွာ ဒဿိတာတိ ဣမမတ္ထမာဟ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိနာ.
တဉ္စ ဂမနံ ယုတ္တန္တိ ယံ သဗ္ဗေဟိ တိကေဟိ ဧကေကဿ ဒုကဿ ယောဇနာဝသေန ပါဠိဂမနံ၊ တံ ယုတ္တံ တိကေသု ဒုကာနံ ပက္ခေပဘာဝတော. တတ္ထာတိ ဒုကေသု. ဧကေကသ္မိန္တိ ဧကေကသ္မိံ ဒုကတိကေ. နယာတိ အနုလောမနယာဒယော ဝါရေ ဝါရေ စတ္တာရော နယာ၊ ပုစ္ဆာ ပန သတ္တဝီသတိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဟေတုဒုကေန သမာနာတိ? တံ တိကပဒေသု ပစ္စေကံ ဟေတုဒုကဿ လဗ္ဘမာနဿ ဟေတုဒုကဘာဝသာမညတော ဝုတ္တံ.
ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ ဒုကတိကေ ဝုတ္တနယေန. တတ္ထ ဟိ န ဒုကဿ ယောဇနာ အတ္ထိ၊ အထ ခေါ ဒုကာနံ ဧကေကေန ပဒေန တိကဿ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘ဧကေကော တိကော ဒုကသတေန ယောဇိတော’’တိ. ဧကေကသ္မိန္တိ ဧကေကသ္မိံ တိကဒုကေ.
တိကာဒယော ဆ နယာတိ ‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရ’’န္တိအာဒိနာ ဂါထာယံ ဝုတ္တာ တိကပဋ္ဌာနာဒယော ဆ နယာ. သတ္တဝိဓမ္ပီတိ ဝါရဘေဒေန သတ္တဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တမ္ပိ. အနုလောမန္တိ ပစ္စယာနုလောမံ အနုလောမဘာဝသာမညေန သဟ ဂဟေတွာ. တထာ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ တိကပဋ္ဌာနံ တိကပဋ္ဌာနတာသာမညေန၊ ဒုကပဋ္ဌာနာဒီနိ စ စတ္တာရိ စတ္တာရိ တံသာမညေန သဟ ဂဟေတွာ. ဣမမတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘တိကဉ္စ ပဋ္ဌာနဝရ’’န္တိ ဂါထာယ အဓိပ္ပါယဝိဘာဝနဝသေန ‘‘အနုလောမမှီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ဣမမတ္ထံ ဂဟေတွာ. သတ္တပ္ပဘေဒေတိ ပဋိစ္စဝါရာဒိဝသေန သတ္တပ္ပဘေဒေ. ဆပိ ဧတေ တိကာဒိဘေဒေန စတုစတုပ္ပဘေဒါ ဓမ္မာနုလောမာဒိဝသေန ဆ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ဒဿေတီတိ ယောဇနာ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ဓမ္မာနုလောမာဒိဝိဘာဂဘိန္နာပိ တိကာဒိဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တာ တိကပဋ္ဌာနာဒိသင်္ခါတာ တိကာဒယော ဆ ဓမ္မနယာ ပဋိစ္စဝါရာဒိဝသေန ဝိဘဇိယမာနာ တတ္ထ တတ္ထ နိဒ္ဓါရိယမာနေ အနုလောမတာသာမညေန အနုလောမန္တိ ဧကတော ဂဟိတေ ပစ္စယာနုလောမေ သုဋ္ဌု အတိဝိယ ဂမ္ဘီရာတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဣဓ ပန အယံ ဂါထာ တသ္မိံ ဓမ္မာနုလောမေ ပစ္စယာနုလောမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တာ’’တိ ဓမ္မာနုလောမော ပစ္စယာနုလောမဿ ဝိသေသနဘာဝေန နိယမေတွာ ဝုတ္တော. ဧသ နယော ပစ္စနီယဂါထာဒီသုပိ. တိကပဋ္ဌာနဿ ဒုကပဋ္ဌာနဿ စ ပုဗ္ဗေ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဒုကတိကပဋ္ဌာနာဒီသူ’’တိ. တိကေဟိ ပဋ္ဌာနန္တိ တိကေဟိ နာနပ္ပကာရတော ပစ္စယဝိဘာဝနံ၊ တိကေဟိ ဝါ ဉာဏဿ ပဝတ္တနဋ္ဌာနံ. ဒုကသမ္ဗန္ဓိ တိကပဋ္ဌာနံ၊ ဒုကဝိသိဋ္ဌာနံ ဝါ တိကာနံ ပဋ္ဌာနံ ဒုကတိကပဋ္ဌာနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒုကာန’’န္တိအာဒိမာဟ. ဒုကာဒိဝိသေသိတဿာတိ ဒုကာဒိပဒဝိသေသိတဿ ဒုကာဒိဘာဝေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ‘‘ဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ နဟေတုံ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိဝစနတော.
ပစ္စယာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၂. ပစ္စယပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ
၄၂-၄၄. ယာဝါတိ ပါဠိပဒဿ အတ္ထဝစနံ ယတ္တကောတိ အာဟ ‘‘ပဘေဒေါ’’တိ. အတ္ထိ တေဝီသတိမူလကဿာတိ အတ္ထော. တာဝ တတ္တကံ ပဘေဒံ. တတ္ထာတိ အနုလောမေ အာဂတန္တိ အတ္ထော. နယဒဿနဝသေန ဒဿိတံ၊ ကိန္တိ? ဧကေကဿ ပဒဿ ဝိတ္ထာရံ ဒဿေတိ. အဝသေသဿ ပစ္စယဿ မူလဝန္တဘာဝေန ဂဟိတဿ.
ပစ္စယပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
၃. အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ
၄၅-၄၈. ပုန တတ္ထာတိ အနုလောမေ. ပစ္စယပဒါနီတိ ပစ္စယာ ဧဝ ပဒါနိ ပစ္စယပဒါနိ. ဣဓာတိ အနုလောမပစ္စနီယေ. သုဒ္ဓိကပစ္စယာနန္တိ ပစ္စယန္တရေန အဝေါမိဿာနံ ပစ္စယာနံ၊ အနုလောမပစ္စနီယဒေသနံ ဝက္ခမာနံ သန္ဓာယာတိ အတ္ထော.
အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.
ပုစ္ဆာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.