၅. သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၆. ပဉ္စမေ ပဏ္ဍိစ္စေနာတိ သဘာဝဉာဏေန. ဂတိမန္တာတိ သဘာဝဉာဏဂတိယုတ္တာ. ဝေယျတ္တိယေနာတိ ဣတ္ထိကတ္တဗ္ဗေသု သိက္ခိတဉာဏေန. မေဓာယာတိ အသိက္ခိတေသုပိ တံဣတ္ထိကတ္တဗ္ဗေသု ဌာနုပ္ပတ္တိယာ ပညာယ. ဆေကာတိ ကာယေန ပစနာဒိကုသလာ.

အာဝဟနံ အာဝါဟော၊ ဒါရိကာယ ဂဟဏံ. ဝိဓိနာ ပရကုလေ ဝဟနံ ပေသနံ ဝိဝါဟော၊ ဒါရိကာယ ဒါနံ.

၂၉၇. ရန္ဓာပနံ ဘတ္တပစာပနံ. ဗျဉ္ဇနာဒိသမ္ပာဒနံ ပစာပနံ. န ဥပါဟဋန္တိ န ဒိန္နံ. ကယော နာမ ဂဟဏံ. ဝိက္ကယော နာမ ဒါနံ. တဒုဘယံ သင်္ဂဟေတွာ ‘‘ဝေါဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ.

၃၀၀. ‘‘အဗ္ဘုတံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋံ ဟောတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ပရာဇိတေန ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဒေန္တော ဓုရနိက္ခေပေန ကာရေတဗ္ဗော. အစိရကာလေ အဓိကာရော ဧတဿ အတ္ထီတိ အစိရကာလာဓိကာရိကံ၊ သဉ္စရိတ္တံ. ‘‘အစိရကာလာစာရိက’’န္တိ ဝါ ပါဌော. အစိရကာလေ အာစာရော အဇ္ဈာစာရော ဧတဿာတိ ယောဇနာ.

၃၀၁. ကိဉ္စာပိ ဧဟိဘိက္ခုအာဒိကာပိ သဉ္စရိတ္တာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ တေသံ ပန အသဗ္ဗကာလိကတ္တာ၊ အပ္ပကတ္တာ စ ဣဓာပိ ဉတ္တိစတုတ္ထေနေဝ ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နံ သန္ဓာယ ‘‘ယွာယ’’န္တိအာဒိပဒဘာဇနမာဟ. သဉ္စရဏံ သဉ္စရော၊ သော ဧတဿ အတ္ထီတိ သဉ္စရီ၊ တဿ ဘာဝေါ သဉ္စရိတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သဉ္စရဏဘာဝ’’န္တိ. သဉ္စရတီတိ သဉ္စရဏော၊ ပုဂ္ဂလော၊ တဿ ဘာဝေါ သဉ္စရဏဘာဝေါ၊ တံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ အန္တရေ သဉ္စရဏဘာဝန္တိ အတ္ထော.

ဇာယာဘာဝေတိ ဘရိယဘာဝါယ. ဇာရဘာဝေတိ သာမိဘာဝါယ၊ တံနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. နိမိတ္တတ္ထေ ဟိ ဧတံ ဘုမ္မဝစနံ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ဇာရတ္တနေ’’တိ ပဒဿ ပဒဘာဇနေ ‘‘ဇာရီ ဘဝိဿသီ’’တိ (ပါရာ. ၃၀၂) ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပဒဿ ပန နိဒ္ဒေသေ ‘‘ဣတ္ထိယာ ဝါ ပဟိတော ပုရိသဿ သန္တိကေ ဂစ္ဆတိ၊ ပုရိသေန ဝါ ပဟိတော ဣတ္ထိယာ သန္တိကေ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုရိသဿာပိ သန္တိကေ ဝတ္တဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဇာရတ္တနေ’’တိ နိဒ္ဒေသဿ ဣတ္ထိပုရိသသာဓာရဏတ္တာ ‘‘ဣတ္ထိယာ မတိံ ပုရိသဿ အာရောစေန္တော ဇာရတ္တနေ အာရောစေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပါဠိယံ ပန ပုရိသဿ မတိံ ဣတ္ထိယာ အာရောစနဝသေနေဝ ပဒဒွယေပိ ယောဇနာ ကတာ၊ တဒနုသာရေန ဣတ္ထိယာ မတိံ ပုရိသဿ အာရောစနာကာရောပိ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ.

ဣဒါနိ ပါဠိယံ ဝုတ္တနယေနာပိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. ‘‘ပတိ ဘဝိဿသီ’’တိ ဣဒံ ဇာယာသဒ္ဒဿ ဣတ္ထိလိင်္ဂနိယမတော ပုရိသပရိယာယေန ဝုတ္တံ၊ နိဗဒ္ဓသာမိကော ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော. ဇာရော ဘဝိဿသီတိ မိစ္ဆာစာရဘာဝေန ဥပဂစ္ဆနကော ဘဝိဿသီတိ အဓိပ္ပါယော.

၃၀၃. သေရိဝိဟာရန္တိ သစ္ဆန္ဒစာရံ. အတ္တနော ဝသန္တိ အတ္တနော အာဏံ. ဂေါတ္တဝန္တေသု ဂေါတ္တ-သဒ္ဒေါ၊ ဓမ္မစာရီသု စ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သဂေါတ္တေဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သဂေါတ္တေဟီတိ သမာနဂေါတ္တေဟိ. သဟဓမ္မိကေဟီတိ ဧကဿ သတ္ထု သာသနေ သဟစရိတဗ္ဗဓမ္မေဟိ၊ သမာနကုလဓမ္မေဟိ ဝါ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧကံ သတ္ထာရ’’န္တိအာဒိ. ဧကဂဏပရိယာပန္နေဟီတိ မာလာကာရာဒိဧကဂဏပရိယာပန္နေဟိ.

သဿာမိကာ သာရက္ခာ. ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော၊ သာ သပရိဒဏ္ဍာ. ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နန္တိ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ. မိစ္ဆာစာရော ဟောတီတိ တာသု ဂတပုရိသာနံ ဝိယ တာသမ္ပိ မိစ္ဆာစာရော ဟောတိ သဿာမိကဘာဝတော. န ဣတရာသန္တိ မာတုရက္ခိတာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ မိစ္ဆာစာရော နတ္ထိ အဿာမိကတ္တာ၊ တာသု ဂတာနံ ပုရိသာနမေဝ မိစ္ဆာစာရော ဟောတိ မာတာဒီဟိ ရက္ခိတတ္တာ. ပုရိသာ ဟိ ပရေဟိ ယေဟိ ကေဟိစိ ဂေါပိတံ ဣတ္ထိံ ဂန္တုံ န လဘန္တိ၊ ဣတ္ထိယော ပန ကေနစိ ပုရိသေန ဘရိယာဘာဝေန ဂဟိတာဝ ပုရိသန္တရံ ဂန္တုံ န လဘန္တိ၊ န ဣတရာ အတ္တနော ဖဿဿ သယံ သာမိကတ္တာ. န ဟိ မာတာဒယော သယံ တာသံ ဖဿာနုဘဝနတ္ထံ တာ ရက္ခန္တိ၊ ကေဝလံ ပုရိသဂမနမေဝ တာသံ ဝါရေန္တိ. တသ္မာ ကေနစိ အပရိဂ္ဂဟိတဖဿတ္တာ၊ အတ္တနော ဖဿတ္တာ စ ဣတ္ထီနံ န မိစ္ဆာစာရော၊ ပုရိသာနံ ပန ပရေဟိ ဝါရိတေ အတ္တနော အသန္တကဋ္ဌာနေ ပဝိဋ္ဌတ္တာ မိစ္ဆာစာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဘောဂေနာတိ ဘောဂဟေတု. ဥဒပတ္တံ အာမသိတွာ ဂဟိတာ ဩဒပတ္တကိနီ. ဓဇ-သဒ္ဒေန သေနာ ဧဝ ဥပလက္ခိတာတိ အာဟ ‘‘ဥဿိတဒ္ဓဇာယာ’’တိအာဒိ.

၃၀၅. ဗဟိဒ္ဓါ ဝိမဋ္ဌန္တိ အညတ္ထ အာရောစိတံ. တံ ကိရိယံ သမ္ပာဒေဿတီတိ တဿာ အာရောစေတွာ တံ ကိစ္စံ သမ္ပာဒေတု ဝါ မာ ဝါ၊ တံ ကိရိယံ သမ္ပာဒနေ သာမတ္ထိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒါရကံ၊ ဒါရိကဉ္စ အဇာနာပေတွာ မာတာပိတုအာဒီဟိ မာတာပိတုအာဒီနညေဝ သန္တိကံ သာသနေ ပေသိတေပိ ပဋိဂ္ဂဏှနဝီမံသနပစ္စာဟရဏသင်္ခါတာယ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော ဟောတိ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယံ ဥဒ္ဒိဿ သာသနံ ပေသိတံ၊ တံ ဧဝ သန္ဓာယ တဿာ မာတုအာဒီနံ အာရောစိတေပိ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီ’’တိအာဒိ ဥဒါဟဋံ၊ ဣဒဉ္စ ဝစနဗျတ္တယဟေတုဗျတ္တယာနံ ဘေဒေပိ ဗျတ္တယသာမညတော ဥဒါဟဋန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တမ္ပိ ဥဒါဟရဏဒေါသံ ပရိဟရိတွာ သုတ္တာနုလောမတံ ဒဿေတုံ ‘‘တံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ သမေတီတိ ဧတ္ထာယမဓိပ္ပါယော – ယထာ သယံ အနာရောစေတွာ အညေသံ အန္တေဝါသိကာဒီနံ ဝတွာ ဝီမံသာပေတွာ ပစ္စာဟရန္တဿ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတော၊ ဧဝံ တဿာ သယံ အနာရောစေတွာ အာရောစနတ္ထံ မာတုအာဒီနံ ဝဒန္တဿာပိ မာတုအာဒယော တံ ကိရိယံ သမ္ပာဒေန္တု ဝါ မာ ဝါ. ယဒိ ဟိ တေသံ မာတုအာဒီနံ တုဏှီဘူတဘာဝမ္ပိ ပစ္စာဟရတိ၊ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထီတိ.

ဃရကိစ္စံ နေတီတိ ဃရဏီ. အညတရံ ဝဒန္တဿ ဝိသင်္ကေတံ အဒိန္နာဒါနာဒီသု အာဏတ္တိယံ ဝတ္ထုသင်္ကေတော ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော. မူလဋ္ဌာနဉ္စ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ ပုရိသဿ မာတုအာဒယော သာသနပေသနေ မူလဘူတတ္တာ ‘‘မူလဋ္ဌာ’’တိ ဝုတ္တာ.

၃၂၂. ပါဠိယံ မာတုရက္ခိတာယ မာတာ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတီတိ ဧတ္ထ အတ္တနော ဝါ ဓီတု သန္တိကံ ‘‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဟောတူ’’တိ ဘိက္ခုံ ပဟိဏတိ၊ ပုရိသဿ ဝါ တဿ ဉာတကာနံ ဝါ သန္တိကံ ‘‘မမ ဓီတာ ဣတ္ထန္နာမဿ ဘရိယာ ဟောတူ’’တိ ပဟိဏတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧသေဝ နယော သေသေသုပိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာတိ ပဌမသံဃာဒိသေသေ ဝုတ္တနယတ္တာ.

၃၃၈. အန္တေ ဧကေနာတိ ဧကေန ပဒေန. ဧတ္တောဝ ပက္ကမတီတိ အပစ္စာဟရိတွာ တတောဝ ပက္ကမတိ. ‘‘အနဘိနန္ဒိတွာ’’တိ ဣဒံ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သတိပိ အဘိနန္ဒနေ သာသနံ အနာရောစေန္တော ပန န ဝီမံသတိ နာမ. တတိယပဒေ ဝုတ္တနယေနာတိ ‘‘သော တဿာ ဝစနံ အနဘိနန္ဒိတွာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေန. ပါဠိယံ အန္တေဝါသိံ ဝီမံသာပေတွာတိ ‘‘အယံ တေသံ ဝတ္တုံ သမတ္ထော’’တိ အန္တေဝါသိနာ ဝီမံသာပေတွာ. သစေ ပန သော အန္တေဝါသိကော တံ ဝစနံ အာဒိယိတွာ တုဏှီ ဟောတိ၊ တဿာပိ တံ ပဝတ္တိံ ပစ္စာဟရန္တဿ အာစရိယဿ သံဃာဒိသေသောဝ မာတုအာဒီသု တုဏှီဘူတေသု တေသံ တုဏှိဘာဝံ ပစ္စာဟရန္တဿ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပါဠိယံ စတုတ္ထဝါရေ အသတိပိ ဂစ္ဆန္တော သမ္ပာဒေတိ၊ အာဂစ္ဆန္တော ဝိသံဝါဒေတိ အနာပတ္တီတိ အတ္ထတော အာပန္နမေဝါတိကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘စတုတ္ထေ အနာပတ္တီ’’တိ.

၃၄၀. ကာရုကာနန္တိ ဝဍ္ဎကီအာဒီနံ တစ္ဆကအယောကာရတန္တဝါယရဇကနှာပိတကာ ပဉ္စ ကာရဝေါ ‘‘ကာရုကာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝရူပေန။ပေ။ အနာပတ္တီတိ တာဒိသံ ဂိဟိဝေယျာဝစ္စမ္ပိ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ.

ကာယတော သမုဋ္ဌာတီတိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝါ အလံဝစနီယဘာဝံ ဝါ တဒုဘယံ ဝါ အဇာနန္တဿ ကာယတော သမုဋ္ဌာတိ. ဧသ နယော ဣတရဒွယေပိ. အလံဝစနီယာ ဟောန္တီတိ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဥဘောပိ ဝါ ဇာယာဘာဝေ၊ သာမိကဘာဝေ စ နိက္ခိတ္တဆန္ဒတာယ အစ္စန္တဝိယုတ္တတ္တာ ပုန အညမညံ သမာဂမတ္ထံ ‘‘မာ ဧဝံ အကရိတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ဝစနီယတာယ ဝတ္တဗ္ဗတာယ အလံ အရဟာတိ အလံဝစနီယာ၊ အလံ ဝါ ကတ္တုံ အရဟံ သန္ဓာနဝစနမေတေသု ဣတ္ထိပုရိသေသူတိ အလံဝစနီယာ၊ သန္ဓာနကာရဿ ဝစနံ ဝိနာ အသင်္ဂစ္ဆနကာ ပရိစ္စတ္တာယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

ပဏ္ဏတ္တိံ ပန ဇာနိတွာတိ ဧတ္ထ အလံဝစနီယဘာဝံ ဝါတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘တဒုဘယံ ပန ဇာနိတွာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခုံ အဇာနာပေတွာ အတ္တနော အဓိပ္ပါယံ ပဏ္ဏေ လိခိတွာ ‘‘ဣမံ ပဏ္ဏံ အသုကဿ ဒေဟီ’’တိ ဒိန္နံ ဟရန္တဿ သဉ္စရိတ္တံ န ဟောတိ. ပဏ္ဏတ္တိအလံဝစနီယဘာဝအဇာနနဝသေနေဝ ဟိ ဣမံ သိက္ခာပဒံ အစိတ္တကံ၊ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ သဉ္စရဏဘာဝမ္ပိ အဇာနနဝသေန၊ ပါဠိယဉ္စ အဋ္ဌကထာယဉ္စ အာရောစနမေဝ ဒဿိတံ. တသ္မာ သန္ဒဿနတ္ထံ ဉတွာ ပဏ္ဏသန္ဒဿနဝသေနာပိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ အာရောစေန္တဿေဝ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၃၄၁. ယထာ ယထာ ယေသု ယေသု ဇနပဒေသူတိ ပရိစ္စတ္တဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ ကတ္တဗ္ဗံ ပဏ္ဏဒါနဉာတိဇနိဿရာဒိဇာနာပနာဒိတံတံဒေသနိယတံ ပကာရံ ဒဿေတိ၊ ဣဒဉ္စ နိဗဒ္ဓဘရိယာဘာဝေန ဂဟိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အတ္တနော ရုစိယာ သင်္ဂတာနံ ပန ဣတ္ထီနံ၊ မုဟုတ္တိကာယ စ ပုရိသေ စိတ္တဿ ဝိရဇ္ဇနမေဝ အလံဝစနီယဘာဝေ ကာရဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒုဋ္ဌုလ္လာဒီသုပီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အတ္တကာမသဉ္စရိတ္တာနိ သင်္ဂဏှာတိ၊ ဧတ္ထ ပန ပါဠိယံ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဣတ္ထီ နာမ မနုဿိတ္ထီ န ယက္ခီ’’တိအာဒိနာ မနုဿိတ္ထိပုရိသာ န ဒဿိတာ၊ တထာပိ ‘‘ဒသ ဣတ္ထိယော မာတုရက္ခိတာ’’တိအာဒိနာ မနုဿိတ္ထီနညေဝ ဒဿိတတ္တာ ပုရိသာနမ္ပိ တဒနုဂုဏာနမေဝ ဂဟေတဗ္ဗတော မနုဿဇာတိကာဝ ဣတ္ထိပုရိသာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ ယေသု သဉ္စရိတ္တံ သမာပဇ္ဇတိ၊ တေသံ မနုဿဇာတိကတာ၊ န နာလံဝစနီယတာ၊ ပဋိဂ္ဂဏှန၊ ဝီမံသန၊ ပစ္စာဟရဏာနီတိ ဣမာနေတ္ထ ပဉ္စ အင်္ဂါနိ.

သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.