၃၄. ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာ

ဧဝံ ကမ္မာကမ္မဝိနိစ္ဆယကထံ ကထေတွာ ဣဒါနိ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထံ ကထေတုံ ‘‘ဣဒါနိ ပကိဏ္ဏကကထာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပကာရေန ကိဏ္ဏာတိ ပကိဏ္ဏာ၊ ဒိဝါသေယျာတိ ကထာ ဝိယ ဝိသုံ ဝိသုံ အပ္ပဝတ္တိတွာ ဧကသ္မိံယေဝ ပရိစ္ဆေဒေ ကရဏဝသေန ပဝတ္တာ ဂဏဘောဇနကထာဒယော. ပကိဏ္ဏကာ သကတ္ထေ က-ပစ္စယဝသေန.

တတြာယံ ပကိဏ္ဏကမာတိကာ –

ဂဏဘောဇနကထာ စ၊ ပရမ္ပရာ စ ဘောဇနာ၊

အနာပုစ္ဆာ ပံသုကူလံ၊ တတော အစ္ဆိန္နစီဝရံ.

ပဋိဘာနစိတ္တံ ဝိပ္ပ-ကတဘောဇနမေဝ စ၊

ဥဒ္ဒိသန္တုဒ္ဒိသာပေန္တာ၊ တိဝဿန္တရိကာ တထာ.

ဒီဃာသနံ ဂိလာနုပ-ဋ္ဌာနံ မရဏဝဏ္ဏကံ၊

အတ္တပါတနမပ္ပစ္စ-ဝေက္ခိတွာ နိသိန္နံ တထာ.

ဒဝါယ သိလာဝိဇ္ဈနံ၊ ဒါယာဠိမ္ပနကံ တထာ၊

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလာဘတံ၊ ဂေါပကဒါနမေဝ စ.

ဓမ္မိကာယာစနာ စေဝ၊ ဥစ္စာရာဒီန ဆဍ္ဍနံ၊

နှာနေ ရုက္ခဃံသနာနိ၊ ဝလိကာဒီန ဓာရဏံ.

ဒီဃကေသာ အာဒါသာဒိ၊ နစ္စာဒျင်္ဂစ္ဆေဒါဒိ စ၊

ပတ္တော သဗ္ဗပံသုကူလံ၊ ပရိဿဝန နဂ္ဂိယံ.

ဂန္ဓပုပ္ဖံ အာသိတ္တကံ၊ မဠောရိကေကဘာဇနံ၊

စေလပတိ ပါဒဃံသီ၊ ဗီဇနီ ဆတ္တမေဝ စ.

နခါလောမာ ကာယဗန္ဓာ၊ နိဝါသနပါရုပနာ၊

ကာဇ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စေဝ၊ ရုက္ခာရောဟနကမ္ပိ စ.

ဆန္ဒာရောပါ လောကာယတာ၊ ခိပိတံ လသုဏံ တထာ၊

န အက္ကမိတဗ္ဗာဒီနိ၊ အဝန္ဒိယာ စ ဝန္ဒိယာ.

ဝန္ဒနာကာရကထာ စ၊ အာသန္ဒာဒိကထာပိ စ၊

ဥစ္စာသနမဟာသနံ၊ ပါသာဒပရိဘောဂကံ.

ဥပါဟနံ ယာနဉ္စေဝ၊ စီဝရံ ဆိန္နစီဝရံ၊

အကပ္ပိယစီဝရဉ္စ၊ စီဝရဿ ဝိစာရဏာ.

ဒဏ္ဍကထိနကဉ္စေဝ၊ ဂဟပတိစီဝရံ တထာ၊

ဆစီဝရံ ရဇနာဒိ၊ အတိရေကဉ္စ စီဝရံ.

အဋ္ဌဝရံ နိသီဒနံ၊ အဓမ္မကမ္မမေဝ စ၊

ဩကာသော သဒ္ဓါဒေယျော စ၊ သန္တရုတ္တရကောပိ စ.

စီဝရနိက္ခေပေါ စေဝ၊ သတ္ထဝတ္ထိကမ္မံ တထာ၊

နဟာပိတော ဒသဘာဂေါ၊ ပါထေယျံ ပဒေသောပိ စ.

သံသဋ္ဌံ ပဉ္စဘေသဇ္ဇံ၊ ဒုတိယံ ဝသာ မူလကံ၊

ပိဋ္ဌံ ကသာဝ ပဏ္ဏဉ္စ၊ ဖလဉ္စ ဇတု လောဏကံ.

စုဏ္ဏံ အမနုဿာဗာဓံ၊ အဉ္ဇနံ နတ္ထုမေဝ စ၊

ဓူမနေတ္တံ တေလပါကံ၊ သေဒံ လောဟိတမောစနံ.

ပါဒဗ္ဘဉ္ဇံ ဂဏ္ဍာဗာဓော၊ ဝိသဉ္စ ဃရဒိန္နကော၊

ဒုဋ္ဌဂဟဏိကော ပဏ္ဍု-ရောဂေါ ဆဝိဒေါသောပိ စ.

အဘိသန္နဒေါသကာယော၊ လောဏသုဝီရကော တထာ၊

အန္တောဝုတ္ထာဒိကထာ စ၊ ဥဂ္ဂဟိတပဋိဂ္ဂဟော.

တတော နိဟတကထာ စ၊ ပုရေဘတ္တပဋိဂ္ဂဟော၊

ဝနဋ္ဌံ ပေါက္ခရဋ္ဌဉ္စ၊ တထာ အကတကပ္ပတံ.

ယာဂုကထာ ဂုဠကထာ၊ မဟာပဒေသမေဝ စ၊

အာနိသံသကထာ စေတိ၊ ပကိဏ္ဏကမှိ အာဂတာ.

ဂဏဘောဇနကထာ

၁. တတ္ထ ဂဏိတဗ္ဗော သင်္ချာတဗ္ဗောတိ ဂဏော၊ ယော ကောစိ သမူဟော၊ ဣဓ ပန စတုဝဂ္ဂါဒိဂဏော အဓိပ္ပေတော. ဘုဉ္ဇတေ ဘောဇနံ၊ ဗျဝဟရဏဘာဝသင်္ခါတာ ဘောဇနကိရိယာ၊ ဂဏဿ ဘောဇနံ ဂဏဘောဇနံ၊ တသ္မိံ. ဂဏဘောဇနေ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဇနကဟေတုမှိ ဘုမ္မဝစနံ. အညတြ သမယာတိ ဂိလာနာဒိသတ္တဝိဓံ သမယံ ဌပေတွာ. ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ဝိညတ္တိံ ကတွာ ဘုဉ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိတော ဂဏဘောဇနံ ဝတ္ထုဝသေနေဝ ပါကဋန္တိ တံ အဝတွာ ‘‘ဂဏဘောဇနံ နာမ ယတ္ထ။ပေ။ နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ နိမန္တနဝသေနေဝဿ ပဒဘာဇနေ ဂဏဘောဇနံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စိ ပန သိက္ခာပဒံ ဝတ္ထုအနုရူပမ္ပိ သိယာတိ ‘‘ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဏဘောဇနံ ဟောတီ’’တိ ကေသဉ္စိ အာသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ တန္နိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဂဏဘောဇနံ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ပသဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကတော ဂဏှန္တီတိ ဧတ္ထ အညမညဿ ဒွါဒသဟတ္ထံ အမုဉ္စိတွာ ဌိတာ ဧကတော ဂဏှန္တိ နာမာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘အမှာကံ စတုန္နမ္ပိ ဘတ္တံ ဒေဟီ’တိ ဝါ ဝိညာပေယျု’’န္တိ ဝစနတော၊ ဟေဋ္ဌာ ‘‘တွံ ဧကဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တံ ဒေဟိ၊ တွံ ဒွိန္နန္တိ ဧဝံ ဝိညာပေတွာ’’တိ ဝစနတော စ အတ္တနော အတ္ထာယ အညေန ဝိညတ္တမ္ပိ သာဒိယန္တဿ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝိညတ္တိတော ပသဝတီတိ ဧတ္ထ ဝိညတ္တိယာ သတိ ဂဏန္တဿ ဧကတော ဟုတွာ ဂဟဏေ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ၊ ဝိသုံ ဂဟဏေ ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တီဟိ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ နာမံ ဂဟေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘောဇနံ ဂဏှထာတိ ဝုတ္တေပိ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဟေဋ္ဌာ အဒ္ဓါနဂမနဝတ္ထုသ္မိံ၊ နာဝါဘိရုဟနဝတ္ထုသ္မိဉ္စ ‘ဣဓေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဘုဉ္ဇထာ’တိ ဝုတ္တေ ယသ္မာ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န ပဋိဂ္ဂဏှိံသု၊ တသ္မာ ‘ဘုဉ္ဇထာ’တိ ဝုတ္တေပိ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိယေဝါ’’တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. ‘‘ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ နာမံ ဂဟေတွာ နိမန္တေတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပန ‘‘ဩဒနံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝါ ‘‘ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝါ ဘောဇနနာမံ ဂဟေတွာဝ ဝုတ္တေ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ၊ န အညထာ. ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဩဒန’’န္တိ ဝါ ‘‘ဘတ္တ’’န္တိ ဝါ ဝတွာဝ တေ ဧဝံ နိမန္တေသုန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဂဏဝသေန ဝါ နိမန္တိတတ္တာ တေ ဘိက္ခူ အပကတညုတာယ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ န ပဋိဂ္ဂဏှိံသူတိ အယံ အမှာကံ ခန္တိ၊ ဝီမံသိတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၁၇-၂၁၈) ပန ‘‘ယေန ကေနစိ ဝေဝစနေနာတိ ဝုတ္တတ္တာ ‘ဘောဇနံ ဂဏှထာ’တိအာဒိသာမညနာမေနပိ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ. ယံ ပန ပါဠိယံ အဒ္ဓါနဂမနာဒိဝတ္ထူသု ‘ဣဓေဝ ဘုဉ္ဇထာ’တိ ဝုတ္တဝစနဿ ကုက္ကုစ္စာယနံ၊ တမ္ပိ ဩဒနာဒိနာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ကုရုန္ဒီဝစနေ ဝိစာရေတီတိ ပဉ္စခဏ္ဍာဒိဝသေန သံဝိဒဟတိ. ဃဋ္ဋေတီတိ အနုဝါတံ ဆိန္ဒိတွာ ဟတ္ထေန၊ ဒဏ္ဍကေန ဝါ ဃဋ္ဋေတိ. သုတ္တံ ကရောတီတိ သုတ္တံ ဝဋ္ဋေတိ. ဝလေတီတိ ဒဏ္ဍကေ ဝါ ဟတ္ထေ ဝါ အာဝဋ္ဋေတိ. ‘‘အဘိနဝဿေဝ စီဝရဿ ကရဏံ ဣဓ စီဝရကမ္မံ နာမ၊ ပုရာဏစီဝရေ သူစိကမ္မံ စီဝရကမ္မံ နာမ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၁၇-၂၁၈) ပန ‘‘အာဂန္တုကပဋ္ဋန္တိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ အနွာဓိံ အာရောပေတွာ ကရဏစီဝရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဌပေတီတိ ဧကံ အန္တံ စီဝရေ ဗန္ဓနဝသေန ဌပေတိ. ပစ္စာဂတံ သိဗ္ဗတီတိ တဿေဝ ဒုတိယအန္တံ ပရိဝတ္တိတွာ အာဟတံ သိဗ္ဗတိ. အာဂန္တုကပဋ္ဋံ ဗန္ဓတီတိ စီဝရေန လဂ္ဂံ ကရောန္တော ပုနပ္ပုနံ တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တေန ဗန္ဓတိ. ဃဋ္ဋေတီတိ ပမာဏေန ဂဟေတွာ ဒဏ္ဍာဒီဟိ ဃဋ္ဋေတိ. သုတ္တံ ကရောတီတိ သုတ္တံ တိဂုဏာဒိဘာဝေန ဝဋ္ဋေတိ. ဝလေတီတိ အနေကဂုဏသုတ္တံ ဟတ္ထေန ဝါ စက္ကဒဏ္ဍေန ဝါ ဝဋ္ဋေတိ ဧကတ္တံ ကရောတိ. ပရိဝတ္တနံ ကရောတီတိ ပရိဝတ္တနဒဏ္ဍယန္တကံ ကရောတိ. ယသ္မိံ သုတ္တဂုဠံ ပဝေသေတွာ ဝေဠုနာဠိကာဒီသု ဌပေတွာ ပရိဗ္ဘမာပေတွာ သုတ္တကောဋိတော ပဋ္ဌာယ အာကဍ္ဎန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂၀၉-၂၁၈) န ‘‘အာဂန္တုကပဋ္ဋံ မောဃသုတ္တေန သိဗ္ဗိတွာ ဌပေန္တိ. တတ္ထ အနုဝါတေ ယထာ ဧကတလံ ဟောတိ၊ တထာ ဟတ္ထေဟိ ဃဋ္ဋေတိ. ဝလေတီတိ အာဝဋ္ဋေတိ. ပရိဝတ္တနန္တိ သုတ္တံ ဂဏှန္တာနံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သုတ္တပရိဝတ္တနံ ကရောတိ၊ ပဋ္ဋံ သိဗ္ဗန္တာနံ သုခသိဗ္ဗနတ္ထံ ပဋ္ဋပရိဝတ္တနဉ္စ၊ နဝစီဝရကာရကော ဣဓာဓိပ္ပေတော၊ န ဣတရော’’တိ ဝုတ္တံ.

အနိမန္တိတစတုတ္ထန္တိ အနိမန္တိတော စတုတ္ထော ယဿ ဘိက္ခုစတုက္ကဿ၊ တံ အနိမန္တိတစတုတ္ထံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. တေနာဟ ‘‘ပဉ္စန္နံ စတုက္ကာန’’န္တိ၊ ‘‘စတုတ္ထေ အာဂတေ န ယာပေန္တီတိ ဝစနတော သစေ အညော ကောစိ အာဂစ္ဆန္တော နတ္ထိ၊ စတ္တာရောယေဝ စ တတ္ထ နိသိန္နာ ယာပေတုံ န သက္ကောန္တိ၊ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဂဏဘောဇနာပတ္တိဇနကနိမန္တနဘာဝတော ‘‘အကပ္ပိယနိမန္တန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သမ္ပဝေသေတွာတိ နိသီဒါပေတွာ. ဂဏော ဘိဇ္ဇတီတိ ဂဏော အာပတ္တိံ န အာပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၂၀) ပန ‘‘သမ္ပဝေသေတွာတိ တေဟိ ယောဇေတွာ. ဂဏော ဘိဇ္ဇတီတိ နိမန္တိတသံဃော န ဟောတီတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

‘‘ယတ္ထ စတ္တာရော ဘိက္ခူ။ပေ။ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ သံသန္ဒနတော ‘‘ဣတရေသံ ပန ဂဏပူရကော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဝိသေသေနာတိ ‘‘ဂိလာနော ဝါ စီဝရကာရကော ဝါ’’တိ အဝိသေသေတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏဝစနေန. တသ္မာတိ အဝိသေသိတတ္တာ.

အဓိဝါသေတွာ ဂတေသူတိ ဧတ္ထ အကပ္ပိယနိမန္တနာဓိဝါသနက္ခဏေ ပုဗ္ဗပယောဂေ ဒုက္ကဋမ္ပိ နတ္ထိ၊ ဝိညတ္တိတော ပသဝနေ ပန ဝိညတ္တိက္ခဏေ ဣတရသိက္ခာပဒေဟိ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘုတွာ ဂတေသူတိ ဧတ္ထ အာဂတေသုပိ ဘောဇနကိစ္စေ နိဋ္ဌိတေ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တာနိ စ တေဟိ ဧကတော န ဂဟိတာနီတိ ယေဟိ ဘောဇနေဟိ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ၊ တာနိ ဘောဇနာနိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကတော န ဂဟိတာနိ ဧကေန ပစ္ဆာ ဂဟိတတ္တာ. မဟာထေရေတိ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. နိမန္တနံ သာဒိယထာတိ နိမန္တနဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဏှထ. ယာနီတိ ကုမ္မာသာဒီနိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကေန ပစ္ဆာ ဂဟိတတ္တာ ဧကတော န ဂဟိတာနိ. ဘတ္တုဒ္ဒေသကေန ပဏ္ဍိတေန ဘဝိတဗ္ဗံ။ပေ။ မောစေတဗ္ဗာတိ ဧတေန ဘတ္တုဒ္ဒေသကေန အကပ္ပိယနိမန္တနေ သာဒိတေ သဗ္ဗေသမ္ပိ သာဒိတံ ဟောတိ၊ ဧကတော ဂဏှန္တာနံ ဂဏဘောဇနာပတ္တိ စ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဒူတဿ ဒွါရေ အာဂန္တွာ ပုန ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝစနဘယေန ‘‘ဂါမဒွါရေ အဋ္ဌတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာတိ အန္တရဝီထိအာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ ဌိတာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ. ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ဃရဒွါရေ ဌပေတွာ ဒီယမာနေပိ ဧသေဝ နယော. နိဝတ္တထာတိ ဝုတ္တေ ပန နိဝတ္တိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘နိဝတ္တထာ’’တိ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပစ္ဆာ ‘‘ဘတ္တံ ဂဏှထာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋတိ.

ပရမ္ပရဘောဇနကထာ

၂. ပရမ္ပရဘောဇနကထာယံ ပန ပရဿ ပရဿ ဘောဇနံ ပရမ္ပရဘောဇနံ. ကိံ တံ? ပဌမံ နိမန္တိတဘတ္တံ ဌပေတွာ အညဿ ဘောဇနကိရိယာ. ပရမ္ပရဘောဇနံ ဂဏဘောဇနံ ဝိယ ဝိညတ္တိတော စ နိမန္တနတော စ န ပသဝတီတိ အာဟ ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနံ ပနာ’’တိအာဒိ. ပန-သဒ္ဒေါ ဝိသေသတ္ထဇောတကော. ဝိကပ္ပနာဝသေနေဝ တံ ဘတ္တံ အသန္တံ နာမ ဟောတီတိ အနုပညတ္တိဝသေန ဝိကပ္ပနံ အဋ္ဌပေတွာ ယထာပညတ္တသိက္ခာပဒမေဝ ဌပိတံ. ပရိဝါရေ (ပရိ. ၈၆) ပန ဝိကပ္ပနာယံ အနုဇာနနမ္ပိ အနုပညတ္တိသဒိသန္တိ ကတွာ ‘‘စတဿော အနုပညတ္တိယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝုတ္တနယံ ပစ္ဆာ ဝဒန္တော ပါဠိယာ သံသန္ဒနတော ပရမ္မုခါဝိကပ္ပနမေဝ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ကေစိ ပန ‘‘တဒါ အတ္တနော သန္တိကေ ဌပေတွာ ဘဂဝန္တံ အညဿ အဘာဝတော ထေရော သမ္မုခါဝိကပ္ပနံ နာကာသိ၊ ဘဂဝတာ စ ဝိသုံ သမ္မုခါဝိကပ္ပနာ န ဝုတ္တာ၊ တထာပိ သမ္မုခါဝိကပ္ပနာပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယမ္ပိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ယော ဘိက္ခု ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု အညတရဿ ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ တုယှံ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ ပဌမနိမန္တနံ အဝိကပ္ပေတွာ ပစ္ဆာ နိမန္တိတကုလေ လဒ္ဓဘိက္ခတော ဧကသိတ္ထမ္ပိ အဇ္ဈောဟရတိ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ပဉ္စဟိ ဘောဇနေဟိ နိမန္တိတဿ ယေန ယေန ပဌမံ နိမန္တိတော၊ တဿ တဿ ဘောဇနတော ဥပ္ပဋိပါဋိယာ အဝိကပ္ပေတွာ ဝါ ပရဿ ပရဿ ဘောဇနံ ပရမ္ပရဘောဇနန္တိ အာဟ ‘‘သစေ ပန မူလနိမန္တနံ ဟေဋ္ဌာ ဟောတိ၊ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ဥပရိ၊ တံ ဥပရိတော ပဋ္ဌာယ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တီ’’တိ. ဟတ္ထံ အန္တော ပဝေသေတွာ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမံ ဂဏှန္တဿ မဇ္ဈေ ဌိတမ္ပိ အန္တောဟတ္ထဂတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဟတ္ထံ ပန။ပေ။ ယထာ ယထာ ဝါ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ. ခီရဿ ရသဿ စ ဘတ္တေန အမိဿံ ဟုတွာ ဥပရိ ဌိတတ္တာ ‘‘ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါ ပိဝတော အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

‘‘မဟာဥပါသကောတိ ဂေဟဿာမိကော. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘အာပတ္တီ’တိ ဝစနေန ကုရုန္ဒိယံ ‘ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝစနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဒွိန္နမ္ပိ အဓိပ္ပါယော မဟာပစ္စရိယံ ဝိဘာဝိတော’’တိ မဟာဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

သဗ္ဗေ နိမန္တေန္တီတိ အကပ္ပိယနိမန္တနဝသေန နိမန္တေန္တိ. ‘‘ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတော၊ တံ ဌပေတွာ အညံ ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ၊ ဧတံ ပရမ္ပရဘောဇနံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ သတိပိ ဘိက္ခာစရိယာယ ပဌမံ လဒ္ဓဘာဝေ ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၂၂၉) ပန ‘‘ခီရံ ဝါ ရသံ ဝါတိ ပဉ္စဘောဇနာမိဿံ ဘတ္တတော ဥပရိ ဌိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဉှိ အဘောဇနတ္တာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ပိဝတောပိ အနာပတ္တိ. တေနာဟ ‘ဘုဉ္ဇန္တေနာ’တိအာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂၂၉) ပန ‘‘ဧတ္ထ ‘မဟာဥပါသကော ဘိက္ခူ နိမန္တေတိ။ပေ။ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ. ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ လဒ္ဓဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ၊ အာပတ္တီ’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝစနတော၊ ‘ကာလဿေဝ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဘုဉ္ဇိမှာ’တိ ပါဠိတော၊ ခန္ဓကေ ‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတြ နိမန္တနေ အညဿ ဘောဇ္ဇယာဂု ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ၊ ယော ဘုဉ္ဇေယျ၊ ယထာဓမ္မော ကာရေတဗ္ဗော’တိ ဝစနတော စ နိမန္တေတွာ ဝါ ပဝေဒေတု အနိမန္တေတွာ ဝါ၊ ပဌမဂဟိတနိမန္တိတဿ ဘိက္ခုနော ပဌမနိမန္တနဘောဇနတော အညံ ယံ ကိဉ္စိ ပရသန္တကံ ဘောဇနံ ပရမ္ပရဘောဇနာပတ္တိံ ကရောတိ. အတ္တနော သန္တကံ၊ သံဃဂဏတော လဒ္ဓံ ဝါ အဂဟဋ္ဌသန္တကံ ဝဋ္ဋတိ၊ နိမန္တနတော ပဌမံ နိဗဒ္ဓတ္တာ ပန နိစ္စဘတ္တာဒိပရသန္တကမ္ပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အနာပုစ္ဆာကထာ

၃. အနာပုစ္ဆာကထာယံ ‘‘ပကတိဝစနေနာတိ ဧတ္ထ ယံ ဒွါဒသဟတ္ထဗ္ဘန္တရေ ဌိတေန သောတုံ သက္ကာ ဘဝေယျ၊ တံ ပကတိဝစနံ နာမ. အာပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ‘အဟံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဃရံ ဂစ္ဆာမီ’တိ ဝါ ‘စာရိတ္တကံ အာပဇ္ဇာမီ’တိ ဝါ ဤဒိသေန ဝစနေန အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန နိမန္တနသာဒိယနံ၊ သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆာ၊ ဘတ္တိယဃရတော အညဃရပ္ပဝေသနံ၊ မဇ္ဈနှိကာနတိက္ကမော၊ သမယဿ ဝါ အာပဒါနံ ဝါ အဘာဝေါတိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနီ’’တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၂၉၈) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပစိတ္တိယ ၂.၂၉၈) ပန ‘‘ပရိယေသိတွာ အာရောစနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တတ္တာ ယော အပရိယေသိတဗ္ဗော ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဒိဿတိ၊ သော သစေပိ ပကတိဝစနဿ သဝနူပစာရံ အတိက္ကမ္မ ဌိတော၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘အပိစ။ပေ။ ယံ ပဿတိ၊ သော အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော’တိအာဒိ. အနာပတ္တိဝါရေ စေတ္ထ အန္တရာရာမာဒီနညေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဝိဟာရတော ဂါမဝီထိံ အနုညာတကာရဏံ ဝိနာ အတိက္ကမန္တဿာပိ အာပတ္တိ ဟောတိ၊ န ပန ဃရူပစာရံ အတိက္ကမန္တဿေဝ. ယံ ပန ပါဠိယံ ‘အညဿ ဃရူပစာရံ ဩက္ကမန္တဿ။ပေ။ ပဌမပါဒံ ဥမ္မာရံ အတိက္ကာမေတီ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဂါမေ ပဝိဋ္ဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ အညဿ ဃရူပစာရံ အနောက္ကမိတွာ ဝီထိမဇ္ဈေနေဝ ဂန္တွာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဃရဒွါရာဘိမုခေ ဌတွာ မနုဿေ ဩလောကေတွာ ဂစ္ဆန္တဿပိ ပါစိတ္တိယမေဝ. တတ္ထ ကေစိ ‘ဝီထိယံ အတိက္ကမန္တဿ ဃရူပစာရဂဏနာယ အာပတ္တိယော’တိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘ယာနိ ကုလာနိ ဥဒ္ဒိဿ ဂတော၊ တေသံ ဂဏနာယာ’တိ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနံ အညတရေန နိမန္တနသာဒိယနံ၊ သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆနာ၊ ဘတ္တိယဃရတော အညဃရူပသင်္ကမနံ၊ မဇ္ဈနှိကာနတိက္ကမော၊ သမယာပဒါနံ အဘာဝေါတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနီ’’တိ. ဝိကာလဂါမပ္ပဝေသနေပိ ‘‘အပရိက္ခိတ္တဿ ဂါမဿ ဥပစာရော အဒိန္နာဒါနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ ဒုတိယလေဍ္ဍုပါတော ဣဓ ဥပစာရောတိ ဒဿေတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. သန္တံ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆနာ၊ အနုညာတကာရဏာဘာဝေါ၊ ဝိကာလေ ဂါမပ္ပဝေသနန္တိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ တီဏိ အင်္ဂါနိ.

ပံသုကူလကထာ

၄. ပံသုကူလကထာယံ အဘိန္နေ သရီရေတိ အဗ္ဘုဏှေ အလ္လသရီရေ. ‘‘အဗ္ဘုဏှေ’’တိ ဣမိနာပိ ဝုတ္တမေဝ ပရိယာယဘေဒမန္တရေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အလ္လသရီရေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝိသဘာဂသရီရေတိ ဣတ္ထိသရီရေ. ဝိသဘာဂသရီရတ္တာ အစ္စာသန္နေန န ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သီသေ ဝါ’’တိအာဒိ. ဝဋ္ဋတီတိ ဝိသဘာဂသရီရေပိ အတ္တနာဝ ဝုတ္တဝိဓိံ ကာတုံ သာဋကဉ္စ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ကေစိ ပန ‘‘ကိဉ္စာပိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဣတ္ထိရူပံ ပန အာမသန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ယထာကမ္မံ ဂတောတိ တတော ပေတတ္တဘာဝတော မတဘာဝံ ဒဿေတိ. အဗ္ဘုဏှေတိ အာသန္နမရဏတာယ သရီရဿ ဥဏှသမင်္ဂိတံ ဒဿေတိ၊ တေနေဝါဟ ‘အလ္လသရီရေ’တိ. ကုဏပသဘာဝံ ဥပဂတမ္ပိ ဘိန္နမေဝ အလ္လဘာဝတော ဘိန္နတ္တာ. ဝိသဘာဂသရီရေတိ ဣတ္ထိသရီရေ. ‘သီသေ ဝါ’တိအာဒိ အဓက္ခကေ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေ ပဒေသေ စိတ္တဝိကာရပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ယတ္ထ ကတ္ထစိ အနာမသန္တေန ကတံ သုကတမေဝ. မတသရီရမ္ပိ ဟိ ယေန ကေနစိ အာကာရေန သဉ္စိစ္စ ဖုသန္တဿ အနာမာသဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝဒန္တိ၊ တံ ယုတ္တမေဝ. န ဟိ အပါရာဇိကဝတ္ထုကေပိ စိတ္တာဒိဣတ္ထိရူပေ ဘဝန္တံ ဒုက္ကဋံ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတေ မတိတ္ထိသရီရေ နိဝတ္တတီ’’တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၃၅) ဝုတ္တ.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ အာစရိယေန အဝုတ္တာပိ ပံသုကူလကထာ ပံသုကူလသာမညေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာ ဟိ စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၄၀) ဧဝံ အာဂတာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ယေ တေ ဘိက္ခူ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယန္တိ၊ တေ ကုက္ကုစ္စာယန္တာ ပံသုကူလံ န သာဒိယန္တိ ‘ဧကံယေဝ ဘဂဝတာ စီဝရံ အနုညာတံ၊ န ဒွေ’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယန္တေန ပံသုကူလမ္ပိ သာဒိယိတုံ၊ တဒုဘယေနပါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္တုဋ္ဌိံ ဝဏ္ဏေမီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘ဧကံယေဝ ဘဂဝတာ စီဝရံ အနုညာတံ၊ န ဒွေတိ တေ ‘ကိရ ဣတရီတရေန စီဝရေနာ’တိ ဧတဿ ‘ဂဟပတိကေန ဝါ ပံသုကူလေန ဝါ’တိ ဧဝံ အတ္ထံ သလ္လက္ခိံသု. တတ္ထ ပန ဣတရီတရေနပီတိ အပ္ပဂ္ဃေနပိ မဟဂ္ဃေနပိ ယေန ကေနစီတိ အတ္ထော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဓုတင်္ဂံ အသမာဒိယိတွာ ဝိနယပံသုကူလမတ္တသာဒိယကေန ဘိက္ခုနာ ဂဟပတိစီဝရမ္ပိ သာဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ပံသုကူလဓုတင်္ဂဓရဿ ပန ဂဟပတိစီဝရံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဂဟပတိစီဝရံ ပဋိက္ခိပါမိ၊ ပံသုကူလိကင်္ဂံ သမာဒိယာမီ’’တိ သမာဒါနတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ကောသလေသု ဇနပဒေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ၊ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ နာဂမေသုံ. ယေ တေ ဘိက္ခူ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ၊ တေ ပံသုကူလာနိ လဘိံသု. ယေ တေ ဘိက္ခူ နာဂမေသုံ၊ တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘အမှာကမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဘာဂံ ဒေထာ’’တိ. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘န မယံ၊ အာဝုသော၊ တုမှာကံ ဘာဂံ ဒဿာမ၊ ကိဿ တုမှေ နာဂမိတ္ထာ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နာဂမေန္တာနံ နာကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ. တတ္ထ နာဂမေသုန္တိ ယာဝ တေ သုသာနတော အာဂစ္ဆန္တိ၊ တာဝ တေ န အစ္ဆိံသု၊ ပက္ကမိံသုယေဝ. နာကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ န အနိစ္ဆာယ ဒါတုံ. ယဒိ ပန ဣစ္ဆန္တိ၊ ဒါတဗ္ဗော.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ကောသလေသု ဇနပဒေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ၊ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ အာဂမေသုံ. ယေ တေ ဘိက္ခူ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ၊ တေ ပံသုကူလာနိ လဘိံသု. ယေ တေ ဘိက္ခူ အာဂမေသုံ၊ တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘အမှာကမ္ပိ၊ အာဝုသာ၊ဧ ဘာဂံ ဒေထာ’’တိ. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘န မယံ၊ အာဝုသော၊ တုမှာကံ ဘာဂံ ဒဿာမ၊ ကိဿ တုမှေ န ဩက္ကမိတ္ထာ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဂမေန္တာနံ အကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ကောသလေသု ဇနပဒေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ပဌမံ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ၊ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာ ဩက္ကမိံသု. ယေ တေ ဘိက္ခူ ပဌမံ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ၊ တေ ပံသုကူလာနိ လဘိံသု. ယေ တေ ဘိက္ခူ ပစ္ဆာ ဩက္ကမိံသု၊ တေ န လဘိံသု. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘အမှာကမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဘာဂံ ဒေထာ’’တိ. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘န မယံ၊ အာဝုသော၊ တုမှာကံ ဘာဂံ ဒဿာမ၊ ကိဿ တုမှေ ပစ္ဆာ ဩက္ကမိတ္ထာ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္ဆာ ဩက္ကန္တာနံ နာကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ကောသလေသု ဇနပဒေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. တေ သဒိသာ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ပံသုကူလာနိ လဘိံသု၊ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ န လဘိံသု. ယေ တေ ဘိက္ခူ န လဘိံသု၊ တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘အမှာကမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဘာဂံ ဒေထာ’’တိ. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘န မယံ၊ အာဝုသော၊ တုမှာကံ ဘာဂံ ဒဿာမ၊ ကိဿ တုမှေ န လဘိတ္ထာ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒိသာနံ ဩက္ကန္တာနံ အကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ.

တတ္ထ အာဂမေသုန္တိ ဥပစာရေ အစ္ဆိံသု. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဂမေန္တာနံ အကာမာ ဘာဂံ ဒါတု’’န္တိ. ဥပစာရေတိ သုသာနဿ အာသန္နပ္ပဒေသေ. ယဒိ ပန မနုဿာ ‘‘ဣဓာဂတာ ဧဝ ဂဏှန္တူ’’တိ ဒေန္တိ၊ သညာဏံ ဝါ ကတွာ ဂစ္ဆန္တိ ‘‘သမ္ပတ္တာ ဂဏှန္တူ’’တိ. သမ္ပတ္တာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပါပုဏာတိ. သစေ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာ၊ ယေန ဂဟိတံ၊ သော ဧဝ သာမီ. သဒိသာ သုသာနံ ဩက္ကမိံသူတိ သဗ္ဗေ သမံ ဩက္ကမိံသု၊ ဧကဒိသာယ ဝါ ဩက္ကမိံသူတိပိ အတ္ထော.

တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ကောသလေသု ဇနပဒေသု အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ ဟောန္တိ. တေ ကတိကံ ကတွာ သုသာနံ ဩက္ကမိံသု ပံသုကူလာယ. ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ ပံသုကူလာနိ လဘိံသု၊ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ န လဘိံသု. ယေ တေ ဘိက္ခူ န လဘိံသု၊ တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘အမှာကမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဘာဂံ ဒေထာ’’တိ. တေ ဧဝမာဟံသု ‘‘န မယံ၊ အာဝုသော၊ တုမှာကံ ဘာဂံ ဒဿာမ၊ ကိဿ တုမှေ န လဘိတ္ထာ’’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကတိကံ ကတွာ ဩက္ကန္တာနံ အကာမာ ဘာဂံ ဒါတုန္တိ. တတ္ထ တေ ကတိကံ ကတွာတိ ‘‘လဒ္ဓံ ပံသုကူလံ သဗ္ဗေ ဘာဇေတွာ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဗဟိမေဝ ကတိကံ ကတွာ. ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာတိ ကိဉ္စိ အဝတွာယေဝ ဆဍ္ဍေတွာ ဂတာ. ဧတေန ‘‘ဘိက္ခူ ဂဏှန္တူ’’တိ ဆဍ္ဍိတေ ဧဝ အကာမာ ဘာဂဒါနံ ဝိဟိတံ၊ ကေဝလံ ဆဍ္ဍိတေ ပန ကတိကာယ အသတိ ဧကတော ဗဟူသု ပဝိဋ္ဌေသု ယေန ဂဟိတံ၊ တေန အကာမာ ဘာဂေါ န ဒါတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. သမာနာ ဒိသာ ပုရတ္ထိမာဒိဘေဒါ ဧတေသန္တိ သဒိသာတိ အာဟ ‘‘ဧကဒိသာယ ဝါ ဩက္ကမိံသူ’’တိ.

အစ္ဆိန္နစီဝရကထာ

၅. အစ္ဆိန္နစီဝရကထာယံ အနုပုဗ္ဗကထာတိ အနုပုဗ္ဗေန ဝိနိစ္ဆယကထာ. သေသပရိက္ခာရာနံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေဟိ ဂဟိတတ္တာ နိဝါသနပါရုပနမေဝ အဝသိဋ္ဌန္တိ အာဟ ‘‘နိဝါသနပါရုပနမတ္တံယေဝ ဟရိတွာ’’တိ. သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ တာဝ အာဂမနဿ ဝါ အနာဂမနဿ ဝါ အဇာနနတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ထေရေဟိ နေဝ တာဝ။ပေ။ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပရေသမ္ပိ အတ္ထာယ လဘန္တီတိ အတ္တနော စီဝရံ ဒဒမာနာ သယံ သာခါဘင်္ဂေန ပဋိစ္ဆာဒေန္တီတိ တေသံ အတ္ထာယပိ ဘဉ္ဇိတုံ လဘန္တိ. ‘‘တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ဤဒိသေသု ဘူတဂါမပါတဗျတာပိ အနုညာတာယေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘နေဝ ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီ’’တိ. န တေသံ ဓာရဏေ ဒုက္ကဋန္တိ တေသံ တိတ္ထိယဓဇာနံ ဓာရဏေပိ ဒုက္ကဋံ နတ္ထိ.

ယာနိ စ နေသံ ဝတ္ထာနိ ဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ထေရာနံ သယမေဝ ဒိန္နတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အစ္ဆိန္နစီဝရဋ္ဌာနေ ဌိတတ္တာ’’တိ. ယဒိ လဒ္ဓိံ ဂဏှာတိ၊ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော နာမ ဟောတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘လဒ္ဓိံ အဂ္ဂဟေတွာ’’တိ. ‘‘နော စေ ဟောတိ၊ သံဃဿ ဝိဟာရစီဝရံ ဝါ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣမိနာ အန္တရာမဂ္ဂေ ပဝိဋ္ဌဝိဟာရတော နိက္ခမိတွာ အညတ္ထ အတ္တနော အဘိရုစိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ ဣမိနာ စ ‘‘ယံ အာဝါသံ ပဌမံ ဥပဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ အန္တရာမဂ္ဂေ ဌိတဝိဟာရမ္ပိ သစေ နဂ္ဂေါ ဟုတွာ ဂစ္ဆတိ၊ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ တတ္ထ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? အနောကာသတ္တာ. တတ္ထ ဟိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အစ္ဆိန္နစီဝရဿ ဝါ။ပေ။ စီဝရံ ဝိညာပေတု’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓေန သံဃိကမ္ပိ စီဝရံ နိဝါသေတုံ ပါရုပိတုဉ္စ အနုဇာနန္တော ‘‘ယံ အာဝါသံ ပဌမံ။ပေ။ ဂဟေတွာ ပါရုပိတု’’န္တိ အာဟ၊ တသ္မာ တတ္ထ အနောကာသတ္တာ ဒုက္ကဋံ န ဝုတ္တံ.

ဝိဟာရစီဝရန္တိ သေနာသနစီဝရံ. စိမိလိကာဟီတိ ပဋပိလောတိကာဟိ. တဿ ဥပရီတိ ဘူမတ္ထရဏဿ ဥပရိ. ဝိဒေသဂတေနာတိ အညံ စီဝရံ အလဘိတွာ ဝိဒေသဂတေန. ဧကသ္မိံ။ပေ။ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ သေသေန ဂဟေတွာ အာဂတတ္တာ ဌပေန္တေန စ သံဃိကပရိဘောဂဝသေနေဝ ဌပိတတ္တာ အညသ္မိံ သေနာသနေ နိယမိတမ္ပိ အညတ္ထ ဌပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ပရိဘောဂေနေဝါတိ အညံ စီဝရံ အလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနေန.

ပရိဘောဂဇိဏ္ဏန္တိ ယထာ တေန စီဝရေန သရီရံ ပဋိစ္ဆာဒေတုံ န သက္ကာ၊ ဧဝံ ဇိဏ္ဏံ. ကပ္ပိယဝေါဟာရေနာတိ ကယဝိက္ကယာပတ္တိတော မောစနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိညာပေန္တဿာ’’တိ ဣမဿေဝ အတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ ‘‘စေတာပေန္တဿ ပရိဝတ္တာပေန္တဿာ’’တိ. အတ္တနော ဓနေန ဟိ ဝိညာပနံ နာမ ပရိဝတ္တနမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. သံဃဝသေန ပဝါရိတာနံ ဝိညာပနေ ဝတ္တံ ဒဿေတိ ‘‘ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သံဃဝသေန ဟိ ပဝါရိတေ သဗ္ဗေသံ သာဓာရဏတ္တာ အဓိကံ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ယံ ပဝါရေတီတိ ယံ ယံ စီဝရာဒိံ ဒဿာမီတိ ပဝါရေတိ. ဝိညာပနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ ဒီယမာနတ္တာ ဝိညာပေတွာ ကိံ ကရိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော. အညဿတ္ထာယာတိ ဧတ္ထပိ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဣဒံ အနုဝတ္တတိယေဝါတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတေ’’တိအာဒိ. ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ၊ သမယာဘာဝေါ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၁၅) ပန ပါဠိယံ ဓမ္မနိမန္တနာတိ သမဏေသု ဝတ္တဗ္ဗာစာရဓမ္မမတ္တဝသေန နိမန္တနာ၊ ဒါတုကာမတာယ ကတနိမန္တနာ န ဟောတီတိ အတ္ထော. တေနေဝ ‘‘ဝိညာပေဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညာတကအပ္ပဝါရိတတော ဟိ ဝိညတ္တိ နာမ ဟောတိ.

‘‘တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ဘူတဂါမဝိကောပနံ အနုညာတန္တိ အာဟ ‘‘နေဝဘူတဂါမပါတဗျတာယာ’’တိအာဒိ. ပဌမံ သုဒ္ဓစိတ္တေန လိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ပစ္ဆာ လဒ္ဓိံ ဂဏှန္တောပိ တိတ္ထိယပက္ကန္တကော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘နိဝါသေတွာပိ လဒ္ဓိ န ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ.

ယံ အာဝါသံ ပဌမံ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဧတ္ထပိ ဝိဟာရစီဝရာဒိအတ္ထာယ ပဝိသန္တေနပိ တိဏာဒီဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ‘‘န တွေဝ နဂ္ဂေန အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ သာမညတော ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ. စိမိလိကာဟီတိ ပဋပိလောတိကာဟိ. ပရိဘောဂေနေဝါတိ အညံ စီဝရံ အလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနေန. ပရိဘောဂဇိဏ္ဏန္တိ ယထာ တံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇိယမာနံ ဩဘဂ္ဂဝိဘဂ္ဂတာယ အသာရုပ္ပံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဇိဏ္ဏံ.

အညဿတ္ထာယာတိ ဧတ္ထပိ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဣဒံ အနုဝတ္တတေဝါတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ဉာတကပဝါရိတေ’’တိအာဒိ. ဣဓ ပန အညဿ အစ္ဆိန္နနဋ္ဌစီဝရဿ အတ္ထာယ အညာတကအပ္ပဝါရိတေ ဝိညာပေန္တဿ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဣတရထာ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဣမိနာ ဝိသေသော န ဘဝေယျ၊ တေနေဝ အနန္တရသိက္ခာပဒေ ဝက္ခတိ ‘‘အဋ္ဌကထာသု (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၂၆) ပန ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ။ပေ။ ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပါဠိယာ န သမေတီ’’တိ စ ‘‘ယသ္မာ ပနိဒံ သိက္ခာပဒံ အညဿတ္ထာယ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ဣဓ ‘အညဿတ္ထာယာ’တိ န ဝုတ္တ’’န္တိ စ. ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ၊ သမယာဘာဝေါ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

‘‘တဉ္စေ အညာတကော ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတာနီ ဝါ ဗဟူဟိ စီဝရေဟိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျ၊ သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗံ၊ တတော စေ ဥတ္တရိ သာဒိယေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣမသ္မိံ တဒုတ္တရိသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၅၂၃) အဘိဟဋ္ဌုန္တိ ဧတ္ထ အဘီတိ ဥပသဂ္ဂေါ၊ ဟရိတုန္တိ အတ္ထော၊ ဂဏှိတုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဝါရေယျာတိ ဣစ္ဆာပေယျ၊ ဣစ္ဆံ ရုစိံ ဥပ္ပါဒေယျ ဝဒေယျ နိမန္တေယျာတိ အတ္ထော. အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေန္တေန ပန ယထာ ဝတ္တဗ္ဗံ. တံ အာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ယာဝတ္တကံ ဣစ္ဆသိ၊ တာဝတ္တကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဧဝမဿ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ယထာ ‘‘နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော’’တိ ဧတ္ထ ဒိသွာတိ အတ္ထော၊ ဧဝမိဓပိ အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာတိ အဘိဟရိတွာ ပဝါရေယျာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကာယာဘိဟာရော ဝါစာဘိဟာရောတိ ဒုဝိဓော အဘိဟာရော. ကာယေန ဝါ ဟိ ဝတ္ထာဒီနိ အဘိဟရိတွာ ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘ယတ္တကံ ဣစ္ဆသိ၊ တတ္တကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒန္တော ပဝါရေယျ၊ ဝါစာယ ဝါ ‘‘အမှာကံ ဒုဿကောဋ္ဌာဂါရံ ပရိပုဏ္ဏံ၊ ယတ္တကံ ဣစ္ဆသိ၊ တတ္တကံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝဒန္တော ပဝါရေယျ၊ တဒုဘယမ္ပိ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ‘‘အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဝုတ္တံ.

သန္တရုတ္တရပရမန္တိ သအန္တရံ ဥတ္တရံ ပရမံ အဿ စီဝရဿာတိ သန္တရုတ္တရပရမံ၊ နိဝါသနေန သဒ္ဓိံ ပါရုပနံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ အဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗန္တိ တတော အဘိဟဋစီဝရတော ဧတ္တကံ စီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ဣတော ပရန္တိ အတ္ထော. ယသ္မာ ပန အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေန တေစီဝရိကေနေဝ ဘိက္ခုနာ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ အညေန အညထာပိ၊ တသ္မာ တံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ တီဏိ နဋ္ဌာနိ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ နယေနဿ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ.

တတြာယံ ဝိနိစ္ဆယော – ယဿ တီဏိ နဋ္ဌာနိ၊ တေန ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ ဧကံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ပါရုပိတွာ အညံ သဘာဂဋ္ဌာနတော ပရိယေသိဿတိ. ယဿ ဒွေ နဋ္ဌာနိ၊ တေန ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ. သစေ ပကတိယာဝ သန္တရုတ္တရေန စရတိ၊ ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ ဧဝံ ဧကံ သာဒိယန္တေနေဝ သမော ဘဝိဿတိ. ယဿ တီသု ဧကံ နဋ္ဌံ၊ န သာဒိတဗ္ဗံ. ယဿ ပန ဒွီသု ဧကံ နဋ္ဌံ၊ ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ. ယဿ ဧကံယေဝ ဟောတိ၊ တဉ္စ နဋ္ဌံ၊ ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ. ဘိက္ခုနိယာ ပန ပဉ္စသုပိ နဋ္ဌေသု ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနိ၊ စတူသု နဋ္ဌေသု ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ၊ တီသု နဋ္ဌေသု ကိဉ္စိ န သာဒိတဗ္ဗံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဒွီသု ဝါ ဧကသ္မိံ ဝါ. ယေန ကေနစိ ဟိ သန္တရုတ္တရပရမတာယ ဌာတဗ္ဗံ၊ တတော ဥတ္တရိ န လဗ္ဘတီတိ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏံ.

သေသကံ အာဟရိဿာမီတိ ဒွေ စီဝရာနိ ကတွာ သေသံ ပုန အာဟရိဿာမီတိ အတ္ထော. န အစ္ဆိန္နကာရဏာတိ ဗာဟုသစ္စာဒိဂုဏဝသေန ဒေန္တိ. ဉာတကာနန္တိအာဒီသု ဉာတကာနံ ဒေန္တာနံ သာဒိယန္တဿ၊ ပဝါရိတာနံ ဒေန္တာနံ သာဒိယန္တဿ၊ အတ္တနော ဓနေန သာဒိယန္တဿ အနာပတ္တီတိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေ ပကတိယာ ဗဟုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ အစ္ဆိန္နကာရဏာ ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပါဠိယာ န သမေတိ. ယသ္မာ ပနိဒံ သိက္ခာပဒံ အညဿတ္ထာယ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ဣဓ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ န ဝုတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. သမုဋ္ဌာနာဒီသု ဣဒမ္ပိ ဆသမုဋ္ဌာနံ၊ ကိရိယံ၊ နောသညာဝိမောက္ခံ၊ အစိတ္တကံ၊ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ၊ ကာယကမ္မဝစီကမ္မံ၊ တိစိတ္တံ၊ တိဝေဒနန္တိ.

သတ္တမေ ပါဠိယံ ပဂ္ဂါဟိကသာလန္တိ ဒုဿဝါဏိဇကာနံ အာပဏံ၊ ‘‘ပဂ္ဂါဟိတသာလ’’န္တိပိ ပဌန္တိ. အဘီတိ ဥပသဂ္ဂေါတိ တဿ ဝိသေသတ္ထာဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဟရိတုန္တိ အတ္ထော’’တိ. ဝရသဒ္ဒဿ ဣစ္ဆာယံ ဝတ္တမာနတ္တာ အာဟ ‘‘ဣစ္ဆာပေယျာ’’တိ. ဒဋ္ဌု ခေမတောတိ ဧတ္ထ ဂါထာဗန္ဓဝသေန အနုနာသိကလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သအန္တရန္တိ အန္တရဝါသကသဟိတံ. ဥတ္တရန္တိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ. အဿ စီဝရဿာတိ သာဒိတဗ္ဗစီဝရဿ. အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေနာတိ အစ္ဆိန္နာနိ သဗ္ဗာနိ တီဏိ စီဝရာနိ အဿာတိ အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရော၊ တေနာတိ အတ္ထော. ယဿ ဟိ အစ္ဆိန္ဒနသမယေ တီဏိ စီဝရာနိ သန္နိဟိတာနိ ဟောန္တိ၊ တာနိ သဗ္ဗာနိ အစ္ဆိန္နာနီတိ သော ‘‘အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရော’’တိ ဝုစ္စတိ. တေနေဝ ‘‘အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေန တေစီဝရိကေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေစီဝရိကေနာတိ ဟိ အစ္ဆိန္ဒနသမယေ တိစီဝရဿ သန္နိဟိတဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဝိနယေ တေစီဝရိကာဘာဝံ၊ ဓုတင်္ဂတေစီဝရိကဘာဝံ ဝါ သန္ဓာယ. ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ‘‘သန္တရုတ္တရပရမံ တေန ဘိက္ခုနာ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တဝိဓိနာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. အညေနာတိ အစ္ဆိန္နအသဗ္ဗစီဝရေန. ယဿ တီသု စီဝရေသု ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ စီဝရာနိ အစ္ဆိန္နာနိ ဟောန္တိ၊ တေနာတိ အတ္ထော. အညထာပီတိ ‘‘သန္တရုတ္တရပရမ’’န္တိ ဝုတ္တဝိဓာနတော အညထာပိ. ယဿ ဟိ တီသု ဒွေ စီဝရာနိ အစ္ဆိန္နာနိ ဟောန္တိ၊ ဧကံ သာဒိတဗ္ဗံ၊ ဧကသ္မိံ အစ္ဆိန္နေ န သာဒိတဗ္ဗန္တိ န တဿ သန္တရုတ္တရပရမသာဒိယနံ သမ္ဘဝတိ. အယမေဝ စ အတ္ထော ပဒဘာဇနေန ဝိဘာဝိတော. တေနာဟ ‘‘တံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတု’’န္တိ.

ကေစိ ပန ‘‘တေစီဝရိကေနာတိ ဝုတ္တတ္တာ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတော တသ္မိံ နဋ္ဌေ ဗဟူနိပိ ဂဟေတုံ လဘတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဒဘာဇနဿ ဟိ အဓိပ္ပါယံ ဒဿေန္တေန ယသ္မာ ပန ‘‘အစ္ဆိန္နသဗ္ဗစီဝရေန။ပေ။ တံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ပဒဘာဇနေ စ န တာဒိသော အတ္ထော ဥပလဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ တံ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. ယမ္ပိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ယဿ အဓိဋ္ဌိတတိစီဝရဿ တီဏိ နဋ္ဌာနီ’’တိ၊ တတ္ထပိ အဓိဋ္ဌိတဂ္ဂဟဏံ သရူပကထနမတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ပန တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿေဝါတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ တထာ အတ္ထဿာသမ္ဘဝတော. န ဟိ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿေဝ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. ပုရိမသိက္ခာပဒေန ဟိ အစ္ဆိန္နစီဝရဿ အညာတကဝိညတ္တိယာ အနုညာတတ္တာ ပမာဏံ အဇာနိတွာ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပမာဏတော သာဒိယနံ အနုဇာနန္တေန ဘဂဝတာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ပရိက္ခာရစောဠိကဿ ဗဟုမ္ပိ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အယမတ္ထော နေဝ ပါဠိယာ သမေတိ၊ န စ ဘဂဝတော အဓိပ္ပါယံ အနုလောမေတိ.

ယဿ တီဏိ နဋ္ဌာနိ၊ တေန ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနီတိ ဧတ္ထ ယဿ တိစီဝရတော အဓိကမ္ပိ စီဝရံ အညတ္ထ ဌိတံ အတ္ထိ၊ တဒါ တဿ စီဝရဿ အလဗ္ဘနီယဘာဝတော တေနပိ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပကတိယာဝ သန္တရုတ္တရေန စရတီတိ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝသေန ဝါ အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိဝသေန ဝါ တတိယဿ အလာဘေန ဝါ စရတိ. ‘‘ဒွေ နဋ္ဌာနီ’’တိ အဓိကာရတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ. ဧကံ သာဒိယန္တေနေဝ သမော ဘဝိဿတီတိ တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ ဒွီသု နဋ္ဌေသု ဧကံ သာဒိယန္တေန သမော ဘဝိဿတိ ဥဘိန္နမ္ပိ သန္တရုတ္တရပရမတာယ အဝဋ္ဌာနတော. ယဿ ဧကံယေဝ ဟောတီတိ အညေန ကေနစိ ကာရဏေန ဝိနဋ္ဌသေသစီဝရံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

‘‘သေသကံ တုမှေဝ ဟောတူတိ ဒေန္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပမာဏယုတ္တံ ဂဏှိဿာမ၊ သေသကံ အာဟရိဿာမာ’’တိ ဝတွာ ဂဟေတွာ ဂမနသမယေပိ ‘‘သေသကမ္ပိ တုမှာကံယေဝ ဟောတူ’’တိ ဝဒန္တိ၊ လဒ္ဓကပ္ပိယမေဝ. ပဝါရိတာနန္တိ အစ္ဆိန္နကာလတော ပုဗ္ဗေယေဝ ပဝါရိတာနံ. ပါဠိယာ န သမေတီတိ သန္တရုတ္တရပရမတော ဥတ္တရိ သာဒိယနေ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ န သမေတိ. သန္တရုတ္တရပရမံ သာဒိယန္တဿ ဟိ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေါယေဝ နတ္ထိ၊ သတိ စ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေ အနာပတ္တိ ယုတ္တာ ဒဿေတုန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကေစိ ပန ‘‘ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ သလ္လေခဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

ယသ္မာ ပနိဒံ။ပေ။ န ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ ဝုစ္စမာနေ အညေသံ အတ္ထာယ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာပိ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ အညဿတ္ထာယ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံ ပညတ္တတ္တာ ဝတ္ထုနာ သံသန္ဒိယမာနံ န သမေတိ. န ဟိ ယံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တသ္မိံယေဝ အနာပတ္တိဝစနံ ယုတ္တန္တိ. ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန တီသုပိ ‘‘ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အတ္တနော သာဒိယနပဋိဗဒ္ဓတာဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ‘အညဿတ္ထာယာ’တိ ဝတ္တုံ ဩကာသောယေဝ နတ္ထိ၊ တသ္မာ န ဝုတ္တ’’န္တိ ကထိတံ. ဣဓ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ အညေသံ အတ္ထာယ ဉာတကပဝါရိတေသု အဓိကံ ဝိညာပေန္တဿ အာပတ္တီတိ စေ? န၊ တတ္ထ ပုရိမသိက္ခာပဒေနေဝ အနာပတ္တိသိဒ္ဓိတော. တတုတ္တရိတာ၊ အစ္ဆိန္နာဒိကာရဏတာ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၅၂၂-၅၂၄) ပန ‘‘ပါဠိယံ ပဂ္ဂါဟိကသာလန္တိ ဒုဿာပဏံ. တဉှိ ဝါဏိဇကေဟိ ဒုဿာနိ ပဂ္ဂဟေတွာ ဒဿနဋ္ဌာနတာယ ‘ပဂ္ဂါဟိကသာလာ’တိ ဝုစ္စတိ. အဿ စီဝရဿာတိ သာဒိတဗ္ဗစီဝရဿ. တေစီဝရိကေနာတိ ဣမိနာ အစ္ဆိန္နတိစီဝရတော အညဿ ဝိဟာရာဒီသု နိဟိတဿ စီဝရဿ အဘာဝံ ဒဿေတိ. ယဒိ ဘဝေယျ၊ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋေယျ၊ တာဝကာလိကံ နိဝါသေတွာ အတ္တနော စီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. တာဝကာလိကမ္ပိ အလဘန္တဿ ဘူတဂါမဝိကောပနံ ကတွာ တိဏပဏ္ဏေဟိ ဆဒနံ ဝိယ ဝိညာပနမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. အညေနာတိ အစ္ဆိန္နအသဗ္ဗစီဝရေန. ‘ဒွေ နဋ္ဌာနီ’တိ အဓိကာရတော ဝုတ္တံ ‘ဒွေ သာဒိတဗ္ဗာနီ’တိ. ပါဠိယာ န သမေတီတိ ‘အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’န္တိ (ပါရာ. ၅၂၆) ဣမာယ ပါဠိယာ န သမေတိ တတုတ္တရိ ဝိညာပနအာပတ္တိပ္ပသင်္ဂေ ဧဝ ဝုတ္တတ္တာ. အညဿတ္ထာယာတိ န ဝုတ္တန္တိ ဣဒံ အညဿတ္ထာယ တတုတ္တရိ ဝိညာပနေ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. တဉ္စ ပါစိတ္တိယံ ယေသံ အတ္ထာယ ဝိညာပေတိ၊ တေသံ ဝါ သိယာ ဝိညာပကဿေဝ ဝါ၊ န တာဝ တေသံ၊ တေဟိ အဝိညာပိတတ္တာ၊ နာပိ ဝိညာပကဿ၊ အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ အဝိညတ္တတ္တာ. တသ္မာ အညဿတ္ထာယ ဝိညာပေန္တဿပိ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ န ဒိဿတိ. ပါဠိယံ ပန ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ အတ္တနော သာဒိယနပဋိဗဒ္ဓတာဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ‘အညဿတ္ထာယာ’တိ အနာပတ္တိဝါရေ န ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ၊ တဉ္စ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတုတ္တရိစီဝရတာ၊ အစ္ဆိန္နာဒိကာရဏတာ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ ဣမာနေတ္ထ စတ္တာရိ အင်္ဂါနီ’’တိ.

ဣဒံ တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝိနိစ္ဆယံ အာစရိယေန အဝုတ္တမ္ပိ အစ္ဆိန္နစီဝရာဓိကာရေယေဝ ပဝတ္တတ္တာ အမှေဟိ ဂဟိတံ၊ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဿ သမယေသု အစ္ဆိန္နစီဝရကာလေ အညာတကာနံ ဝိညာပေတဗ္ဗဘာဝေါ ဘဂဝတာ ဝုတ္တော၊ တေဟိ ဒိန္နစီဝရဿ မတ္တသော ဂဟိတဘာဝေါ တတုတ္တရိသိက္ခာပဒေန ဝုတ္တော. တသ္မာ အစ္ဆိန္နစီဝရအဓိကာရောယေဝ ဟောတီတိ.

စီဝရအစ္ဆိန္ဒနဝိနိစ္ဆယကထာ

ဣတော ပရံ အစ္ဆိန္ဒနသာမညေန စီဝရအစ္ဆိန္ဒနဝိနိစ္ဆယံ ဝက္ခာမ – တတ္ထ ယမ္ပိ တျာဟန္တိ ယမ္ပိ တေ အဟံ. သော ကိရ ‘‘မမ ပတ္တစီဝရဥပါဟနပစ္စတ္ထရဏာနိ ဝဟန္တော မယာ သဒ္ဓိံ စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ အဒါသိ. တေနေဝမာဟ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ. အစ္ဆိန္ဒီတိ ဗလက္ကာရေန အဂ္ဂဟေသိ၊ သကသညာယ ဂဟိတတ္တာ ပနဿ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ ကိလမေတွာ ဂဟိတတ္တာ အာပတ္တိ ပညတ္တာ.

သယံ အစ္ဆိန္ဒတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧကံ စီဝရံ ဧကာဗဒ္ဓါနိ စ ဗဟူနိ အစ္ဆိန္ဒတော ဧကာ အာပတ္တိ၊ ဧကတော အဗဒ္ဓါနိ ဝိသုံ ဝိသုံ ဌိတာနိ ဗဟူနိ အစ္ဆိန္ဒတော၊ ‘‘သင်္ဃာဋိံ အာဟရ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ အာဟရာ’’တိ ဧဝံ အာဟရာပယတော စ ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော. ‘‘မယာ ဒိန္နာနိ သဗ္ဗာနိ အာဟရာ’’တိ ဝဒတောပိ ဧကဝစနေနေဝ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော.

အညံ အာဏာပေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ‘‘စီဝရံ ဂဏှာ’’တိ အာဏာပေတိ၊ ဧကံ ဒုက္ကဋံ. အာဏတ္တော ဗဟူနိ ဂဏှာတိ၊ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. ‘‘သင်္ဃာဋိံ ဂဏှ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတော ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋံ. ‘‘မယာ ဒိန္နာနိ သဗ္ဗာနိ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတော ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော.

အညံ ပရိက္ခာရန္တိ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမံ စီဝရံ ဌပေတွာ ယံ ကိဉ္စိ အန္တမသော သူစိမ္ပိ. ဝေဌေတွာ ဌပိတသူစီသုပိ ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋာနိ. သိထိလဝေဌိတာသု ဧဝံ. ဂါဠှံ ကတွာ ဗဒ္ဓါသု ပန ဧကမေဝ ဒုက္ကဋန္တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. သူစိဃရေ ပက္ခိတ္တာသုပိ ဧသေဝ နယော. ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာ သိထိလဗဒ္ဓဂါဠှဗဒ္ဓေသု တိကဋုကာဒီသု ဘေသဇ္ဇေသုပိ ဧသေဝ နယော.

သော ဝါ ဒေတီတိ ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှာကံယေဝ ဣဒံ သာရုပ္ပ’’န္တိ ဧဝံ ဝါ ဒေတိ. အထ ဝါ ပန ‘‘အာဝုသော၊ မယံ တုယှံ ‘ဝတ္တပဋိပတ္တိံ ကရိဿတိ၊ အမှာကံ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတိ၊ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏိဿတီ’တိ စီဝရံ အဒမှာ၊ သောဒါနိ တွံ န ဝတ္တံ ကရောသိ၊ န ဥပဇ္ဈံ ဂဏှာသိ၊ န ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာသီ’’တိ ဧဝမာဒီဟိ ဝုတ္တော ‘‘ဘန္တေ၊ စီဝရတ္ထာယ မညေ ဘဏထ၊ ဣဒံ ဝေါ စီဝရ’’န္တိ ဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ သော ဝါ ဒေတိ. ဒိသာပက္ကန္တံ ဝါ ပန ဒဟရံ ‘‘နိဝတ္တေထ န’’န္တိ ဘဏတိ၊ သော န နိဝတ္တတိ. ‘‘စီဝရံ ဂဟေတွာ ရုန္ဓထာ’’တိ ဧဝံ စေ နိဝတ္တတိ၊ သာဓု. သစေ ‘‘ပတ္တစီဝရတ္ထာယ မညေ တုမှေ ဘဏထ၊ ဂဏှထ န’’န္တိ ဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ သောယေဝ ဒေတိ. ဝိဗ္ဘန္တံ ဝါ ဒိသွာ ‘‘မယံ တုယှံ ‘ဝတ္တံ ကရိဿတီ’တိ ပတ္တစီဝရံ အဒမှာ၊ သောဒါနိ တွံ ဝိဗ္ဘမိတွာ စရသီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဣတရော ‘‘ဂဏှထ တုမှာကံ ပတ္တစီဝရ’’န္တိ ဒေတိ၊ ဧဝမ္ပိ သော ဝါ ဒေတိ. ‘‘မမ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှန္တဿေဝ တေ ဒေမိ၊ အညတ္ထ ဂဏှန္တဿ န ဒေမိ. ဝတ္တံ ကရောန္တဿေဝ ဒေမိ၊ အကရောန္တဿ န ဒေမိ. ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တဿေဝ ဒေမိ၊ အပရိယာပုဏန္တဿ န ဒေမိ. အဝိဗ္ဘမန္တဿေဝ ဒေမိ၊ ဝိဗ္ဘမန္တဿ န ဒေမီ’’တိ ဧဝံ ပန ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဒဒတော ဒုက္ကဋံ၊ အာဟရာပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတိ. စဇိတွာ ဒိန္နံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ. အယံ သမန္တပါသာဒိကတော ဥဒ္ဓဋဝိနိစ္ဆယော.

ယမ္ပိ တျာဟန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ ကာရဏဝစနံ၊ တသ္မာ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ယံ ကာရဏံ နိဿာယ အဟံ တေ၊ အာဝုသော၊ စီဝရံ အဒါသိံ၊ တံ န ကရောသီ’’တိ ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒီတိ. ယန္တိ ဝါ စီဝရံ ပရာမသတိ. တတ္ထ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ယမ္ပိ တေ အဟံ စီဝရံ အဒါသိံ၊ တံ စီဝရံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကုပိတော အနတ္တမနော အစ္ဆိန္ဒီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

အာဏတ္တော ဗဟူနိ ဂဏှာတိ၊ ဧကံ ပါစိတ္တိယန္တိ ‘‘စီဝရံ ဂဏှာ’’တိ အာဏတ္တိယာ ဧကစီဝရဝိသယတ္တာ ဧကမေဝ ပါစိတ္တိယံ. ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထ အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာနိ. ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယောတိ ဣဒံ အစ္ဆိန္နေသု ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပါစိတ္တိယာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အာဏတ္တိယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပန ဒုက္ကဋံ ဧကမေဝ.

ဧဝန္တိ ဣမိနာ ‘‘ဝတ္ထုဂဏနာယ ဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဣဒံ ပရာမသတိ. ဧသေဝ နယောတိ သိထိလံ ဂါဠှဉ္စ ပက္ခိတ္တာသု အာပတ္တိယာ ဗဟုတ္တံ ဧကတ္တဉ္စ အတိဒိသတိ.

အာဝုသော မယန္တိအာဒီသု ဂဏှိတုကာမတာယ ဧဝံ ဝုတ္တေပိ တေနေဝ ဒိန္နတ္တာ အနာပတ္တိ. အမှာကံ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတီတိ ဣဒံ သာမဏေရဿပိ ဒါနံ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ ကိဉ္စာပိ ပါဠိယံ ‘‘ဘိက္ခုဿ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ဒတွာပိ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အစ္ဆိန္ဒနသမယေ ဥပသမ္ပန္နဘာဝေါယေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏံ. ဒေတီတိ တုဋ္ဌော ဝါ ကုပိတော ဝါ ဒေတိ. ရုဒ္ဓထာတိ နိဝါရေထ. ဧဝံ ပန ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဧဝံ ဒိန္နံ န တာဝ ‘‘တဿ သန္တက’’န္တိ အနဓိဋ္ဌဟိတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဟရာပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ဧဝံ ဒိန္နံ ဘတိသဒိသတ္တာ အာဟရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. စဇိတွာ ဒိန္နန္တိ ဝုတ္တနယေန အဒတွာ အနပေက္ခေန ဟုတွာ တဿေဝ ဒိန္နံ. ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗောတိ သကသညာယ ဝိနာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍံ အဂ္ဃါပေတွာ အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော. ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရတာ၊ သာမံ ဒိန္နတာ၊ သကသညိတာ၊ ဥပသမ္ပန္နတာ၊ ကောဓဝသေန အစ္ဆိန္ဒနံ ဝါ အစ္ဆိန္ဒာပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ. အယံ သာရတ္ထဒီပနီပါဌော (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၆၃၅).

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၆၃၁) ပန ‘‘ယမ္ပိ။ပေ။ အစ္ဆိန္ဒီတိ ဧတ္ထ ယံ တေ အဟံ စီဝရံ အဒါသိံ၊ တံ ‘မယာ သဒ္ဓိံ ပက္ကမိဿတီ’တိ သညာယ အဒါသိံ၊ န အညထာတိ ကုပိတော အစ္ဆိန္ဒီတိ ဧဝံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧကံ ဒုက္ကဋန္တိ ယဒိ အာဏတ္တော အဝဿံ အစ္ဆိန္ဒတိ၊ အာဏတ္တိက္ခဏေ ဧဝ ပါစိတ္တိယံ. ယဒိ န အစ္ဆိန္ဒတိ၊ တဒါ ဧဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာပတ္တိယောတိ ယဒိ အာဏတ္တော အနန္တရာယေန အစ္ဆိန္ဒတိ၊ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ဝတ္ထုဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာပတ္တိယော ပယောဂကရဏက္ခဏေယေဝ အာပတ္တိယာ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော၊ စီဝရံ ပန အစ္ဆိန္နေယေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ. ယဒိ သော န အစ္ဆိန္ဒတိ၊ အာဏတ္တိက္ခဏေ ဧကမေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝမညတ္ထပိ ဤဒိသေသု နယော ဉာတဗ္ဗော. ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတီတိ သာမဏေရဿ ဒါနံ ဒီပေတိ၊ တေန စ သာမဏေရကာလေ ဒတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒတောပိ ပါစိတ္တိယံ ဒီပေတိ. ‘‘ဘိက္ခုဿ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ’’တိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ. အာဟရာပေတုံ ပန ဝဋ္ဋတီတိ ကမ္မေ အကတေ ဘတိသဒိသတ္တာ ဝုတ္တံ. ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမစီဝရတာ၊ သာမံ ဒိန္နတာ၊ သကသညိတာ၊ ဥပသမ္ပန္နတာ၊ ကောဓဝသေန အစ္ဆိန္ဒနံ ဝါ အစ္ဆိန္ဒာပနံ ဝါတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဋိဘာနစိတ္တကထာ

၆. ပဋိဘာနစိတ္တကထာယံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ သုဝိညေယျန္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ၊ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၂၉၉) ပန ‘‘ကရောဟီတိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဏတ္တိယာ ဧဝ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ဒွါရပါလံ ‘ကိံ န ကရောသီ’တိအာဒိနာ ပရိယာယေန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဇာတကပကရဏန္တိ ဇာတကပဋိသံယုတ္တံ ဣတ္ထိပုရိသာဒိ ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အဓိပ္ပေတံ. ‘ပရေဟိ ကာရာပေတု’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓရူပမ္ပိ သယံ ကာတုံ န လဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝိပ္ပကတဘောဇနကထာ

၇. ဝိပ္ပကတဘောဇနကထာယမ္ပိ သာရတ္ထဒီပနီ ဝိမတိဝိနောဒနီ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာသု န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ. ပဌမံ ကတံ ပကတံ၊ ဝိ အနိဋ္ဌိတံ ပကတံ ဝိပ္ပကတံ၊ ဝိပ္ပကတံ ဘောဇနံ ယေန သော ဝိပ္ပကတဘောဇနော၊ ပဌမံ ဘုဉ္ဇိတွာ အနိဋ္ဌိတဘောဇနကိစ္စော ဘိက္ခု. ဝုတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဝိသိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ရိတ္တဟတ္ထမ္ပိ ဥဋ္ဌာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဝိပ္ပကတဘောဇနောယေဝ ဟိ သော ဟောတီ’’တိ၊ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီသုပိ ပီတေသု ခါဒိတေသုပိ ဘတ္တဿ အဘုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌိတဘောဇနကိစ္စော ဟောတိ. ပဝါရိတော ဟောတိ၊ တေန ဝတ္တဗ္ဗောတိ ပဝါရိတေန အာသနာ ဝုဋ္ဌိတေန ဘုဉ္ဇိတုံ အလဘမာနတ္တာ အတ္တနော သန္တိကေ ဥဒကေ အသန္တေ ဝတ္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဥဒ္ဒိသန္တဥဒ္ဒိသာပနကထာ

၈. ဥဒ္ဒိသန္တဥဒ္ဒိသာပနကထာယံ ဥဒ္ဒိသန္တေနာတိ ဥဒ္ဒေသံ ဒေန္တေန၊ ပါဠိံ ဝါစေန္တေနာတိ အတ္ထော. ဥဒ္ဒိသာပေန္တေနာတိ ဥဒ္ဒေသံ ဂဏှန္တေန၊ ပါဠိံ ဝါစာပေန္တေနာတိ အတ္ထော. ဥစ္စတရေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန သမာနာသနံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. နီစတရေပီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

တိဝဿန္တရိကကထာ

၉. တိဝဿန္တရိကကထာယံ တီဏိ ဝဿာနိ တိဝဿံ၊ တီဏိ ဝါ ဝဿာနိ တိဝဿာနိ၊ တိဝဿာနံ အန္တရံ တိဝဿန္တရံ၊ တိဝဿန္တရေ ဌိတောတိ တိဝဿန္တရော၊ တေန တိဝဿန္တရေန၊ အန္တရ-သဒ္ဒေါ မဇ္ဈတ္ထဝါစကော၊ ဏ-ပစ္စယော ဌိတတ္ထေ. တေနာဟ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃၂၀) ‘‘တိဝဿန္တရေနာတိ တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ အန္တော ဌိတေနာ’’တိ. အဋ္ဌကထာယံ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၂၀) ပန သရူပမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘တိဝဿန္တရော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမေ သဗ္ဗေတိ သဗ္ဗေ တိဝိဓာ ဣမေ သမာနာသနိကာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဒီဃာသနကထာ

၁၀. ဒီဃာသနကထာယံ သံဟာရိမံ ဝါတိ သံဟရိတုံ ယုတ္တံ ကဋသာရကာဒိ. အသံဟာရိမံ ဝါတိ သံဟရိတုံ အသက္ကုဏေယျံ ပါသာဏာဒိ အာသနံ. တေနာဟ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၃၂၀) ‘‘ဒီဃာသနံ နာမ မဉ္စပီဌဝိနိမုတ္တံ ယံ ကိဉ္စိ တိဏ္ဏန္နံ ဧကတော သုခံ နိသီဒိတုံ ပဟောတီ’’တိ. ကသ္မာ ပန ‘‘တိဏ္ဏန္နံ ပဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ နနု ဒွိန္နံ ပဟောနကာသနမ္ပိ ဒီဃမေဝါတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ။ပေ။ ဧတ္တကံ ပစ္ဆိမံ ဒီဃာသနန္တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဒွိန္နံ ပဟောနကေ ဟိ အဒီဃာသနေ သမာနာသနိကေဟေဝ သဟ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တိဏ္ဏန္နံ ပဟောနကတော ပဋ္ဌာယ ဂဟိတေ ဒီဃာသနေ ပန အသမာနာသနိကေဟိပိ သဟ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယဒိ ဧဝံ ပဏ္ဍကာဒီဟိပိ သဟ နိသီဒိတုံ ဝဋ္ဋေယျာတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌပေတွာ ပဏ္ဍက’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ အတ္ထော သုဝိညေယျောဝ.

ဂိလာနုပဋ္ဌာနကထာ

၁၁. ဂိလာနုပဋ္ဌာနကထာယံ ပလိပန္နောတိ နိမုဂ္ဂေါ၊ မက္ခိတောတိ အတ္ထော. ဥစ္စာရေတွာတိ ဥက္ခိပိတွာ. သမာနာစရိယကောတိ ဧတ္ထ ‘‘သစေပိ ဧကဿ အာစရိယဿ ဧကော အန္တေဝါသိကော ဟောတိ၊ ဧကော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော၊ ဧတေပိ အညမညံ သမာနာစရိယကာ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ဘေသဇ္ဇံ ယောဇေတုံ အသမတ္ထော ဟောတီတိ ဝေဇ္ဇေန ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဘေသဇ္ဇံ ဂဟေတွာ ဣမိနာ ယောဇေတွာ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တေ တထာ ကာတုံ အသမတ္ထောတိ အတ္ထော. နီဟာတုန္တိ နီဟရိတုံ၊ ဆဍ္ဍေတုန္တိ အတ္ထော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. မဟာဝဂ္ဂ ၂.၃၆၅-၃၆၆) ပန ‘‘ဘူမိယံ ပရိဘဏ္ဍံ အကာသီတိ ဂိလာနေန နိပန္နဘူမိယံ ကိလိဋ္ဌဋ္ဌာနံ ဓောဝိတွာ ဟရိတူပလိတ္တံ ကာရေသီတိ အတ္ထော. ဘေသဇ္ဇံ ယောဇေတုံ အသမတ္ထောတိ ပရေဟိ ဝုတ္တဝိဓိမ္ပိ ကာတုံ အသမတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

မရဏဝဏ္ဏကထာ

၁၂. မရဏဝဏ္ဏကထာယံ မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာတိ ဣမဿ ကာယဿ ဘေဒေန သဂ္ဂပါပနာဓိပ္ပါယတ္တာ အတ္ထတော မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာ. မရဏတ္ထိကဘာဝံ အဇာနန္တာတိ ‘‘ဧဝံ အဓိပ္ပါယိနော မရဏတ္ထိကာ နာမ ဟောန္တီ’’တိ အတ္တနော မရဏတ္ထိကဘာဝံ အဇာနန္တာ. န ဟိ တေ အတ္တနော စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ န ဇာနန္တိ. ဝေါဟာရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝေါဟာရဝသေန၊ မရဏာဓိပ္ပါယဿ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေ ကရုဏာယ အဘာဝတော ကာရုညေန ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရမောစနံ ဝိယ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ယထာယုနာ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ယထာနုသန္ဓိနာတိ ပရိယာယန္တရေန ဝုတ္တံ၊ ယထာနုသန္ဓိနာ ယထာယုပရိစ္ဆေဒေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ ယထာနုသန္ဓိနာတိ ယထာနုပ္ပဗန္ဓေန၊ ယာဝ တသ္မိံ ဘဝေ သန္တာနဿ အနုပ္ပဗန္ဓော အဝိစ္ဆိန္နပဝတ္တိ ဟောတိ၊ တာဝ ဌတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၀) ‘‘ဝေါဟာရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝေါဟာရဝသေန မရဏာဓိပ္ပါယဿ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေ ကရုဏာယ အဘာဝတော၊ ကာရုညေန ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရမောစနံ ဝိယ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘ယထာယုနာ’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ယထာနုသန္ဓိနာတိ ပရိယာယန္တရေန ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၀) ပန ‘‘မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာတိ ဣမဿ ကာယဿ ဘေဒေန သဂ္ဂပါပနာဓိပ္ပါယတ္တာ အတ္ထတော မရဏတ္ထိကာဝ ဟုတွာ. ‘‘ဧဝံအဓိပ္ပါယိနော မရဏတ္ထိကာ နာမ ဟောန္တီ’’တိ အတ္တနော မရဏတ္ထိကဘာဝံ အဇာနန္တာ အာပန္နာ ပါရာဇိကံ. န ဟိ တေ အတ္တနော စိတ္တပ္ပဝတ္တိံ န ဇာနန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဝေါဟာရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝေါဟာရဝသေန၊ သန္နိဋ္ဌာနေ ပနေတံ နတ္ထိ၊ ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရမောစနေ ဝိယ န ဟောတိ. ယထာနုသန္ဓိနာတိ အန္တရာ အမရိတွာတိ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

အတ္တပါတနကထာ

၁၃. အတ္တပါတနကထာယံ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေနာတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန. ဝိသေသာဓိဂမောတိ သမာဓိ ဝိပဿနာ စ. အတိဝိယ ပါကဋတ္တာ ‘‘ဟတ္ထပ္ပတ္တော ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥပစ္ဆိန္ဒတီတိ ဝိသေသာဓိဂမဿ ဝိက္ခေပေါ မာ ဟောတူတိ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ. ဝိသေသာဓိဂမန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မပဋိလာဘံ. ဗျာကရိတွာတိ အာရောစေတွာ. ဥပစ္ဆိန္ဒတိ၊ န ဝဋ္ဋတီတိ ယသ္မာ သဘာဂါနံ လဇ္ဇီဘိက္ခူနံယေဝ အရိယာ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ အာရောစေန္တိ၊ တေ စ ဘိက္ခူ အပ္ပတိရူပါယ အနေသနာယ ပစ္စယံ န ပရိယေသန္တိ၊ တသ္မာ တေဟိ ပရိယေသိတပစ္စယေ ကုက္ကုစ္စံ ဥပ္ပါဒေတွာ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. သဘာဂါနဉှိ ဗျာကတတ္တာ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ န လဘတိ. တေ ဟိ ကပ္ပိယခေတ္တံ အာရောစေန္တိ. တေနေဝ ‘‘သဘာဂါနဉှိ လဇ္ဇီဘိက္ခူနံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဒံ ‘ဥပစ္ဆိန္ဒတိ၊ န ဝဋ္ဋတီ’တိ ဣမဿ ကာရဏံ ဒဿေန္တေန ဝုတ္တ’’န္တိ တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဝိသေသာဓိဂမံ ဗျာကရိတွာတိ ဣဒံ ဝိသေသဿ အဓိဂတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ အဓိဂမန္တရာယံ အာသင်္ကန္တေနေဝ စ အာဟာရုပစ္ဆေဒေါ ကာတဗ္ဗောတိ အနုညာတတ္တာ အဓိဂတေန န ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသေသာဓိဂမံ ဗျာကရိတွာ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ၊ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိံ ပန အရိယာ အတ္တနာ အဓိဂတဝိသေသံ အညေသံ အာရောစေန္တီတိ ဣမိဿာ စောဒနာယ ‘‘သဘာဂါနဉှိ လဇ္ဇီဘိက္ခူနံ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အယမေတ္ထ ယုတ္တတရောတိ အမှာကံ ခန္တိ၊ ဂဏ္ဌိပဒေပိ အယမတ္ထော ဒဿိတောယေဝါတိ.

ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၂-၁၈၃) ‘‘ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေနာတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန. ဝိသေသာဓိဂမောတိ သမာဓိ ဝိပဿနာ စ. ဝိသေသာဓိဂမန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မပဋိလာဘံ. ဗျာကရိတွာတိ အာရောစေတွာ၊ ဣဒဉ္စ ဝိသေသဿ အဓိဂတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဓိဂတဝိသေသာ ဟိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတ္ထံ လဇ္ဇီဘိက္ခူနံ အဝဿံ အဓိဂမံ ဗျာကရောန္တိ၊ အဓိဂတဝိသေသေန ပန အဗျာကရိတွာပိ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အဓိဂမန္တရာယဝိနောဒနတ္ထမေဝ အာဟာရုပစ္ဆေဒဿ အနုညာတတ္တာ တဒဓိဂမေ သော န ကာတဗ္ဗောဝ. ကိံ ပနာဓိဂမံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ သဘာဂါနဉှီတိအာဒီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၁-၁၈၃) ‘‘ဟတ္ထပ္ပတ္တော ဝိယ ဒိဿတိ၊ ‘တဿ ဝိက္ခေပေါ မာ ဟောတူ’တိ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ၊ ဝိသေသာဓိဂမံ ဗျာကရိတွာ တပ္ပဘဝံ သက္ကာရံ လဇ္ဇာယန္တော အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒတိ သဘာဂါနံ ဗျာကတတ္တာ. တေ ဟိ ကပ္ပိယခေတ္တံ အာရောစေန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာနိသိန္နကထာ

၁၄. အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိသိန္နကထာယံ အပ္ပဋိဝေက္ခိတွာတိ အနုပပရိက္ခိတွာ. ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ သင်္ကမန္တီတိ ပစ္ဆာ အာဂတာနံ ဩကာသဒါနတ္ထံ နိသိန္နပါဠိယာ ဥဒ္ဓံ ဝါ အဓော ဝါ ဂစ္ဆန္တိ. ပဋိဝေက္ခဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ ဥပပရိက္ခဏကိစ္စံ နတ္ထိ. ဟေဋ္ဌာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝိဇ္ဇမာနေ သာဋကံ ဝလိံ ဂဏှာတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ ဝလိ န ပညာယတီ’’တိ. ပဋိဝေက္ခဏဉ္စေတံ ဂိဟီနံ သန္တကေယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၀) ‘‘ဟေဋ္ဌာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝိဇ္ဇမာနေ သာဋကံ ဝလိံ ဂဏှာတီတိ အာဟ ‘ယသ္မိံ ဝလိ န ပညာယတီ’တိ. ပဋိဝေက္ခဏဉ္စေတံ ဂိဟီနံ သန္တကေ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယမ္ပိ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၈၀) ‘‘အပ္ပဋိဝေက္ခိတွာတိ အဝိစာရေတွာ. ဟေဋ္ဌိမဘာဂေ ဟိ ကိသ္မိဉ္စိ ဝိဇ္ဇမာနေ ဝလိ ပညာယတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ.

ဒဝါယသိလာဝိဇ္ဈနကထာ

၁၅. ဒဝါယသိလာဝိဇ္ဈနကထာယံ ဒဝါသဒ္ဒေါ ဟသာဓိပ္ပါယဝါစကော. ပဋိပုဗ္ဗဝိဓ-ဓာတု ပဝဋ္ဋနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဟသာဓိပ္ပါယေန ပါသာဏော န ပဝဋ္ဋေတဗ္ဗော’’တိ. သိလာသဒ္ဒဿ ပါသာဏဝါစကတ္တာ သော ဧဝ န ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗောတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘န ကေဝလဉ္စာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ အတ္ထာယ န ဝဋ္ဋေယျာတိ အာဟ ‘‘စေတိယာဒီနံ အတ္ထာယာ’’တိအာဒိ. ဓောဝနဒဏ္ဍကန္တိ ဘဏ္ဍဓောဝနဒဏ္ဍံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၈၂-၁၈၃) ပန ‘‘ဘဏ္ဍကံ ဝါ ဓောဝန္တာတိ စီဝရံ ဝါ ဓောဝန္တာ. ဓောဝနဒဏ္ဍကန္တိ စီဝရဓောဝနဒဏ္ဍ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဒါယာလိမ္ပနကထာ

၁၆. ဒါယာလိမ္ပနကထာယံ အလ္လ။ပေ။ ပါစိတ္တိယန္တိ သုက္ခဋ္ဌာနေပိ အဂ္ဂိံ ပါတေတွာ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အာလိမ္ပေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ဒုက္ကဋန္တိ သုက္ခဋ္ဌာနေ ဝါ သုက္ခံ ‘‘အသုက္ခ’’န္တိ အဝဝတ္ထပေတွာ ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေန္တဿ ဒုက္ကဋံ. ကီဠာဓိပ္ပါယေပိ ဧသေဝ နယော၊ ကီဠာဓိပ္ပါယော စ ပဋပဋာယမာနသဒ္ဒဿာဒဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိပက္ခဘူတော အဂ္ဂိ ပဋဂ္ဂိ. ပရိတ္တကရဏန္တိ အာရက္ခကရဏံ. သယံ ဝါ ဥဋ္ဌိတန္တိ ဝါတေရိတာနံ ဝေဠုအာဒီနံ အညမညသင်္ဃဋ္ဋနေန သမုဋ္ဌိတံ. နိရုပါဒါနောတိ ဣန္ဓနရဟိတော. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၉၀) ပန ‘‘ခိဍ္ဍာဓိပ္ပါယေနပိ ဒုက္ကဋန္တိ သုက္ခတိဏာဒီသု အဂ္ဂိကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အလ္လေသု ပန ကီဠာဓိပ္ပါယေနပိ ကရောန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပဋိပက္ခဘူတော၊ ပဋိမုခံ ဂစ္ဆန္တော ဝါ အဂ္ဂိ ပဋဂ္ဂိ၊ တဿ အလ္လတိဏာဒီသုပိ ဒါနံ အနုညာတံ. တံ ဒေန္တေန ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒါဝဂ္ဂိံ ဒိသွာ ဝိဟာရဿ သမန္တတော ဧကက္ခဏေ အကတွာ ဧကဒေသတော ပဋ္ဌာယ ဝိဟာရဿ သမန္တတော သဏိကံ ဈာပေတွာ ယထာ မဟန္တောပိ အဂ္ဂိ ဝိဟာရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဝိဟာရဿ သမန္တာ အဗ္ဘောကာသံ ကတွာ ပဋဂ္ဂိ ဒါတဗ္ဗော. သော ဍာဝဂ္ဂိနော ပဋိပထံ ဂန္တွာ ဧကတော ဟုတွာ တေန သဟ နိဗ္ဗာတိ. ပရိတ္တကရဏန္တိ သမန္တာ ရုက္ခတိဏာဒိစ္ဆေဒနပရိခါခဏနာဒိအာရက္ခကရဏံ. တေနာဟ ‘တိဏကုဋိကာနံ သမန္တာ ဘူမိတစ္ဆန’န္တိအာဒီ’’တိ၊ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၉၀) ပန ‘‘ပရိတ္တန္တိ ရက္ခဏံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘သမန္တာ ဘူမိတစ္ဆန’န္တိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ.

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလာဘတကထာ

၁၇. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလာဘတကထာယံ နတ္ထိ သဒ္ဓါ ဧတေသူတိ အဿဒ္ဓါ၊ မစ္ဆရိနော၊ တေသု အဿဒ္ဓေသု. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ယုတ္တာနိ ကုလာနိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလာနိ၊ မဇ္ဈေလောပတတိယာတပ္ပုရိသသမာသော၊ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ ဒသဝတ္ထုကာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ယုတ္တကုလာနိ၊ တေသု. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလေသု လဘိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. အသက္ကစ္စကာရီနံ တေသံ သက္ကစ္စကရဏေန၊ အပ္ပဏီတဒါယီနံ တေသံ ပဏီတဒါနေန ဘဝိတဗ္ဗမေတ္ထ ကာရဏေနာတိ ကာရဏံ ဥပပရိက္ခိတွာဝ ဘုဉ္ဇိတုံ ယုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အနုပပရိက္ခိတွာ နေဝ အတ္တနာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ န ပရေသံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ. ယေန ကာရဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသမိဿမ္ပိ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န ကေဝလံ ပိဏ္ဍပါတမေဝါတိ အာဟ ‘‘ယမ္ပီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အပိဟိတဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ဟီ’’တိအာဒိ. တတော အညမ္ပိ ဒဿေတိ ဂန္ဓဟလိဒ္ဒါဒိမက္ခိတောတိအာဒိနာ. တတ္ထပိ ကာရဏံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘သရီရေ ရောဂဋ္ဌာနာနီ’’တိအာဒိ.

ဂေါပကဒါနကထာ

၁၈. ဂေါပကဒါနကထာယံ ပရေသံ သန္တကံ ဂေါပေတိ ရက္ခတီတိ ဂေါပကော၊ တဿ ဒါနံ ဂေါပကဒါနံ၊ ဥယျာနပါလကာဒီဟိ ဘိက္ခူနံ ဒါတဗ္ဗဒါနံ. တတ္ထ ပဏ္ဏံ အာရောပေတွာတိ ‘‘ဧတ္တကေဟေဝ ရုက္ခေဟိ ဧတ္တကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ပဏ္ဏံ အာရောပေတွာ၊ လိခိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိမိတ္တသညံ ကတွာတိ သင်္ကေတံ ကတွာ. ဒါရကာတိ တေသံ ပုတ္တနတ္တာဒယော ဒါရကာ. အညေပိ ယေ ကေစိ ဂေါပကာ ဟောန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ဝုတ္တာ. သဗ္ဗတ္ထပိ ဂိဟီနံ ဂေါပကဒါနေ ယတ္တကံ ဂေါပကာ ဒေန္တိ၊ တတ္တကံ ဂဟေတဗ္ဗံ. သံဃိကေ ပန ယထာပရိစ္ဆေဒမေဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒီပိတတ္တာ ‘‘အတ္ထတော ဧက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ၁.၁၅၆) ‘‘ပဏ္ဏံ အာရောပေတွာတိ ‘ဧတ္တကေ ရုက္ခေ ရက္ခိတွာ တတော ဧတ္တကံ ဂဟေတဗ္ဗ’န္တိ ပဏ္ဏံ အာရောပေတွာ. နိမိတ္တသညံ ကတွာတိ သင်္ကေတံ ကတွာ. ဒါရကာတိ တေသံ ပုတ္တနတ္တာဒယော ယေ ကေစိ ဂေါပေန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ဣဓ ‘ဒါရကာ’တိ ဝုတ္တာ’’တိ၊ ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၅၆) ပန ‘‘အာရာမရက္ခကာတိ ဝိဿတ္ထဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. အဓိပ္ပါယံ ဉတွာတိ ဧတ္ထ ယဿ ဒါနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တံ ဘိက္ခုံ၊ ဘာဂံ ဝါ သာမိကာ န ရက္ခန္တိ န ဒဏ္ဍေန္တိ၊ တဿ ဒါနံ အပ္ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဣဓ သန္နိဋ္ဌာနံ၊ တမ္ပိ ‘န ဝဋ္ဋတိ သံဃိကေ’တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ. အညေသံ အဘာဝန္တိ အညေသံ အာဂန္တုကဘိက္ခူနံ အဘာဝံ. တတ္ထာတိ တာဒိသေ အာဝါသေ. ဘာဇေတွာ ခါဒန္တီတိ အာဂန္တုကာနမ္ပိ သမ္ပတ္တာနံ ဘာဇေတွာ ခါဒန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. စတူသု ပစ္စယေသု သမ္မာ ဥပနေန္တီတိ အမ္ဗဖလာဒီနိ ဝိက္ကိဏိတွာ စီဝရာဒီသု စတူသု ပစ္စယေသု သမ္မာ ဥပနေန္တိ. စီဝရတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒိန္နာတိ ‘‘ဣမေသံ ရုက္ခာနံ ဖလာနိ ဝိက္ကိဏိတွာ စီဝရေသုယေဝ ဥပနေတဗ္ဗာနိ၊ န ဘာဇေတွာ ခါဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧဝံ နိယမေတွာ ဒိန္နာ. တေသုပိ အာဂန္တုကာ အနိဿရာတိ ပစ္စယပရိဘောဂတ္ထာယ နိယမေတွာ ဒိန္နတ္တာ ဘာဇေတွာ ခါဒိတုံ အနိဿရာ. န တေသု။ပေ။ ဌာတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ အာဂန္တုကေဟိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဘာဇေတွာ ခါဒိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေသံ ကတိကာယ ဌာတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဘာဇေတွာ န ခါဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကေသု ရုက္ခေသု ဖလာနိ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဖလာနိ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနံ ဒိဝသာနံ အဗ္ဘန္တရေ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဝါ ‘‘န ကိဉ္စိ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ဝါ ဧဝံ ကတာယ အာဝါသိကာနံ ကတိကာယ အာဂန္တုကေဟိ ဌာတဗ္ဗံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနိဿရာ’’တိ ဝစနေန ဒီပိတောယေဝ အတ္ထော မဟာပစ္စရိယံ ‘‘စတုန္နံ ပစ္စယာန’’န္တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတော. ပရိဘောဂဝသေနေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော၊ ပရိဘောဂဝသေန တမေဝ ဘာဇေတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ဝိဟာရေ၊ ရဋ္ဌေဝါ.

သေနာသနပစ္စယန္တိ သေနာသနဉ္စ တဒတ္ထာယ နိယမေတွာ ဌပိတဉ္စ. လာမကကောဋိယာတိ လာမကံ အာဒိံ ကတွာ၊ လာမကသေနာသနတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေနာသနေပိ တိဏာဒီနိ လာမကကောဋိယာဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနိ၊ သေနာသနပရိက္ခာရာပိ လာမကကောဋိယာဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာ. မူလဝတ္ထုစ္ဆေဒံ ပန ကတွာ န ဥပနေတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? တီသုပိ ဂဏ္ဌိပဒေသု တာဝ ဣဒံ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာနိ သေနာသနာနိ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. လာမကကောဋိယာ ဝိဿဇ္ဇန္တေဟိပိ သေနာသနဘူမိယော န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတီတိ နော ခန္တိ. ဝီမံသိတွာ ယံ ရုစ္စတိ၊ တံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဓမ္မသန္တကေန ဗုဒ္ဓပူဇံ ကာတုံ၊ ဗုဒ္ဓသန္တကေန ဝါ ဓမ္မပူဇံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ န ဝဋ္ဋတီတိ? ‘‘တထာဂတဿ ခေါ ဧတံ၊ ဝါသေဋ္ဌ၊ အဓိဝစနံ ဓမ္မကာယော ဣတိပီ’’တိ စ ‘‘ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မံ ပဿတိ၊ သော မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇) စ ဝစနတော ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ပန ‘‘ဧဝံ သန္တေ ‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မံ ဥပဋ္ဌဟေယျ၊ သော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌဟေယျာ’တိ (မဟာဝ. ၃၆၅) ဝစနတော ဗုဒ္ဓသန္တကေန ဂိလာနဿပိ ဘေသဇ္ဇံ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ အာပဇ္ဇေယျ၊ တသ္မာ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အကာရဏံ. န ဟိ ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မံ ဥပဋ္ဌဟေယျ၊ သော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌဟေယျာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၆၅) ဣမိနာ အတ္တနော စ ဂိလာနဿ စ ဧကသဒိသတာ၊ တဒုပဋ္ဌာနဿ ဝါ သမဖလတာ ဝုတ္တာ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – ‘‘ယော မံ ဩဝါဒါနုသာသနီကရဏေန ဥပဋ္ဌဟေယျ၊ သော ဂိလာနံ ဥပဋ္ဌဟေယျ၊ မမ ဩဝါဒကာရကေန ဂိလာနော ဥပဋ္ဌာတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၆၅). ဘဂဝတော စ ဂိလာနဿ စ ဥပဋ္ဌာနံ ဧကသဒိသန္တိ ဧဝံ ပနေတ္ထ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ‘‘ယော ဝေါ၊ အာနန္ဒ၊ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော၊ သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆) ဝစနတော ‘‘အဟဉ္စ ခေါ ပနိဒါနိ ဧကကောဝ ဩဝဒါမိ အနုသာသာမိ၊ မယိ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဣမာနိ စတုရာသီတိ ဗုဒ္ဓသဟဿာနိ တုမှေ ဩဝဒိဿန္တိ အနုသာသိဿန္တီ’’တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၁၆) ဝုတ္တတ္တာ စ ဗဟုဿုတံ ဘိက္ခုံ ပသံသန္တေန စ ‘‘ယော ဗဟုဿုတော၊ န သော တုမှာကံ သာဝကော နာမ၊ ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဧသ စုန္ဒာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဓမ္မဂရုကတ္တာ စ တထာဂတဿ ပုဗ္ဗနယော ဧဝ ပသတ္ထတရောတိ အမှာကံ ခန္တိ. ဝိမတိဝိနောဒနိယမ္ပိ ‘‘ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ အာဝါသေ. အညေသန္တိ အညေသံ အာဂန္တုကာနံ. တေသုပိ အာဂန္တုကာ အနိဿရာတိ သေနာသနေ နိရန္တရံ ဝသန္တာနံ စီဝရတ္ထာယ ဒါယကေဟိ၊ ဘိက္ခူဟိ ဝါ နိယမေတွာ ဒိန္နတ္တာ ဘာဇေတွာ ခါဒိတုံ အနိဿရာ. အာဂန္တုကေဟိပိ ဣစ္ဆန္တေဟိ တသ္မိံ ဝိဟာရေ ဝဿာနာဒီသု ပဝိသိတွာ စီဝရတ္ထာယ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေသံ ကတိကာယ ဌာတဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗာနိ ဖလာဖလာနိ အဘာဇေတွာ ‘ဧတ္တကေသု ရုက္ခေသု ဖလာနိ ဘာဇေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမ၊ အညေသု ဖလာဖလေဟိ သေနာသနာနိ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာ’တိ ဝါ ‘ပိဏ္ဍပါတာဒိပစ္စယံ သမ္ပာဒေဿာမာ’တိ ဝါ ‘ကိဉ္စိပိ အဘာဇေတွာ စတုပစ္စယတ္ထာယေဝ ဥပနေမာ’တိ ဝါ ဧဝံ သမ္မာ ဥပနေန္တာနံ အာဝါသိကာနံ ကတိကာယ အာဂန္တုကေဟိ ဌာတဗ္ဗံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘အနိဿရာ’တိ ဝစနေန ဒီပိတော ဧဝ အတ္ထော၊ မဟာပစ္စရိယံ ‘စတုန္နံ ပစ္စယာန’န္တိအာဒိနာ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒဿိတော. ပရိဘောဂဝသေနေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝ-သဒ္ဒေါ အဋ္ဌာနပ္ပယုတ္တော၊ ပရိဘောဂဝသေန တမေဝ ဘာဇေတွာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ ဝိဟာရေ၊ ရဋ္ဌေ ဝါ. သေနာသနပစ္စယန္တိ သေနာသနဉ္စ တဒတ္ထာယ နိယမေတွာ ဌပိတဉ္စ. ‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝရသေနာသနာနိ ဌပေတွာ’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပုန ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘မူလဝတ္ထုစ္ဆေဒံ ပန ကတွာ န ဥပနေတဗ္ဗ’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သေနာသနသင်္ခါတဝတ္ထုနော မူလစ္ဆေဒံ ကတွာ သဗ္ဗာနိ သေနာသနာနိ န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော. ကေစိ ပနေတ္ထ ‘ဧကံ ဝါ ဒွေ ဝါ ဝရသေနာသနာနိ ဌပေတွာ လာမကတော ပဋ္ဌာယ ဝိဿဇ္ဇန္တေဟိပိ သေနာသနဘူမိယော န ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗာတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော’တိ ဝဒန္တိ၊ တမ္ပိ ယုတ္တမေဝ ဣမဿပိ အတ္ထဿ အဝဿံ ဝတ္တဗ္ဗတော၊ ဣတရထာ ကေစိ သဟ ဝတ္ထုနာပိ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗံ မညေယျု’’န္တိ.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါရာဇိက ၁၅၃) ‘‘ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ဝိဟာရေ ပရစက္ကာဒိဘယံ အာဂတံ. မူလဝတ္ထုစ္ဆေဒန္တိ ‘သဗ္ဗသေနာသနာနံ ဧတေ ဣဿရာ’တိ ဝစနတော ဣတရေ အနိဿရာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. အယမေဝ ဘိက္ခု ဣဿရောတိ ယတ္ထ သော ဣစ္ဆတိ၊ တတ္ထ အတ္တဉာတဟေတုံ လဘတီတိ ကိရ အတ္ထော၊ အပိ စ ‘ဒဟရော’တိ ဝဒန္တိ. သဝတ္ထုကန္တိ သဟ ဘူမိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ.

ဓမ္မိကာရက္ခယာစနကထာ

၁၉. ဓမ္မိကာရက္ခယာစနကထာယံ ‘‘ဂီဝါယေဝါတိ အာဏတ္တိယာ အဘာဝတော. တေသံ အနတ္ထကာမတာယာတိ ‘စောရော’တိ ဝုတ္တံ မမ ဝစနံ သုတွာ ကေစိ ဒဏ္ဍိဿန္တိ၊ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿန္တီတိ ဧဝံ သညာယ. ဧတေန ကေဝလံ ဘယေန ဝါ ပရိက္ခာရဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဝါ သဟသာ ‘စောရော’တိ ဝုတ္တေ ဒဏ္ဍိတေပိ န ဒေါသောတိ ဒဿေတိ. ရာဇပုရိသာနဉှိ ‘စောရော အယ’န္တိ ဥဒ္ဒိဿကထနေ ဧဝ ဂီဝါ. ဘိက္ခူနံ၊ ပန အာရာမိကာဒီနံ ဝါ သမ္မုခါ ‘အသုကော စောရော ဧဝမကာသီ’တိ ကေနစိ ဝုတ္တဝစနံ နိဿာယ အာရာမိကာဒီသု ရာဇပုရိသာနံ ဝတွာ ဒဏ္ဍာပေန္တေသုပိ ဘိက္ခုဿ န ဂီဝါ ရာဇပုရိသာနံ အဝုတ္တတ္တာ၊ ယေသဉ္စ ဝုတ္တံ၊ တေဟိ သယံ စောရဿ အဒဏ္ဍိတတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘တွံ ဧတဿ သန္တကံ အစ္ဆိန္ဒာ’တိ အာဏတ္တောပိ ဟိ သစေ အညေန အစ္ဆိန္ဒာပေတိ၊ အာဏာပကဿ အနာပတ္တိ ဝိသင်္ကေတတ္တာ. အတ္တနော ဝစနကရန္တိ ဣဒံ သာမီစိဝသေန ဝုတ္တံ. ဝစနံ အကရောန္တာနံ ရာဇပုရိသာနမ္ပိ ‘ဣမိနာ ဂဟိတပရိက္ခာရံ အာဟရာပေဟိ၊ မာ စဿ ဒဏ္ဍံ ကရောဟီ’တိ ဥဒ္ဒိဿ ဝဒန္တဿပိ ဒဏ္ဍေ ဂဟိတေပိ န ဂီဝါ ဧဝ ဒဏ္ဍဂ္ဂဟဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ ‘အသုကဘဏ္ဍံ အဝဟရာ’တိ အာဏာပေတွာ ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ ပုန ပဋိက္ခိပနေ (ပါရာ. ၁၂၁) ဝိယ. ဒါသာဒီနံ သမ္ပဋိစ္ဆနေ ဝိယ တဒတ္ထာယ အဍ္ဍကရဏေ ဘိက္ခူနမ္ပိ ဒုက္ကဋန္တိ အာဟ ‘ကပ္ပိယအဍ္ဍော နာမ၊ န ဝဋ္ဋတီ’တိ. ကေနစိ ပန ဘိက္ခုနာ ခေတ္တာဒိအတ္ထာယ ဝေါဟာရိကာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဍ္ဍေ ကတေပိ တံ ခေတ္တာဒိသမ္ပဋိစ္ဆနေ ဝိယ သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယံ န ဟောတိ ပုဗ္ဗေ ဧဝ သံဃသန္တကတ္တာ. ဘိက္ခုဿေဝ ပန ပယောဂဝသေန အာပတ္တိယော ဟောန္တိ. ဒါသာဒီနမ္ပိ ပန အတ္ထာယ ရက္ခံ ယာစိတုံ ဝေါဟာရိကေန ပုဋ္ဌေန သံဃဿ ဥပ္ပန္နံ ကပ္ပိယက္ကမံ ဝတ္တုံ အာရာမိကာဒီဟိ စ အဍ္ဍံ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ဝိဟာရဝတ္ထာဒိကပ္ပိယအဍ္ဍံ ပန ဘိက္ခုနာ သယမ္ပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၆၇၉) အာဂတော.

ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၆၈၁) ‘‘ဂီဝါတိ ကေဝလံ ဂီဝါ ဧဝ ဟောတိ၊ န ပါရာဇိကံ. ကာရာပေတွာ ဒါတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ သစေ အာဝုဓဘဏ္ဍံ ဟောတိ၊ တဿ ဓာရာ န ကာရာပေတဗ္ဗာ၊ အညေန ပန အာကာရေန သညာပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဥစ္စာရာဒိဆဍ္ဍနကထာ

၂၀. ဥစ္စာရာဒိဆဍ္ဍနကထာယံ အဋ္ဌမေ ဥစ္စာရာဒိဆဍ္ဍနေ ‘‘ဥစ္စာရာဒိဘာဝေါ၊ အနပလောကနံ၊ ဝဠဉ္ဇနဋ္ဌာနံ၊ တိရောကုဋ္ဋပါကာရတာ၊ ဆဍ္ဍနံ ဝါ ဆဍ္ဍာပနံ ဝါတိ ဣမာနိ ပနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ၊ နဝမေ ဟရိတူပရိ ဆဍ္ဍနေ သဗ္ဗေသန္တိ ဘိက္ခုဿ ဘိက္ခုနိယာ စ. ဣဓ ခေတ္တပါလကာ အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာ ဧဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၈၃၀) ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၈၃၀) ပန ‘‘အဋ္ဌမေ ဝဠဉ္ဇိယမာနတိရောကုဋ္ဋာဒိတာ၊ အနပလောကေတွာ ဥစ္စာရာဒီနံ ဆဍ္ဍနာဒီတိ ဒွေ အင်္ဂါနိ. နဝမေ ‘မတ္ထကစ္ဆိန္နနာဠိကေရမ္ပီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဟရိတူပရိ ဆဍ္ဍနမေဝ ပဋိက္ခိတ္တံ. တေနာဟ ‘အနိက္ခိတ္တဗီဇေသူ’တိအာဒိ. ယတ္ထ စ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တတ္ထ ဟရိတေ ဝစ္စာဒိံ ကာတုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. သဗ္ဗေသန္တိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၈၃၂) ပန ‘‘သာမိကေ အပလောကေတွာဝ ဆဍ္ဍေတီတိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ နတ္ထိ၊ ကတ္ထစိ အတ္ထိ၊ အတ္ထိဘာဝေါဝ သေယျော ကိရိယာကိရိယတ္တာ သိက္ခာပဒဿ. ဣဓ ခေတ္တပါလကာ အာရာမာဒိဂေါပကာ စ သာမိကာ ဧဝ. ‘သံဃဿ ခေတ္တေ အာရာမေ စ တတ္ထ ကစဝရံ န ဆဍ္ဍေတဗ္ဗန္တိ ကတိကာ စေ နတ္ထိ၊ ဘိက္ခုဿ ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ၊ န ဘိက္ခုနီနံ. တာသမ္ပိ ဘိက္ခုနိသံဃသန္တကေ ဝုတ္တနယေန ဝဋ္ဋတိ၊ န တတ္ထ ဘိက္ခုဿ. ဧဝံ သန္တေပိ သာရုပ္ပဝသေနေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဘိက္ခုဝိဘင်္ဂေ ပန သေခိယဝဏ္ဏနာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၆၅၁) ‘‘အသဉ္စိစ္စာတိ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တဿ သဟသာ ဥစ္စာရော ဝါ ပဿာဝေါ ဝါ နိက္ခမတိ၊ အသဉ္စိစ္စကတော နာမ၊ အနာပတ္တိ. န ဟရိတေတိ ဧတ္ထ ယမ္ပိ ဇီဝရုက္ခဿ မူလံ ပထဝိယံ ဒိဿမာနံ ဂစ္ဆတိ၊ သာခါ ဝါ ဘူမိလဂ္ဂါ ဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗံ ဟရိတသင်္ခါတမေဝ၊ ခန္ဓေ နိသီဒိတွာ အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနေ ပါတေတုံ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ သဟသာ နိက္ခမတိ၊ ဂိလာနဋ္ဌာနေ ဌိတော ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. အပ္ပဟရိတေ ကတောတိ အပ္ပဟရိတံ အလဘန္တေန တိဏဏ္ဍုပကံ ဝါ ပလာလဏ္ဍုပကံ ဝါ ဌပေတွာ ကတောပိ ပစ္ဆာ ဟရိတံ ဩတ္ထရတိ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ‘ခေဠေန စေတ္ထ သိင်္ဃာဏိကာပိ သင်္ဂဟိတာ’တိ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ. န ဥဒကေတိ ဧတံ ပရိဘောဂဥဒကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဝစ္စကုဋိသမဥဒ္ဒါဒိဥဒကေသု ပန အပရိဘောဂေသု အနာပတ္တိ. ဒေဝေ ဝဿန္တေ သမန္တတော ဥဒကောဃော ဟောတိ၊ အနုဒကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ နိက္ခမတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ ဧတာဒိသေ ကာလေ အနုဒကဋ္ဌာနံ အလဘန္တေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿံ ဝဏ္ဏနာယံ ဝိမတိဝိနောဒနိယဉ္စ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၂.၆၅၂) ‘‘ခေဠေန စေတ္ထ သိင်္ဃာဏိကာပိ သင်္ဂဟိတာတိ ဧတ္ထ ဥဒကဂဏ္ဍုသကံ ကတွာ ဥစ္ဆုကစဝရာဒိဉ္စ မုခေနေဝ ဟရိတုံ ဥဒကေသု ဆဍ္ဍေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ အတ္ထိ – ‘‘ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကေသု ပန အပရိဘောဂေသု အနာပတ္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သန္တေ နဒီဇာတဿရာဒီသု အာပတ္တိ ဝါ အနာပတ္တိ ဝါတိ. တတ္ထ သမုဒ္ဒါဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နဒီဇာတဿရာပိ သင်္ဂဟိတာဝ၊ တသ္မာ အနာပတ္တီတိ စေ? န စေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဒိ ဟိ သမုဒ္ဒါဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန နဒီဇာတဿရာပိ သင်္ဂဟိတာ၊ ဧဝံ သတိ ဋီကာစရိယာ ဝဒေယျုံ၊ န ပန ဝဒန္တိ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကေသူ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝဒေယျ၊ တထာ ပန အဝတွာ ‘‘အပရိဘောဂေသူ’’တိ ဟေတုမန္တဝိသေသနပဒမ္ပိ ဂဟိတံ. တေန ဉာယတိ ‘‘အာဒိသဒ္ဒေန အပရိဘောဂါနိ စန္ဒနိကာဒိဥဒကာနိ ဧဝ ဂဟိတာနိ၊ န ပရိဘောဂါနိ နဒီဇာတဿရာဒိဥဒကာနီ’’တိ. တေန စ ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကာနိ အပရိဘောဂတ္တာ အနာပတ္တိကရာနိ ဟောန္တိ၊ နဒီဇာတဿရာဒိဥဒကာနိ ပန ပရိဘောဂတ္တာ အာပတ္တိကရာနီတိ. ကထံ ပန ‘‘အပရိဘောဂေသူ’’တိ ဣမဿ ပဒဿ ဟေတုမန္တပဒဘာဝေါ ဇာနိတဗ္ဗောတိ? ယုတ္တိတော အာဂမတော စ. ကထံ ယုတ္တိတော? ‘‘ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကာနိ ပရိဘောဂါနိပိ သန္တိ၊ အပရိဘောဂါနိပီ’’တိ အဗျဘိစာရိယဘာဝတော. ဗျဘိစာရေ ဟိ သမ္ဘဝေ ဧဝ သတိ ဝိသေသနံ သာတ္ထကံ သိယာ. ကထံ အာဂမတော? ဝုတ္တဉှေတံ အာစရိယဗုဒ္ဓဒတ္တတ္ထေရေန ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ (ဝိ. ဝိ. ၁၉၅၄) ‘‘တေသံ အပရိဘောဂတ္တာ’’တိ. တသ္မာ အာဒိ-သဒ္ဒေန အပရိဘောဂါနိယေဝ ဥဒကာနိ ဂဟိတာနိ၊ န ပရိဘောဂါနိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဝိနယဝိနိစ္ဆယဋီကာယံ ‘‘ဝစ္စကုဋိသမုဒ္ဒါဒိဥဒကေသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သဗ္ဗံ အပရိဘောဂဇလံ သင်္ဂယှတိ၊ တေနေဝ တေသံ အပရိဘောဂတ္တမေဝ ကာရဏမာဟာ’’တိ၊ တသ္မာ မနုဿာနံ ပရိဘောဂေသု နဒီဇာတဿရတဠာကပေါက္ခရဏိယာဒိဥဒကေသု ဥစ္စာရပဿာဝါဒိကရဏံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဇာနိတဗ္ဗမေတံ. ‘‘ဒေဝေ ဝဿန္တေ သမန္တတော ဥဒကောဃော ဟောတိ၊ အနုဒကဋ္ဌာနံ ဩလောကေန္တဿေဝ နိက္ခမတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တံ ဧတာဒိသေ ကာလေ အနုဒကဋ္ဌာနံ အလဘန္တေန ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတတ္တာ မဟန္တေသု နဒီဇာတဿရာဒီသု နာဝါဒီဟိ ဂတကာလေ တာဒိသေ ကာရဏေ သတိ ‘‘တီရံ ဥပနေဟီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ဥပနေတုံ အသက္ကုဏေယျဋ္ဌာနေ ဥဒကေပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာနုလောမတော ဝိညာယတိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

နဟာနေရုက္ခာဒိဃံသနကထာ

၂၁. နဟာနေ ရုက္ခာဒိဃံသနန္တိ ဧတ္ထ အဋ္ဌပဒါကာရေနာတိ အဋ္ဌပဒဖလကာကာရေန၊ ဇူတဖလကသဒိသန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မလ္လကမူလကသဏ္ဌာနေနာတိ ခေဠမလ္လကမူလသဏ္ဌာနေန. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၂၄၃) ပန ‘‘အဋ္ဌပဒါကာရေနာတိ ဇူတဖလကေ အဋ္ဌဂဗ္ဘရာဇိအာကာရေန. မလ္လကမူလသဏ္ဌာနေနာတိ ခေဠမလ္လကမူလသဏ္ဌာနေန. ဣဒဉ္စ ဝဋ္ဋာဓာရကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကဏ္ဋကေ ဥဋ္ဌာပေတွာ ကတဝဋ္ဋကပါလဿေတံ အဓိဝစနံ. ပုထုပါဏိကန္တိ မုဋ္ဌိံ အကတွာ ဝိကသိတဟတ္ထတလေဟိ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ ဝုစ္စတိ. ဧတမေဝ သန္ဓာယ ဟတ္ထပရိကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂၄၄) ပန ‘‘ပုထုပါဏိနာ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ပုထုပါဏိကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ပါဠိအနုသာရေနေဝ နဟာနေ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နဟာနတိတ္ထေ နဟာယန္တာနံ ဘိက္ခူနံ နဟာနဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒံ ပနေတ္ထ နဟာနဝတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဿန္တာနံ အပ္ပသာဒါဝဟနတော၊ ဂိဟိပုရိသာနံ ကမ္မံ ဝိယာတိ ဂရဟိတဗ္ဗဘာဝတော စ ဝုတ္တံ ‘‘ယတ္ထ ဝါ တတ္ထ ဝါ။ပေ။ န ဩတရိတဗ္ဗ’’န္တိ. အညေသု သမ္မုခီဘူတေသု အနုဒကသာဋကေန နဟာယိတုံ ဒုက္ကရတ္တာ ‘‘သဗ္ဗဒိသာ ပန ဩလောကေတွာ ဝိဝိတ္တဘာဝံ ဉတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝမ္ပိ ခါဏုဂုမ္ဗလတာဒီဟိ ပဋိစ္ဆန္နာပိ ဟုတွာ တိဋ္ဌေယျုန္တိ အာဟ ‘‘ခါဏု။ပေ။ ဥက္ကာသိတွာ’’တိ. ဥဒ္ဓံမုခေန စီဝရာပနယနံ ဟရာယိတဗ္ဗံ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝကုဇ္ဇ။ပေ။ အပနေတွာ’’တိ. တတော ကာယဗန္ဓနဋ္ဌပနဝတ္တမာဟ ‘‘ကာယဗန္ဓန’’န္တျာဒိနာ. တတော ဥဒကသာဋိကာယ သတိ တံ နိဝါသေတွာ ဩတရိတဗ္ဗံ သိယာ၊ တာယ အသတိယာ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဌိတကေနေဝ န ဩတရိတဗ္ဗ’’န္တိ အဟိရိကာကာရဿ ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ဣဓ ဟိရိမန္တာကာရံ ဒဿေတိ ဥဒကန္တေ ဥက္ကုဋိကံ နိသီဒိတွာ နိဝါသနံ မောစေတွာတိ. ဥဏ္ဏဋ္ဌာနေ၊ သမဋ္ဌာနေ ဝါ ပသာရိတေ သတိ ဝါ တေန အညတ္ထ ဂစ္ဆေယျာတိ အာဟ ‘‘သစေ နိန္နဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ.

ဩတရန္တေန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆံ သန္ဓာယ ‘‘ဩတရန္တေန သဏိက’’န္တျာဒိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဝေဂေန န ဩတရိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဋိသိဒ္ဓါနုရူပမာဟ ‘‘သဏိက’’န္တိ. အတိဂမ္ဘီရံ ဂစ္ဆန္တော ဥဒကောဃတရင်္ဂဝါတာဒီဟိ ပဟရန္တော စလိတကာယော သိယာ၊ အတိဥတ္တာနေ နိသီဒန္တော အပ္ပဋိစ္ဆန္နကာယော သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘နာဘိပ္ပမာဏမတ္တံ ဩတရိတွာ’’တိ. အတ္တနော ဟတ္ထဝိကာရာဒီဟိ ဝီစိံ ဥဋ္ဌာပေန္တော၊ သဒ္ဒဉ္စ ကရောန္တော ဥဒ္ဓဋစပလဘာဝေါ သိယာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဝီစိံ အနုဋ္ဌပေန္တေန သဒ္ဒံ အကရောန္တေန နိဝတ္တိတွာ’’တိ. နိဝတ္တိတွာ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ အာဂတဒိသာဘိမုခေန နိမုဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ၊ အဘိမုခေန ဟုတွာတိ ပါဌသေသော. ဣဒါနိ တပ္ဖလံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝ’’န္တျာဒိမာဟ. တတော ဥမ္မုဇ္ဇန္တေန ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆာယမာဟ ‘‘ဥမ္မုဇ္ဇန္တေနပီ’’တိအာဒိ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ. စီဝရံ ပါရုပိတွာဝ ဌာတဗ္ဗံ၊ ကသ္မာတိ စေ? န တာဝ ကာယတော ဥဒကံ ဩတရတိ၊ တသ္မာ ထောကံ ကာလံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ စီဝရံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ အန္တေ ဂဟေတွာ ပုရတော ကတွာ ဌာတဗ္ဗံ. တတော ကာယဿ သုက္ခဘာဝံ ဉတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ယထာရုစိ ဂန္တဗ္ဗန္တိ.

ဝလိကာဒိကထာ

၂၂. ဝလိကာဒိကထာယံ ‘‘မုတ္တောလမ္ဗကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကုဏ္ဍလာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ပလမ္ဗကသုတ္တန္တိ ယညောပစိတာကာရေန ဩလမ္ဗကသုတ္တ’’န္တိ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၃.၂၄၅). ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၂၄၅) ပန ‘‘မုတ္တောလမ္ဗကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကုဏ္ဍလာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ပလမ္ဗကသုတ္တန္တိ ဗြာဟ္မဏာနံ ယညောပစိတသုတ္တာဒိအာကာရံ ဝုစ္စတိ. ဝလယန္တိ ဟတ္ထပါဒဝလယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာယံ (ဝဇိရ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂၄၅) ပန ‘‘ကဏ္ဏတော နိက္ခန္တမုတ္တောလမ္ဗကာဒီနံ ကုဏ္ဍလာဒီနန္တိ လိခိတံ. ‘ကာယူရ’န္တိ ပါဠိပါဌော. ‘ကေယူရာဒီနီ’တိ အာစရိယေနုဒ္ဓဋ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဒီဃကေသကထာ

၂၃. ဒီဃကေသကထာယံ သာရတ္ထဒီပနိယံ န ကိဉ္စိ ဝုတ္တံ. ဝိမတိဝိနောဒနိယံ (ဝိ. ဝိ. ဋီ. စူဠဝဂ္ဂ ၂.၂၄၆) ပန ‘‘ဒွင်္ဂုလေတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ၊ ဒွင်္ဂုလပ္ပမာဏံ အတိက္ကာမေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ဒုမာသဿ ဝါ ဒွင်္ဂုလဿ ဝါ အတိက္ကန္တဘာဝံ အဇာနန္တဿပိ ကေသမဿုဂဏနာယ အစိတ္တကာပတ္တိယော ဟောန္တီတိ ဝဒန္တိ. ကောစ္ဆေနာတိ ဥသီရဟီရာဒီနိ ဗန္ဓိတွာ သမကံ ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတကောစ္ဆေန. စိက္ကလေနာတိ သိလေသယုတ္တတေလေန. ဥဏှာဘိတတ္တရဇသိရာနမ္ပီတိ ဥဏှာဘိတတ္တာနံ ရဇောကိဏ္ဏသိရာနံ. အဒ္ဒဟတ္ထေနာတိ အလ္လဟတ္ထေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဥပရိ ပန ပါဠိယံ (စူဠဝ. ၂၇၅) ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ မဿုံ ကပ္ပါပေန္တိ. မဿုံ ဝဍ္ဎာပေန္တိ. ဂေါလောမိကံ ကာရာပေန္တိ. စတုရဿကံ ကာရာပေန္တိ. ပရိမုခံ ကာရာပေန္တိ. အဍ္ဎဒုကံ ကာရာပေန္တိ. ဒါဌိကံ ဌပေန္တိ. သမ္ဗာဓေ လောမံ သံဟရာပေန္တိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ ‘သေယျထာပိ ဂိဟီ ကာမဘောဂိနော’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဿု ကပ္ပါပေတဗ္ဗံ. န မဿု ဝဍ္ဎာပေတဗ္ဗံ. န ဂေါလောမိကံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. န စတုရဿကံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. န ပရိမုခံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. န အဍ္ဎဒုကံ ကာရာပေတဗ္ဗံ. န ဒါဌိကာ ဌပေတဗ္ဗာ. န သမ္ဗာဓေ လောမံ သံဟရာပေတဗ္ဗံ၊ ယော သံဟရာပေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ အာဂတံ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၂၇၅) ‘‘မဿုံ ကပ္ပါပေန္တီတိ ကတ္တရိယာ မဿုံ ဆေဒါပေန္တိ. မဿုံ ဝဍ္ဎာပေန္တီတိ မဿုံ ဒီဃံ ကာရေန္တိ. ဂေါလောမိကန္တိ ဟနုကမှိ ဒီဃံ ကတွာ ဌပိတံ ဧဠကမဿု ဝုစ္စတိ. စတုရဿကန္တိ စတုကောဏံ. ပရိမုခန္တိ ဥဒရေ လောမသံဟရဏံ. အဍ္ဎဒုကန္တိ ဥဒရေ လောမရာဇိဋ္ဌပနံ. အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ မဿုကပ္ပါပနာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပုန ပါဠိယံ (စူဠဝ. ၂၇၅) ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ သက္ခရိကာယပိ မဓုသိတ္ထကေနပိ နာသိကာလောမံ ဂါဟာပေန္တိ၊ နာသိကာ ဒုက္ခာ ဟောန္တိ. အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဏ္ဍာသန္တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ပလိတံ ဂါဟာပေန္တိ. မနုဿာ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ ‘သေယျထာပိ ဂိဟီ ကာမဘောဂိနော’တိ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုံ – န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပလိတံ ဂါဟာပေတဗ္ဗံ၊ ယော ဂါဟာပေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ အာဂတံ. ‘‘သက္ခရာဒီဟိ နာသိကာလောမဂ္ဂါဟာပနေ အာပတ္တိ နတ္ထိ၊ အနုရက္ခဏတ္ထံ ပန သဏ္ဍာသော အနုညာတော’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပလိတံ ဂါဟာပေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဘမုကာယ ဝါ နလာဋေ ဝါ ဒါဌိကာယ ဝါ ဥဂ္ဂန္တွာ ဗီဘစ္ဆံ ဌိတံ၊ တာဒိသံ လောမံ ပလိတံ ဝါ အပလိတံ ဝါ ဂါဟာပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ.

အာဒါသာဒိကထာ

၂၄. အာဒါသာဒိကထာယံ အာဒါသော နာမ မဏ္ဍနပကတိကာနံ မနုဿာနံ အတ္တနော မုခစ္ဆာယာဒဿနတ္ထံ ကံသလောဟာဒီဟိ ကတော ဘဏ္ဍဝိသေသော. ဥဒကပတ္တော နာမ ဥဒကဋ္ဌပနကော ပါတိသရာဝါဒိကော ဘာဇနဝိသေသော. ကံသပတ္တာဒီနီတိ အာဒါသဘာဝေန အကတာနိ ပရိသုဒ္ဓဘာဝေန အာလောကကရာနိ ဝတ္ထူနိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန သုဝဏ္ဏရဇတဇာတိဖလိကာဒယော သင်္ဂဏှာတိ၊ ကဉ္ဇိယာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဒြဝဇာတိကာနိ တေလမဓုခီရာဒီနိ. အာဗာဓပစ္စယာတိ အတ္တနော မုခေ ဥပ္ပန္နဝဏပစ္စယာ. တေနာဟ ‘‘သဉ္ဆဝိ နု ခေါ မေ ဝဏော’’တိအာဒိ. အာယုံ သင်္ခရောတီတိ အာယုသင်္ခါရော. ကော သော? အတ္တဘာဝေါ၊ တံ အာယုသင်္ခါရံ၊ တံ ဩလောကေန္တော ကေနာကာရေန ဩလောကေယျာတိ ပုစ္ဆာယမာဟ ‘‘ဇိဏ္ဏော နု ခေါမှိ နောတိ ဧဝ’’န္တိ. တဿတ္ထော – မမ အတ္တဘာဝေါ ဇိဏ္ဏော နု ခေါ ဝါ၊ နော ဇိဏ္ဏော နု ခေါ ဝါတိ ဧဝံ ဣမိနာ မနသိကာရေန ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ဩလောကေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သောဘတိ နု ခေါ မေ အတ္တဘာဝေါ၊ နော ဝါ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တေန အတ္တသိနေဟဝသေန ဩလောကေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ.