၆. ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၂. ဆဋ္ဌေ ဧတ္တကေနာတိ ဧတ္တကေန ဒါရုအာဒိနာ. အပရိစ္ဆိန္နပ္ပမာဏာယောတိ အပရိစ္ဆိန္နဒါရုအာဒိပမာဏာယော. မူလစ္ဆေဇ္ဇာယာတိ ပရသန္တကဘာဝတော မောစေတွာ အတ္တနော ဧဝ သန္တကကရဏဝသေနာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ယာစတော အညာတကဝိညတ္တိဒုက္ကဋဉ္စေဝ ဒါသပဋိဂ္ဂဟဏဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ ‘‘ဒါသိဒါသပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ ၁၉၄) ဝစနံ နိဿာယ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. သကကမ္မန္တိ ပါဏဝဓကမ္မံ. ဣဒဉ္စ ပါဏာတိပါတဒေါသပရိဟာရာယ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ န ဝိညတ္တိပရိဟာရာယ. အနိယမေတွာပိ န ယာစိတဗ္ဗာတိ သာမီစိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ သုဒ္ဓစိတ္တေန ပန ဟတ္ထကမ္မံ ယာစန္တဿ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ. ယဒိစ္ဆကံ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ယာစာမိ၊ ဒေထာ’’တိအာဒိနာ အယာစိတွာပိ ဝဋ္ဋတိ. သကိစ္စပသုတမ္ပိ ဧဝံ ကာရာပေန္တဿ ဝိညတ္တိ နတ္ထိ ဧဝ၊ သာမီစိဒဿနတ္ထံ ပန ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တံ.

သဗ္ဗကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထန္တိ သဗ္ဗသော ကပ္ပိယဘာဝဒီပနတ္ထံ. မူလံ ဒေထာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘မူလံ ဒဿာမာ’’တိ ပဌမံ ဝုတ္တတ္တာ ဝိညတ္တိ ဝါ မူလန္တိ ဝစနဿ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝတ္ထုသာမညဝစနတ္တေပိ နိဋ္ဌိတဘတိကိစ္စာနံ ဒါပနတော အကပ္ပိယဝတ္ထုသာဒိယနံ ဝါ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အနဇ္ဈာဝုတ္ထကန္တိ အပရိဂ္ဂဟိတံ.

မဉ္စ။ပေ။ စီဝရာဒီနိ ကာရာပေတုကာမေနာပီတိအာဒီသု စီဝရံ ကာရာပေတုကာမဿ အညာတကအပ္ပဝါရိတတန္တဝါယေဟိ ဟတ္ထကမ္မယာစနဝသေန ဝါယာပနေ ဝိညတ္တိပစ္စယာ ဒုက္ကဋာဘာဝေပိ စီဝရဝါယာပနသိက္ခာပဒေန ယထာရဟံ ပါစိတ္တိယဒုက္ကဋာနိ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အကပ္ပိယကဟာပဏာဒိ န ဒါတဗ္ဗန္တိ ကပ္ပိယမုခေန လဒ္ဓမ္ပိ ဟတ္ထကမ္မကရဏတ္ထာယ ဣမဿ ကဟာပဏံ ဒေဟီတိ ဝတွာ ဒါနံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မဿ ဒါပနေ ကိဉ္စာပိ ဒေါသော န ဒိဿတိ၊ တထာပိ အသာရုပ္ပမေဝါတိ ဝဒန္တိ. ကတကမ္မတ္ထာယပိ ကာတဗ္ဗကမ္မတ္ထာယပိ ကပ္ပိယဝေါဟာရေန ပရိယာယတော ဘတိံ ဒါပေန္တဿ နတ္ထိ ဒေါသော. ဝတ္တန္တိ စာရိတ္တံ၊ အာပတ္တိ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ကပ္ပိယံ ကာရာပေတွာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ သာခါယ မက္ခိကဗီဇနေန ပဏ္ဏာဒိစ္ဆေဒေ ဗီဇဂါမကောပနဿ စေဝ တတ္ထ လဂ္ဂရဇာဒိအပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဿ စ ပရိဟာရတ္ထာယ ဝုတ္တံ. တဒုဘယာသင်္ကာယ အသတိ တထာ အကရဏေ ဒေါသော နတ္ထိ. နဒီယာဒီသု ဥဒကဿ အပရိဂ္ဂဟိတတာယ ‘‘အာဟရာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘န အာဟဋံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝစနတော ဝိညတ္တိယာ အာပန္နံ ဒုက္ကဋံ ဒေသေတွာပိ တံ ဝတ္ထုံ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ ပုန ပရိဘောဂေ ဒုက္ကဋမေဝ၊ ပဉ္စန္နမ္ပိ သဟဓမ္မိကာနံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အလဇ္ဇီဟိ ပန ဘိက္ခူဟိ ဝါ သာမဏေရေဟိ ဝါ ဟတ္ထကမ္မံ န ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနော အတ္ထာယ ယံကိဉ္စိ ဟတ္ထကမ္မံ ကာရေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ယံ ပန အလဇ္ဇီ နိဝါရိယမာနောပိ ဗီဇနာဒိံ ကရောတိ၊ တတ္ထ ဒေါသော နတ္ထိ. စေတိယကမ္မာဒီနိ ပန တေဟိ ကာရာပေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘အလဇ္ဇီဟိ သာမဏေရေဟီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (ပရိ. ၃၅၉) အလဇ္ဇီလက္ခဏံ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဥပသမ္ပန္နေ ပဋိစ္စ ဥပလက္ခဏတော ဝုတ္တန္တိ တံလက္ခဏဝိရဟိတာနံ သာမဏေရာဒီနံ လိင်္ဂတ္ထေနကဂေါတြဘုပရိယောသာနာနံ ဘိက္ခုပဋိညာနံ ဒုဿီလာနမ္ပိ သာဓာရဏဝသေန အလဇ္ဇိတာလက္ခဏံ ယထာဝိဟိတပဋိပတ္တိယံ သဉ္စိစ္စ အတိဋ္ဌနမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

အာဟရာပေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဝိညတ္တိက္ခဏေ ဝိညတ္တိပစ္စယာ၊ ပဋိလာဘက္ခဏေ ဂေါဏာနံ သာဒိယနပစ္စယာ စ ဒုက္ကဋံ. ဂေါဏဉှိ အတ္တနော အတ္ထာယ အဝိညတ္တိယာ လဒ္ဓမ္ပိ သာဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘ဟတ္ထိဂဝဿဝဠဝပဋိဂ္ဂဟဏာ ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၀၊ ၁၉၄) ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနတောပိ မူလစ္ဆေဇ္ဇာယ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ ဝိညတ္တိဒုက္ကဋာဘာဝေပိ အကပ္ပိယဝတ္ထုယာစနေပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေပိ ဒုက္ကဋမေဝ. ရက္ခိတွာတိ စောရာဒိဥပဒ္ဒဝတော ရက္ခိတွာ. ဇဂ္ဂိတွာတိ တိဏဒါနာဒီဟိ ပေါသေတွာ.

ဉာတိပဝါရိတဋ္ဌာနေ ပန ဝဋ္ဋတီတိ သကဋဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ မူလစ္ဆေဇ္ဇဝသေန ယာစိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တာဝကာလိကံ ဝဋ္ဋတီတိ ဥဘယတ္ထာပိ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ဝါသိအာဒီနိ ပုဂ္ဂလိကာနိပိ ဝဋ္ဋန္တီတိ အာဟ ‘‘ဧသ နယော ဝါသီ’’တိအာဒိ. ဝလ္လိအာဒီသု စ ပရပရိဂ္ဂဟိတေသု စ ဧသေဝ နယောတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဂရုဘဏ္ဍပ္ပဟောနကေသုယေဝါ’’တိ ဣဒံ ဝိညတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဒိန္နာဒါနေ ပန တိဏသလာကံ ဥပါဒါယ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှတော အဝဟာရော ဧဝ၊ ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော. ဝလ္လိအာဒီသူတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန ပါဠိအာဂတာနံ (ပါရာ. ၃၄၉) ဝေဠုအာဒီနံ သင်္ဂဟော. တတ္ထ ယသ္မိံ ပဒေသေ ဟရိတာလဇာတိဟိင်္ဂုလာဒိ အပ္ပကမ္ပိ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ၊ တတ္ထ တံ တာလပက္ကပမာဏတော ဦနမ္ပိ ဂရုဘဏ္ဍမေဝ၊ ဝိညာပေတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတိ.

သာတိ ဝိညတ္တိ. ပရိကထာဒီသု ‘‘သေနာသနံ သမ္ဗာဓ’’န္တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၉) ပရိယာယေန ကထနံ ပရိကထာ နာမ. ဥဇုကမေဝ အကထေတွာ ‘‘ဘိက္ခူနံ ကိံ ပါသာဒေါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၉) အဓိပ္ပါယော ယထာဝိဘူတော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဘာသနံ ဩဘာသော နာမ. သေနာသနာဒိအတ္ထံ ဘူမိပရိကမ္မာဒိကရဏဝသေန ပစ္စယုပ္ပါဒါယ နိမိတ္တကရဏံ နိမိတ္တကမ္မံ နာမ. ဥက္ကမန္တီတိ အပဂစ္ဆန္တိ.

၃၄၄. မဏိ ကဏ္ဌေ အဿာတိ မဏိကဏ္ဌော. ဒေဝဝဏ္ဏန္တိ ဒေဝတ္တဘာဝံ.

၃၄၅. ပါဠိယံ ပတ္တေန မေ အတ္ထောတိ (ပါရာ. ၃၄၅) အနတ္ထိကမ္ပိ ပတ္တေန ဘိက္ခုံ ဧဝံ ဝဒါပေန္တော ဘဂဝါ သောတ္ထိယာ မန္တပဒဝသေန ဝဒါပေသိ. သောပိ ဘိက္ခု ဘဂဝတာ အာဏတ္တဝစနံ ဝဒေမီတိ အဝေါစ၊ တေနဿ မုသာ န ဟောတိ. အထ ဝါ ‘‘ပတ္တေန မေ အတ္ထော’’တိ ဣဒံ ‘‘ပတ္တံ ဒဒန္တူ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော မဏိနာ မေ အတ္ထောတိ ဧတ္ထာပိ. တသ္မာ အညေသမ္ပိ ဧဝရူပံ ကထေန္တဿ၊ ကထာပေန္တဿ စ ဝစနဒေါသော နတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၃၄၉. ဥဒ္ဓံမုခံ လိတ္တာ ဥလ္လိတ္တာ၊ ဆဒနဿ အန္တော လိမ္ပန္တာ ဟိ ယေဘုယျေန ဥဒ္ဓံမုခါ လိမ္ပန္တိ. တေနာဟ ‘‘အန္တောလိတ္တာ’’တိ. အဓောမုခံ လိတ္တာ အဝလိတ္တာ. ဗဟိ လိမ္ပန္တာ ဟိ ယေဘုယျေန အဓောမုခါ လိမ္ပန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဗဟိလိတ္တာ’’တိ.

ဗျဉ္ဇနံ ဝိလောမိတံ ဘဝေယျာတိ ယသ္မာ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဣမဿ ဟေတုကတ္တုဝစနဿ ‘‘ကရောန္တေနာ’’တိ ဣဒံ သုဒ္ဓကတ္တုဝစနံ ပရိယာယဝစနံ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကရောန္တေန ဝါ ကာရာပေန္တေန ဝါ’’တိ ကာရယမာနေနာတိ ဗဟုဥဒ္ဒေသပဒါနုဂုဏံ ကရဏဝစနေနေဝ ပဒတ္ထံ ကတွာ နိဒ္ဒေသေ ကတေ ဗျဉ္ဇနံ ဝိရုဒ္ဓံ ဘဝေယျ၊ တထာ ပန ပဒတ္ထဝသေန အဒဿေတွာ သာမတ္ထိယတော သိဒ္ဓမေဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ပစ္စတ္တဝသေန ‘‘ကရောန္တော ဝါ ကာရာပေန္တော ဝါ’’တိ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘အတ္ထမတ္တမေဝါ’’တိအာဒိ. ပဒတ္ထတော၊ သာမတ္ထိယတော စ လဗ္ဘမာနံ အတ္ထမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော. ယဉှိ ကာရယမာနေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တံ ကရောန္တေနာပိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗမေဝါတိ ဣဒမေတ္ထ သာမတ္ထိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဥဒ္ဒေသောတိ သာမိဘာဝေန ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. သေတကမ္မန္တိ သေတဝဏ္ဏကရဏတ္ထံ သေတဝဏ္ဏမတ္တိကာယ ဝါ သုဓာယ ဝါ ကတတနုကလေပေါ၊ တေန ပန သဟ မိနိယမာနေ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဟောတီတိ သင်္ကာနိဝါရဏတ္ထံ အာဟ ‘‘အဗ္ဗောဟာရိက’’န္တိ. တေန ပမာဏာတိက္ကန္တဝေါဟာရံ န ဂစ္ဆတိ ကုဋိယာ အနင်္ဂတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ ဝုတ္တနယံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စာ’’တိ အဝတွာ ‘‘အာယာမတော ဝါ ဝိတ္ထာရတော ဝါ’’တိ ဝိကပ္ပတ္ထဿ ဝါ-သဒ္ဒဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧကတောဘာဂေ ဝဍ္ဎိတေပိ အာပတ္တီတိ ပကာသိတန္တိ အဓိပ္ပါယော. တိဟတ္ထာတိ ပကတိဟတ္ထေန တိဟတ္ထာ၊ ‘‘ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေနာ’’တိပိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၄၈-၃၄၉) ဝဒန္တိ၊ တံ ‘‘ယတ္ထ။ပေ။ အယံ ကုဋီတိ သင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတိ ဝဍ္ဎကီဟတ္ထေန တိဟတ္ထာယပိ ကုဋိယာ ပမာဏယုတ္တဿ မဉ္စဿ သုခေန ပရိဝတ္တနတော. ‘‘ဦနကစတုဟတ္ထာ ဝါ’’တိ ဣဒဉ္စ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏယုတ္တဿ မဉ္စဿ အပရိဝတ္တနာရဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဟိ ပကတိဟတ္ထေန စတုဟတ္ထာယပိ ကုဋိယာ ပမာဏယုတ္တော မဉ္စော န ပရိဝတ္တတိ၊ သာ အကုဋီယေဝ၊ တသ္မာ မဉ္စပရိဝတ္တနမတ္တေနေဝ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပမာဏယုတ္တော မဉ္စောတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမပ္ပမာဏယုတ္တော မဉ္စော. သော ဟိ ပကတိဝိဒတ္ထိယာ နဝဝိဒတ္ထိကော၊ အဋ္ဌဝိဒတ္ထိကော ဝါ ဟောတိ၊ တတော ခုဒ္ဒကော မဉ္စော သီသူပဓာနံ ဌပေတွာ ပါဒံ ပသာရေတွာ နိပဇ္ဇိတုံ န ပဟောတိ. ပမာဏတော ဦနတရမ္ပီတိ ဥက္ကဋ္ဌပ္ပမာဏတော ဦနတရမ္ပိ၊ ဣဒဉ္စ ဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏယုတ္တာယပိ ဝတ္ထုဒေသနာ ကာတဗ္ဗာ၊ န ဝါတိ သန္ဒေဟနိဝတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တံ.

ကလလလေပေါတိ ကေနစိ သိလေသေန ကတလေပေါ၊ သေတရတ္တာဒိဝဏ္ဏကရဏတ္ထံ ကတတမ္ဗမတ္တိကာဒိကလလလေပေါ ဝါ. တေနာဟ ‘‘အလေပေါ ဧဝါ’’တိ. တေန တဠာကာဒီသု ဃနေန ကလလေန ကတဗဟလလေပေါ မတ္တိကာလေပနေ ဧဝ ပဝိသတိ လေပဝေါဟာရဂမနတောတိ ဒဿေတိ. ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋော နာမ ဒွါရဗာဟသင်္ခါတော စတုရဿဒါရုသင်္ဃာဋော၊ ယတ္ထ သဥတ္တရပါသံ ကဝါဋံ အပဿာယ ဒွါရံ ပိဒဟန္တိ.

ဩလောကေတွာပီတိ အပလောကေတွာပိ၊ အပလောကနကမ္မဝသေနာပီတိ အတ္ထော၊ အပသဒ္ဒဿာပိ ဩအာဒေသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၃၅၃. နိဗဒ္ဓဂေါစရဋ္ဌာနမ္ပီတိ ဧတ္ထ ဂေါစရာယ ပက္ကမန္တာနံ ဟတ္ထီနံ နိဗဒ္ဓဂမနမဂ္ဂေါပိ သင်္ဂယှတိ. ဧတေသန္တိ သီဟာဒီနံ. ဂေါစရဘူမီတိ အာမိသဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနံ. န ဂဟိတာတိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗဘာဝေန န ဂဟိတာ၊ န ဝါရိတာတိ အတ္ထော. သီဟာဒီနဉှိ ဂေါစရဂ္ဂဟဏဋ္ဌာနံ ဟတ္ထီနံ ဝိယ နိဗဒ္ဓံ န ဟောတိ၊ ယတ္ထ ပန ဂေါမဟိံသာဒိပါဏကာ သန္တိ၊ ဒူရမ္ပိ တံ ဌာနံ သီဃံ ဂန္တွာ ဂေါစရံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ တေသံ တံ န ဝါရိတံ၊ နိဗဒ္ဓဂမနမဂ္ဂေါဝ ဝါရိတော အာသယတော ဂမနမဂ္ဂဿ နိဗဒ္ဓတ္တာ. အညေသမ္ပိ ဝါဠာနန္တိ အရညမဟိံသာဒီနံ. အာရောဂျတ္ထာယာတိ နိရုပဒ္ဒဝါယ. သေသာနီတိ ပုဗ္ဗဏ္ဏနိဿိတာဒီနိ သောဠသ. တာနိ စ ဇနသမ္မဒ္ဒမဟာသမ္မဒ္ဒကုဋိဝိလောပသရီရပီဠာဒိဥပဒ္ဒဝေဟိ သဥပဒ္ဒဝါနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အဘိဟနန္တိ ဧတ္ထာတိ အဗ္ဘာဃာတံ. ‘‘ဝေရိဃရ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘စောရာနံ မာရဏတ္ထာယ ကတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဓမ္မဂန္ဓိကာတိ ဓမ္မေန ဒဏ္ဍနီတိယာ ဟတ္ထပါဒါဒိစ္ဆိန္ဒနဂန္ဓိကာ. ဂန္ဓိကာတိ စ ယဿ ဥပရိ ဟတ္ထာဒိံ ဌပေတွာ ဆိန္ဒန္တိ၊ တာဒိသံ ဒါရုခဏ္ဍဖလကာတိ ဝုစ္စတိ၊ တေန စ ဥပလက္ခိတံ ဌာနံ. ပါဠိယံ ရစ္ဆာနိဿိတန္တိ ရထိကာနိဿိတံ. စစ္စရနိဿိတန္တိ စတုန္နံ ရထိကာနံ သန္ဓိနိဿိတံ. သကဋေနာတိ ဣဋ္ဌကသုဓာဒိဘဏ္ဍာဟရဏသကဋေန.

ပါစိနန္တိ သေနာသနဿ ဘူမိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ တလာဝသာနံ စိနိတဗ္ဗဝတ္ထုကံ အဓိဋ္ဌာနံ၊ ယဿ ဥပရိ ဘိတ္တိထမ္ဘာဒီနိ စ ပတိဋ္ဌပေန္တိ. တေနာဟ ‘‘တတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ကိဉ္စာပိ ဣဓ ပုဗ္ဗပယောဂသဟပယောဂါနံ အဒိန္နာဒါနေ ဝိယ ဝိသေသော နတ္ထိ၊ တထာပိ တေသံ ဝိဘာဂေန ဒဿနံ ဘိန္ဒိတွာ ဝါ ပုန ကာတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ကုဋိယာ ဘေဒေန ပရိစ္ဆေဒဒဿနတ္ထံ ကတံ. တဒတ္ထာယာတိ တစ္ဆနတ္ထာယ. ဧဝံ ကတန္တိ အဒေသိတဝတ္ထုကံ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ဝါ ကတံ. ပဏ္ဏသာလန္တိ ပဏ္ဏကုဋိယာ တိဏပဏ္ဏစုဏ္ဏဿ အပရိပတနတ္ထာယ အန္တော စ ဗဟိ စ လိမ္ပန္တိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ပဏ္ဏသာလံ လိမ္ပတီ’’တိ.

အန္တောလေပေနေဝ နိဋ္ဌာပေတုကာမံ သန္ဓာယ ‘‘အန္တောလေပေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗဟိလေပေ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မိန္တိ ဒွါရဗန္ဓေ ဝါ ဝါတပါနေ ဝါ ဌပိတေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တဿောကာသန္တိ တဿ ဒွါရဗန္ဓာဒိဿ ဩကာသဘူတံ ဆိဒ္ဒံ. ပုန ဝဍ္ဎေတွာတိ ပုဗ္ဗေ ဌပိတောကာသံ ခုဒ္ဒကံ စေ၊ တံ ဒွါရဝါတပါနစ္ဆိဒ္ဒဘေဒနေန ပုန ဝဍ္ဎေတွာ. ဌပိတေတိ ဒွါရဗန္ဓေ ဝါ ဂဝက္ခသင်္ဃာဋေ ဝါ အာနေတွာ တသ္မိံ ဝဍ္ဎိတေ ဝါ အဝဍ္ဎိတေ ဝါ ဆိဒ္ဒေ ပတိဋ္ဌာပိတေ. လေပေါ န ဃဋီယတီတိ သမန္တတော ဒိန္နော လေပေါ တထာ ဌပိတေန ဒွါရဗန္ဓနေန ဝါ ဝါတပါနေန ဝါ သဒ္ဓိံ န ဃဋီယတိ၊ ဧကာဗဒ္ဓံ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တန္တိ ဒွါရဗန္ဓံ ဝါ ဝါတပါနံ ဝါ. ပဌမမေဝ သံဃာဒိသေသောတိ တေသံ သမန္တတော ပုဗ္ဗေဝ လေပဿ ဃဋေတွာ နိဋ္ဌာပိတတ္တာ ဒွါရဗန္ဓဝါတပါနာနံ ဌပနတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ သံဃာဒိသေသော.

လေပဃဋနေနေဝါတိ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတဝါတပါနာဒီနိ ဝိနာ သမန္တာ လေပဃဋနေနေဝ အာပတ္တိ ဝါတပါနာဒီနံ အလေပေါကာသတ္တာ၊ ဣဋ္ဌကာဟိ ကတတ္တာ ဝါ၊ ဝါတပါနာဒီသုပိ လေပဿ ဘိတ္တိလေပေန သဒ္ဓိံ ဃဋနေနေဝါတိပိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. တတ္ထာတိ ပဏ္ဏသာလာယံ. အာလောကတ္ထာယ အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဌပေတွာ လိမ္ပတီတိ ဒါရုကုဋ္ဋဿ ဒါရူနမန္တရာ အဋ္ဌင်္ဂုလမတ္တံ ဝိဝရံ ယာဝ လိမ္ပတိ၊ တာဝ အာလောကတ္ထာယ ဌပေတွာ အဝသေသံ သကုဋ္ဋစ္ဆဒနံ လိမ္ပတိ၊ ပစ္ဆာ ဧတံ ဝိဝရံ လိမ္ပိဿာမီတိ ဧဝံ ဌပနေ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. သစေ ပန ဧဝံ အကတွာ သဗ္ဗဒါပိ အာလောကတ္ထာယ ဝါတပါနဝသေန ဌပေတိ၊ ဝါတပါနဒွါရသင်္ဃာဋေ ဃဋိတေ လေပေါ စ ဃဋီယတိ၊ ပဌမမေဝ သံဃာဒိသေသောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. မတ္တိကာကုဋ္ဋမေဝ မတ္တိကာလေပသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘သစေ မတ္တိကာယ ကုဋ္ဋံ ကရောတိ၊ ဆဒနလေပေန သဒ္ဓိံ ဃဋနေ အာပတ္တီ’’တိ. ဥဘိန္နံ အနာပတ္တီတိ ပုရိမဿ လေပဿ အဃဋိတတ္တာ ဒုတိယဿ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာယ အသမ္ဘဝတော.

၃၅၄. အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထန္တိ တတ္ထ ‘‘သာရမ္ဘေ စ အပရိက္ကမနေ စ ဒုက္ကဋံ အဒေသိတဝတ္ထုကတာယ၊ ပမာဏာတိက္ကန္တတာယ စ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဧဝံ အာပတ္တိယေဝ ဝိဘာဂဒဿနတ္ထံ.

၃၆၁. အနိဋ္ဌိတေ ကုဋိကမ္မေတိ လေပပရိယောသာနေ ကုဋိကမ္မေ ဧကပိဏ္ဍမတ္တေနပိ အနိဋ္ဌိတေ. ‘‘အညဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ’’တိ ဣဒံ မူလဋ္ဌဿ အနာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ယေန ပန လဒ္ဓံ၊ တဿာပိ တံ နိဋ္ဌာပေန္တဿ ‘‘ပရေဟိ ဝိပ္ပကတံ အတ္တနာ ပရိယောသာပေတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိအာဒိဝစနတော (ပါရာ. ၃၆၃) အာပတ္တိယေဝ. ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မမ္ပိ လဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော အတ္ထာယေဝ ကတံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ တေနာပိ သံဃဿ ဝါ သာမဏေရာဒီနံ ဝါ ဒတွာ နိဋ္ဌာပေတဗ္ဗံ. ‘‘အညဿ ဝါ’’တိ ဣဒံ အနုပသမ္ပန္နံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ကေစိ ပန ‘‘ပရတော လဒ္ဓါယ ကုဋိယာ နိဋ္ဌာပနေ အနာပတ္တိအာဒိတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော အတ္ထာယ အကတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. အပစိနိတဗ္ဗာတိ ယာဝ ပါစိနာ ဝိဒ္ဓံသေတဗ္ဗာ. ဘူမိသမံ ကတွာတိ ပါစိနတလာဝသာနံ ကတွာ.

၃၆၄. လေဏန္တိ ပဗ္ဗတလေဏံ. န ဟေတ္ထ လေပေါ ဃဋီယတီတိ ဆဒနလေပဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ၊ ဝိသုံ ဧဝ ဝါ အနုညာတတ္တာ. သစေ လေဏဿ အန္တော ဥပရိဘာဂေ စိတ္တကမ္မာဒိကရဏတ္ထံ လေပံ ဒေန္တိ၊ ဥလ္လိတ္တကုဋိသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ၊ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ဣဋ္ဌကာဒီဟိ ကတံ စတုရဿကူဋာဂါရသဏ္ဌာနံ ဧကကဏ္ဏိကာဗဒ္ဓံ နာတိဥစ္စံ ပဋိဿယဝိသေသံ ‘‘ဂုဟာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တာဒိသံ မဟန္တမ္ပိ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တံ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ. ဘူမိဂုဟန္တိ ဥမင်္ဂဂုဟံ.

အဋ္ဌကထာသူတိ ကုက္ကုဋစ္ဆိကဂေဟန္တိအာဒီသု အဋ္ဌကထာသု တိဏကုဋိကာ ကုက္ကုဋစ္ဆိကဂေဟန္တိ ဝတွာ ပုန တံ ဝိဝရန္တေဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟိ။ပေ။ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ဒဏ္ဍကေဟိ ဇာလဗဒ္ဓံ ကတွာတိ ဒီဃတော၊ တိရိယတော စ ဌပေတွာ ဝလ္လိယာဒီဟိ ဗဒ္ဓဒဏ္ဍကေဟိ ဇာလံ ဝိယ ကတွာ. သော စာတိ ဥလ္လိတ္တာဒိဘာဝေါ. ဆဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တောတိ ဆဒနဿ အန္တော စ ဗဟိ စ လိမ္ပနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. မတ္တိကာကုဋ္ဋေ ဘိတ္တိလေပံ ဝိနာပိ ဘိတ္တိယာ သဒ္ဓိံ ဆဒနလေပဿ ဃဋနမတ္တေနာပိ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော ဆဒနလေပေါဝ ပဓာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ဧဝံ၊ အထ ခေါ ‘‘ဥပစိကာမောစနတ္ထမေဝ ဟေဋ္ဌာ ပါသာဏကုဋ္ဋံ ကတွာ တံ အလိမ္ပိတွာ ဥပရိ လိမ္ပတိ၊ လေပေါ န ဃဋီယတိ နာမ၊ အနာပတ္တိယေဝါ’’တိအာဒိဝစနတော ပန ဆဒနလေပဃဋနတ္ထံ သကလာယပိ ဘိတ္တိယာ လေပေါ အဝဿံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောဝ တဿာ ဧကဒေသဿ အလေပေပိ ဆဒနလေပဿ အဃဋနတော. တေနာဟ ‘‘လေပေါ န ဃဋီယတီ’’တိ. ဧတ္ထာတိ တိဏကုဋိကာယံ. န ကေဝလဉ္စ တိဏကုဋိကာယံ ဧဝ၊ လေဏဂုဟာဒီသုပိ သာရမ္ဘာပရိက္ကမနပစ္စယာပိ အနာပတ္တိ ဧဝ၊ ဣမိနာ ပန နယေန အညဿတ္ထာယ ကုဋိံ ကရောန္တဿာပိ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိဘာဝေါ အတ္ထတော ဒဿိတော ဧဝ ဟောတီတိ.

တတ္ထ ပါဠိဝိရောဓံ ပရိဟရိတုံ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အညဿ ဥပဇ္ဈာယာဒိနော အတ္ထာယ ကရောန္တဿ သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာပိ အနာပတ္တိ ဧဝ၊ ယံ ပန ပါဠိယံ ‘‘အာပတ္တိကာရုကာနံ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိအာဒိဝစနံ၊ တံ အညဿတ္ထာယ ကရောန္တဿ၊ န သာရမ္ဘာဒိပစ္စယာ အာပတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ကိဉ္စရဟိ ယထာသမာဒိဋ္ဌာယ ကုဋိယာ အကရဏပစ္စယာ အာပတ္တိဒဿနတ္ထန္တိ. တတ္ထ ယထာသမာဒိဋ္ဌာယာတိ ‘‘ဘိက္ခု သမာဒိသိတွာ ပက္ကမတိ၊ ‘ကုဋိံ မေ ကရောထာ’တိ သမာဒိသတိ စ၊ ဒေသိတဝတ္ထုကာ စ ဟောတု အနာရမ္ဘာ စ သပရိက္ကမနာ စာ’’တိ ဧဝံ ကာရာပကေန အာဏတ္တိက္ကမံ မုဉ္စိတွာ ကရဏပစ္စယာတိ အဓိပ္ပါယော. ကတ္ထစိ ပန ပေါတ္ထကေ ‘‘ကုဋိလက္ခဏပ္ပတ္တမ္ပိ ကုဋိံ အညဿ။ပေ။ ကရောန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမဿ ပါဌဿ အနန္တရံ ‘‘ယံ ပန အာပတ္တိ ကာရုကာန’’န္တိအာဒိပါဌော ဒိဿတိ၊ သောဝ ယုတ္တတရော. ဧဝဉှိ သတိ တတ္ထ အဓိပ္ပါယော ပါကဋော ဟောတိ.

အနာပတ္တီတိ ဝတွာတိ ဝါသာဂါရတ္ထာယ ဧဝ အနိယမိတတ္တာ အနာပတ္တီတိ ဝတွာ. အဒေသာပေတွာ ကရောတောတိ ပမာဏယုတ္တမ္ပိ ကရောတော. အစိတ္တကန္တိ ပဏ္ဏတ္တိအဇာနနစိတ္တေန အစိတ္တကံ. ဥလ္လိတ္တာဒီနံ အညတရတာ၊ ဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏသမ္ဘဝေါ၊ အဒေသိတဝတ္ထုကတာ၊ ပမာဏာတိက္ကန္တတာ၊ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာ၊ ဝါသာဂါရတာ၊ လေပဃဋနာတိ သတ္တ ဝါ ပမာဏယုတ္တင်္ဂါဒီသု ဆ ဝါ အင်္ဂါနိ.

ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.