မဟာဝါရော

၁. အနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ

၃. ပဝတ္တာဝိရာမဝသေနာတိ အနုသယပ္ပဝတ္တိယာ အဝိရာမဝသေန၊ အဝိစ္ဆေဒဝသေနာတိ အတ္ထော. ကထံ ပန ကုသလာဗျာကတစိတ္တက္ခဏေ အနုသယာနံ ပဝတ္တီတိ အာဟ ‘‘မဂ္ဂေနေဝ။ပေ။ ပုဗ္ဗေ’’တိ.

၂၀. စိတ္တစေတသိကာနဉ္စ ဌာနံ နာမ စိတ္တုပ္ပါဒေါတိ အာဟ ‘‘ဧကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပါဒေ’’တိ. တေသံ တေသံ ပုဂ္ဂလာနန္တိ ပုထုဇ္ဇနာဒီနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ပကတိယာ သဘာဝေန. သဘာဝသိဒ္ဓါ ဟိ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ကာမရာဂဿ အနနုသယနဋ္ဌာနတာ. ဧဝံ သေသေသုပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ပကတိယာ ဒုက္ခာဒီနံ ကာမရာဂါဒီနံ အနနုသယနဋ္ဌာနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ပဟာနေနာတိ တဿ တဿ အနုသယဿ သမုစ္ဆိန္ဒနေန. တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနန္တိ ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နသကဒါဂါမီနံ. ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနန္တိ အနာဂါမိအရဟန္တာနံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ပုဂ္ဂလောကာသဝါရေ. ပုရိမနယေတိ ‘‘တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာန’’န္တိအာဒိကေ ပုရိမသ္မိံ ဝိဿဇ္ဇနနယေ. ဩကာသန္တိ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ၊ ဣဓ ပန ဒုက္ခဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပစ္ဆိမနယေတိ ‘‘ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာန’’န္တိအာဒိကေ ဝိဿဇ္ဇနနယေ. အနောကာသတာ အနနုသယနဋ္ဌာနတာ.

အနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သာနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ

၆၆-၁၃၁. ‘‘သာနုသယော၊ ပဇဟတိ၊ ပရိဇာနာတီ’’တိ ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တောတိ ‘‘ကာမရာဂေန သာနုသယော၊ ကာမရာဂံ ပဇဟတိ၊ ကာမရာဂံ ပရိဇာနာတီ’’တိအာဒီသု အနုသယသမင်္ဂိဘာဝေန ပဟာနပရိညာကိရိယာယ ကတ္တုဘာဝေန စ ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တော၊ န ဓမ္မော. ဘဝဝိသေသေန ဝါတိ ကေဝလေန ဘဝဝိသေသေန ဝါ. ဣတရေသူတိ ပဋိဃာနုသယာဒီသု. ဘဝါနုသယဝိသေသေန ဝါတိ ကာမဘဝါဒိဘဝဝိသိဋ္ဌာနုသယဝိသေသေန ဝါ. သာနုသယတာနိရနုသယတာဒိကာတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပဟာနာပဟာနပရိညာပရိညာ သင်္ဂယှန္တိ. နနု စ ဘဝဝိသေသေ ကေသဉ္စိ အနုသယာနံ အပ္ပဟာနန္တိ? န တံ အနုသယကတံ၊ အထ ခေါ ပစ္စယဝေကလ္လတော အနောကာသတာယ စာတိ နာယံ ဝိရောဓော. ဒွီသု ဝေဒနာသူတိ သုခဥပေက္ခာသု ဝေဒနာသု ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ ကာမရာဂါနုသယေန နိရနုသယောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဣဒမ္ပိ နတ္ထိ ပုဂ္ဂလဝသေန ဝုစ္စမာနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န ဟိ ပုဂ္ဂလဿ။ပေ။ အနုသယာန’’န္တိ. ယဒိပိ ပုဂ္ဂလဿ အနုသယနောကာသော အနောကာသော၊ တဿ ပန သာနုသယတာဒိဟေတု ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အနုသယဿ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. နိရနုသယတာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အပ္ပဟာနာပရိညာ သင်္ဂဏှာတိ. ပရိဇာနနံ သမတိက္ကမနန္တိ ပရိညာဝါရေပိ ‘‘အပါဒါနေ နိဿက္ကဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အနုသယနဋ္ဌာနတောတိ အနုသယနဋ္ဌာနဟေတု. ‘‘အနနုသယနဋ္ဌာနတော’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. နိမိတ္တာပါဒါနဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ သာနုသယဝါရေ နိမိတ္တဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ ပဇဟနပရိညာဝါရေသု အပါဒါနဘာဝဒဿနတ္ထဉ္စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ရူပဓာတုယာ အရူပဓာတုယာ တတော မာနာနုသယံ ပဇဟတီ’’တိ ပါဠိပဒံ အာဟရိတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ န ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ တတော ကာမရာဂါနုသယံ နပ္ပဇဟတီ’’တိ. ဧဝမာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပရိညာဝါရမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. ဘုမ္မနိဒ္ဒေသေနေဝ ဟေတုအတ္ထေနေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ အတ္ထော.

စတုတ္ထပဉှဝိဿဇ္ဇနေနာတိ ‘‘ယတော ဝါ ပန မာနာနုသယေန သာနုသယော၊ တတော ကာမရာဂါနုသယေန သာနုသယော’’တိ ဧတဿ ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေန. တတ္ထ ဟိ ‘‘ရူပဓာတုယာ အရူပဓာတုယာ’’တိအာဒိနာ သရူပတော အနုသယနဋ္ဌာနာနိ ဒဿိတာနိ. တဒတ္ထေတိ တံ အနုသယနဋ္ဌာနဒဿနံ အတ္ထော ဧတဿာတိ တဒတ္ထော၊ တသ္မိံ တဒတ္ထေ. ‘‘အနုသယဿ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ အယံ ဝါရော အာရဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ ‘‘ယတော’’တိ ဧတေန အနုသယနဋ္ဌာနံ ဝုတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေတွာ. ပမာဒလိခိတံ ဝိယ ဒိဿတိ ဥပ္ပန္န-သဒ္ဒေန ဝတ္တမာနုပ္ပန္နေ ဝုစ္စမာနေ. ယထာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇနဝါရေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ-သဒ္ဒေန ဥပ္ပတ္တိယောဂဒီပကတ္တာ ဥပ္ပတ္တိရဟာ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဥပ္ပတ္တိအရဟေ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ဝိရောဓော. ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘န ဟိ အပရိယာပန္နာနံ အနုသယုပ္ပတ္တိရဟဋ္ဌာနတာ’’တိ၊ သောပိ န ဒေါသော. ယတ္ထ ယတ္ထ ဟိ အနုသယာ ဥပ္ပတ္တိရဟာ၊ တဒေဝ ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ. တထေဝ ဒိဿတီတိ တံ ပမာဒလိခိတံ ဝိယ ဒိဿတီတိ အတ္ထော.

ယတော ဥပ္ပန္နေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ယတော အနုသယနဋ္ဌာနတော ကာမဂါရာနုသယေန ဥပ္ပန္နေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေန ကာမရာဂါနုသယေန ဥပ္ပတ္တိရဟဋ္ဌာနေ နိဿက္ကဝစနံ ကတံ ‘‘ယတော’’တိ. တထာတိ ဧတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘ယတော ဥပ္ပန္နေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဥပ္ပတ္တိရဟဋ္ဌာနတော အနုသယဿ ဥပ္ပတ္တိရဟတာ ဝုတ္တာ၊ တထာ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇနကေနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ သာ ဧဝ ဝုစ္စတီတိ ဒီပေတီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေသု။ပေ။ အာပန္နေနာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇနကော’’တိ ဝုတ္တေ အနုပ္ပဇ္ဇနကော န ဟောတီတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတိ၊ တထာ စ သတိ တေန အနုပ္ပတ္တိ နိစ္ဆိတာတိ ဥပ္ပန္နသဘာဝတာ စ ပကာသိတာ ဟောတီတိ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မေသု။ပေ။ အပနေတီ’’တိ. ‘‘ယော ယတော ကာမရာဂါနုသယေန နိရနုသယော၊ သော တတော မာနာနုသယေန နိရနုသယော’’တိ ပုစ္ဆာယ ‘‘ယတော တတော’’တိ အာဂတတ္တာ ဝိဿဇ္ဇနေ ‘‘သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ပဒဿ နိဿက္ကဝသေနေဝ သက္ကာ ယောဇေတုန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗတ္ထာတိ။ပေ။ န န သမ္ဘဝတီ’’တိ အာဟ. ဘုမ္မတော အညတ္ထာပိ သဒ္ဒဝိဒူ ဣစ္ဆန္တိ၊ ယတော သဗ္ဗေသံ ပါဒကံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထပါဒက’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန နိဿက္ကဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သာနုသယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပဇဟနဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၃၂-၁၉၇. အပ္ပဇဟနသဗ္ဘာဝါတိ အပ္ပဟာနဿ၊ အပ္ပဟီယမာနဿ ဝါ သဗ္ဘာဝါ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ယော ကာမရာဂါနုသယံ ပဇဟတိ၊ န သော မာနာနုသယံ နိရဝသေသတော ပဇဟတိ၊ ယော စ မာနာနုသယံ နိရဝသေသတော ပဇဟတိ၊ န သော ကာမရာဂါနုသယံ ပဇဟတိ ပဂေဝ ပဟီနတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘ယော ဝါ ပန မာနာနုသယံ ပဇဟတိ၊ သော ကာမရာဂါနုသယံ ပဇဟတီတိ? နော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ပဌမပုစ္ဆာယံ ကထန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပန။ပေ။ ဝုတ္တ’’န္တိ. တတ္ထ ပဟာနကရဏမတ္တမေဝါတိ ပဟာနကိရိယာသမ္ဘဝမတ္တမေဝ၊ န နိရဝသေသပ္ပဟာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေ ဌပေတွာတိ ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာနုသယာဒီနံ နိရဝသေသပဇဟနကေ အဋ္ဌမကာဒိကေ ဌပေတွာ. အဝသေသာတိ တဿ တဿ အနုသယဿ နိရဝသေသပ္ပဇဟနကေဟိ အဝသိဋ္ဌာ. တေသု ယေသံ ဧကစ္စေ အနုသယာ ပဟီနာ၊ တေပိ အပ္ပဇဟနသဗ္ဘာဝေနေဝ နပ္ပဇဟန္တီတိ ဝုတ္တာ. န စ ယထာဝိဇ္ဇမာနေနာတိ မဂ္ဂကိစ္စဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနပ္ပကာရေန ပဟာနေန ဝဇ္ဇိတာ ရဟိတာ ဧဝ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ.

ကေသဉ္စီတိ သောတာပန္နသကဒါဂါမိမဂ္ဂသမင်္ဂိသကဒါဂါမီနံ. ပုန ကေသဉ္စီတိ အနာဂါမိအဂ္ဂမဂ္ဂသမင်္ဂိအရဟန္တာနံ. ဥဘယန္တိ ကာမရာဂဝိစိကိစ္ဆာနုသယဒွယံ. သေသာနန္တိ ‘‘သေသာ’’တိ ဝုတ္တာနံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလာနံ. တေသန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ဒွိန္နံ အနုသယာနံ. ဥဘယာပ္ပဇဟနဿာတိ ကာမရာဂဝိစိကိစ္ဆာနုသယာပ္ပဇဟနဿ. ကာရဏံ န ဟောတီတိ ယေသံ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော ပဟီနော၊ တေသံ တဿ ပဟီနတာ၊ ယေသံ ယထာဝုတ္တံ ဥဘယပ္ပဟီနံ၊ တေသံ တဒပ္ပဇဟနဿ ကာရဏံ န ဟောတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘တေသံ ပဟီနတ္တာ ‘နပ္ပဇဟန္တီ’တိ န သက္ကာ ဝတ္တု’’န္တိ. အထ ပန န တတ္ထ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ ယေန ကာရဏဝစနေန ယထာဝုတ္တဒေါသာပတ္တိ သိယာ၊ ကေဝလံ ပန သန္နိဋ္ဌာနေန တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဂဟိတတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ ‘‘ကာမရာဂါနုသယဉ္စ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ၊ ဧဝမ္ပိ ပုစ္ဆိတဿ သံသယတ္ထဿ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ. တထာ စ သတိ ‘‘သေသပုဂ္ဂလာ တဿ အနုသယဿ ပဟီနတ္တာ နပ္ပဇဟန္တီ’’တိ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘န ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တနယေန ကာရဏံ န ဝတ္တဗ္ဗံ ကာရဏဘာဝဿေဝ အဘာဝတော. ‘‘ဥဘယာပ္ပဇဟနဿ ကာရဏံ န ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယထာ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယော ကာမရာဂါနုသယံ။ပေ။ ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ’’တိ အာဟ. တေန ပဟီနာပ္ပဟီနဝသေန ကာရဏံ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ပဟီနာနံယေဝ ပန ဝသေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. သံသယတ္ထသင်္ဂဟိတေတိ သံသယတ္ထေန ပဒေန သင်္ဂဟိတေ. သန္နိဋ္ဌာနပဒသင်္ဂဟိတံ ပန ပဟီယမာနတ္တာ ‘‘နပ္ပဇဟတီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

ပဇဟနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဟီနဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၆၄-၂၇၄. ဖလဋ္ဌဝသေနေဝ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ၊ န မဂ္ဂဋ္ဌဝသေန၊ ကုတော ပုထုဇ္ဇနဝသေန. ကသ္မာ? ဖလက္ခဏေ ဟိ အနုသယာ ပဟီနာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ပဟီယန္တီတိ. တေနေဝါဟ ‘‘မဂ္ဂသမင်္ဂီနံ အဂ္ဂဟိတတံ ဒီပေတီ’’တိ. ပဋိလောမေ ဟိ ပုထုဇ္ဇနဝသေနပိ ဒေသနာ ဂဟိတာ ‘‘ယဿ ဒိဋ္ဌာနုသယော အပ္ပဟီနော၊ တဿ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော အပ္ပဟီနောတိ? အာမန္တာ’’တိအာဒိနာ. အနုသယစ္စန္တပဋိပက္ခေကစိတ္တက္ခဏိကာနန္တိ အနုသယာနံ အစ္စန္တံ ပဋိပက္ခဘူတဧကစိတ္တက္ခဏိကာနံ. မဂ္ဂသမင်္ဂီနန္တိ မဂ္ဂဋ္ဌာနံ. ဧတ္ထ စ အနုသယာနံ အစ္စန္တပဋိပက္ခတာဂ္ဂဟဏေန ဥပ္ပတ္တိရဟတံ ပဋိက္ခိပတိ. န ဟိ တေ အစ္စန္တပဋိပက္ခသမုပ္ပတ္တိတော ပရတော ဥပ္ပတ္တိရဟာ ဟောန္တိ. မဂ္ဂသမင်္ဂိတာဂ္ဂဟဏေန အနုပ္ပတ္တိရဟတာပါဒိတတံ ပဋိက္ခိပတိ. န ဟိ မဂ္ဂက္ခဏေ တေ အနုပ္ပတ္တိရဟတံ အာပါဒိတာ နာမ ဟောန္တိ၊ အထ ခေါ အာပါဒီယန္တီတိ. ဧကစိတ္တက္ခဏိကတာဂ္ဂဟဏေန သန္တာနဗျာပါရံ. တေနာဟ ‘‘န ကောစီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တေတိ မဂ္ဂသမင်္ဂိနော. န ကေဝလံ ပဟီနဝါရေယေဝ၊ အထ ခေါ အညေသုပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အနုသယ။ပေ။ ဂဟိတာ’’တိ အာဟ.

၂၇၅-၂၉၆. ယတ္ထ အနုသယော ဥပ္ပတ္တိရဟော၊ တတ္ထေဝဿ အနုပ္ပတ္တိရဟတာပါဒနန္တိ ‘‘အတ္တနော အတ္တနော ဩကာသေ ဧဝ အနုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ အာပါဒိတော’’တိ အာဟ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ၊ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧတ္ထ နိဝိသမာနာ နိဝိသတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၃) ဝတွာ ပုန ဝုတ္တံ ‘‘စက္ခုံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ၊ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ပဟီယမာနာ ပဟီယတိ၊ ဧတ္ထ နိရုဇ္ဈမာနာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၄). တသ္မာတိ ယသ္မာ တဒေါကာသတ္တမေဝ ကာမဓာတုအာဒိဩကာသတ္တမေဝ အနုသယာနံ ဒီပေန္တိ ပဟီနာပ္ပဟီနဝစနာနိ၊ တသ္မာ. အနောကာသေ တဒုဘယာဝတ္တဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ ယသ္မာ ကာမရာဂပဋိဃာနုသယာနံ ဒွိန္နံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ၊ သော ဧဝ ပဟာနောကာသောတိ သွာယံ တေသံ အညမညံ အနောကာသော၊ တသ္မိံ အနောကာသေ တဒုဘယဿ ပဟာနာပ္ပဟာနဿ နဝတ္တဗ္ဗတာ ဝုတ္တာ. ကာမရာဂါနုသယောကာသေ ဟိ ပဋိဃာနုသယဿ အပ္ပဟီနတ္တာ သော ‘‘တတ္ထ ပဟီနော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ အဋ္ဌိတတ္တာ ပန ‘‘တတ္ထ အပ္ပဟီနော’’တိ စ၊ တသ္မာ အနောကာသေ တဒုဘယာဝတ္တဗ္ဗတာ ဝုတ္တာတိ. တေန သဒ္ဓိံ သမာနောကာသေတိ တေန ကာမရာဂေန သဒ္ဓိံ သမာနောကာသေ. ‘‘သာဓာရဏဋ္ဌာနေ’’တိ ဝုတ္တေ ကာမဓာတုယံ သုခုပေက္ခာသု ပဟီနော နာမ ဟောတိ၊ န သမာနကာလေ ပဟီနော တတိယစတုတ္ထမဂ္ဂဝဇ္ဈတ္တာ ကာမရာဂမာနာနုသယာနံ.

ပဟီနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဓာတုဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၃၂-၃၄၀. အပ္ပဟီနုပ္ပတ္တိရဟဘာဝါ ဣဓ အနုဂမနသယနာနီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မိံ ။ပေ။ အတ္ထော’’တိ အာဟ. ဣဓာပိ ယုတ္တာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပရာမသတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ကာရဏလာဘေ ဥပ္ပတ္တိအရဟတံ ဒဿေတီ’’တိ (ယမ. မူလဋီ. အနုသယယမက ၁). ဆ ပဋိသေဓဝစနာနီတိ တိဿန္နံ ဓာတူနံ စုတူပပါတဝိသိဋ္ဌာနံ ပဋိသေဓနဝသေန ဝုတ္တဝစနာနိ၊ တတော ဧဝ ဓာတုဝိသေသနိဒ္ဓါရဏာနိ န ဟောန္တိ. ပဋိသေဓောတိ ဟိ ဣဓ သတ္တာပဋိသေဓော ဝုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ. အညတ္ထေ ပန န-ကာရေ နာယံ ဒေါသော. ဣမံ နာမ ဓာတုံ. တံမူလိကာသူတိ ပဋိသေဓမူလိကာသု. ဧဝဉှီတိ ‘‘န ကာမဓာတုယာ စုတဿ ကာမဓာတုံ ဥပပဇ္ဇန္တဿာ’’တိအာဒိနာ ပဌမယောဇနာယ သတိ. နကာမဓာတုအာဒီသု ဥပပတ္တိကိတ္တနေနေဝ နကာမဓာတုအာဒိဂ္ဂဟဏေနပိ ဓာတုဝိသေသဿေဝ ဂဟိတတာယ အတ္ထတော ဝိညာယမာနတ္တာ. တေနာဟ ‘‘န ကာမဓာတု။ပေ။ ဝိညာယတီ’’တိ. ဘဉ္ဇိတဗ္ဗာတိ ဝိဘဇိတဗ္ဗာ. ဝိဘာဂေါ ပနေတ္ထ ဒုဝိဓော ဣစ္ဆိတောတိ အာဟ ‘‘ဒွိဓာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော’’တိ. ပုစ္ဆာ စ ဝိဿဇ္ဇနာနိ စ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ. ယထာ အဝုတ္တေ ဘင်္ဂါဘာဝဿ အဝိညာတတ္တာ ‘‘အနုသယာ ဘင်္ဂါ နတ္ထီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တထာ တယိဒံ ‘‘ကတိ အနုသယာ ဘင်္ဂါ’’တိ ဧတဒပေက္ခန္တိ တဒပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပုစ္ဆာပေက္ခဉှိ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ.

ဓာတုဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနုသယယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. စိတ္တယမကံ

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁-၆၂. သရာဂါဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ယဿ သရာဂံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘ယဿ အဝိမုတ္တံ စိတ္တ’’န္တိ ဝါရော၊ တာဝ သင်္ဂဏှာတိ. ကုသလာဒီတိ ပန အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ယဿ ကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘ယဿ သရဏံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ ဝါရော၊ တာဝ သင်္ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ သရာဂါဒိကုသလာဒီဟီတိ သရာဂါဒီဟိ အဝိမုတ္တန္တေဟိ၊ ကုသလာဒီဟိ အရဏန္တေဟိ ပဒေဟိ မိဿကာ ဝါရာ. သုဒ္ဓိကာတိ ကေဝလာ ယထာဝုတ္တသရာဂါဒီဟိ ကုသလာဒီဟိ စ အမိဿကာ. တယော တယောတိ ပုဂ္ဂလဓမ္မဝသေန တယော တယော မဟာဝါရာ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သောဠသ ပုဂ္ဂလဝါရာတိ အာဟ ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပန ဝုတ္တေ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ’’တိ. တတ္ထ တတ္ထ သောဠသဝိဓေ သရာဂါဒိမိဿကစိတ္တေ ဝုတ္တေ ပုဂ္ဂလေ ဧဝ ဧကဇ္ဈံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘သောဠသ ပုဂ္ဂလဝါရာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဓမ္မပုဂ္ဂလဓမ္မဝါရာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. န နိရန္တရံ ဝုတ္တေတိ ဓမ္မေ ပုဂ္ဂလဓမ္မေ စ အနာမသိတွာ သောဠသသုပိ ဌာနေသု နိရန္တရံ ပုဂ္ဂလေ ဧဝ ဝုတ္တေ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ သောဠသ ပုဂ္ဂလဝါရာ န ဝုတ္တာတိ အတ္ထော.

သံသဂ္ဂဝသေနာတိ သံသဇ္ဇနဝသေန ဒေသနာယ ဝိမိဿနဝသေန. အညထာ ဟိ ဥပ္ပါဒနိရောဓာ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတကာလာ စ ကထံ သံသဇ္ဇီယန္တိ. သေသာနမ္ပိ ဝါရာနန္တိ ဥပ္ပါဒုပ္ပန္နဝါရာဒီနံ. တံတံနာမတာတိ ယထာ ‘‘ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ စိတ္တံ ဥပ္ပန္န’’န္တိအာဒိနာ ဥပ္ပါဒဥပ္ပန္နဘာဝါမသနတော ဥပ္ပါဒဥပ္ပန္နဝါရောတိ နာမံ ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတိ၊ ဧဝံ သေသဝါရာနမ္ပီတိ အာဟ ‘‘တံတံနာမတာ ပါဠိအနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၆၃. တထာရူပဿေဝါတိ ပစ္ဆိမစိတ္တသမင်္ဂိနော ဧဝ. တဉ္စ စိတ္တန္တိ တဉ္စ ယထာဝုတ္တက္ခဏံ ပစ္ဆိမစိတ္တံ. ‘‘ဧဝံပကာရ’’န္တိ ဣမဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘင်္ဂက္ခဏသမင်္ဂိမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ နိရုဇ္ဈမာနာကာရဿ ‘‘ဧဝံပကာရ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ.

၆၅-၈၂. ဒွယမေတန္တိ ယံ ‘‘ခဏပစ္စုပ္ပန္နမေဝ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏာပဂမေန ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ နာမ၊ တဒေဝ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပါဒံ ပတ္တတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ အနတီတတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧတံ ဥဘယမ္ပိ. ဧဝံ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ ပကာရန္တရေန ပန သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိနာ ပဌမပက္ခံ ဝိဘာဝေတိ. ဝိဘဇိတဗ္ဗံ သိယာတိ ‘‘ဘင်္ဂက္ခဏေ တံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ၊ နော စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ တံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ စေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စာ’’တိ ဝိဘဇိတဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ ဝိဘတ္တံ. ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ခဏပစ္စုပ္ပန္နေ စိတ္တေ ဝုတ္တနယေန ဥဘယဿပိ လဗ္ဘမာနတ္တာ၊ န စ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ ယေန ပကာရေန သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ’’တိအာဒိမာဟ. ပုဂ္ဂလော ဝုတ္တော၊ ပုဂ္ဂလဝါရော ဟေသောတိ အဓိပ္ပါယော. တဿာတိ ပုဂ္ဂလဿ. န စ ကိဉ္စိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏသမင်္ဂိဘာဝတော. တံ ပန စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယံ စိတ္တသမင်္ဂီ သော ပုဂ္ဂလောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယဒိ အနေကစိတ္တဝသေနာယံ ယမကဒေသနာ ပဝတ္တာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘စိတ္တန္တိ ဟိ။ပေ။ တိဋ္ဌတီ’’တိ. သန္နိဋ္ဌာနဝသေန နိယမော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အညထာ ‘‘နော စ တေသံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ပဋိသေဓော န ယုဇ္ဇေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. တာဒိသန္တိ တထာရူပံ၊ ယဒဝတ္ထော ဥပ္ပန္နဥပ္ပဇ္ဇမာနတာဒိပရိယာယေဟိ ဝတ္တဗ္ဗော ဟောတိ၊ တဒဝတ္ထန္တိ အတ္ထော.

၈၃-၁၁၃. ဣမဿ ပုဂ္ဂလဝါရတ္တာတိ ‘‘ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာန’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ ဣမဿ အတိက္ကန္တကာလဝါရဿ ပုဂ္ဂလဝါရတ္တာ. ပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတောတိ ‘‘ယဿ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ။ပေ။ တဿ စိတ္တ’’န္တိ စိတ္တသမင်္ဂိပုဂ္ဂလော ပုစ္ဆိတောတိ ပုဂ္ဂလဿေဝ ဝိဿဇ္ဇနေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဣတရထာ အညံ ပုစ္ဆိတံ အညံ ဝိဿဇ္ဇိတံ သိယာ. န ကောစိ ပုဂ္ဂလော န ဂဟိတော သဗ္ဗသတ္တာနံ အနိဗ္ဗတ္တစိတ္တတာဘာဝတော. တေ စ ပန သဗ္ဗေ ပုဂ္ဂလာ. နိရုဇ္ဈမာနက္ခဏာတီတစိတ္တာတိ နိရုဇ္ဈမာနက္ခဏာ ဟုတွာ အတီတစိတ္တာ. တထာ ဒုတိယတတိယာတိ ယထာ ပဌမပဉှော အနဝသေသပုဂ္ဂလဝိသယတ္တာ ပဋိဝစနေန ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗော သိယာ၊ တထာ တတော ဧဝ ဒုတိယတတိယပဉှာ ‘‘အာမန္တာ’’ဣစ္စေဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ သိယုန္တိ အတ္ထော. စတုတ္ထော ပန ပဉှော ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ ပုဂ္ဂလဝသေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပစ္ဆိမစိတ္တဿာ’’တိအာဒိံ ဝတွာ တထာ အဝစနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘စိတ္တဝသေန ပုဂ္ဂလဝဝတ္ထာနတော’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ဘင်္ဂက္ခဏေ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏံ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဣမိနာ ဝတ္တမာနဿ စိတ္တဿ ဝသေန ပုဂ္ဂလော ဥပ္ပါဒက္ခဏာတီတစိတ္တော၊ ‘‘အတီတံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏဉ္စ ဝီတိက္ကန္တန္တိ ဘင်္ဂက္ခဏဉ္စ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဣမိနာ ပန အတီတဿ စိတ္တဿ ဝသေန ပုဂ္ဂလော ဥပ္ပါဒက္ခဏာတီတစိတ္တော ဝုတ္တော.

တတ္ထာတိ တေသု ဒွီသု ပုဂ္ဂလေသု. ပုရိမဿာတိ ပဌမံ ဝုတ္တဿ သန္နိဋ္ဌာနပဒသင်္ဂဟိတဿ စိတ္တံ န ဘင်္ဂက္ခဏံ ဝီတိက္ကန္တံ. ‘‘နော စ ဘင်္ဂက္ခဏံ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ပစ္ဆိမဿ ဝီတိက္ကန္တံ စိတ္တံ ဘင်္ဂက္ခဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဘင်္ဂက္ခဏဉ္စ ဝီတိက္ကန္တ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဧဝမာဒိကော ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါတိ ဒုတိယပဉှာဒီသု ဝုတ္တံ သန္ဓာယာဟ. တဿ စိတ္တဿ တံတံခဏဝီတိက္ကမာဝီတိက္ကမဒဿနဝသေနာတိ တဿ တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏဿ ဘင်္ဂက္ခဏဿ စ ယထာရဟံ ဝီတိက္ကမဿ အဝီတိက္ကမဿ စ ဒဿနဝသေန ဒဿိတော ဟောတိ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေါတိ ယောဇနာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ အတိက္ကန္တကာလဝါရေ. ပုဂ္ဂလဝိသိဋ္ဌံ စိတ္တံ ပုစ္ဆိတံ ‘‘ယဿ စိတ္တံ တဿ စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ယဒိပိ ပုဂ္ဂလပ္ပဓာနာ ပုစ္ဆာ ပုဂ္ဂလဝါရတ္တာ. အထာပိ စိတ္တပ္ပဓာနာ ပုဂ္ဂလံ ဝိသေသနဘာဝေန ဂဟေတွာ စိတ္တဿ ဝိသေသိတတ္တာ. ဥဘယထာပိ ဒုတိယပုစ္ဆာယ ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ အနဝသေသပုဂ္ဂလဝိသယတ္တာ. တထာ ပန အဝတွာ ‘‘အတီတံ စိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ကသ္မာ နိရောဓက္ခဏ။ပေ။ ဒဿနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဧသ နယော ‘‘န နိရုဇ္ဈမာန’’န္တိ ဧတ္ထာပီတိ နိရုဇ္ဈမာနံ ခဏံ နိရောဓက္ခဏံ ခဏံ ဝီတိက္ကန္တကာလံ ကိံ တဿ စိတ္တံ န ဟောတီတိ အတ္ထော.

၁၁၄-၁၁၆. သရာဂပစ္ဆိမစိတ္တဿာတိ သရာဂစိတ္တေသု ပစ္ဆိမဿ စိတ္တဿ၊ ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ရာဂသမ္ပယုတ္တစိတ္တေသု ယံ သဗ္ဗပစ္ဆိမံ စိတ္တံ၊ တဿ. သော ပန ပုဂ္ဂလော အနာဂါမီ ဝေဒိတဗ္ဗော. န နိရုဇ္ဈတိ နိရောဓာသမင်္ဂိတာယ. နိရုဇ္ဈိဿတိ ဣဒါနိ နိရောဓံ ပါပုဏိဿတိ. အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ ပန တတော အညံ နုပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဣတရေသန္တိ ယထာဝုတ္တသရာဂပစ္ဆိမစိတ္တသမင်္ဂိံ ဝီတရာဂစိတ္တသမင်္ဂိဉ္စ ဌပေတွာ အဝသေသာနံ ဣတရသေက္ခာနဉ္စေဝ ပုထုဇ္ဇနာနဉ္စ.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

စိတ္တယမကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဓမ္မယမကံ