၁. ပဏ္ဏတ္တိဝါရော

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁. ဣန္ဒြိယယမကေ ဝိဘင်္ဂေ ဝိယာတိ ယထာ ဣန္ဒြိယဝိဘင်္ဂေ ပုရိသိန္ဒြိယာနန္တရံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ န မနိန္ဒြိယာနန္တရံ၊ ဧဝံ ဣမသ္မိံ ဣန္ဒြိယယမကေ. တဉ္စ သုတ္တဒေသနာနုရောဓေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တီဏိမာနိ။ပေ။ သုတ္တေ ဒေသိတက္ကမေနာ’’တိ အာဟ. သောယံ ယဒတ္ထံ တဿ သုတ္တေ ဒေသိတက္ကမေန ဥဒ္ဒေသော၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဝတ္တိဝါရေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယ’’န္တိ ဣဒံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စ သာမညတော ဂဟဏံ၊ ဧဝံ ဥပါဒိန္နဿ အနုပါဒိန္နဿ စာတိ အာဟ ‘‘ကမ္မဇာနံ အကမ္မဇာနဉ္စ အနုပါလက’’န္တိ. အထ ဝါ သဟဇဓမ္မာနုပါလကမ္ပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ န ကေဝလံ ခဏဋ္ဌိတိယာ ဧဝ ကာရဏံ၊ အထ ခေါ ပဗန္ဓာနုပစ္ဆေဒဿပိ ကာရဏမေဝ. အညထာ အာယုက္ခယမရဏံ န သမ္ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ‘‘ကမ္မဇာနဉ္စ အနုပါလက’’န္တိ အဝိသေသတော ဝုတ္တံ၊ စုတိပဋိသန္ဓီသု စ ပဝတ္တမာနာနံ ကမ္မဇာနံ အနုပါလကံ. ဣတီတိ တသ္မာ. တံမူလကာနီတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယမူလကာနိ. စုတိပဋိသန္ဓိပဝတ္တိဝသေနာတိ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ပဝတ္တိဝသေန စ. တတ္ထ ယံ ဥပါဒိန္နံ၊ တံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေနေဝ၊ ဣတရံ ဣတရဝသေနပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယသ္မာ စက္ခုန္ဒြိယာဒီသု ပုရိသိန္ဒြိယာဝသာနေသု ဧကန္တဥပါဒိန္နေသု အတံသဘာဝတ္တာ ယံ မနိန္ဒြိယံ မူလမေဝ န ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ ဌပေတွာ အဝသေသမူလကာနိ စက္ခုန္ဒြိယာဒိမူလကာနိ. အာယတနယမကေ ဝိယာတိ ယထာ အာယတနယမကေ ပဋိသန္ဓိဝသေနာယတနာနံ ဥပ္ပါဒေါ၊ မရဏဝသေန စ နိရောဓော ဝုတ္တော၊ ဧဝမိဓာပိ စုတိဥပပတ္တိဝသေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗာနိ၊ တသ္မာ အတံသဘာဝတ္တာ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ တေသံ စက္ခုန္ဒြိယာဒီနံ မဇ္ဈေ အနုဒ္ဒိသိတွာ အန္တေ ပုရိသိန္ဒြိယာနန္တရံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ. ယံ ပန စက္ခုန္ဒြိယာဒိမူလကေသု မနိန္ဒြိယံ သဗ္ဗပစ္ဆာ ဧဝ ဂဟိတံ၊ တတ္ထ ကာရဏံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၄. ကောစိ သဘာဝေါ နတ္ထီတိ ကောစိ သဘာဝဓမ္မော နတ္ထိ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘နတ္ထီ’’တိ ပဋိက္ခေပေါ ဧဝ ယုတ္တောတိ အာဟ ‘‘န စ ရူပါဒီ’’တိအာဒိ. ‘‘သုခါ ဒုက္ခာ အဒုက္ခမသုခါ’’တိအာဒီသု သုခဒုက္ခသဒ္ဒါနံ သာမညဝစနဘာဝေပိ ဣန္ဒြိယဒေသနာယံ တေ ဝိသိဋ္ဌဝိသယာ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘သုခဿ။ပေ။ ဂဟိတောယေဝါ’’တိ အာဟ. ဒုက္ခဿ စ ဘေဒံ ကတွာ.

၁၄၀. ပညိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တီတိ အာမန္တာတိ ဝုတ္တန္တိ ပဇာနနဋ္ဌေန အဓိပတေယျဋ္ဌေန စ ပညိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ၊ ဒဿနဋ္ဌေန ပန စက္ခူနိ စာတိ စက္ခု၊ ဣန္ဒြိယန္တိ ပုစ္ဆာယ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘တဏှာသောတမေဝါဟာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ယဿ ဆတ္တိံသတိ သောတာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၃၃၉) ပန ဒိဋ္ဌိအာဒီနမ္ပိ သောတဘာဝေါ အာဂတော.

ပဏ္ဏတ္တိနိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပဝတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၈၆. အညဓမ္မနိဿယေနာတိ ‘‘ယော တေသံ ရူပီနံ ဓမ္မာနံ အာယု ဌိတီ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၆၃၄) အညဓမ္မနိဿယေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဝတ္တိဉ္စ ဂဟေတွာ ဂတေသု ဝိဿဇ္ဇနေသု၊ စုတိပဋိသန္ဓိယော ဂဟေတွာ ဂတေသု ယောဇနာ န လဗ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. အလဗ္ဘမာနာ စ သုခဒုက္ခဒေါမနဿိန္ဒြိယေဟေဝ န လဗ္ဘတိ. တံမူလကာ စ နယာတိ သုခိန္ဒြိယာဒိမူလကာ စ နယာ. တေဟီတိ သုခိန္ဒြိယာဒီဟိ. ယောဇနာတိ ‘‘ပဝတ္တေ သုခိန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ’’တိအာဒိနာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေဟိ ယောဇနာ. တံမူလကာ စ တထာယောဇနာမူလဘူတာ စ နယာ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိမူလကာ စ နယာ. ပါကဋာယေဝါတိ ပါဠိဂတိယာ ဧဝ ဝိညာယမာနယောဇနတ္တာ သုဝိညေယျာ ဧဝ.

တံ ဝစနံ. သောမနဿဝိရဟိတသစက္ခုကပဋိသန္ဓိနိဒဿနဝသေနာတိ သောမနဿဝိရဟိတသစက္ခုကပဋိသန္ဓိယေဝ နိဒဿနန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကထံ ပနေတံ ဇာနိတဗ္ဗံ ‘‘နိဒဿနမတ္တမေတံ၊ န ပန ဂဏနပရိစ္ဆိန္ဒန’’န္တိ အာဟ ‘‘န ဟိ စတုန္နံယေဝါတိ နိယမော ကတော’’တိ. တံသမာနလက္ခဏာတိ တာယ သစက္ခုကပဋိသန္ဓိတာယ သမာနလက္ခဏာတိ ပရိတ္တဝိပါကဂ္ဂဟဏံ. တတ္ထ သသောမနဿပဋိသန္ဓိယော သန္ဓာယ ဥပေက္ခာပဋိသန္ဓိယော နိဒဿနဘာဝေန ဝုတ္တာတိ ကေစိ. ပရိတ္တဝိပါကပဋိသန္ဓိ စ ကုသလဝိပါကာဟေတုကပဋိသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာပိ ဟိ သစက္ခုကာ သိယာ. တံသမာနလက္ခဏာတိ ဝါ တာယ ဥပေက္ခာသဟဂတာယ သမာနလက္ခဏာ ယထာဝုတ္တအဟေတုကပဋိသန္ဓိ စ ပဉ္စမဇ္ဈာနပဋိသန္ဓိ စ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘စတုန္န’’န္တိ ကသ္မာ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘ကာမာဝစရေ။ပေ။ နိဒဿနံ ကတ’’န္တိ. တေနာတိ ဥပေက္ခာသဟဂတမဟာဝိပါကနိဒဿနေန၊ ယေဟိ သမာနတာယ ဣမေ နိဒဿနဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ တေ ဧကံသေန တံသဘာဝါ ဧဝါတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘ယထာ သသောမနဿ။ပေ။ တော ဟောတီ’’တိ.

နနု စ ဂဗ္ဘသေယျကေသု အယမတ္ထော ဧကံသတော န လဗ္ဘတီတိ အာသင်္ကံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဂဗ္ဘသေယျကာနဉ္စ။ပေ။ ဒဿိတာ ဟောတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘သစက္ခုကာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ယဒိ သဟေတုကပဋိသန္ဓိကာနံ ကာမာဝစရာနံ နိယမတော သစက္ခုကာဒိဘာဝဒဿနံ ဂဗ္ဘသေယျကဝသေန လဗ္ဘေယျ၊ ယုတ္တမေတံ သိယာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဂဗ္ဘသေယျကေပိ ဟီ’’တိအာဒိ. တထာ အာယတနယမကေ ဒဿိတန္တိ ဣဒံ အာယတနယမကဝဏ္ဏနာယံ အတ္တနာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ ဣန္ဒြိယယမကေ’’တိအာဒိဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ သောမနဿိန္ဒြိယုပ္ပါဒကကမ္မဿ ဧကန္တေန စက္ခုန္ဒြိယုပ္ပါဒနတော ဂဗ္ဘေပိ ယာဝ စက္ခုန္ဒြိယုပ္ပတ္တိ၊ တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇမာနတာယ ‘‘အဘိနန္ဒိတဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. သန္နိဋ္ဌာနေန သင်္ဂဟိတာနန္တိ ‘‘ယဿ ဝါ ပန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဧတေန သန္နိဋ္ဌာနေန သင်္ဂဟိတာနံ. ဣတ္ထီနံ အဃာနကာနံ ဥပပဇ္ဇန္တီနန္တိ အာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဣတ္ထီနံ အစက္ခုကာနံ ဥပပဇ္ဇန္တီန’’န္တိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တေ ဧဝါတိ ဂဗ္ဘသေယျကာ ဧဝ.

တံသမာနလက္ခဏန္တိ သောပေက္ခအစက္ခုကပဋိသန္ဓိဘာဝေန သမာနလက္ခဏံ. တတ္ထာတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိစိတ္တေ. သမာဓိလေသော ဒုဗ္ဗလသမာဓိ ယော စိတ္တဋ္ဌိတိမတ္တော. တသ္မာတိ ယသ္မာ စိတ္တဋ္ဌိတိ ဝိယ ဒုဗ္ဗလံ ဝီရိယံ နတ္ထိ၊ ယော ‘‘ဝီရိယလေသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော၊ တသ္မာ၊ လေသမတ္တဿပိ ဝီရိယဿ အဘာဝါတိ အတ္ထော. အညေသူတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိစိတ္တတော အညေသု. ကေသုစီတိ ဧကစ္စေသု. ဥဘယေနပိ မနောဒွါရာဝဇ္ဇနဟသိတုပ္ပါဒစိတ္တံ ဝဒတိ. ဣဓာတိ အဟေတုကပဋိသန္ဓိစိတ္တေ. သမာဓိဝီရိယာနိ ဣန္ဒြိယပ္ပတ္တာနိ စ န ဟောန္တီတိ သမာဓိကိစ္စံ ပဋိက္ခိပတိ၊ န သမာဓိမတ္တံ၊ န ဝီရိယလေသဿ သဗ္ဘာဝတောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဝိသေသနဉှိ ဝိသေသိတဗ္ဗေ ပဝတ္တတီ’’တိ. ယသ္မိံ ဝီရိယေ သတိ ဣန္ဒြိယုပ္ပတ္တိ သိယာ၊ တဒေဝ တတ္ထ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

အပါယေ ဩပပါတိကဝသေနာတိ ဣဒံ သုဂတိယံ ဩပပါတိကော ဝိကလိန္ဒြိယော န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘လဗ္ဘန္တေဝ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တာန’’န္တိ ပန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဒုဟေတုကပဋိသန္ဓိကာနံ ဝသေနာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တေသန္တိ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယသန္တာနာနံ. ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနံ ပန ဥပ္ပါဒနိရောဓာ အဘိဏှသောဝ ဟောန္တီတိ. ပဌမကပ္ပိကာဒီနန္တိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂဟိတာနံ ပရိဝတ္တမာနလိင်္ဂါနံ ဝသေန ဥပ္ပါဒနိရောဓဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဌမကပ္ပိကာနံ ပန ဝသေန ဥပ္ပါဒေါ ဧဝ လဗ္ဘတိ. ‘‘စုတိဥပပတ္တိဝသေနေဝ ဒုတိယပုစ္ဆာသုပိ သန္နိဋ္ဌာနေဟိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ဥပါဒိန္နဣန္ဒြိယေဟိ နိယမိတတ္တာ ဝုတ္တံ.

၁၉၀. သန္တာနုပ္ပတ္တိနိရောဓဒဿနတောတိ သန္တာနဝသေန ဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ ဒိဿမာနတ္တာ. ဧတေန ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စက္ခုန္ဒြိယာဒိသမာနဂတိကတံ ယုတ္တိတော သာဓေတိ. အာဂမတော ပန ‘‘ဝိနာ သောမနဿေနာ’’တိအာဒိနာ ပရတော သာဓေဿတိ. ဆေဒေါတိ နာမံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ သရူပဒဿနေနေဝ သံသယဆေဒနတော.

တဿာတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ. တေ စ အသညသတ္တာ. နနု စ ဥပ္ပါဒေါဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စုတိဥပပတ္တိဝသေန ဝတ္တဗ္ဗော၊ န အနုပ္ပါဒေါတိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပါဒေါ။ပေ။ န ပဝတ္တေ’’တိ. အယဉ္စ နယော န ကေဝလံ ပုရိမကောဋ္ဌာသေ ဧဝ၊ အထ ခေါ ဣတရကောဋ္ဌာသေပိ ဂဟိတော ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္ဆိမကောဋ္ဌာသေပီ’’တိအာဒိမာဟ.

‘‘ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ ယေနာဓိပ္ပါယေန စောဒနာ ကတာ၊ တမဓိပ္ပါယံ ဝိဝရိတုံ ‘‘နနု သုဒ္ဓါဝါသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ‘‘ဥပပဇ္ဇန္တာန’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ’’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ယထာ ‘‘ဥပပဇ္ဇန္တာန’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သောမနဿမနိန္ဒြိယာနန္တိ သောမနဿိန္ဒြိယမနိန္ဒြိယာနံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တဒါတိ ပဌမဿ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဓရမာနကာလေ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယာနံ အတ္ထေဝ ကာလဘေဒေါ၊ ဥဘယဉ္စေတ္ထ ဇီဝိတိန္ဒြိယဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဂယှတိ၊ တသ္မာ. ဥဘယန္တိ သောမနဿိန္ဒြိယဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ ဣဒံ ဥဘယံ. ဥပ္ပါဒက္ခဏေန နိဒဿိတန္တိ ဧတေန ‘‘ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ’’တိ ဣဒံ နိဒဿနမတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဥဒါဟရဏေန ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယထာ တာဒိသာနံ အနေကေသံ စိတ္တာနံ ဘင်္ဂက္ခဏေ လဗ္ဘမာနံ တဒေကဒေသေန သဗ္ဗပဌမဿ ဥပပတ္တိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေန နိဒဿိတံ၊ ဧဝမိဓာပိ ခဏဒွယေ လဗ္ဘမာနံ တဒေကဒေသေန ဥပ္ပါဒက္ခဏေန နိဒဿိတန္တိ ဧဝံ နိဒဿနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တေသန္တိ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒီနံ. အညတ္ထာတိ ပဝတ္တေ. ဣဓာတိ အနာဂတကာလဘေဒေ. န န သမ္ဘဝတိ ဥပပတ္တိက္ခဏဿ ဝိယ တတော ပရံ ပဝတ္တိက္ခဏဿပိ အနာဂတကာလဘာဝတော. တသ္မာတိ ဥပပတ္တိတော အညတ္ထာပိ ယထာဓိပ္ပေတဥပ္ပါဒသမ္ဘဝတော. အယဉ္စ အတ္ထော ဝါရန္တရေပိ ဒိဿတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧဝဉ္စ ကတွာ’’တိအာဒိ. န ဟီတိအာဒိနာ တမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. တတ္ထ အပိ ပစ္ဆိမ။ပေ။ သန္ဓိကဿာတိ အပိ-သဒ္ဒေန ‘‘ကော ပန ဝါဒေါ အပစ္ဆိမဘဝိကဿ သောမနဿသဟဂတပဋိသန္ဓိကဿာ’’တိ ဒဿေတိ. အပစ္ဆိမဘဝိကဿ စုတိတော ပစ္ဆာ ‘‘သောမနဿိန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘စုတိတော ပုဗ္ဗေဝါ’’တိ. ဧတ္ထ ဟိ ပဌမပုစ္ဆာသု သန္နိဋ္ဌာနတ္ထောတိအာဒီသု အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဧတ္ထ ‘‘ယဿ စက္ခုန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဧဝမာဒီသု ယမကေသု ယာ ပဌမပုစ္ဆာ၊ တာသု သန္နိဋ္ဌာနပဒသင်္ဂဟိတော အတ္ထော. ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထနိဿယောတိ ‘‘တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိအာဒိကဿ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ နိဿယဘူတော မာဒိသောဝ မယာ သဒိသော ဧဝ အတ္ထော ဥပပတ္တိဥပ္ပါဒိန္ဒြိယဝါ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဥပ္ပါဒါဝတ္ထဣန္ဒြိယသဟိတော၊ ဥဘယုပ္ပါဒိန္ဒြိယဝါ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု ဥပ္ပါဒါဝတ္ထဣန္ဒြိယသဟိတော ဝါ. ပဋိနိဝတ္တိတွာပိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတ္ထဿ နိဿယောတိ ‘‘ယဿ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဿပိ သံသယတ္ထဿ နိဿယောတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝိယ အဇ္ဈာသယေန ‘‘ယဿ ဝါ ပန သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိအာဒီသု ဒုတိယပုစ္ဆာသု သန္နိဋ္ဌာနတ္ထမေဝ သန္နိဋ္ဌာနပဒသင်္ဂဟိတမေဝ အတ္ထံ နိယမေတိ. တတ္ထေဝ တာသု ဧဝ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပဌမပုစ္ဆာသု ဧဝ. ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ‘‘တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိအာဒီသု အနာဂတဘာဝမတ္တေန သရူပတော ဂဟိတံ ဥပ္ပါဒံ ဥပ္ပါဒသင်္ခါတံ၊ ‘‘တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိအာဒီသု အနာဂတဘာဝမတ္တေန သရူပတော ဂဟိတံ နိရောဓံ ဝါ နိရောဓသင်္ခါတံ ဝါ သံသယတ္ထံ န နိယမေတီတိ. ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန သန္နိဋ္ဌာနတ္ထဿ နိယမော ဟောတိ၊ န သံသယတ္ထဿ၊ တသ္မာ ‘‘ယဿ ဝါ ပန။ပေ။ အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယောတိ ယွာယံ ဥပ္ပါဒဝါရေ ဝိစာရော ဝုတ္တော၊ နိရောဓဝါရေပိ ဧသေဝ နယော. တထာ ဟိ ‘‘ယဿ ဝါ ပန သောမနဿိန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတိ၊ တဿ စက္ခုန္ဒြိယံ နိရုဇ္ဈိဿတီတိ? အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ အဝုတ္တတ္တာတိ ဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ အနာဂတာနံ သရူပေန အဝုတ္တတ္တာ. န ဟိ တတ္ထ တေ သရူပေန ဝုတ္တာ၊ အထ ခေါ ‘‘နုပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပဋိက္ခေပမုခေန ဝုတ္တာ. တတ္ထာတိ အနုလောမေ. န ဧဝံ ယောဇေတဗ္ဗာ ပဋိလောမေ. တမေဝ အယောဇေတဗ္ဗတံ ‘‘ယထာ ဟီ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. ဥပ္ပါဒနိရောဓေ အတိက္ကမိတွာ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ သမ္ဘဝန္တိ ယောဇေတုံ၊ တထာ ဥပ္ပါဒနိရောဓေ အပ္ပတွာ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ သမ္ဘဝန္တိ ယောဇေတုန္တိ ယောဇနာ. ဣဒဉ္စ ဒွယံ ယထာနုလောမေ သမ္ဘဝတိ၊ န ဧဝံ ပဋိလောမေ. တေနာဟ ‘‘န ဧဝံ။ပေ။ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အဘူတာဘာဝဿ။ပေ။ သမ္ဘဝါနုပပတ္တိတော’’တိ. အဘူတာဘာဝဿာတိ အဘူတဿ အဘာဝဿ၊ အဘူတဿ ဥပ္ပါဒဿ နိရောဓဿ စ အဘာဝဿာတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘အဘူတုပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝေါ စ ပဋိလောမေ ပုစ္ဆိတော’’တိ၊ တသ္မာ ‘‘အာမန္တာ’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အဿ ဝိသေသရဟိတဿ အဘူတာဘာဝဿာတိ ဣမဿ ယထာဝုတ္တဿ ယထာ ရူပါဘာဝေါ ဝေဒနာဘာဝေါတိ ကောစိ အဘာဝေါပိ ဝိသေသသဟိတော၊ န ဧဝမယန္တိ ဝိသေသရဟိတဿ အဘူတာဘာဝဿ.

ကာလန္တရယောဂါဘာဝတောတိ ကာလဝိသေသယောဂါဘာဝတော. ယာဒိသာနန္တိ ယာနိ ဘူတာနိ န ဝတ္တမာနာနိ သတိ ပစ္စယေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟာနိ၊ တေသံ အနာဂတာနန္တိ အတ္ထော. ဥပ္ပါဒနိရောဓာဘာဝေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗဿာတိ ‘‘နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ န နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပါဒဿ နိရောဓဿ စ အဘာဝေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ. သန္နိဿယော နိဿယဘူတော သန္နိဋ္ဌာနေန သန္နိစ္ဆိတော သန္နိဋ္ဌာနပဒသင်္ဂဟိတော. သော ယထာဝုတ္တော အတ္ထော နိဿယော ဧတေသန္တိ တန္နိဿယာ. တာဒိသာနံယေဝ အနာဂတာနံယေဝ ဥပပတ္တိစုတိဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ ဥပပတ္တိစုတိသင်္ခါတဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ အနုပ္ပါဒါနိရောဓာနံ ပဋိက္ခေပဝသေန. ဇီဝိတာဒီနမ္ပိ ဇီဝိတမနိန္ဒြိယာဒီနမ္ပိ. အနုပ္ပါဒါနိရောဓာ သံသယပဒေန ပုစ္ဆိတာ ဟောန္တိ ‘‘ယဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သောမနဿိန္ဒြိယံ န နိရုဇ္ဈိဿတီ’’တိ. ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ ဝိဘဇိတွာ ဝတ္တဗ္ဗဿ အဘာဝတော. တေနာဟ ‘‘န ဝုတ္တံ။ပေ။ ဝိဿဇ္ဇန’’န္တိ.

ယေ သောပေက္ခပဋိသန္ဓိကာ ဘဝိဿန္တိ ရူပလောကေ၊ တေ သင်္ဂဟိတာတိ ယောဇနာ. တံသမာနလက္ခဏတာယာတိ တေန သောပေက္ခပဋိသန္ဓိကဘာဝေန သမာနလက္ခဏတာယ. တံ ပမာဒလိခိတံ ဓမ္မယမကေ တာဒိသဿေဝ ဝစနဿ အဘာဝတော. တတ္ထပိ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ စိတ္တယမကေ ဝုတ္တံ ‘‘န ဟိ ခဏပစ္စုပ္ပန္နေ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထာတိ အတီတဝေါဟာရော အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ.

ပဝတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပရိညာဝါရဝဏ္ဏနာ

၄၃၅-၄၈၂. လောကိယအဗျာကတေဟီတိ ဖလဓမ္မနိဗ္ဗာနဝိနိမုတ္တေဟိ အဗျာကတေဟိ. တာနိ ဥပါဒါယာတိ တာနိ လောကိယအဗျာကတာနိ ဥပါဒါယ. တံသမာနဂတိကာနံ မနိန္ဒြိယာဒီနံ ‘‘သော ဝေဒနာက္ခန္ဓံ ပရိဇာနာတီတိ? အာမန္တာ’’တိအာဒိနာ (ယမ. ၁.ခန္ဓယမက.၂၀၆) ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ ဝိယ ပရိညေယျတာ ဝုတ္တာ. ယဉှိ ပရိဇာနိတဗ္ဗံ၊ တဒေဝ ပရိဇာနာတီတိအာဒိနာ ဝုတ္တံ. ဧဝမဝိပရီတေ အတ္ထေ သိဒ္ဓေပိ စောဒကော ‘‘မိဿကတ္တာ’’တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနံ လေသံ ဂဟေတွာ စောဒေတိ ‘‘ယဒိ ပရိညေယျမိဿကတ္တာ’’တိအာဒိနာ. တဿတ္ထော – ယထာ ဣဓ ပရိညေယျမိဿကာနံ ပရိညေယျတာ ဝုတ္တာ၊ ဧဝမညတ္ထာပိ သာ တေသံ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ တထာ ဘာဝေတဗ္ဗမိဿကာနံ ဘာဝေတဗ္ဗတာတိ. တေနာဟ ‘‘ကသ္မာ ဓမ္မယမကေ’’တိအာဒိ. ကုသလာကုသလေသု ဘာဝနာပဟာနာဘိနိဝေသော ဟောတိ၊ ယေန ဝုတ္တံ ‘‘သော တံ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိအာဒိ. န အဗျာကတဘာဝန္တိ ဧကေန ယထာ ဖဿဒွါရတော ဝိယ ဝိညာဏဒွါရတော ကုသလာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိပရိယာယော၊ ဧဝံ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒီနံ ဝိယ န အဗျာကတာဒီနံ ပရိညေယျတာပရိယာယောတိ ဒဿေတိ.

ကုသလာကုသလဘာဝေန အဂ္ဂဟိတာတိ သမုဒယသဘာဝေန အဂ္ဂဟိတာတိ အတ္ထော. ကုသလာကုသလာပီတိ ကုသလာကုသလဘာဝါပိ သမာနာ. ဘာဝေတဗ္ဗပဟာတဗ္ဗဘာဝေဟိ ဝိနာပိ ဟောတိ၊ ယော န မဂ္ဂသမုဒယသစ္စပက္ခိယော. ယထာ ‘‘အနိစ္စံ ရူပ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘အနိစ္စမေဝ ရူပံ၊ န နိစ္စ’’န္တိ ပဋိယောဂိဝိနိဝတ္တနမေဝ ဧဝ-ကာရေန ကရီယတိ၊ န တဿ ဒုက္ခာနတ္တတာဒယော နိဝါရိတာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ‘‘ပဟာတဗ္ဗမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဧဝ-သဒ္ဒေန ပဋိယောဂိဘူတံ အပ္ပဟာတဗ္ဗမေဝ နိဝတ္တီယတိ၊ န တတော အညဝိသေသာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧတေန ပဟာတဗ္ဗမေဝါ’’တိအာဒိ. ဘာဝေတဗ္ဗဘာဝေါ ဧဝ တဿ အညိန္ဒြိယဿ ဂဟိတော ဥက္ကံသဂတိဝိဇာနနတော. ‘‘ပရတော လိခိတဗ္ဗံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ လိခိတ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ. ဒွေ ပုဂ္ဂလာတိ ဟိ အာဒိ အနုလောမေ အာဂတံ ဥဒ္ဓဋံ၊ စက္ခုန္ဒြိယံ န ပရိဇာနာတီတိအာဒိ ပန ပဋိလောမေ. ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ န ပဇဟန္တိ နာမာတိ ဣဒံ ‘‘နော စ ဒေါမနဿိန္ဒြိယံ ပဇဟန္တီ’’တိ ပါဠိပဒဿ အတ္ထဝစနံ. ယံ ပန ‘‘စက္ခုန္ဒြိယမူလကံ အတိက္ကမိတွာ ဒေါမနဿိန္ဒြိယမူလကေ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ပဋိလောမေ အာဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ တံ န ယုတ္တံ၊ န တံ အဋ္ဌကထာစရိယာ ပဌမံ အာဂတံ ပဒံ လင်္ဃိတွာ တာဒိသဿေဝ ပစ္ဆာ အာဂတပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရောန္တိ. ပဒါနုက္ကမတော ဧဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ အာရဒ္ဓါ၊ ပရိယောသာပိတာ စ၊ တသ္မာ အနုပဋိပါဋိယာဝ လိခိတံ၊ န ဥပ္ပဋိပါဋိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ’’တိအာဒိကဿ အနုလောမေ အာဂတဿ ဥဒ္ဓဋတ္တာ.

ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပရိညာဝါရေ. ဆ ပုဂ္ဂလာတိ ပုထုဇ္ဇနေန သဒ္ဓိံ ယာဝ အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာ ဆ ပုဂ္ဂလာ. အဘိန္ဒိတွာ ဂဟိတော တတ္ထ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗာနံ ကိစ္စဝိသေသဿ အဂ္ဂဟိတတ္တာ. ယတ္ထ ပန သတိ ပုထုဇ္ဇနဂ္ဂဟဏသာမညေ ဘဗ္ဗာနံ ကိစ္စံ ဂဟိတံ၊ ယတ္ထ စ အဘဗ္ဗာနံ၊ တတ္ထ တေ ဧဝ ဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တာ ဟောန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ စ ပုထုဇ္ဇနာ မဂ္ဂံ ပဋိလဘိဿန္တိ၊ ယေ စ ပုထုဇ္ဇနာ မဂ္ဂံ န ပဋိလဘိဿန္တီ’’တိ စ အာဒိမာဟ. အရဟာတိ အရိယော၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ပဌမမဂ္ဂဖလသမင်္ဂီတိ ပုရိမမဂ္ဂဖလသမင်္ဂီ. ဣတရောတိ အရဟာ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလဘေဒံ ဉတွာတိ ဣဓ ပုထုဇ္ဇနော သော စ အဘဗ္ဗောတိ ဂဟိတော၊ ဣဓ ဘဗ္ဗော ဣဓ အရိယာ၊ ယေ စ ပဌမမဂ္ဂဖလသမင်္ဂိနော ယာဝ အဂ္ဂမဂ္ဂဖလသမင်္ဂိနောတိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တံ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဉတွာ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တေသံ ဒွေ ပုထုဇ္ဇနာ အဋ္ဌ အရိယာတိ ဣမေသံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလာနံ ဘေဒတော အဘေဒတော စ ဂဟဏဝသေန အာဂတေ တသ္မိံ တသ္မိံ ပါဌပဒေသေ. သန္နိဋ္ဌာနေနာတိ သန္နိဋ္ဌာနပဒဝသေန၊ နိစ္ဆယဝသေနေဝ ဝါ. နိဒ္ဓါရေတွာတိ နီဟရိတွာ. ဝိဿဇ္ဇနံ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တပါဠိယာ ယထာဝုတ္တအတ္ထဒဿနေန သမ္ဗန္ဓတော ဝိဘာဝေတဗ္ဗောတိ.

ပရိညာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဣန္ဒြိယယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ယမကပကရဏ-အနုဋီကာ သမတ္တာ.

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ