ရူပဝိဘတ္တိ

ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၅၉၄. ပထဝီအာဒီနံ ဓမ္မာနံ ရုပ္ပနသဘာဝေါ ဝိယ န ဟေတုအာဒိဘာဝေါပိ သာဓာရဏောတိ န ဟေတူသု ဝိဘဇိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇမာနဝိဘာဂဿာ’’တိ. တဿ ပန ဝိဘာဂါဘာဝဒဿနသရူပဒဿနမေဝ နိဒ္ဒေသော. ဧဝဉ္စ ကတွာ နိဗ္ဗာနဿပိ ဝိဘာဂရဟိတတ္တာ ‘‘အသင်္ခတာ ဓာတူ’’တိ ဧတ္တကမေဝ နိဒ္ဒေသဝသေန ဝုတ္တံ.

ယဒိပိ ဟိနောတိ ဧတေန ပတိဋ္ဌာတိ ကုသလာဒိကော ဓမ္မောတိ အလောဘာဒယော ကေဝလံ ဟေတုပဒဝစနီယာ၊ ကာရဏဘာဝသာမညတော ပန မဟာဘူတာဒယောပိ ဟေတု-သဒ္ဒါဘိဓေယျာတိ မူလဋ္ဌဝါစိနာ ဒုတိယေန ဟေတု-သဒ္ဒေန ဝိသေသေတွာ အာဟ ‘‘ဟေတုဟေတူ’’တိ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနတော ကုသလာဒိဓမ္မာနံ မူလတ္ထေန ဥပကာရကဓမ္မာ ‘‘တယော ကုသလဟေတူ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၀၅၉-၁၀၆၀) ပဋ္ဌာနေ စ တေယေဝ ‘‘ဟေတုပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘မူလဟေတု ပစ္စယဟေတူတိ ဝါ အယမတ္ထော’’တိ. ဟိနောတိ ဧတေန၊ ဧတသ္မာ ဝါ ဖလံ ပဝတ္တတီတိ ဟေတု၊ ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတိ ပဝတ္တတီတိ ပစ္စယောတိ ဧဝံ ဟေတုပစ္စယ-သဒ္ဒါနံ အနာနတ္ထတံ သန္ဓာယ ဟေတုသဒ္ဒပရိယာယဘာဝေန ပစ္စယ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဟေတုပစ္စယသဒ္ဒါနံ သမာနတ္ထတ္တာ’’တိ. ဘူတတ္တယနိဿိတာနိ စ မဟာဘူတာနိ စတုမဟာဘူတနိဿိတံ ဥပါဒါရူပန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပံ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗတ္ထ သဗ္ဗာကာရံ စတုမဟာဘူတဟေတုကံ မဟာဘူတာနိ စ အနာမဋ္ဌဘေဒါနိ သာမညတော ဂဟိတာနီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပက္ခန္ဓဿ ဟေတူ’’တိ.

ကမ္မသမာဒါနာနန္တိ သမာဒါနာနံ ကမ္မာနံ၊ သမာဒိယိတွာ ကတကမ္မာနံ ဝါ. အညေသု ပစ္စယေသု ဝိပါကဿ တဏှာဝိဇ္ဇာဒီသု.

‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ကာယဒုစ္စရိတဿ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဌာနဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ကာယဒုစ္စရိတဿ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တေယျ. ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. ဝစီ။ပေ။ မနော။ပေ။ ဝိဇ္ဇတိ။ပေ။ အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ကာယသုစရိတဿ အနိဋ္ဌော အကန္တော အမနာပေါ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တေယျာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၁၊ ဝိဘ. ၈၀၉)၊

‘‘ကမ္မံ သတ္တေ ဝိဘဇတိ၊ ယဒိဒံ ဟီနပဏီတတာယာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၈၉) – ဧဝမာဒိဝစနတော ကမ္မံ ဝိပါကဿ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌတံ နိယမေတီတိ အာဟ ‘‘ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပါကနိယာမကတ္တာ’’တိ. ဂတိဥပဓိကာလပယောဂသမ္ပတ္တိဝိပတ္တိယောယေဝ ဌာနံ ဝိပါကဿ ဩကာသဘာဝတော. န ဟိ တေဟိ ဝိနာ ကောစိ ဝိပါကော နိဗ္ဗတ္တတီတိ. ယထာဝုတ္တဋ္ဌာနေ သတိ အဓိဂန္တဗ္ဗံ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာရမ္မဏံ ‘‘ဂတိ။ပေ။ နိပ္ဖါဒိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိပါကဿ အာရမ္မဏေန ဝိနာ အဘာဝတော အာရမ္မဏမ္ပိ တဿ ပဓာနံ ကာရဏံ. အနညသဘာဝတောတိ ဟေတုအာဒိသဘာဝါဘာဝတော.

ရုပ္ပနံ ရူပံ. တံ အဿ အတ္ထီတိ ဧတ္ထ ‘‘အဿာ’’တိ ဝုစ္စမာနော ပထဝီအာဒိအတ္ထောယေဝ ရုပ္ပတီတိပိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ရုပ္ပနလက္ခဏယုတ္တဿေဝ ရူပီရူပဘာဝတော’’တိ. ဧတံ သဘာဝန္တိ ဧတံ ဥပ္ပန္နဘာဝေ သတိ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျသဘာဝံ ရူပေ နိယမေတိ ရူပဿေဝ တံသဘာဝတ္တာ. န ရူပံ ဧတသ္မိန္တိ ကာလဘေဒဝသေန အတံသဘာဝဿပိ ရူပဿ အတ္ထိတာယ န ရူပံ တတ္ထ နိယန္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အတ္ထိ ဟီတိအာဒိနာ တတ္ထ ရူပဿေဝ နိယန္တဗ္ဗတာဘာဝံယေဝ ဝိဝရတိ. ဧတမေဝါတိအာဒိနာ ဥဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒေသံ သံသန္ဒေတိ. ဧတ္ထ ဧတမေဝ ရူပေ ယထာဝုတ္တသဘာဝံ နိယမေတဗ္ဗံ နိဒ္ဒေသေ ဧဝ-သဒ္ဒေန နိယမေတိ အဝဓာရေတီတိ အတ္ထော. ယထာဝုတ္တော နိယမောတိ ဥပ္ပန္နဘာဝေ သတိ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျဘာဝေါ နိယန္တဗ္ဗတာယ ‘‘နိယမော’’တိ ဝုတ္တော၊ သော ရူပေ အတ္ထိ ဧဝ ရူပဿေဝ တံသဘာဝတ္တာ. ဝိသိဋ္ဌကာလဿ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အဝဓာရဏံယေဝ ဝါ ယထာဝုတ္တော နိယမော၊ သော ရူပေ အတ္ထိယေဝ သမ္ဘဝတိယေဝ၊ န အရူပေ ဝိယ န သမ္ဘဝတီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာလဘေဒန္တိ ကာလဝိသေသံ. အနာမသိတွာတိ အဂ္ဂဟေတွာ. တံ သဗ္ဗန္တိ အနာမဋ္ဌကာလဘေဒံ တတောယေဝ အရူပေဟိ သမာနဝိညေယျသဘာဝံ သဗ္ဗံ ရူပံ. ဥပ္ပန္နန္တိ ဧတေန ကာလဘေဒါမသနေန ဝိသေသေတိ ‘‘ဥပ္ပန္နံ။ပေ။ မေဝါ’’တိ.

ဝတ္တမာနကာလိကံ သဗ္ဗံ ရူပံ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတသဘာဝံ၊ တံ ယထာသကံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျသဘာဝမေဝ၊ န တေဟိ အဝိညေယျံ. နာပိ ဥပ္ပန္နမေဝ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျသဘာဝံ ဧကန္တလက္ခဏနိယမာဘာဝါပတ္တိတောတိ ဧဝံ အဝိပရီတေ အတ္ထေ ဝိဘာဝိတေပိ စောဒကော အဓိပ္ပါယံ အဇာနန္တော ‘‘နနု ဧဝ’’န္တိအာဒိနာ သဗ္ဗဿ သဗ္ဗာရမ္မဏတာပတ္တိံ စောဒေတိ. ဣတရော ‘‘ရူပံ သဗ္ဗံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေတိ. ဧတ္ထ ဧကီဘာဝေန ဂဟေတွာတိ ဣဒံ ‘‘သမ္ပိဏ္ဍေတွာ’’တိ ဧတဿ အတ္ထဝစနံ. ဧကန္တလက္ခဏံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျသဘာဝေါယေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကိဉ္စာပိ ပဉ္စန္နံ ဝိညာဏာနံ ဝိသယန္တရေ အပ္ပဝတ္တနတော န သဗ္ဗဿ သဗ္ဗာရမ္မဏတာ၊ သဗ္ဗဿပိ ပန ရူပဿ ဆဝိညာဏာရမ္မဏဘာဝတော ယထာသကံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျတာယ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျတာဝ အတ္ထိ၊ တံ ဧကတော သင်္ဂဟဏဝသေန ဂဟေတွာ ‘‘ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗံ ရူပံ ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျ’’န္တိ ဝုတ္တံ ယထာ ‘‘အဘိညာပ္ပတ္တံ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ဆဠာရမ္မဏံ ဟောတီ’’တိ. ယထာ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဒိဗ္ဗသောတာဒိအဘိညာပ္ပတ္တဿ ပဉ္စမဇ္ဈာနဿ ဝိသုံ အသဗ္ဗာရမ္မဏတ္တေပိ ဧကန္တလက္ခဏဝသေန ဧကီဘာဝေန ဂဟေတွာ အာရမ္မဏဝသေန ပဌမဇ္ဈာနာဒိတော ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘အဘိညာပ္ပတ္တံ ပဉ္စမဇ္ဈာနံ ဆဠာရမ္မဏံ ဟောတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ အရူပတော ရူပဿ ဝိသယဝသေန ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥပ္ပ ။ပေ။ ဝိညေယျ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. ဆဟိ ဝိညာဏေဟိ ဝိညေယျဘာဝေါ ရူပေ နိယမေတဗ္ဗော၊ န ပန ရူပံ တသ္မိံ နိယမေတဗ္ဗံ၊ အနိယတဒေသော စ ဧဝ-သဒ္ဒေါတိ အဋ္ဌကထာယံ (ဓ. သ. အဋ္ဋ. ၅၉၄) ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ဆဟိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နရူပမေဝါ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ ဒေါသမာဟ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပါဠိယံ ဝိညေယျမေဝါတိ ဧဝ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တော၊ န စ တဿ အဋ္ဌာနယောဇနေန ကာစိ ဣဋ္ဌသိဒ္ဓိ၊ အထ ခေါ အနိဋ္ဌသိဒ္ဓိယေဝ သဗ္ဗရူပဿ ဧကန္တလက္ခဏနိယမာဒဿနတော၊ တသ္မာ. ယထာရုတဝသေနေဝ နိယမေ ဂယှမာနေ ဥပ္ပ။ပေ။ ပတ္တိ နတ္ထိ၊ တတော စ သောတပတိတတာယပိ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ. ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘အရူပတော ဝိဓုရ’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန.

ဉာဏဿ ဝါ ဥတ္တရဿ ပုရိမဉာဏံ ဝတ္ထုကာရဏန္တိ ဉာဏဝတ္ထု. ‘‘သဇာတီ’’တိ ဧတ္ထ သ-ကာရော သမာနသဒ္ဒတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သမာနဇာတိကာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမာနဇာတိတာ စ သမ္မာဝါစာဒီနံ သီလနတ္ထော ဧဝ. ဧတေန သမာနသဘာဝတာ သဇာတိသင်္ဂဟောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာရမ္မဏေ စေတသော အဝိက္ခေပပ္ပဝတ္တိယာ ဥပဋ္ဌာနုဿာဟနာနိ ဝိယ တေသံ အဝိက္ခေပေါပိ အတိသယေန ဥပကာရကောတိ ‘‘အညမညောပကာရဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ အညေသု သဟဇာတဓမ္မေသု ဧတေသံယေဝ သမာဓိက္ခန္ဓသင်္ဂဟော ဒဿိတော. ယံ ပန သစ္စဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၈၉) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါဒီသု (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၆၈) စ ‘‘ဝါယာမသတိယော ကိရိယတော သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အသမာဓိသဘာဝတံ တေသံ သမာဓိဿ ဥပကာရကတ္တဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနေဝ စ တတ္ထ ‘‘သမာဓိယေဝေတ္ထ သဇာတိတော သမာဓိက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတော’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၆၈၊ ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၈၉) ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန သဇာတိသင်္ဂဟောတိ သမာဓိတဒုပကာရကဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိဒေသဝသေန သင်္ဂဟော ဝုတ္တောတိ. အဝိရာဓေတွာ ဝိသယသဘာဝါဝဂ္ဂဟဏံ ပဋိဝေဓော၊ အပ္ပနာ စ အာရမ္မဏေ ဒဠှနိပါတော တဒဝဂါဟောယေဝါတိ ‘‘ပဋိဝေဓသဒိသံ ကိစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ အာရမ္မဏပဋိဝေဓဿ တဒါဟနနပရိယာဟနနမနုဂုဏတာယ သမာနန္တိ ပညာဝိတက္ကာနံ ကိစ္စသရိက္ခတာ ဝုတ္တာ.

ဧကကနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.