၃. တတိယပါရာဇိကံ

တီဟီတိ ကာယဝစီမနောဒွါရေဟိ.

ပဌမပညတ္တိနိဒါနဝဏ္ဏနာ

၁၆၂. ယာ အယံ ဟေဋ္ဌာ တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နဂရံ ဟောတီတိအာဒိနာ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၈၄) ရာဇဂဟဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ သာ ဧတ္ထာပိ သမာနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒမ္ပိ စ နဂရ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တေန စ န ကေဝလံ ရာဇဂဟာဒယော ဧဝါတိ ဒဿေတိ. မဟာဝနံ နာမာတိအာဒိ မဇ္ဈိမဘာဏကသံယုတ္တဘာဏကာနံ မတေန ဝုတ္တံ၊ ဒီဃဘာဏကာ ပန ‘‘ဟိမဝန္တေန သဒ္ဓိံ ဧကာဗဒ္ဓံ ဟုတွာ ဌိတံ မဟာဝန’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဟံသဝဋ္ဋကစ္ဆဒနေနာတိ ဟံသဝဋ္ဋကပဋိစ္ဆန္နေန၊ ဟံသမဏ္ဍလာကာရေနာတိ အတ္ထော. ကာယဝိစ္ဆန္ဒနိယကထန္တိ ကရဇကာယေ ဝိရာဂုပ္ပါဒနကထံ. ဆန္ဒောတိ ဒုဗ္ဗလရာဂေါ. ရာဂေါတိ ဗလဝရာဂေါ. ‘‘ကေသလောမာဒိ’’န္တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ယေပိ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပဉ္စပဉ္စပ္ပဘေဒေနာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စ ပဉ္စ ပဘေဒါ ဧတဿ ပရိယာယဿာတိ ပဉ္စပဉ္စပ္ပဘေဒေါ၊ တေန ပဉ္စပဉ္စပ္ပဘေဒေနာတိ ဧဝံ ဗာဟိရတ္ထသမာသဝသေန ပရိယာယဝိသေသနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

အသုဘာယာတိ အသုဘမာတိကာယ. ဝဏ္ဏေတဗ္ဗမာတိကဉှိ အပေက္ခိတွာ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ သာမိဝစနံ၊ တေနာဟ မာတိကံ နိက္ခိပိတွာတိအာဒိ. တံ ဝိဘဇန္တောတိ မာတိကံ ဝိဘဇန္တော. ဖာတိကမ္မန္တိ နိပ္ဖတ္တိကရဏံ. ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပဉ္စနီဝရဏင်္ဂဝိဂမေန ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနတာ၊ အပ္ပနာပ္ပတ္တဝိတက္ကာဒိဇ္ဈာနင်္ဂါနံ ဥပ္ပတ္တိဝသေန ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဝိဓကလျာဏံ ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နန္တိ ဧတ္ထ ပန ဈာနဿ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံ ဝသေန တိဝိဓကလျာဏတာ၊ တေသံယေဝ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနံ လက္ခဏဝသေန ဒသလက္ခဏသမ္ပန္နတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဒသလက္ခဏဝိဘာဝနေနေဝ တန္နိဿယဘူတာ တိဝိဓကလျာဏတာပိ ဈာနဿ ပါကဋာ ဟောတီတိ တတြိမာနီတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတြာယံ ပါဠီတိ တသ္မိံ ဒသလက္ခဏဝိဘာဝနဝိသယေ အယံ ပါဠိ. ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓီတိ ဂေါတြဘုပရိယောသာနာယ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဈာနဿ နီဝရဏာဒိပရိဗန္ဓတော ဝိသုဒ္ဓိ၊ သာယံ ယသ္မာ ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာဒီနမ္ပိ ပစ္စယတ္တေန ပဓာနာ ပုရိမကာရဏသိဒ္ဓါ စ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဋိပဒါဝိသုဒ္ဓိ အာဒီ’’တိ. ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာတိ ဝိသောဓေတဗ္ဗတာဒီနံ အဘာဝတော တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာယ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိယာ အနုဗြူဟနာ၊ သာ ပန ပရိဗန္ဓဝိသုဒ္ဓိသမကာလဝိဘာဝိနီပိ တဗ္ဗိသုဒ္ဓိယာဝ နိပ္ဖန္နာတိ ဒီပနတ္ထမာဟ ‘‘ဥပေက္ခာနုဗြူဟနာ မဇ္ဈေ’’တိ. သမ္ပဟံသနာတိ ဝတ္ထုဓမ္မာဒီနံ အနတိဝတ္တနာဒိသာဓကဿ ဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေန ပရိယောဒပနာ၊ သာ ပန ယသ္မာ ကတ္တဗ္ဗဿ သဗ္ဗကိစ္စဿ နိပ္ဖတ္တိယာဝ သိဒ္ဓါ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္ပဟံသနာ ပရိယောသာန’’န္တိ. တီဏိပိ စေတာနိ ကလျာဏာနိ ဧကက္ခဏေ လဗ္ဘမာနာနိပိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နတာဒိဝသေန ပဝတ္တန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဘာဝေန ဝုတ္တာနိ၊ န ပန ဈာနဿ ဥပ္ပါဒါဒိက္ခဏတ္တယေ ယထာက္ကမံ လဗ္ဘမာနတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မဇ္ဈိမံ သမာဓိနိမိတ္တံ ပဋိပဇ္ဇတီတိအာဒီသု မဇ္ဈိမံ သမာဓိနိမိတ္တံ နာမ သမပ္ပဝတ္တော အပ္ပနာသမာဓိယေဝ. သော ဟိ လီနုဒ္ဓစ္စသင်္ခါတာနံ ဥဘိန္နံ အန္တာနံ အနုပဂမနေန မဇ္ဈိမော၊ သဝိသေသံ စိတ္တဿ ဧကတ္တာရမ္မဏေ ဌပနတော သမာဓိယေဝ ဥပရိဝိသေသာနံ ကာရဏဘာဝတော ‘‘သမာဓိနိမိတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ပဋိပဇ္ဇတိ ပဋိလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဋိပန္နတ္တာ မဇ္ဈိမေန သမာဓိနိမိတ္တေန တတ္ထ ဧကတ္တာရမ္မဏေ အပ္ပနာဂေါစရေ ပက္ခန္ဒတိ ဥပတိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓဿ ပန တဿ စိတ္တဿ ပုန ဝိသောဓေတဗ္ဗာဘာဝတော ဝိသောဓနေ ဗျာပါရံ အကရောန္တော ပုဂ္ဂလော ဝိသုဒ္ဓံ စိတ္တံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ. သမထဘာဝူပဂမနေန သမထပဋိပန္နဿ ပုန သမာဓာနေ ဗျာပါရံ အကရောန္တော သမထပဋိပန္နံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ၊ သမထပဋိပန္နဘာဝတော ဧဝမဿ ကိလေသသံသဂ္ဂံ ပဟာယ ဧကတ္တေန ဥပဋ္ဌိတဿ ပုန ဧကတ္တုပဋ္ဌာနေ ဗျာပါရံ အကရောန္တော ဧကတ္တုပဋ္ဌာနံ အဇ္ဈုပေက္ခတိ နာမ.

တတ္ထ ဇာတာနန္တိအာဒီသု ယေ ပန တေ ဧဝံ ဥပေက္ခာနုဗြူဟိတေ တသ္မိံ ဈာနစိတ္တေ ဇာတာ သမာဓိပညာသင်္ခါတာ ယုဂနဒ္ဓဓမ္မာ၊ တေသံ အညမညံ အနတိဝတ္တနသဘာဝေန သမ္ပဟံသနာ ဝိသောဓနာ ပရိယောဒပနာ စ၊ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ကိလေသေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမုတ္တိရသေန ဧကရသတာယ သမ္ပဟံသနာ စ၊ ယဉ္စေတံ တဒုပဂံ တေသံ အနတိဝတ္တနဧကရသဘာဝါနံ အနုစ္ဆဝိကံ ဝီရိယံ၊ တဿ တဒုပဂဝီရိယဿ ဝါဟနဋ္ဌေန ပဝတ္တနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ စ၊ တသ္မိံ ခဏေ ယထာဝုတ္တဓမ္မာနံ အာသေဝနဋ္ဌေန သမ္ပဟံသနာ စ၊ ပရိယောဒပနာ စ ပရိယောဒပနကဿ ဉာဏဿ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေနေဝ ဣဇ္ဈတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ တိဝိဓတ္တဂတံ စိတ္တန္တိအာဒီနိ တဿေဝ စိတ္တဿ ထောမနဝစနာနိ. ဝိတက္ကသမ္ပန္နန္တိ ဝိတက္ကင်္ဂေန သုန္ဒရဘာဝမုပဂတံ. စိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနသမ္ပန္နန္တိ တသ္မိညေဝ အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိသင်္ခါတေန သမာဓိနာ သမ္ပန္နံ၊ ဣဒံ ဈာနင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. သမာဓိသမ္ပန္နန္တိ ဣဒံ ပန ဣန္ဒြိယဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဋိကုဋတီတိ သင်္ကုစတိ. ပဋိဝဋ္ဋတီတိ ပဋိနိဝဋ္ဋတိ. နှာရုဒဒ္ဒုလန္တိ နှာရုခဏ္ဍံ. ပယုတ္တဝါစန္တိ ပစ္စယပရိယေသနေ နိယုတ္တဝါစံ. ဒဏ္ဍဝါဂုရာဟီတိ ဒဏ္ဍပဋိဗဒ္ဓါဟိ ဒီဃဇာလသင်္ခါတာဟိ ဝါဂုရာဟိ.

သမဏကုတ္တကောတိ ကာသာယနိဝါသနာဒိသမဏကိစ္စကော. ဝဂ္ဂုမုဒါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝဂ္ဂုမတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ လောကိကာ ‘‘မုဒါ’’တိ ဝေါဟရိံသူတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝဂ္ဂုမတာ’’တိ. ‘‘ဝဂ္ဂူ’’တိ မတာ၊ သုဒ္ဓသမ္မတာတိ အတ္ထော၊ တေနာဟ ‘‘ပုညသမ္မတာ’’တိ. သတ္တာနံ ပါပုနနေန သောဓနေန သာ ပုညသမ္မတာ.

၁၆၃. မာရဿ ဓေယျံ ဌာနံ၊ ဝတ္ထု ဝါ နိဝါသော မာရဓေယျံ၊ သော အတ္ထတော တေဘူမကဓမ္မာ ဧဝ၊ ဣဓ ပန ပဉ္စ ကာမဂုဏာ အဓိပ္ပေတာ၊ တံ မာရဓေယျံ. ‘‘အယံ သမဏကုတ္တကော ယထာသမုပ္ပန္နသံဝေဂမူလကေန သမဏဘာဝူပဂမနေန အတိက္ကမိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ အဝေါစ၊ န ပန ‘‘အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ တီသု ဘဝေသု အပ္ပဋိသန္ဓိကတာယ တံ အတိက္ကမိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ မရဏေနေဝ သတ္တာနံ သံသာရမောစနလဒ္ဓိကတ္တာ ဒေဝတာယ. န ဟိ မတာနံ ကတ္ထစိ ပဋိသန္ဓိ ဂစ္ဆတိ. ဣမိနာ အတ္ထေန ဧဝမေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ ပရေသံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနတ္ထေန ဧဝမေဝ သံသာရမောစနသဘာဝေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘‘အတ္တနာပိ အတ္တာနံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ၊ အညမညမ္ပိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တီ’’တိ (ပါရာ. ၁၆၂) ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗာနိပိ တာနိ ပဉ္စဘိက္ခုသတာနိ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသီတိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တသ္မာ ယေ အတ္တနာပိ အတ္တာနံ အညမညဉ္စ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသုံ၊ တေ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူ ဌပေတွာ တဒဝသေသေ စ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူ၊ သဗ္ဗေ စ အရိယေ အယံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၆၄. ဧကီဘာဝတောတိ ပဝိဝေကတော. ဥဒ္ဒေသံ ပရိပုစ္ဆံ ဂဏှန္တီတိ အတ္တနော အတ္တနော အာစရိယာနံ သန္တိကေ ဂဏှန္တိ၊ ဂဟေတွာ စ အာစရိယေဟိ သဒ္ဓိံ ဘဂဝန္တံ ဥပဋ္ဌဟန္တိ. တဒါ ပန ဥဒ္ဒေသာဒိဒါယကာ တနုဘူတေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဘဂဝန္တံ ဥပဂတာ၊ တံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ပုစ္ဆတိ.

အာနာပါနဿတိသမာဓိကထာဝဏ္ဏနာ

၁၆၅. ဒသာနုဿတီသု အန္တောဂဓာပိ အာနာပါနဿတိ တဒါ ဘိက္ခူနံ ဗဟူနံ သပ္ပါယတံ ဒဿေတုံ ပုန ဂဟိတာ. တထာ ဟိ တံ ဘဂဝါ တေသံ ဒေသေသိ. အာဟာရေ ပဋိက္ကူလသညာ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနသဒိသာ၊ စတ္တာရော ပန အာရုပ္ပါ အာဒိကမ္မိကာနံ အနနုရူပါတိ တေသံ ဣဓ အဂ္ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညံ ပရိယာယန္တိ အရဟတ္တာဓိဂမတ္ထာယ အညံ ကာရဏံ. အတ္ထယောဇနာက္ကမန္တိ အတ္ထဉ္စ ယောဇနာက္ကမဉ္စ. အဿာသဝသေနာတိ အဿာသံ အာရမ္မဏံ ကတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပဋ္ဌာနံ သတီတိ အပ္ပမုဿနတာယ တမေဝ အဿာသံ ပဿာသဉ္စ ဥပဂန္တွာ ဌာနံ၊ တထာ တိဋ္ဌနကဓမ္မော သတိ နာမာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ သတိဝသေနေဝ ပုဂ္ဂလံ နိဒ္ဒိသိတုကာမေန ယော အဿသတီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော အဿသတိ၊ တဿ သတိ အဿာသံ ဥပဂန္တွာ တိဋ္ဌတီတိအာဒိနာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အကောသလ္လသမ္ဘူတေတိ အဝိဇ္ဇာသမ္ဘူတေ. ခဏေနေဝါတိ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေနေဝ. အရိယမဂ္ဂဿ ပါဒကဘူတော အယံ သမာဓိ အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အရိယမဂ္ဂဘာဝံ ဥပဂတော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အရိယမဂ္ဂဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တော’’တိ. ဩပမ္မနိဒဿနန္တိ ဧတ္ထ ဥပမာဝ ဩပမ္မံ၊ တဿ နိဒဿနံ.

ဗာဟိရကာ အာနာပါနဿတိံ ဇာနန္တာ အာဒိတော စတုပ္ပကာရမေဝ ဇာနန္တိ၊ န သဗ္ဗံ သောဠသပ္ပကာရန္တိ အာဟ သဗ္ဗပ္ပကာရဣစ္စာဒိ. ဧဝမဿေတံ သေနာသနန္တိ ဧတ္ထ ဧဝန္တိ ဘာဝနာသတိယာ ယထာဝုတ္တနယေန အာရမ္မဏေ စိတ္တဿ နိဗန္ဓနေ သတိယေဝ၊ နာသတီတိ အတ္ထော၊ တေန မုဋ္ဌဿတိဿ အရညဝါသော နိရတ္ထကော အနနုရူပေါတိ ဒဿေတိ. အဝသေသသတ္တဝိဓသေနာသနန္တိ ‘‘ပဗ္ဗတံ ကန္ဒရံ ဂိရိဂုဟံ သုသာနံ ဝနပတ္ထံ အဗ္ဘောကာသံ ပလာလပုဉ္ဇ’’န္တိ (ဝိဘ. ၅၀၈) ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဥတုတ္တယာနုကူလံ ဓာတုစရိယာနုကူလန္တိ ဂိမှာနာဒိဥတုတ္တယဿ သေမှာဒိဓာတုတ္တယဿ မောဟာဒိစရိယတ္တယဿ စ အနုကူလံ. နိသဇ္ဇာယ ဒဠှဘာဝံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေန၊ အဿာသပဿာသာနံ ပဝတ္တနသုခတံ ဥပရိမကာယဿ ဥဇုကံ ဌပနေန၊ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟူပါယံ ပရိမုခံ သတိယာ ဌပနေန ဥပဒိသန္တော. န ပဏမန္တီတိ န ဩဏမန္တိ. ပရိဂ္ဂဟိတနိယျာနံ သတိန္တိ သဗ္ဗထာ ဂဟိတံ သမ္မောသပဋိပက္ခတော နိဂ္ဂမနသင်္ခါတံ သတိံ ကတွာ၊ ပရမံ သတိနေပက္ကံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ အတ္ထော.

သတောဝါတိ သတိယာ သမန္နာဂတော ဧဝ. ဗာတ္တိံသာယ အာကာရေဟီတိ စတူသု စတုက္ကေသု အာဂတာနိ ဒီဃရဿာဒီနိ သောဠသ ပဒါနိ အဿာသပဿာသဝသေန ဒွိဓာ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တေဟိ ဒွတ္တိံသာကာရေဟိ. ဒီဃံအဿာသဝသေနာတိ ဒီဃအဿာသဝသေန၊ ဝိဘတ္တိအလောပံ ကတွာ နိဒ္ဒေသော၊ ဒီဃန္တိ ဝါ ဘဂဝတာ ဝုတ္တအဿာသဝသေန. စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပန္တိ ဝိက္ခေပပဋိပက္ခဘာဝတော ‘‘အဝိက္ခေပေါ’’တိ လဒ္ဓနာမံ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂဘာဝံ ပဇာနတော. ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ အဿာသဝသေနာတိ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿီ ဟုတွာ အဿာသဝသေန၊ ‘‘ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိအဿာသနဝသေနာ’’တိ ဝါ ပါဌော၊ တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါနုပဿိနော အဿာသဝသေနာတိ အတ္ထော. အာ ပဌမံ ဗဟိမုခံ သသနံ အဿာသော၊ တတော အန္တောမုခံ ပဋိသသနံ ပဿာသောတိ အာဟ အဿာသောတိ ဗဟိနိက္ခမနဝါတောတိအာဒိ၊ သုတ္တန္တဋ္ဌကထာသု ပန အာကဍ္ဎနဝသေန အန္တော သသနံ အဿာသော၊ ဗဟိ ပဋိသသနံ ပဿာသောတိ ကတွာ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ ဝုတ္တံ.

တတ္ထာတိ ဗဟိနိက္ခမနအန္တောပဝိသနဝါတေသု၊ တဿ စ ပဌမံ အဗ္ဘန္တရဝါတော နိက္ခမတီတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သဗ္ဗေသမ္ပိ ဂဗ္ဘသေယျကာနန္တိအာဒိနာ ဒါရကာနံ ပဝတ္တိက္ကမေန အဿာသော ဗဟိနိက္ခမနဝါတောတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတီ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. သုတ္တနယော ဧဝ စေတ္ထ ‘‘အဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော အဇ္ဈတ္တံ ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ ဣဉ္ဇိတာ စ ဖန္ဒိတာ စ ပဿာသာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော ဗဟိဒ္ဓါ ဝိက္ခေပဂတေန စိတ္တေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ သာရဒ္ဓါ စ ဟောန္တိ ဣဉ္ဇိတာ စ ဖန္ဒိတာ စာ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ သမေတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အဒ္ဓါနဝသေနာတိ ကာလဒ္ဓါနဝသေန. အယဉှိ အဒ္ဓါန-သဒ္ဒေါ ကာလဿ ဒေသဿ စ ဝါစကော. တတ္ထ ယထာ ဟီတိအာဒိနာ ဒေသဒ္ဓါနံ ဥပမာဝသေန ဒဿိတံ. ဣဒါနိ တဗ္ဗိသိဋ္ဌကာလဒ္ဓါနဝသေန အဿာသပဿာသာနံ ဒီဃရဿတံ ဥပမေယျဝသေန ဝိဘာဝေတုံ ဧဝန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာ အနေကကလာပဘာဝေန. ဧတ္ထ စ ဟတ္ထိအာဒိသရီရေ သုနခါဒိသရီရေ စ အဿာသပဿာသာနံ ဒေသဒ္ဓါနဝိသိဋ္ဌကာလဒ္ဓါနဝသေနေဝ ဒီဃရဿတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ ဒီဃံ အဒ္ဓါနံ သဏိကံ ပူရေတွာတိအာဒိဝစနတော. တေသန္တိ သတ္တာနံ. တေတိ အဿာသပဿာသာ. ဣတ္တရမဒ္ဓါနန္တိ အပ္ပကံ ကာလံ. နဝဟာကာရေဟီတိ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ပုဗ္ဗေနာပရံ အလဒ္ဓဝိသေသဿ ကေဝလံ အဒ္ဓါနဝသေန အာဒိတော ဝုတ္တာ တယော အာကာရာ၊ တေ စ ကဿစိ အဿာသောဝ၊ ကဿစိ ပဿာသောဝ၊ ကဿစိ တဒုဘယမ္ပိ ဥပဋ္ဌာတီတိ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန ဝုတ္တာ၊ တထာ ဆန္ဒဝသေန တယော၊ တထာ ပါမောဇ္ဇဝသေနာတိ ဣမေဟိ နဝဟိ အာကာရေဟိ. ဧကေနာကာရေနာတိ ဒီဃံ အဿာသာဒီသု ဧကေနာကာရေန.

အဒ္ဓါနသင်္ခါတေတိ ဒီဃေ ဩကာသဒ္ဓါနသင်္ခါတေ အတ္တဘာဝေ ကာလဒ္ဓါနေပိ ဝါ၊ ဧဝံ ဥပရိ ဣတ္တရသင်္ခါတေတိ ဧတ္ထာပိ. ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗေနာပရံ ဝိသေသံ အာဝဟန္တိယာ လဒ္ဓဿာဒတ္တာ တတ္ထ သာတိသယော ကတ္တုကာမတာလက္ခဏော ကုသလစ္ဆန္ဒော ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဆန္ဒဝသေနာတိ တထာပဝတ္တဆန္ဒဿ ဝသေန. ပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အဿာသပဿာသာနံ သုခုမတရဘာဝေ အာရမ္မဏဿ သန္တတရတာယ၊ ကမ္မဋ္ဌာနဿ စ ဝီထိပဋိပန္နတာယ ဘာဝနာစိတ္တသဟဂတော ပမောဒေါ ခုဒ္ဒကာဒိဘေဒါ တရုဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. စိတ္တံ ဝိဝတ္တတီတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပကတိအဿာသပဿာသတော စိတ္တံ နိဝတ္တတိ. ဥပေက္ခာ သဏ္ဌာတီတိ တသ္မိံ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေ သမာဓိမှိ ဥပ္ပန္နေ ပုန ဈာနနိဗ္ဗတ္တနတ္ထံ ဗျာပါရာဘာဝတော အဇ္ဈုပေက္ခနံ ဟောတိ၊ သာ ပနာယံ ဥပေက္ခာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုပဿနာဉာဏန္တိ သမထဝသေန နိမိတ္တဿ အနုပဿနာ၊ ဝိပဿနာဝသေန အဿာသပဿာသမုခေန တန္နိဿယနာမရူပဿ အနုပဿနာ စ ဉာဏံ. ကာယော ဥပဋ္ဌာနန္တိ အဿာသပဿာသသင်္ခါတော ကာယော ဥပဂန္တွာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ သတီတိ ဥပဋ္ဌာနံ၊ နော သတိ၊ သတိ ပန သရသတော ဥပတိဋ္ဌနဋ္ဌေန သရဏဋ္ဌေန စ ဥပဋ္ဌာနဉ္စေဝ သတိ စ. တေန ဝုစ္စတီတိအာဒီသု ယာ အယံ ယထာဝုတ္တအဿာသပဿာသကာယေ၊ တန္နိဿယဘူတေ ကရဇကာယေ စ ကာယဿေဝ အနုပဿနာ နိစ္စာဒိဘာဝံ ဝါ ဣတ္ထိပုရိသသတ္တဇီဝါဒိဘာဝံ ဝါ အနနုပဿိတွာ အဿာသပဿာသကာယမတ္တဿေဝ အနိစ္စာဒိဘာဝဿ စ အနုပဿနာ၊ တာယ ကာယာနုပဿနာယ သတိသင်္ခါတဿ ပဋ္ဌာနဿ ဘာဝနာ ဝဍ္ဎနာ ကာယေ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာတိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော.

ဣတ္တရဝသေနာတိ ပရိတ္တကာလဝသေန. တာဒိသောတိ ဒီဃော ရဿော စ. ဝဏ္ဏာတိ ဒီဃာဒိအာကာရာ. နာသိကဂ္ဂေဝ ဘိက္ခုနောတိ နာသိကဂ္ဂေ ဝါ၊ ဝါ-သဒ္ဒေန ဥတ္တရောဋ္ဌေ ဝါတိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ ‘‘အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနဝသေန သဗ္ဗံ အဿာသပဿာသကာယံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တအာဘောဂဝသေန ပစ္ဆာ တထာ သမုပ္ပန္နေန ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန တံ အဿာသပဿာသကာယံ ဧဝံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရောန္တော အဿသတိ စေဝ ပဿသတိ စ၊ တသ္မာ ဧဝံဘူတော သဗ္ဗကာယပဋိသံဝေဒီ အဿသိဿာမိ ပဿသိဿာမီတိ သိက္ခတိ နာမ၊ န ပန ‘‘အနာဂတေ ဧဝံ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တနမတ္တေန သော ဧဝံ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပါယော. တထာဘူတဿာတိ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ ဝိဒိတံ ကရောန္တဿ. သံဝရောတိ သတိ ဝီရိယမ္ပိ ဝါ. န အညံ ကိဉ္စီတိ သဗ္ဗကာယံ ဝိဒိတံ ကရိဿာမီတိအာဒိကံ ပုဗ္ဗာဘောဂံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဉာဏုပ္ပါဒနာဒီသူတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာယသင်္ခါရပဿမ္ဘနပီတိပဋိသံဝေဒနာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ကာယသင်္ခါရန္တိ အဿာသပဿာသံ. သော ဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနောပိ သမာနော ကရဇကာယပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ တေန သင်္ခရီယတီတိ ကာယသင်္ခါရောတိ ဝုစ္စတိ. အပရိဂ္ဂဟိတကာလေတိ ကမ္မဋ္ဌာနဿ အနာရဒ္ဓကာလေ၊ တဒါရမ္ဘတ္ထာယ ကာယစိတ္တာနမ္ပိ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေတိ အတ္ထော. နိသီဒတိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယာတိ ဟိ ဣမိနာ ကာယပရိဂ္ဂဟော၊ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာတိ ဣမိနာ စိတ္တပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. အဓိမတ္တန္တိ ဗလဝံ ဩဠာရိကံ၊ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ. ကာယသင်္ခါရော ဟိ အဓိပ္ပေတော. အဓိမတ္တံ ဟုတွာ ပဝတ္တတီတိ ကိရိယာဝိသေသနံ ဝါ ဧတံ. သဗ္ဗေသံယေဝါတိ ဥဘယေသမ္ပိ.

မဟာဘူတပရိဂ္ဂဟေ သုခုမောတိ စတုဓာတုမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယာတိ ကလာပသမ္မသနမာဟ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနတော ပဋ္ဌာယ ဗလဝဝိပဿနာ၊ တတော ဩရံ ဒုဗ္ဗလဝိပဿနာ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနာတိ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေတိအာဒိနာ သမထနယေ ဝုတ္တနယေန.

စောဒနာသောဓနာဟီတိ အနုယောဂပရိဟာရေဟိ. ကထန္တိအာဒိ ပဋိသမ္ဘိဒါပါဠိ၊ တတ္ထ ကထံ သိက္ခတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတိ ကိရာတိအာဒိ စောဒကဝစနံ. ဣတိ ကိရာတိ ဧဝဉ္စေတိ အတ္ထော. အဿာသပဿာသော သဗ္ဗထာ အဘာဝံ ဥပနေတိ စေတိ စောဒကဿ အဓိပ္ပါယော. ဝါတူပလဒ္ဓိယာတိ အဿာသပဿာသဝါတဿ အဘာဝေန တဗ္ဗိသယာယ ဥပလဒ္ဓိယာ ဘာဝနာစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒေါ ဝဍ္ဎိ စ န ဟောတီတိ အတ္ထော. န စ နန္တိ ဧတ္ထ နန္တိ နိပါတမတ္တံ. ပုန ဣတိ ကိရာတိအာဒိ ယထာဝုတ္တာယ စောဒနာယ ဝိဿဇ္ဇနာ၊ တတ္ထ ဣတိ ကိရ သိက္ခတီတိ မယာ ဝုတ္တာကာရေန ယဒိ သိက္ခတီတိ အတ္ထော. ပဘာဝနာ ဟောတီတိ ယဒိပိ ဩဠာရိကာ ကာယသင်္ခါရာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘန္တိ၊ သုခုမာ ပန အတ္ထေဝါတိ ဘာဝနာယပိ ဝဍ္ဎိ ဟောတေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ကံသေတိ ကံသဘာဇနေ. နိမိတ္တန္တိ နိမိတ္တဿ၊ တေသံ သဒ္ဒါနံ ပဝတ္တိအာကာရဿာတိ အတ္ထော. သုခုမကာ သဒ္ဒါတိ အနုရဝေ အာဟ. သုခုမသဒ္ဒနိမိတ္တာရမ္မဏတာပီတိ သုခုမော သဒ္ဒေါဝ နိမိတ္တံ တဒါရမ္မဏတာယပိ.

အာဘိသမာစာရိကသီလန္တိ ဧတ္ထ အဘိသမာစာရောတိ ဥတ္တမသမာစာရော၊ တဒေဝ အာဘိသမာစာရိကံ သီလံ၊ ခန္ဓကဝတ္တပရိယာပန္နဿ သီလဿေတံ အဓိဝစနံ. အဟံ သီလံ ရက္ခာမီတိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂပရိယာပန္နံ သီလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဝါသောတိ အာဝါသပလိဗောဓော. ကုလန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကမ္မန္တိ နဝကမ္မံ. ဣဒ္ဓီတိ ပေါထုဇ္ဇနိကာ ဣဒ္ဓိ၊ သာ ဝိပဿနာယ ပလိဗောဓော. သော ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၁) ဝုတ္တေန တဿ တဿ ပလိဗောဓဿ ဥပစ္ဆေဒပ္ပကာရေန ဥပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗော. ယောဂါနုယောဂေါတိ ယောဂဿ ဘာဝနာယ အနုယုဉ္ဇနံ. အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏေသူတိ အာလောကာကာသကသိဏဒွယံ ဝဇ္ဇေတွာ ပါဠိယံ အာဂတာနံ အဋ္ဌန္နံ ကသိဏာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ စတ္တာရီသညေဝ ပန ကမ္မဋ္ဌာနာနိ. ယထာဝုတ္တေနေဝ နယေနာတိ ယောဂါနုယောဂကမ္မဿ ပဒဋ္ဌာနတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဣမိနာဝ ကမ္မဋ္ဌာနေနာတိ ဣမိနာ အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနေန. မဟာဟတ္ထိပထံ နီဟရန္တော ဝိယာတိ ကမ္မဋ္ဌာနဝီထိံ မဟာဟတ္ထိမဂ္ဂံ ကတွာ ဒဿေန္တော ဝိယ.

ဝုတ္တပ္ပကာရမာစရိယန္တိ ‘‘ဣမိနာဝ ကမ္မဋ္ဌာနေန စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အာစရိယံ. ‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၃၇၊ နေတ္တိ. ၁၁၃၊ မိ. ပ. ၆.၁.၁၀) ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၂) ဝုတ္တပ္ပကာရမာစရိယန္တိပိ ဝဒန္တိ. ပဉ္စသန္ဓိကန္တိ ပဉ္စပဗ္ဗံ၊ ပဉ္စဘာဂန္တိ အတ္ထော. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥဂ္ဂဏှနန္တိ ကမ္မဋ္ဌာနဂန္ထဿ ဥဂ္ဂဏှနံ. တဒတ္ထပရိပုစ္ဆာ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ပရိပုစ္ဆာ၊ တတ္ထ သံသယပရိပုစ္ဆာ ဝါ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဧဝံ ဘာဝနမနုယုဉ္ဇန္တဿ ဧဝမိဓ နိမိတ္တံ ဥပတိဋ္ဌတီတိ ဥပဓာရဏံ. တထာ ကမ္မဋ္ဌာနပ္ပနာ ဧဝံ ဈာနမပ္ပေတီတိ. ကမ္မဋ္ဌာနဿ လက္ခဏန္တိ ဂဏနာနုဗန္ဓနာဖုသနာနံ ဝသေန ဘာဝနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ ဌပနာဝသေန မတ္ထကပ္ပတ္တိ ဣဓ ဘာဝနာတိ ကမ္မဋ္ဌာနသဘာဝဿ သလ္လက္ခဏံ၊ တေနာဟ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနသဘာဝူပဓာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ.

အဋ္ဌာရသသေနာသနဒေါသဝိဝဇ္ဇိတန္တိ မဟတ္တံ နဝတ္တံ ဇိဏ္ဏတ္တံ ပန္ထနိဿိတတ္တံ သောဏ္ဍိပဏ္ဏပုပ္ဖဖလယုတ္တတာ ပတ္ထနီယတာ နဂရဒါရုခေတ္တသန္နိဿိတတာ ဝိသဘာဂါနံ ပုဂ္ဂလာနံ အတ္ထိတာ ပဋ္ဋနသန္နိဿိတတာ ပစ္စန္တသန္နိဿိတတာ ရဇ္ဇသီမသန္နိဿိတတာ အသပ္ပါယတာ ကလျာဏမိတ္တာနံ အလာဘောတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ သေနာသနဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ. ပဉ္စသေနာသနင်္ဂသမန္နာဂတန္တိ –

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သေနာသနံ နာတိဒူရံ ဟောတိ နာစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ ဒိဝါ အပ္ပါကိဏ္ဏံ ရတ္တိံ အပ္ပသဒ္ဒံ အပ္ပနိဂ္ဃေါသံ အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿံ၊ တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ဝိဟရန္တဿ အပ္ပကသိရေန ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ၊ တသ္မိံ ခေါ ပန သေနာသနေ ထေရာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ ။ပေ။ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သေနာသနံ ပဉ္စင်္ဂသမန္နာဂတံ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၁၁) –

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ သေနာသနင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ၊ ဧတ္ထ စ နာတိဒူရတာဒိ ဧကံ၊ ဒိဝါ အပ္ပါကိဏ္ဏတာဒိ ဧကံ၊ အပ္ပဍံသာဒိတာ ဧကံ၊ စီဝရာဒိလာဘော ဧကံ၊ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ နိဝါသော ဧကန္တိ ဧဝံ ပဉ္စင်္ဂါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဥပစ္ဆိန္နခုဒ္ဒကပလိဗောဓေနာတိ ဒီဃာနံ ကေသာဒီနံ ဟရဏေန ပတ္တစီဝရာဒီနံ ပစနတုန္နကရဏရဇနာဒိကရဏေဟိ စ ဥပစ္ဆိန္နာ ခုဒ္ဒကာ ပလိဗောဓာ ယေန၊ တေန. ဘတ္တသမ္မဒန္တိ ဘောဇနနိမိတ္တံ ပရိဿမံ. အာစရိယတော ဥဂ္ဂဟော အာစရိယုဂ္ဂဟော၊ သဗ္ဗောပိ ကမ္မဋ္ဌာနဝိဓိ၊ န ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဥဂ္ဂဟမတ္တံ၊ တတော. ဧကပဒမ္ပီတိ ဧကကောဋ္ဌာသမ္ပိ.

အနုဝဟနာတိ အဿာသပဿာသာနံ အနုဂမနဝသေန သတိယာ နိရန္တရံ အနုပ္ပဝတ္တနာ. ယသ္မာ ပန ဂဏနာဒိဝသေန ဝိယ ဖုသနာဝသေန ဝိသုံ မနသိကာရော နတ္ထိ၊ ဖုဋ္ဌဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဧဝ ဂဏနာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ဣဓ ဖုသနာဂဟဏန္တိ ဒီပေန္တော ‘‘ဖုသနာတိ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ. ဌပနာတိ သမာဓာနံ၊ သမာဓိပ္ပဓာနာ ပန အပ္ပနာတိ အာဟ ‘‘ဌပနာတိ အပ္ပနာ’’တိ. အနိစ္စတာဒီနံ လက္ခဏတော သလ္လက္ခဏာ ဝိပဿနာ. ပဝတ္တတော နိမိတ္တတော စ ဝိနိဝဋ္ဋနတော ဝိနိဝဋ္ဋနာ မဂ္ဂေါ. ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝတော ပါရိသုဒ္ဓိ ဖလံ. တေသန္တိ ဝိနိဝဋ္ဋနာပါရိသုဒ္ဓီနံ. ခဏ္ဍန္တိ ‘‘ဧကံ တီဏိ ပဉ္စာ’’တိ ဧကန္တရိကာဒိဘာဝေန ဂဏနာယ ခဏ္ဍနံ. အထ ဝါ ခဏ္ဍန္တိ အန္တရန္တရာ ကတိပယကာလံ အဂဏေတွာ ပုန ဂဏနဝသေန အန္တရာ ဩဓိပရိစ္ဆေဒေါ န ဒဿေတဗ္ဗော. တထာ ခဏ္ဍံ ဒဿေန္တဿ ဟိ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနနိန္နံ ပဝတ္တတိ နု ခေါ မေ စိတ္တံ၊ နော’’တိ ဝီမံသုပ္ပတ္တိယာ ဝိက္ခေပေါ ဟောတိ၊ တေနာဟ သိခါပ္ပတ္တံ နု ခေါ မေတိအာဒိ၊ ဣဒဉ္စ ဧဝံ ခဏ္ဍံ ဒဿေတွာ စိရတရံ ဂဏနာယ မနသိကရောန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. သော ဟိ တထာ လဒ္ဓံ အဝိက္ခေပမတ္တံ နိဿာယ ဧဝံ မညေယျ. ယော ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ ဂဟေတွာတိ ဣဒံ အဿာသပဿာသေသု ယဿ ဧကောဝ ပဌမံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ယဿ ပန ဥဘောပိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ တေန ဥဘယမ္ပိ ဂဟေတွာ ဂဏိတဗ္ဗံ. ယော ဥပဋ္ဌာတီတိ ဣမိနာဝ ဒွီသု နာသာပုဋဝါတေသု ယော ပါကဋော ဟောတိ၊ သော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပဌမံ ဧကေကသ္မိံ ဥပဋ္ဌိတေပိ ဥပလက္ခေတွာ ဂဏန္တဿေဝ ကမေန ဥဘောပိ ပါကဋာ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘အဿာသပဿာသာ ပါကဋာ ဟောန္တီ’’တိ. ဧဝံ သီဃံ သီဃံ ဂဏေတဗ္ဗမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ သီဃဂဏနာရမ္ဘဿ ဩကာသံ ဒဿေတုံ ဣမဿာပိ ပုရိမနယေန ဂဏယတောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပုရိမနယေနာတိ ဒန္ဓဂဏနာယ၊ ပါကဋာ ဟုတွာတိ ဣမိနာ ဒန္ဓဂဏနာယ အာရဒ္ဓကာလေ စိတ္တဿ အဝိသဒတာယ သုခုမဿာသာဒီနံ အပါကဋတံ၊ ပစ္ဆာ ဝိသဒကာလေ ပါကဋတဉ္စ တေသု စ ပါကဋေသု ဒန္ဓဂဏနံ ပဟာယ သီဃဂဏနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. သီဃဂဏနာယ နိပ္ပရိယာယတော နိရန္တရပ္ပဝတ္တိ အပ္ပနာဝီထိယမေဝ၊ န ကာမာဝစရေ ဘဝင်္ဂန္တရိကတ္တာတိ အာဟ ‘‘နိရန္တရပ္ပဝတ္တံ ဝိယာ’’တိ. ပုရိမနယေနေဝါတိ သီဃဂဏနာယ. အန္တော ပဝိသန္တံ ဝါတံ မနသိကရောန္တော အန္တော စိတ္တံ ပဝေသေတိ နာမ.

ဧတန္တိ ဧတံ အဿာသပဿာသဇာတံ. အနုဂမနန္တိ ဖုဋ္ဌဋ္ဌာနေ မနသိကရဏမေဝ၊ န အဿာသပဿာသာနံ အနုဝတ္တနံ၊ တေနာဟ – ‘‘တဉ္စ ခေါ န အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနာနုဂမနဝသေနာ’’တိ. ဖုသနာဌပနာဝသေန ဝိသုံ မနသိကာရော နတ္ထီတိ ဣမိနာ ယထာ ဂဏနာယ ဖုသနာယ စ မနသိကရောတိ၊ ဧဝံ အနုဗန္ဓနံ ဝိနာ ကေဝလံ ဌပနာယ စ ဖုသနာယ စ မနသိကာရောပိ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တေန ဂဏနံ ပဋိသံဟရိတွာ ယာဝ အပ္ပနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဝ အနုဗန္ဓနာယ စ ဖုသနာယ စ မနသိကရောတိ၊ အပ္ပနာယ ပန ဥပ္ပန္နာယ အနုဗန္ဓနာယ ဌပနာယ စ မနသိကရောတိ နာမာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန အနုဗန္ဓနာယ ဝိနာ ဌပနာယ မနသိကာရော နတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အနုဗန္ဓနာယ စ ဖုသနာယ စ ဌပနာယ စ မနသိကရောတီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယာ အစ္စန္တာယ န မိနောတိ န ဝိနိစ္ဆနတိ၊ သာ မာနဿ သမီပေတိ ဥပမာနံ သိဒ္ဓသာဒိသေန သာဓျသာဓနံ ယထာ ဂေါ ဝိယ ဂဝယောတိ. ပင်္ဂုဠောတိ ပီဌသပ္ပီ. ဒေါလာတိ ပေင်္ခေါလော. ကီဠတန္တိ ကီဠန္တာနံ. ဥပနိဗန္ဓနတ္ထမ္ဘမူလေတိ နာသိကဂ္ဂံ မုခနိမိတ္တဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဒိတော ပဘုတီတိ ဥပမေယျတ္ထဒဿနတော ပဋ္ဌာယ. နိမိတ္တန္တိ ဥပနိဗန္ဓနနိမိတ္တံ နာသိကဂ္ဂံ၊ မုခနိမိတ္တံ ဝါ. အနာရမ္မဏမေကစိတ္တဿာတိ အဿာသပဿာသာနံ ဧကက္ခဏေ အပ္ပဝတ္တနတော ဧကဿ စိတ္တဿ တယောပိ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တိ၊ နိမိတ္တေန သဟ အဿာသော ပဿာသော ဝါတိ ဒွေယေဝ ဧကက္ခဏေ အာရမ္မဏံ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အဇာနတော စ တယော ဓမ္မေတိ နိမိတ္တံ အဿာသော ပဿာသောတိ ဣမေ တယော ဓမ္မေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အဝိန္ဒန္တဿ၊ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကော၊ တေန ဧဝဉ္စ သတိ အယံ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါတိ ဗျတိရေကံ ဒဿေတိ. ဘာဝနာတိ အာနာပါနဿတိဘာဝနာ.

ကထံ ဣမေ။ပေ။ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီတိ ဣဒံ ပရိဟာရဂါထာယ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကကစောပမာယ (မ. နိ. ၁.၂၂၂ အာဒယော) ဝိဝရိတုံ ပုစ္ဆာဌပနံ. တတ္ထ ကထံ-သဒ္ဒေါ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗော ‘‘ကထမိမေ အဝိဒိတာ။ပေ။ ကထံ ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီ’’တိ. ပဓာနန္တိ ဘာဝနာနိပ္ဖါဒကံ ဝီရိယံ. ပယောဂန္တိ နီဝရဏဝိက္ခမ္ဘကံ ဘာဝနာနုယောဂံ. ဝိသေသန္တိ အရဟတ္တပရိယောသာနဝိသေသံ. ပဓာနန္တိ ရုက္ခဿ ဆေဒနဝီရိယံ. ပယောဂန္တိ တဿေဝ ဆေဒနကကိရိယံ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ‘‘ဝိသေသမဓိဂစ္ဆတီ’’တိ ဥပမာယံ န ဝုတ္တံ၊ တထာပိ အတ္ထတော ယောဇေတဗ္ဗမေဝ. ယထာ ရုက္ခောတိအာဒိ ဥပမာသံသန္ဒနံ. နာသိကဂ္ဂေ ဝါ မုခနိမိတ္တေ ဝါတိ ဒီဃနာသိကော နာသိကဂ္ဂေ၊ ဣတရော မုခံ နိမိယတိ ဆာဒိယတိ ဧတေနာတိ မုခနိမိတ္တန္တိ လဒ္ဓနာမေ ဥတ္တရောဋ္ဌေ.

ဣဒံ ပဓာနန္တိ ယေန ဝီရိယာရမ္ဘေန ကာယောပိ စိတ္တမ္ပိ ဘာဝနာကမ္မဿ အရဟံ ဣဓ ပဓာနန္တိ ဖလေန ဟေတုံ ဒဿေတိ. ဥပက္ကိလေသာတိ နီဝရဏာ. ဝိတက္ကာတိ ကာမဝိတက္ကာဒိမိစ္ဆာဝိတက္ကာ၊ နီဝရဏပ္ပဟာနေန ဝါ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမံ ဒဿေတွာ ဝိတက္ကူပသမာပဒေသေန ဒုတိယဇ္ဈာနာဒီနမဓိဂမမာဟ. အယံ ပယောဂေါတိ အယံ ဈာနာဓိဂမဿ ဟေတုဘူတော ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂသင်္ခါတော ပယောဂေါ. သံယောဇနာ ပဟီယန္တီတိ ဒသပိ သံယောဇနာနိ မဂ္ဂပအပါဋိယာ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟီယန္တိ. ဗျန္တီ ဟောန္တီတိ တထာ သတ္တပိ အနုသယာ ဘင်္ဂမတ္တဿပိ အနဝသေသတော ဝိဂတန္တာ ဟောန္တိ. အယံ ဝိသေသောတိ ဣမံ သမာဓိံ နိဿာယ အနုက္ကမေန လဗ္ဘမာနော အယံ သံယောဇနပ္ပဟာနာဒိကော ဣမဿ သမာဓိဿ ဝိသေသောတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဣမေ တယော ဓမ္မာတိအာဒိ နိဂမနဝစနံ. ပရိပုဏ္ဏာတိ သောဠသန္နံ ဝတ္ထူနံ ပါရိပူရိယာ သဗ္ဗသော ပုဏ္ဏာ. အနုပုဗ္ဗန္တိ အနုက္ကမေန. ပရိစိတာတိ ပရိစိဏ္ဏာ. ဣမံ လောကန္တိ ခန္ဓာဒိလောကံ ပညာပဘာသေန ပဘာသေတိ.

ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဌာနေ. အဿာတိ ဥပမာဘူတဿ ကကစဿ. အာနယနေ ပယောဇနန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. နိမိတ္တန္တိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ. အဝသေသဈာနင်္ဂပဋိမဏ္ဍိတာတိ ဝိတက္ကာဒိအဝသေသဈာနင်္ဂပဋိမဏ္ဍိတာတိ ဝဒန္တိ. ဝိစာရာဒီဟီတိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ နိပ္ပရိယာယေန ဝိတက္ကဿ အပ္ပနာဘာဝတော. သော ဟိ ‘‘အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧဝဉှိ သတိ အဝသေသ-သဒ္ဒေါ ဥပပန္နော ဟောတိ၊ ဝိတက္ကသမ္ပယောဂတော ဝါ ဈာနင်္ဂေသု ပဓာနဘူတော သမာဓိ အပ္ပနာတိ ကတွာ ‘‘အဝသေသဈာနင်္ဂပဋိမဏ္ဍိတာ အပ္ပနာသင်္ခါတာ ဌပနာ စ သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကဿစိ ပန ဂဏနာဝသေနေဝ မနသိကာရကာလတော ပဘုတီတိ ဧတ္ထ ‘‘အနုက္ကမတော။ပေ။ ပတ္တံ ဝိယ ဟောတီ’’တိ ဥပရိ ဝက္ခမာနော ဂန္ထော ပုရာဏပေါတ္ထကေသု ဒိဿတိ၊ တသ္မာ အယံ ပါဌော ဧတ္ထာပိ လိခိတဗ္ဗော၊ လေခကာနံ ပန ဒေါသေန ဂဠိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဩဠာရိကေ အဿာသပဿာသေ နိရုဒ္ဓေတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမ္ပိ ဝိစေတဗ္ဗာကာရပ္ပတ္တဿ ကာယသင်္ခါရဿ ဝိစယနဝိဓိံ ဒဿေတုံ အာနီတံ. ဒေသတောတိ ပုဗ္ဗေ ဖုသနဝသေန ဂဟိတဋ္ဌာနတော. နိမိတ္တံ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗန္တိ ပုဗ္ဗေ ဂဟိတာကာရနိမိတ္တဂ္ဂါဟိကာ သညာ ဖုသနဋ္ဌာနေ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ. ဣမမေဝ ဟိ အတ္ထဝသန္တိ ဣမံ အနုပဋ္ဌဟန္တဿ အာရမ္မဏဿ ဥပဋ္ဌာနဝိဓိသင်္ခါတံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ. ဣတောတိ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနတော. ဂရုကတာ စ ဘာဝနာဒုက္ကရတာယာတိ အာဟ ‘‘ဂရုကဘာဝန’’န္တိ. စရိတွာတိ ဂေါစရံ ဂဟေတွာ. နိမိတ္တန္တိ ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တံ၊ ပဋိဘာဂနိမိတ္တံ ဝါ. ဥဘယမ္ပိ ဟိ ဣဓ ဧကဇ္ဈံ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ တူလပိစုအာဒိဥပမတ္တယံ ဥဂ္ဂဟေ ယုဇ္ဇတိ၊ သေသံ ဥဘယတ္ထ.

တာရကရူပံ ဝိယာတိ တာရကာယ သရူပံ ဝိယ. သညာနာနတာယာတိ နိမိတ္တုပဋ္ဌာနတော ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တသညာနံ နာနတာယ. သညဇန္တိ ဘာဝနာသညာယ ပရိကပ္ပိတံ၊ န ဥပ္ပါဒိတံ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ၊ တေနာဟ ‘‘နာနတော ဥပဋ္ဌာတီ’’တိ. ဧဝံ ဟောတီတိ ဘာဝနမနုယုတ္တဿ ဧဝံ ဥပဋ္ဌာတိ. ဧဝန္တိ ဧဝံ သတိ၊ ယထာဝုတ္တနယေန နိမိတ္တေ ဧဝ စိတ္တဿ ဌပနေ သတီတိ အတ္ထော. ဣတော ပဘုတီတိ ဣတော ပဋိဘာဂနိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ. နိမိတ္တေတိ ပဋိဘာဂနိမိတ္တေ. ဌပယန္တိ ဌပနာဝသေန စိတ္တံ ဌပန္တော. နာနာကာရန္တိ ‘‘စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ နာနာကာရံ. ဝိဘာဝယန္တိ ဝိဘာဝေန္တော အန္တရဓာပေန္တော. နိမိတ္တုပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ တေ အာကာရာ အမနသိကရောတော အန္တရဟိတာ ဝိယ ဟောန္တိ. အဿာသပဿာသေတိ အဿာသေ ပဿာသေ စ ယော နာနာကာရော၊ တံ ဝိဘာဝယံ အဿာသပဿာသသမ္ဘူတေ ဝါ နိမိတ္တေ စိတ္တံ ဌပယံ သကံ စိတ္တံ နိဗန္ဓတိ နာမာတိ ယောဇနာ. ကေစိ ပန ဝိဘာဝယန္တိ ဧတဿ ဝိဘာဝေန္တော ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရောန္တောတိ အတ္ထံ ဝဒန္တိ၊ တံ ပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ယုဇ္ဇေယျ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အဿာသပဿာသေ နာနာကာရံ ဝိဘာဝေန္တော ပဇာနန္တော တတ္ထ ယံ လဒ္ဓံ နိမိတ္တံ၊ တသ္မိံ စိတ္တံ ဌပေန္တော အနုက္ကမေန သကံ စိတ္တံ နိဗန္ဓတိ အပ္ပေတီတိ.

ကိလေသာတိ အဝသေသကိလေသာ. သန္နိသိန္နာယေဝါတိ အလဒ္ဓနီဝရဏသဟာယာ ဩလီနာယေဝ. ဥပစာရဘူမိယန္တိ ဥပစာရာဝတ္ထာယံ. လက္ခဏတောတိ ဝိက္ခမ္ဘနာဒိသဘာဝတော ဝါ အနိစ္စာဒိသဘာဝတော ဝါ. ဂေါစရောတိ ဘိက္ခာစာရဂါမော. ယတ္ထ ဒုလ္လဘာ သပ္ပါယဘိက္ခာ၊ သော အသပ္ပါယော၊ ဣတရော သပ္ပါယော. ဘဿန္တိ ဒသကထာဝတ္ထုနိဿိတံ ဘဿံ၊ တံ သပ္ပါယံ၊ ဣတရမသပ္ပါယံ. သေသေသု အာဝါသာဒီသု ယတ္ထ ယတ္ထ အသမာဟိတံ စိတ္တံ သမာဓိယတိ၊ တံ တံ သပ္ပါယံ၊ ဣတရမသပ္ပါယန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယဿ ပန ဧဝံ သတ္တဝိဓံ အသပ္ပါယံ ဝဇ္ဇေတွာ သပ္ပါယမေဝ သေဝန္တဿပိ အပ္ပနာ န ဟောတိ၊ တေန သမ္ပာဒေတဗ္ဗံ ဒသဝိဓံ အပ္ပနာကောသလ္လံ ဒဿေန္တော ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဝတ္ထုဝိသဒကိရိယာ နာမ ကေသနခစ္ဆေဒနာဒီဟိ အဇ္ဈတ္တိကဿ သရီရဝတ္ထုဿ၊ စီဝရသေနာသနာဒိဓောဝနပရိကမ္မာဒီဟိ ဗာဟိရဝတ္ထုဿ စ ဝိသဒဘာဝကရဏံ. ဧဝဉှိ ဉာဏမ္ပိ ဝိသဒကိစ္စနိပ္ဖတ္တိကရံ ဟောတိ. ဣန္ဒြိယသမတ္တပဋိပါဒနတာ နာမ သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ သမဘာဝကရဏံ. နိမိတ္တကုသလတာ နာမ ဘာဝနာယ လဒ္ဓနိမိတ္တဿ ရက္ခဏကောသလ္လံ. ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗန္တိအာဒီသု ယသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ အစ္စာရဒ္ဓတာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ဥဒ္ဓတတာယ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တဒါ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒယော တယော အဘာဝေတွာ ပဿဒ္ဓါဒီနံ တိဏ္ဏံ ဘာဝနေန စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနာ ဟောတိ. ယဒါဿ စိတ္တံ အတိသိထိလဝီရိယတာဒီဟိ လီနတာယ ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တဒါ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂါဒယော တယော အဘာဝေတွာ ဓမ္မဝိစယာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဘာဝနေန စိတ္တဿ ပဂ္ဂဏှနံ ဟောတိ. ယဒါဿ ပညာပယောဂမန္ဒတာဒီဟိ နိရဿာဒံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ တဒါ တဿ စိတ္တဿ အဋ္ဌသံဝေဂဝတ္ထုပစ္စဝေက္ခဏာဒိနာ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၄၁၈) သမ္ပဟံသနသင်္ခါတာ သံဝေဇနာ ဟောတိ. ယဒါ ပနဿ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇနတော အလီနံ အနုဒ္ဓတံ အနိရဿာဒံ အာရမ္မဏေ သမပ္ပဝတ္တံ သမထဝီထိပဋိပန္နဉ္စ စိတ္တံ ဟောတိ၊ တဒါ တဿ ပဂ္ဂဟနိဂ္ဂဟသမ္ပဟံသနေသု အဗျာပါရတာသမာပဇ္ဇနေန အဇ္ဈုပေက္ခနာ ဟောတိ.

တဒဓိမုတ္တတာ နာမ သမာဓိအဓိမုတ္တတာ၊ သမာဓိနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရတာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ကာယာနုပဿနာယံ.

ပါရိသုဒ္ဓိံ ပတ္တုကာမောတိ ဖလံ အဓိဂန္တုကာမော သမာပဇ္ဇိတုကာမော စ. တတ္ထ သလ္လက္ခဏာဝိဝဋ္ဋနာဝသေန ပဌမံ မဂ္ဂါနန္တရဖလံ အဓိဂန္တုကာမော. တတော ပရံ သလ္လက္ခဏဝသေန ဖလသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတုကာမောပီတိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇန။ပေ။ ဝသိပ္ပတ္တန္တိ ဧတ္ထ ပဋိလဒ္ဓဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ဝိတက္ကာဒီသု ဈာနင်္ဂေသု ဧကေကံ အာဝဇ္ဇယတော ဘဝင်္ဂံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတွာ ဥပ္ပန္နာဝဇ္ဇနာနန္တရံ ဝိတက္ကာဒီသု ယထာဝဇ္ဇိတဈာနင်္ဂါရမ္မဏာနိ ကာမာဝစရဇဝနာနိ ဘဝင်္ဂန္တရိတာနိ ယဒါ နိရန္တရံ ပဝတ္တန္တိ၊ အထဿ အာဝဇ္ဇနဝသီ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. တံ ပန ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတုကာမတာနန္တရံ သီဃံ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ သမာပဇ္ဇနဝသီ နာမ. အစ္ဆရာမတ္တံ ဝါ ဒသစ္ဆရာမတ္တံ ဝါ ခဏံ ဈာနံ ဌပေတုံ သမတ္ထတာ အဓိဋ္ဌာနဝသီ နာမ. တထေဝ လဟုံ ခဏံ ဈာနသမင်္ဂီ ဟုတွာ ဈာနတော ဘဝင်္ဂုပ္ပတ္တိဝသေန ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထတာ ဝုဋ္ဌာနဝသီ နာမ. ‘‘ဧတ္တကမေဝ ခဏံ သမာပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ၊ ‘‘ဧတ္တကမေဝ ခဏံ ဈာနသမင်္ဂီ ဟုတွာ ဈာနတော ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ စ ပဝတ္တပုဗ္ဗပရိကမ္မဘေဒေနေတ္ထ အဓိဋ္ဌာနဝုဋ္ဌာနဝသိယော ဘိန္နာ၊ န သရူပဘေဒေန၊ ယာ ‘‘သမာပတ္တိကုသလတာ၊ ဝုဋ္ဌာနကုသလတာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ ပန အာဝဇ္ဇနဝသိယာ ဧဝ ဝုတ္တာ. ပစ္စဝေက္ခဏဝီထိယဉှိ သီဃံ အာဝဇ္ဇနုပ္ပတ္တိယာ အာဝဇ္ဇနဝသီ တဒနန္တရာနံ ဇဝနာနံ သမုပ္ပတ္တိယာ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီတိ အာဝဇ္ဇနဝသီသိဒ္ဓိယာဝ ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ သိဒ္ဓါ ဧဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဈာနင်္ဂါနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ဈာနစိတ္တသမ္ပယုတ္တာနိ ဈာနင်္ဂါနိ လက္ခဏာဒိဝသေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ. တေသဉ္စ နိဿယန္တိ တေသံ ဝတ္ထုနိဿယာနံ ဘူတာနံ နိဿယံ. ဣဒဉ္စ ကရဇကာယဿ ဝတ္ထုဒသကဿ ဘူတနိဿယတ္တာ သုတ္တန္တနယေန ဝုတ္တံ၊ န ပဋ္ဌာနနယေန. န ဟိ ကလာပန္တရဂတာနိ ဘူတာနိ ကလာပန္တရဂတာနံ ဘူတာနံ နိဿယပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ သုတ္တန္တနယေန ပန ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပဋ္ဌာနေ ဟိ အသင်္ဂဟိတာ သဗ္ဗေ ပစ္စယာ သုတ္တန္တိကနယေန ဥပနိဿယပစ္စယေ သင်္ဂယှန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံနိဿိတရူပါနီတိ ဥပါဒါရူပါနိ. ယထာပရိဂ္ဂဟိတရူပဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏံ ဝါတိ ဧတ္ထ ယထာပရိဂ္ဂဟိတကေသာဒိရူပါရမ္မဏံ တတော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယဝတ္ထာရမ္မဏဉ္စ တန္နိဿယကရဇကာယပအဂ္ဂဟမုခေန ဥပဋ္ဌိတစက္ခာဒိဒွါရဉ္စ သသမ္ပယုတ္တဓမ္မဝိညာဏံ ဝါတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ကမ္မာရဂဂ္ဂရီတိ ကမ္မာရာနံ အဂ္ဂိဓမနဘသ္တာ. တဇ္ဇန္တိ တဒနုရူပံ. တဿာတိ နာမရူပဿ. တံ ဒိသွာတိ အဝိဇ္ဇာတဏှာဒိပစ္စယံ ဒိသွာ. ကင်္ခံ ဝိတရတီတိ အဟောသိံ နု ခေါ အဟံ အတီတမဒ္ဓါနန္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) သောဠသဝတ္ထုကံ ဝိစိကိစ္ဆံ အတိက္ကမတိ. ကလာပသမ္မသနဝသေနာတိ ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နန္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၃၆၁၊ ၃.၈၆၊ ၈၉၊ အ. နိ. ၄.၁၈၁) ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အတီတာဒိကောဋ္ဌာသံ ဧကေကကလာပတော ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန သမ္မသနံ ကလာပသမ္မသနံ၊ တဿ ဝသေန. ပုဗ္ဗဘာဂေတိ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိပရိယာပန္နာယ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ. ဩဘာသာဒယောတိ ဩဘာသော ဉာဏံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ သုခံ အဓိမောက္ခော ပဂ္ဂဟော ဥပေက္ခာ ဥပဋ္ဌာနံ နိကန္တိ စ. တတ္ထ အဓိမောက္ခောတိ သဒ္ဓါ. ဥပဋ္ဌာနန္တိ သတိ. ဥပေက္ခာတိ တတြမဇ္ဈတ္တတာ. ဧတ္ထ စ ဩဘာသာဒယော နဝ နိကန္တိသင်္ခါတတဏှုပက္ကိလေသဝတ္ထုတာယ ဥပက္ကိလေသာ ဝုတ္တာ၊ နိကန္တိ ပန ဥပက္ကိလေသတာယ တဗ္ဗတ္ထုတာယ စ. နိဗ္ဗိန္ဒန္တော အာဒီနဝါနုပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော. မုဉ္စိတုကမျတာပဋိသင်္ခါနုပဿနာသင်္ခါရုပေက္ခာနုလောမဉာဏာနံ စိဏ္ဏပရိယန္တေ ဥပ္ပန္နဂေါတြဘုဉာဏာနန္တရံ ဥပ္ပန္နေန မဂ္ဂဉာဏေန သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဝိရဇ္ဇန္တော ဝိမုစ္စန္တော. ဖလက္ခဏေ ဟိ ဝိမုတ္တော နာမ ဝုစ္စတိ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိမုစ္စန္တောတိ. ဧကူနဝီသတိဘေဒဿာတိ စတုန္နံ မဂ္ဂဝီထီနံ အနန္တရံ ပစ္စေကံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တဿ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနပဟီနာဝသိဋ္ဌကိလေသာနံ ပဉ္စန္နံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာနံ ဝသေန ဧကူနဝီသတိဘေဒဿ. အရဟတော ဟိ အဝသိဋ္ဌကိလေသာဘာဝေန ဧကူနဝီသတိတာ. အဿာတိ အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာနိကဿ.

သပ္ပီတိကေ ဒွေ ဈာနေတိ ပီတိသဟဂတာနိ စတုက္ကနယေ ဒွေ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနိ. တဿာတိ တေန ယောဂိနာ. သမာပတ္တိက္ခဏေတိ သမာပန္နက္ခဏေ. အာရမ္မဏတောတိ ပဋိဘာဂါရမ္မဏဂ္ဂဟဏမုခေန ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ၊ အာရမ္မဏဿ ပဋိသံဝိဒိတတ္တာ. အာရမ္မဏေ ဟိ ဝိဒိတေ တဗ္ဗိသယာ စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ သယံ အတ္တနော ပဋိသံဝိဒိတာ နာမ ဟောတိ သလက္ခဏတော သာမညလက္ခဏတော စ ပစ္ဆာ ဂဟဏေ သန္ဒေဟာဘာဝတော. ဝိပဿနာက္ခဏေတိ ဝိပဿနာပညာယ ဝိသယတော ဒဿနက္ခဏေ. ဧဝံ ပီတိံ အနိစ္စာဒိဝသေန ဂဟဏမေဝ အသမ္မောဟတော ပီတိပဋိသံဝေဒနံ နာမ.

ဒီဃံ အဿာသဝသေနာတိ ဒီဃဿ အဿာသဿ အာရမ္မဏဘူတဿ ဝသေန၊ ပဇာနတော သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ အဝိက္ခေပံ ပဇာနတောတိ ဈာနပရိယာပန္နံ အဝိက္ခေပါပန္နံ နာမ စိတ္တဿေကဂ္ဂတံ တံသမ္ပယုတ္တာယ ပညာယ ပဇာနတော. ယထေဝ ဟိ အာရမ္မဏမုခေန ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတိ၊ ဧဝံ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာပိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ. သတိ ဥပဋ္ဌိတာ ဟောတီတိ ဒီဃံ အဿာသဝသေန ဈာနသမ္ပယုတ္တာ သတိ တဿ အာရမ္မဏေ ဥပဋ္ဌိတာ တဒါရမ္မဏဇ္ဈာနေပိ ဥပဋ္ဌိတာ နာမ ဟောတီတိ. ဒီဃံ ပဿာသဝသေနာတိအာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ဒဿိတံ ပီတိပဋိသံဝေဒနံ အာရမ္မဏတော အသမ္မောဟတော စ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ အာဝဇ္ဇတောတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာဝဇ္ဇတောတိ ဈာနံ အာဝဇ္ဇန္တဿ. သာ ပီတီတိ သာ ဈာနပရိယာပန္နာ ပီတိ. ဇာနတောတိ သမာပန္နက္ခဏေ အာရမ္မဏမုခေန ဇာနတော၊ တဿ သာ ပီတိ ပဋိသံဝိဒိတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပဿတောတိ ဒဿနဘူတေန ဉာဏေန ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဿန္တဿ. ပစ္စဝေက္ခတောတိ ဈာနံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ. စိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟတောတိ ‘‘ဧတ္တကံ ဝေလံ ဈာနသမင်္ဂီ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဈာနစိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ. ဧဝံ ပဉ္စန္နံ ဝသိဘာဝါနံ ဝသေန ဈာနဿ ပဇာနနမုခေန အာရမ္မဏတော ပီတိယာ ပဋိသံဝေဒနာ ဒဿိတာ. အဓိမုစ္စတောတိ သဒ္ဒဟန္တဿ၊ သမထဝိပဿနာဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝီရိယံ ပဂ္ဂဏှတောတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. အဘိညေယျန္တိ ဝိသိဋ္ဌာယ ပညာယ ဇာနိတဗ္ဗံ စတုသစ္စံ ဝိပဿနာပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ မဂ္ဂပညာယ အဘိဇာနတောတိအာဒိ ယောဇနာ. ဧဝံ ပရိညေယျန္တိအာဒီသုပိ ပရိဇာနတောတိအာဒိနာ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ပရိညေယျန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ. အဝသေသပဒါနီတိ သုခပဋိသံဝေဒီ စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီတိ ပဒါနိ.

ဝေဒနာဒယောတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သညာ ဂဟိတာ၊ တေနာဟ ‘‘ဒွေ ခန္ဓာ’’တိ. ဝိပဿနာဘူမိဒဿနတ္ထန္တိ ကာယိကသုခါဒိသီသေန ပကိဏ္ဏကသင်္ခါရဒဿနတော ဝုတ္တံ သမထေ ကာယိကသုခါဘာဝတော. သောတိ ပဿမ္ဘနပရိယာယေန ဝုတ္တော နိရောဓော. ဝုတ္တနယေနာတိ ဣမဿ ဟိ ဘိက္ခုနော ပုဗ္ဗေ အပရိဂ္ဂဟိတကာလေတိအာဒိနာ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၆၅) ကာယသင်္ခါရေ ဝုတ္တနယေန. ပီတိသီသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာတိ ပီတိအပဒေသေန ဝေဒနာ ဝုတ္တာ၊ သုခဂ္ဂဟဏတော ဝေဒနာနုပဿနာပသင်္ဂတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဒွီသု စိတ္တသင်္ခါရပဒေသူတိ ‘‘စိတ္တသင်္ခါရပဋိသံဝေဒီ ပဿမ္ဘယံ စိတ္တသင်္ခါရ’’န္တိ ဣမေသု ဒွီသု ကောဋ္ဌာသေသု. သညာသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာတိ ဝေဒနာနုပဿနာဘာဝတော ဝုတ္တံ. စိတ္တပဋိသံဝေဒိတာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အာရမ္မဏတော အသမ္မောဟတောတိအာဒိနာ ဝုတ္တနယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. စိတ္တန္တိ ဈာနသမ္ပယုတ္တံ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တဉ္စ စိတ္တံ. အာမောဒေတီတိ သမ္ပယုတ္တာယ ပီတိယာ ဈာနဝိသယာယ မောဒေတိ. ဝိပဿနာက္ခဏေတိအာဒိနာ ဝုတ္တဘင်္ဂါနုပဿနက္ခဏေ.

အာနာပါနဿတိသမာဓိကထာဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

၁၆၇. ယဒိပိ အရိယာ နေဝ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ အညမညံ ဝါ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တိ၊ နာပိ ပရေဟိ သမာဒပေန္တိ၊ တထာပိ ယထာဝုတ္တေဟိ တီဟိ ပကာရေဟိ မတာနံ ပုထုဇ္ဇနာနံ အန္တရေ မိဂလဏ္ဍိကေန မာရိတာနံ အရိယပုဂ္ဂလာနမ္ပိ အတ္ထိတာယ ‘‘အရိယပုဂ္ဂလမိဿကတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပုထုဇ္ဇနကာလေ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဃာတေတွာ မရဏသမယေ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂံ ပဋိလဘိတွာ မတာနမ္ပိ သဗ္ဘာဝတော ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၇၂. ဗျဉ္ဇနေ အာဒရံ အကတွာတိ ဇာနိတွာ သဉ္ဇာနိတွာတိအာဒိနာ ဗျဉ္ဇနာနုရူပံ အဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. ပါဏောတိ ဇာနန္တောတိ ဣဒံ မနုဿောတိ အဇာနိတွာပိ ကေဝလံ သတ္တသညာယ ဧဝ ပါရာဇိကဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝဓကစေတနာဝသေန စေတေတွာတိ ‘‘ဣမံ မာရေမီ’’တိ ဝဓကစေတနာယ စိန္တေတွာ. ပကပ္ပေတွာတိ ‘‘ဝဓာမိ န’’န္တိ ဧဝံ စိတ္တေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. အဘိဝိတရိတွာတိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ၊ တေနာဟ ‘‘နိရာသင်္ကစိတ္တံ ပေသေတွာ’’တိ. သိခါပ္ပတ္တော အတ္ထောတိ သဉ္စိစ္စာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာဝသေန ဝုတ္တဿပိ ဝီတိက္ကမဘူတဿ အပရကာလကိရိယာယုတ္တဒဿနေန ကောဋိပ္ပတ္တော အတ္ထော. ဇာတိဥဏ္ဏာ နာမ တဒဟုဇာတဧဠကဿ လောမံ. ဧဝံ ဝဏ္ဏပ္ပဋိဘာဂန္တိ ဧဝံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနံ. တတော ဝါ ဥဒ္ဓန္တိ ဒုတိယသတ္တာဟာဒီသု အဗ္ဗုဒါဒိဘာဝပ္ပတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပရိဟီနဝေဂဿ သန္တာနဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ သဟကာရီပစ္စယော ဟောတိ၊ န ဇနကော. ကမ္မမေဝ ဟိ ခဏေ ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ကမ္မဇရူပါနံ ဇနကပစ္စယော၊ တဉ္စ ပဝတ္တိယံ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဌိတံ အနုပဟတံ စတုသန္တတိရူပံ သဟကာရီပစ္စယံ လဘိတွာဝ ကာတုံ သက္ကောတိ၊ န အညထာ၊ ယေန ကေနစိ ဝိရောဓိပစ္စယေန နိရုဒ္ဓစက္ခာဒိပ္ပသာဒါနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ ကမ္မံ စက္ခာဒိကံ ဇနေတုံ န သက္ကောတီတိ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ.

အတိပါတေန္တောတိ အတိပါတေန္တော ဝိနာသေန္တော. ဝုတ္တပကာရမေဝါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယာတိပါတနဝိဓာနံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ. သရသေနေဝ ပတနသဘာဝဿ သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာ အတီဝ ပါတနံ သီဃပါတနံ အတိပါတော၊ ပါဏဿ အတိပါတော ပါဏာတိပါတော. အာထဗ္ဗဏိကာတိ အထဗ္ဗဏဝေဒိနော. အထဗ္ဗဏန္တိ အထဗ္ဗဏဝေဒဝိဟိတံ. မန္တံ ပယောဇေန္တီတိ အလောဏဘောဇနဒဗ္ဗသယနသုသာနဂမနာဒီဟိ ပယောဂေဟိ မန္တံ ပရိဝတ္တေန္တိ၊ တေန ယထိစ္ဆိတပါဏဝဓာဒိဖလံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တံ ကာယဝစီကမ္မေသု ပဝိဋ္ဌံ. ဤတိန္တိ ပီဠံ. ဥပဒ္ဒဝန္တိ တတော အဓိကတရံ ပီဠံ. ပဇ္ဇရကန္တိ ဝိသမဇ္ဇရံ. သူစိကန္တိ သူစီဟိ ဝိယ ဝိဇ္ဈမာနံ သူလံ. ဝိသူစိကန္တိ သသူလံ အာမာတိသာရံ. ပက္ခန္ဒိယန္တိ ရတ္တာတိသာရံ. ဝိဇ္ဇံ ပရိဝတ္တေတွာတိ ဂန္ဓာရဝိဇ္ဇာဒိကံ အတ္တနော ဝိဇ္ဇံ ကတူပစာရံ မန္တပဌနက္ကမေန ပရိဇပ္ပိတွာ. တေဟီတိ တေဟိ ဝတ္ထူဟိ. ပယောဇနန္တိ ပဝတ္တနံ. အဟော ဝတာယန္တိ အယံ တံ ကုစ္ဆိဂတံ. ဂဗ္ဘန္တိ ဣဒံ ကုစ္ဆိဂတံ ဂဗ္ဘံ. ကုလုမ္ဗဿာတိ ဂဗ္ဘဿ၊ ကုလဿေဝ ဝါ၊ ကုဋုမ္ဗဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဘာဝနာမယိဒ္ဓိယာတိ အဓိဋ္ဌာနိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တံ တေသံ ဣစ္ဆာမတ္တန္တိ သုတ္တတ္ထတော န သမေတီတိ အဓိပ္ပါယော. အထဗ္ဗဏိဒ္ဓိဝသေနေဝ ဟိ သုတ္တေ ‘‘ဣဒ္ဓိမာ စေတောဝသိပ္ပတ္တော’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ဘာဝနာမယိဒ္ဓိဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣတရထာတိ ပရိယေသေယျာတိ ပဒဿ ဂဝေသနမတ္တမေဝ ယထာရုတဝသေန အတ္ထော သိယာ၊ တဒါ ပရိယိဋ္ဌမတ္တေန ပရိယေသိတွာ သတ္ထာဒီနံ လဒ္ဓမတ္တေနာတိ အတ္ထော. သသန္တိ ဟိံသန္တိ ဧတေနာတိ သတ္ထန္တိ ဝဓောပကရဏဿ ပါသာဏရဇ္ဇုအာဒိနော သဗ္ဗဿာပိ နာမန္တိ အာဟ လဂုဠာတိအာဒိ. လဂုဠန္တိ မုဂ္ဂရဿေတံ အဓိဝစနံ. သတ္ထသင်္ဂဟောတိ မာတိကာယံ သတ္ထဟာရကန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တသတ္ထသင်္ဂဟော. ပရတော ဝုတ္တနယတ္တာတိ ပရတော နိဂမနဝသေန ဝုတ္တဿ ဒုတိယပဒဿ ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တနယတ္တာ. စိတ္တသဒ္ဒဿ အတ္ထဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တောတိ စိတ္တ-သဒ္ဒဿ ဝိစိတ္တာဒိအနေကတ္ထဝိသယတ္တာ ဣတရေဟိ နိဝတ္တေတွာ ဝိညာဏတ္ထံ နိယမေတုံ ဝုတ္တော.

၁၇၄. ကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတီတိ ပါဏာတိပါတကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ၊ တံ ကမ္မမဿ သိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ဥဘယထာပီတိ ဥဒ္ဒိသကာနုဒ္ဒိသကဝသေန. ပစ္ဆာ ဝါ တေန ရောဂေနာတိ ဧတေန အနာဂတမ္ပိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရဗ္ဘ ပါဏာတိပါတဿ ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. ဧဝဉ္စ ‘‘ယဒါ သက္ကောတိ၊ တဒါ တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဟီ’’တိ အာဏတ္တိယာ စိရေန သမိဒ္ဓိယမ္ပိ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါဏာတိပါတော. ဩပါတခဏနာဒိထာဝရပယောဂေသု ပယောဂကရဏတော ပစ္ဆာ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကဿာပိ သတ္တဿ မရဏေ ပါဏာတိပါတော စ အနာဂတာရမ္မဏော ဥပပန္နော ဟောတိ. ယံ ပန သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏာယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပါဏာတိပါတာဒိတော ဝိရတိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ပါဏာတိပါတာဒိန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညစိတ္တေနာတိ အမာရေတုကာမတာစိတ္တေန. ဒုတိယပ္ပဟာရေန မရတီတိ ပဌမပ္ပဟာရံ ဝိနာ ဒုတိယေနေဝ မရတီတိ အတ္ထော. ပဌမပ္ပဟာရေနေဝါတိ ပဌမပ္ပဟာရသမုဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေယေဝါတိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ ပဌမပ္ပဟာရော သယမေဝ န သက္ကောတိ မာရေတုံ၊ ဒုတိယံ ပန လဘိတွာ သက္ကောန္တော ဇီဝိတဝိနာသဟေတု ဟောတိ၊ တသ္မာ ပဌမပ္ပဟာရံ ဝိနာ မရဏဿ အသိဒ္ဓတ္တာ ‘‘ပယောဂေါ တေန စ မရဏ’’န္တိ ဣမိနာ သံသန္ဒနတော ပဌမပ္ပဟာရေနေဝ ကမ္မဗဒ္ဓေါ ယုတ္တော၊ န ဒုတိယေန တဿ အညစိတ္တေန ဒိန္နတ္တာ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ အညေန ပုဂ္ဂလေန ဒုတိယပ္ပဟာရဒါနာဒီသု ဝိယ. ယဒိ ပန ဒုတိယပ္ပဟာရဒါယကဿာပိ ပုဂ္ဂလဿ ဝဓကစေတနာ အတ္ထိ၊ တဿာပိ အတ္တနော ပယောဂေနာပိ မတတ္တာ ပယောဂက္ခဏေ ပါဏာတိပါတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကမ္မာပတ္တိဗျတ္တိဘာဝတ္ထန္တိ အာနန္တရိယာဒိကမ္မဝိဘာဂဿ ပါရာဇိကာဒိအာပတ္တိဝိဘာဂဿ စ ပါကဋဘာဝတ္ထံ. ‘‘ဧဠကံ မာရေမီ’’တိ ဝိပရီတဂ္ဂဟဏေပိ ‘‘ဣမ’’န္တိ ယထာနိပန္နဿေဝ ပရမတ္ထတော ဂဟိတတ္တာ ယထာဝတ္ထုကံ ကမ္မဗဒ္ဓေါ ဟောတိယေဝါတိ အာဟ ဣမံ ဝတ္ထုန္တိအာဒိ. ဃာတကော စ ဟောတီတိ ပါဏာတိပါတကမ္မေန ဗဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. မာတာဒိဂုဏမဟန္တေ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တဝဓကစေတနာယ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဓ ပန စေတနာ ဒါရုဏာ ဟောတီ’’တိ.

လောဟိတကန္တိ လောဟိတမက္ခိတံ. ကမ္မံ ကရောန္တေတိ ယုဒ္ဓကမ္မံ ကရောန္တေ. ယထာဓိပ္ပါယံ ဂတေတိ ယောဓံ ဝိဇ္ဈိတွာ ပိတရိ ဝိဒ္ဓေ၊ ယောဓံ ပန အဝိဇ္ဈိတွာ ကေဝလံ ပိတရိ ဝိဒ္ဓေပိ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိယေဝ ပိတရိပိ ဝဓကစိတ္တဿ အတ္ထိတာယ၊ ကေဝလံ ယောဓေ ဝိဒ္ဓေပိ ဧသေဝ နယော. အာနန္တရိယံ ပန နတ္ထီတိ ပိတုဝိသယံ ပါဏာတိပါတကမ္မံ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ဝိဇ္ဈာတိ ဧဝံ ပါဒေဟိ ဘူမိယံ ဌတွာ ဧဝံ ဓနုံ ဂဟေတွာ အာကဍ္ဎိတွာတိအာဒိနာ ဝိဇ္ဈနပ္ပကာရသိက္ခာပနမုခေန အာဏာပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဟရာတိ ဒဠှံ အသိံ ဂဟေတွာ ဧဝံ ပဟရ. ဧဝံ ဃာတေဟီတိ ဧဝံ ကမ္မကာရဏံ ကတွာ မာရေဟိ. တတ္တကာ ဥဘိန္နံ ပါဏာတိပါတာတိ အနုဒ္ဒိသိတွာ ယေသံ ကေသဉ္စိ မာရဏတ္ထာယ ဥဘောဟိ ပယောဂဿ ကတတ္တာ ဝုတ္တံ. သစေ ဟိ အာဏာပကော ‘‘ဧဝံ ဝိဒ္ဓေ အသုကော ဧဝံ မရတီ’’တိ သညာယ ‘‘ဧဝံ ဝိဇ္ဈာ’’တိ အာဏာပေတိ၊ နိယမိတဿေဝ မရဏေ အာဏာပကဿ ကမ္မဗဒ္ဓေါတိ ဝဒန္တိ. သစေ အာဏတ္တော ‘‘အသုက’’န္တိ နိယမေတွာ ဥဒ္ဒိဿ သရံ ခိပတိ၊ အာဏာပကော အနိယမေတွာ အာဏာပေတိ၊ အာဏာပကဿ ယေသံ ကေသဉ္စိ မရဏေပိ ကမ္မဗဒ္ဓေါ၊ အာဏတ္တဿ ပန နိယမိတမရဏေယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဇ္ဈေတိ ဟတ္ထိနော ပိဋ္ဌိနော မဇ္ဈေ. ဧတေနာတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာဏာပေတီတိအာဒိပါဠိဝစနေန. တတ္ထာတိ အာဏတ္တိကပယောဂေ.

ကိဉ္စာပိ ကိရိယာဝိသေသော အဋ္ဌကထာသု အနာဂတော၊ ပါဠိယံ ပန ‘‘ဧဝံ ဝိဇ္ဈ၊ ဧဝံ ပဟရ၊ ဧဝံ ဃာတေဟီ’’တိ (ပါရာ. ၁၇၄) ကိရိယာဝိသေသဿ ပရာမဋ္ဌတ္တာ အာစရိယပရမ္ပရာ အာဂတံ ကိရိယာဝိသေသမ္ပိ ပါဠိသံသန္ဒနတော ဂဟေတွာ ဒဿေန္တော အပရော နယောတိအာဒိမာဟ. ဝိဇ္ဈနန္တိ ဥသုသတ္တိအာဒီဟိ ဝိဇ္ဈနံ. ဆေဒနန္တိ အသိအာဒီဟိ ဟတ္ထပါဒါဒိစ္ဆေဒနံ. ဘေဒနန္တိ မုဂ္ဂရာဒီဟိ သီသာဒိဘေဒနံ ဒွိဓာကရဏံ. သင်္ခမုဏ္ဍကန္တိ သီသကဋာဟေ စမ္မံ သဟ ကေသေဟိ ဥပ္ပါဋေတွာ ထူလသက္ခရာဟိ သီသကဋာဟံ ဃံသိတွာ သင်္ခဝဏ္ဏကရဏဝသေန သင်္ခမုဏ္ဍကမ္မကရဏံ. ဧဝမာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗိဠင်္ဂထာလိကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဥရေ ပဟရိတွာ ပိဋ္ဌိယံ ပဟရိတွာ ဂီဝါယံ ပဟရိတွာတိအာဒိနာ သရီရာဝယဝပ္ပဒေသေသု ပဟရဏဝိဇ္ဈနာဒိနိယမောပိ ကိရိယာဝိသေသေယေဝ သင်္ဂယှတိ အဋ္ဌကထာသု သင်္ခမုဏ္ဍကာဒိသရီရပ္ပဒေသဝိသယာယပိ ဃာတနာယ တတ္ထ ပဝေသိတတ္တာ၊ ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၁၇၄ ပယောဂကထာဝဏ္ဏနာ) ပုရတော ပဟရိတွာ မာရေဟီတိအာဒိကဿ အဋ္ဌကထာပါဌဿ ‘‘ပုရိမပဿာဒီနမ္ပိ ဝတ္ထုသဘာဂတော ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟဏန္တိ အာဟ ပုရတော ပဟရိတွာတိအာဒီ’’တိ ဧဝမဓိပ္ပါယကထနံ၊ တံ သင်္ခမုဏ္ဍကာဒိကဿ သရီရပ္ပဒေသေ ကမ္မကာရဏာကရဏဿ အဋ္ဌကထာယ ကိရိယာဝိသေသဝိသယေ ဝုတ္တတ္တာ န ယုဇ္ဇတိ. ယထာဏတ္တံ မုဉ္စိတွာ ပုဂ္ဂလန္တရမာရဏမေဝ ဟိ ဝတ္ထုဝိသံဝါဒေါ၊ န ပဟရိတုံ အာဏတ္တံ သရီရပ္ပဒေသဝိသံဝါဒနံ၊ တေနာဟ ‘‘ဝတ္ထုံ ဝိသံ ဝါဒေတွာ။ပေ။ တတော အညံ မာရေတိ. ပုရတော ပဟရိတွာ မာရေဟီတိ ဝါ။ပေ။ နတ္ထိ ကမ္မဗဒ္ဓေါ’’တိ၊ ဣဒံ ပန ယထာဏတ္တဝတ္ထုသ္မိမ္ပိ ကိရိယာဝိသေသဝိသင်္ကေတေန ကမ္မဗဒ္ဓါဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တန္တိ ပညာယတိ. တေန ‘‘ဝတ္ထုံ အဝိသံဝါဒေတွာ မာရေန္တီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ‘‘ယထာဏတ္တိယာ’’တိ ကိရိယာဝိသေသနိယမောပိ ဒဿိတော၊ ဣတရထာ ယထာဏတ္တိယာတိ ဝစနဿ နိရတ္ထကတာပတ္တိတော. ဝတ္ထုနိဒ္ဒေသေ စ ‘‘ဝတ္ထူတိ မာရေတဗ္ဗော သတ္တော’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၁၇၄) ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘ယထာဏတ္တဿ ပဟရိတဗ္ဗသရီရပ္ပဒေသောပီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ပုရတော ပဟရဏာဒိပိ ကိရိယာဝိသေသေ ဧဝ သင်္ဂယှတီတိ အမှာကံ ခန္တိ၊ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝတ္ထုဝိသေသေနာတိ မာတုအာဒိမတသတ္တဝိသေသေန. ကမ္မဝိသေသောတိ အာနန္တရိယာဒိကမ္မဝိသေသော. အာပတ္တိဝိသေသောတိ ပါရာဇိကာဒိအာပတ္တိဝိသေသော.

ယဒါ ကဒါစိ ပုဗ္ဗဏှေတိ အာဏတ္တဒိဝသတော အညဿပိ ယဿ ကဿစိ ဒိဝသဿ ပုဗ္ဗဏှေ. ဧတံ ဂါမေ ဌိတန္တိ ဂါမော ပုဂ္ဂလနိယမနတ္ထံ ဝုတ္တော၊ န ဩကာသနိယမနတ္ထံ၊ တသ္မာ ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ မာရေတိ၊ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧတေန ကာလောကာသအာဝုဓဣအယာပထကိရိယာဝိသေသာနံ နိယမိစ္ဆာယ အသတိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန မရဏမေဝ ဣစ္ဆန္တဿ အာဏာပကဿ မုခါရုဠှဝသေန ဝုတ္တဿ ဒေသကာလာဒိနိယမဿ ဝိသင်္ကေတေပိ ကမ္မဗဒ္ဓေါယေဝါတိ ဉာပိတံ ဟောတိ. ယော ပန စိတ္တေန ယတ္ထ ကတ္ထစိ ယဒါ ကဒါစိ ယေန ကေနစိ ပကာရေန မရဏမေဝ ဣစ္ဆန္တောပိ ကာလာဒိဝိသင်္ကေတေန အကုသလတော စောဒနတော ဝါ မုစ္စိတုကာမော လေသေန ကာလာဒိနိယမံ ကရောတိ၊ တဿ မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကတော ပရိယာယေန အမုစ္စနတော ကာလာဒိဝိသင်္ကေတေပိ ကမ္မဗဒ္ဓေါဝါတိ ဂဟေတွာ ဝိစာရဏတော ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ကေစိ ပနေတံ န ဣစ္ဆန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. တုဏ္ဍေနာတိ အဂ္ဂကောဋိယာ. ထရုနာတိ ခဂ္ဂမုဋ္ဌိနာ. ဧတံ ဂစ္ဆန္တန္တိ ဂမနေန ပုဂ္ဂလောဝ နိယမိတော၊ န ဣရိယာပထော၊ တေနာဟ ‘‘နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတ’’န္တိ.

‘‘ဒီဃံ မာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဒီဃသဏ္ဌာနာနံ ဗဟုဘာဝတော ‘‘ဣတ္ထန္နာမံ ဧဝရူပဉ္စ ဒီဃ’’န္တိ အညေသံ အသာဓာရဏလက္ခဏေန အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘အနိယမေတွာ အာဏာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ တာဒိသံ မာရေမီ’’တိ. ဧတ္ထ စ စိတ္တေန ဗဟူသု ဒီဃသဏ္ဌာနေသု ဧကံ နိယမေတွာ ဝုတ္တေပိ ဝါစာယ အနိယမိတတ္တာ အညသ္မိံ တာဒိသေ မာရိတေ နတ္ထိ ဝိသင်္ကေတောတိ ဝဒန္တိ. အတ္တာနံ မုဉ္စိတွာ ပရပါဏိမှိ ပါဏသညိတာလက္ခဏဿ အင်္ဂဿ အဘာဝတော နေဝတ္ထိ ပါဏာတိပါတောတိ အာဟ ‘‘အာဏာပကော မုစ္စတီ’’တိ. အတ္တာနံ ဥဒ္ဒိဿ ‘‘အသုကဋ္ဌာနေ နိသိန္န’’န္တိ ဩကာသနိယမေ တသ္မိံ ပဒေသေ နိသိန္နဿ ယဿ ကဿစိ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရဗ္ဘ ဝဓကစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နေဝ ဝဓကော မုစ္စတိ န အာဏာပကော’’တိ. ဩကာသဉှိ နိယမေတွာ နိဒ္ဒိသန္တော တသ္မိံ ဩကာသေ နိသိန္နံ မာရေတုကာမော ဟောတိ၊ သယံ ပန တဒါ တတ္ထ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဩကာသေန သဟ တတ္ထ နိသိန္နဿေဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ န အတ္တနောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ပန သယံ တတ္ထေဝ နိသီဒိတွာ အတ္တနော နိသိန္နဋ္ဌာနမေဝ နိယမေတွာ ‘‘မာရေဟီ’’တိ ဝုတ္တေပိ အညော တတ္ထ နိသိန္နော မာရိယတိ၊ တဿာပိ အတ္တနောပိ ဇီဝိတံ အာရဗ္ဘ ဝဓကစေတနာ ပဝတ္တတိ၊ ပရသ္မိံ တတ္ထ မာရိတေ အာဏာပကဿ ကမ္မဗဒ္ဓေါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝရူပေ ဌာနေ စိတ္တပ္ပဝတ္တိနိယမော ဗုဒ္ဓဝိသယော၊ န အညေသံ ဝိသယောတိ အာဟ ‘‘တသ္မာ ဧတ္ထ န အနာဒရိယံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ.

ဧဝံ အာဏာပေန္တဿ အာစရိယဿ တာဝ ဒုက္ကဋန္တိ သစေ အာဏတ္တိကော ယထာဓိပ္ပါယံ န ဂစ္ဆတိ၊ အာစရိယဿ အာဏတ္တိက္ခဏေ ဒုက္ကဋံ. သစေ ပန သော ယထာဓိပ္ပါယံ ဂစ္ဆတိ၊ ယံ ပရတော ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ၊ အာဏတ္တိက္ခဏေ တဒေဝ ဟောတိ. အထ သော အဝဿံ ဃာတေတိ၊ ယံ ပရတော ‘‘အာပတ္တိ သဗ္ဗေသံ ပါရာဇိကဿာ’’တိ (ပါရာ. ၁၇၄) ဝုတ္တံ၊ တတော ဣမဿ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ ဟောတိ၊ န ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေသမ္ပိ ဒုက္ကဋန္တိ ဗုဒ္ဓရက္ခိတာဒီနမ္ပိ အာရောစနပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ၊ ဣဒဉ္စ ယထာဏတ္တိဝသေန သင်္ဃရက္ခိတဿ ဇီဝိတာ ဝေါရောပနေ အသတိ ယုဇ္ဇတိ၊ ဝေါရောပနေ သတိ တေသမ္ပိ အာရောစနက္ခဏေယေဝ ပါရာဇိကံ. ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေတိ ဣဒံ အဝဿံ ပဋိဂ္ဂဟဏသဘာဝဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပဋိဂ္ဂဟိတက္ခဏေယေဝ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဒဿနတ္ထံ. သစေ ဟိ သော အဝဿံ ပဋိဂ္ဂဟေဿတိ၊ ကမ္မံ ပန န နိပ္ဖါဒေဿတိ၊ တဒါ အာစရိယဿ အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝ ထုလ္လစ္စယံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မူလဋ္ဌဿေဝ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ အာဂတနယဒဿနမတ္တံ၊ န ပနေတံ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတံ၊ တေနာဟ ဧဝံ သန္တေတိအာဒိ၊ ဧဝံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေန အတ္ထေ သတီတိ အတ္ထော. ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိယေဝ န သိယာတိ ဝဓကဿ ‘‘သာဓု သုဋ္ဌူ’’တိ မရဏပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋာပတ္တိ နေဝ သိယာ၊ ဧဝံ အနောဠာရိကဝိသယေပိ တာဝ ဒုက္ကဋံ၊ ကိမင်္ဂံ ပန မရဏပဋိဂ္ဂဟဏေတိ ဒဿနတ္ထံ သဉ္စရိတ္တပဋိဂ္ဂဟဏာဒိ နိဒဿိတံ. ‘‘အဟော ဝတ ဣတ္ထန္နာမော ဟတော အဿာ’’တိ ဧဝံ မရဏာဘိနန္ဒနဒဿနတ္ထံ သဉ္စရိတ္တပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဘိနန္ဒနေ ဒုက္ကဋေ သတိ ပဂေဝ ‘‘အဟံ တံ မာရေဿာမီ’’တိ မရဏပဋိဂ္ဂဟဏေတိ အဓိပ္ပါယော. ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿေဝေတံ ဒုက္ကဋန္တိ အဝဓာရဏေန သင်္ဃရက္ခိတဿ ပဋိဂ္ဂဟဏပစ္စယာ မူလဋ္ဌဿ နတ္ထေဝ အာပတ္တီတိ ဒဿေတိ၊ ဝိသင်္ကေတတ္တာ ပဌမံ အာဏတ္တဒုက္ကဋမေဝဿ ဟောတိ. ကေစိ ပန ‘‘မူလဋ္ဌဿာပိ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ဧကေန ပယောဂေန ဒွိန္နံ ဒုက္ကဋာနံ အသမ္ဘဝါ. ပုရိမနယေတိ သမနန္တရာတီတေ အဝိသက္ကိယဒူတနိဒ္ဒေသေ. ဧတန္တိ ဒုက္ကဋံ. ဩကာသာဘာဝေနာတိ မူလဋ္ဌဿ ထုလ္လစ္စယဿ ဝုစ္စမာနတ္တာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋံ န ဝုတ္တံ ဩကာသာဘာဝေန၊ န ပန အာပတ္တိအဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော.

၁၇၅. သယံ သင်္ဃတ္ထေရတ္တာ ‘‘ဥပဋ္ဌာနကာလေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါစာယ ဝါစာယ ဒုက္ကဋန္တိ ‘‘ယော ကောစိ မမ ဝစနံ သုတွာ ဣမံ မာရေတူ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အဝတွာ ကေဝလံ မရဏာဘိနန္ဒနဝသေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ စောရာပိ နာမ တံ န ဟနန္တီတိအာဒိဝါစာယပိ ဒုက္ကဋမေဝ ဝုတ္တံ. ဒွိန္နံ ဥဒ္ဒိဿာတိ ဒွေ ဥဒ္ဒိဿ၊ ဒွိန္နံ ဝါ မရဏံ ဥဒ္ဒိဿ. ဥဘော ဥဒ္ဒိဿ မရဏံ သံဝဏ္ဏေန္တဿ ပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာယ စေတနာယ ဧကတ္တေပိ ‘‘ဒွေ ပါဏာတိပါတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာသင်္ခါတံ ဗလဝဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု မဟာဝိပါကတ္တာ ‘‘အကုသလရာသီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဗဟူ ဥဒ္ဒိဿ မရဏသံဝဏ္ဏနေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္တကာ ပါဏာတိပါတာတိ ယတ္တကာ သံဝဏ္ဏနံ သုတွာ မရိဿန္တိ၊ တတ္တကာနမ္ပိ ဝတ္တမာနံ အနာဂတဉ္စ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ သဗ္ဗံ အာလမ္ဗိတွာဝ စေတနာယ ပဝတ္တနတော တတ္တကာ ပါဏာတိပါတာ ဟောန္တိ၊ တတ္တကာဟိ စေတနာဟိ ဒါတဗ္ဗံ ပဝတ္တိဝိပါကံ ဧကာဝ သာ စေတနာ ဒါတုံ သက္ကောတီတိ အတ္ထော၊ ပဋိသန္ဓိဝိပါကံ ပန သယဉ္စ ပုဗ္ဗာပရစေတနာ စ ဧကေကမေဝ ဒါတုံ သက္ကောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၁၇၆. ယေသံ ဟတ္ထတောတိ ယေသံ ဉာတကပဝါရိတာဒီနံ ဟတ္ထတော၊ ဣဒဉ္စ ဘိက္ခုနော ရူပိယမူလဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အတ္တနောဝ ဓနဉ္စေ၊ သယမေဝ မူလံ ဂဟေတွာ မုဉ္စတိ၊ မူလံ ပန အဂ္ဂဟေတွာပိ ပေါတ္ထကဿ ပေါတ္ထကသာမိနော သန္တကတ္တာပါဒနမေဝေတ္ထ ပမာဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. လေခါဒဿနကောတူဟလကာတိ သုန္ဒရက္ခရံ ဒိသွာ ဝါ ‘‘ကီဒိသံ နု ခေါ ပေါတ္ထက’’န္တိ ဝါ ဩလောကေတုကာမာ.

ပါဏာတိပါတဿ ပယောဂတ္တာတိ သရီရတော ပါဏဝိယောဇနဿ နိဋ္ဌာပကပယောဂတ္တာ. ဩပါတခဏနတ္ထံ ပန ကုဒါလာဒိအတ္ထာယ အယောဗီဇသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ အကပ္ပိယပထဝိံ ဝါ ကုဒါလဒဏ္ဍာဒီနံ အတ္ထာယ ဘူတဂါမံ ဝိကောပေန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပါဏာတိပါတပယောဂတ္တာဘာဝါ အဒိန္နာဒါနပုဗ္ဗပယဩဂေ ဝိယ ဒုတိယပရိယေသနာဒီသုပိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋံ၊ မုသာဝါဒါဒိပါစိတ္တိယဋ္ဌာနေ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပမာဏေတိ အတ္တနာ သလ္လက္ခိတေ ပမာဏေ. တစ္ဆေတွာတိ ဥန္နတပ္ပဒေသံ တစ္ဆေတွာ. ပံသုပစ္ဆိန္တိ သဗ္ဗန္တိမံ ပံသုပစ္ဆိံ. ဧတ္တကံ အလန္တိ နိဋ္ဌာပေတုကာမတာယ သဗ္ဗန္တိမပယဩဂသာဓိကာ စေတနာ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ၊ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ အဝူပသန္တေနေဝ ပယောဂေန ခဏိတွာ နိဋ္ဌာပေန္တံ သန္ဓာယ သဗ္ဗန္တိမာ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာ ဝုတ္တာ၊ ဣတရာသု ပန အဋ္ဌကထာသု ‘‘ဣမသ္မိံ ပတိတွာ မရန္တူ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ဧကသ္မိံ ဒိဝသေ ကိဉ္စိ ခဏိတွာ အပရသ္မိမ္ပိ ဒိဝသေ တတော ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ ခဏိတွာ နိဋ္ဌာပေန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဧဝံ အဋ္ဌကထာနံ အညမညဝိရောဓော ဉာတဗ္ဗော. အတ္တနော ဓမ္မတာယာတိ အဇာနိတွာ၊ ပက္ခလိတွာ ဝါ. အရဟန္တာပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ အညေဟိ ပါတိယမာနာနံ အမရိတုကာမာနမ္ပိ အရဟန္တာနံ မရဏံ သမ္ဘဝတီတိ ဝုတ္တံ. ပုရိမနယေတိ ‘‘မရိတုကာမာ ဣဓ မရိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တနယေ. ဝိသင်္ကေတောတိ မရိတုကာမာနံ မာရေတုကာမာနဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ ခတတ္တာ အမရိတုကာမာနံ မရဏေ ကမ္မဗဒ္ဓေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

တတ္ထ ပတိတံ ဗဟိ နီဟရိတွာတိ ဣဒံ တတ္ထ ပတနပစ္စယာ မရဏဿ ပဝတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. အာဝါဋေ ပတိတွာ ထောကံ စိရာယိတွာ ဂစ္ဆန္တံ ဂဟေတွာ မာရိတေ တတ္ထ ပတိတရောဂေန ပီဠိတဿ ဂစ္ဆတော ပက္ခလိတွာ ပါသာဏာဒီသု ပတနေနာပိ မရဏေပိ ဩပါတခဏကော န မုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အမရိတုကာမာ ဝါတိ အဓိပ္ပါယဿ သမ္ဘဝတော ဩပပါတိကေ ဥတ္တရိတုံ အသက္ကုဏိတွာ မတေပိ ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ. ‘‘နိဗ္ဗတ္တိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပတနံ န ဒိဿတီတိ စေ? တတ္ထဿ နိဗ္ဗတ္တိယေဝ ပတနန္တိ နတ္ထိ ဝိရောဓော. ယသ္မာ မာတုယာ ပတိတွာ ပရိဝတ္တိတလိင်္ဂါယ မတာယ သော မာတုဃာတကော ဟောတိ၊ န ကေဝလံ မနုဿပုရိသဃာတကော၊ တသ္မာ ပတိတဿေဝ ဝသေန အာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ပတနရူပံ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ ပန အကာရဏံ ‘‘လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေပိ ဧကသန္တာနတ္တဿ အဝိဂတတ္တာ. မနုဿဘူတံ မာတရံ ဝါ ပိတရံ ဝါ အပိ ပရိဝတ္တလိင်္ဂံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေန္တဿ ကမ္မံ အာနန္တရိယ’’န္တိ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. ယေန ပန သဘာဝေန သတ္တာ ဇာယန္တိ၊ တေနေဝ မရန္တိ၊ သောဝ တေသံ ရူပန္တရဂ္ဂဟဏေပိ သဘာဝေါတိ ‘‘မရဏရူပမေဝ ပမာဏံ၊ တသ္မာ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဝုတ္တော. ပစ္ဆိမော ဝါဒေါ ပမာဏံ၊ ဧဝံ သန္တေ ပါဠိယံ ‘‘ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟော ဝါ တသ္မိံ ပတတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ပတိတေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. မရတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ကသ္မာ ဝုတ္တန္တိ စေ? နာယံ ဒေါသော. ‘‘ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ’’တိ ဟိ ပဌမံ သကရူပံ ဒဿေတွာ ရူပန္တရံ ဂဟေတွာပိ ဌိတေယေဝ ယက္ခပေတေ ဒဿေတုံ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တိရစ္ဆာနဂတဝိဂ္ဂဟော မနုဿဝိဂ္ဂဟော ဝါ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါတိ ဧဝမေတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ကေစိ ပန ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟေန ဌိတတိရစ္ဆာနဂတာနံ အာဝေဏိကံ ကတွာ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ တိရစ္ဆာနော ဝါ မနုဿဝိဂ္ဂဟောတိ ဝတ္တဗ္ဗတော၊ အဋ္ဌကထာသု စ ဣမဿ ဝိသေသဿ အဝုတ္တတ္တာ. ယက္ခပေတရူပေန မတေပိ ဧသေဝ နယောတိ ဣမိနာ မရဏရူပဿေဝ ပမာဏတ္တာ ထုလ္လစ္စယံ အတိဒိသတိ.

မုဓာတိ အမူလေန. သော နိဒ္ဒေါသောတိ တေန တတ္ထ ကတပယောဂဿ အဘာဝတော၊ ယဒိ ပန သောပိ တတ္ထ ကိဉ္စိ ကရောတိ၊ န မုစ္စတိ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ဧဝံ ပတိတာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဧဝန္တိ ဧဝံ မယာ ကတေတိ အတ္ထော. န နဿိဿန္တီတိ အဒဿနံ န ဂမိဿန္တိ၊ န ပလာယိဿန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. သုဥဒ္ဓရာ ဝါ ဘဝိဿန္တီတိ ဣဒံ ဂမ္ဘီရဿ ဩပါတဿ ပူရဏေ ပယောဇနဒဿနံ. ဥတ္တာနေ ကတေ ဩပါတေ သီဃံ အမှေဟိ ဂဟေတွာ မာရေတုံ သုဥဒ္ဓရာ ဘဝိဿန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေတိ မူလဋ္ဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဒိ ပန ပစ္ဆိမောပိ လဘိတွာ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ကိဉ္စိ ကတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရေ ဥပ္ပန္နေ ဧဝံ ကရောတိ၊ တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ဇာတပထဝီ ဇာတာတိ ဤဒိသေ ပုန အညေန ဩပါတေ ခတေ တဒါ မုစ္စတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဇာတပထဝီသဒိသံ ကတွာ ပုန သုဋ္ဌု ကောဋ္ဋေတွာ ဒဠှတရံ ပူရိတေပိ မုစ္စတိယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ထဒ္ဓတရန္တိ ထိရကရဏတ္ထံ အပရာပရာယ ပါသယဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ ဝါ တမေဝ ဝါ သိထိလဘူတပါသံ ထဒ္ဓတရံ ဗန္ဓိတွာ ဌပေတိ. ခါဏုကန္တိ ပါသယဋ္ဌိဗန္ဓနခါဏုကံ. တတ္ထဇာတကယဋ္ဌိံ ဆိန္ဒိတွာ မုစ္စတီတိ ဣဒံ အရညေ ယထာဌိတမေဝ ဒဏ္ဍံ မူလေ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ပါသဗန္ဓနယောဂ္ဂံ ကတွာ ဌပိတတ္တာ တတ္ထ အညောပိ ကောစိ ပါသံ ဗန္ဓေယျ၊ မူလဋ္ဌော န မုစ္စတိ၊ တံ ပန မူလေပိ ဆိန္ဒိတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ မုစ္စတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ရဇ္ဇုကေတိ ဝါကေဟိ ဧကဝါရံ ဝဋ္ဋိတရဇ္ဇုကေ. သယံ ဝဋ္ဋိတန္တိ တနုကဝဋ္ဋိတံ ဒိဂုဏတိဂုဏတာပါဒနေန အတ္တနာ ဝဋ္ဋိတံ. ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာတိ ပါကတိကံ ကတွာ. ဂေါပေန္တောပီတိ ဟီရံ ဟီရံ ကတွာ ဂေါပေန္တောပိ.

၁၇၇. အာလမ္ဗနရုက္ခော ဝါတိ တတ္ထဇာတကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဒတ္ထမေဝ ကတွာတိ မာရဏတ္ထမေဝ အယောဗီဇသမုဋ္ဌာပနာဒိနာ ဝါသိအာဒိံ သတ္ထံ ကာရေတွာ. ပါကတိကန္တိ အညေဟိ ကတံ ပကတိသတ္ထမေဝ လဘိတွာ မူလဋ္ဌေန ဌပိတံ ဟောတီတိ အတ္ထော. မုစ္စတီတိ မူလဋ္ဌော မုစ္စတိ. ဝိသမဏ္ဍလန္တိ မဉ္စပီဌာဒီသု အာလိတ္တံ ဝိသမဏ္ဍလံ.

ဝတွာ အသိံ ဥပနိက္ခိပတီတိ ဧတ္ထ မုခေန အဝတွာ မနသာဝ စိန္တေတွာ ဥပနိက္ခိပနေပိ ဧသေဝ နယော. ပုရိမနယေနာတိ ယေသံ ဟတ္ထတော မူလံ ဂဟိတန္တိအာဒိနာ. ဝိသဘာဂရောဂေါ နာမ ကုဋ္ဌာဒိဝိရူပဘာဝတော၊ ဂဏ္ဍပီဠကာဒိ ဝါ ဇီဝိတပ္ပဝတ္တိယာ ပစ္စနီကတ္တာ.

၁၇၈. မနာပိယေပိ ဧသေဝ နယောတိ ဧတေန မနာပိယံ ရူပံ ဥပသံဟရတီတိ ဧတ္ထ ယံ ဝါ မနာပရူပံ၊ တဿ သမီပေ ဌပေတိ၊ အတ္တနာ ဝါ မနာပိယေန ရူပေန သမန္နာဂတော တိဋ္ဌတီတိအာဒိ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အလင်္ကရိတွာ ဥပသံဟရတီတိ ‘‘အလာဘကေန သုဿိတွာ မရတူ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဥပသံဟရတိ၊ တေနေဝ ‘‘သစေ ဥတ္တသိတွာ မရတိ၊ ဝိသင်္ကေတော’’တိ ဝုတ္တံ. အလာဘကေန သုဿိတွာ မရတီတိ ဧတ္ထ ပါရာဇိကောတိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဟာကစ္ဆု နာမ ဝလ္လိဖလဝိသေသော၊ ယဿ မဇ္ဇာရပါဒဿေဝ သဏ္ဌာနံ ဒုက္ခသမ္ဖဿာနိ သုခုမလောမာနိ စ ဟောန္တိ. ဟံသပုပ္ဖန္တိ ဟံသာဒီနံ ပက္ခလောမံ သန္ဓာယ ဝဒန္တိ. အတ္တနော ဓမ္မတာယ မရတိ၊ အနာပတ္တီတိ ပါရာဇိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ဒုက္ကဋာ န မုစ္စနတော.

၁၇၉. အသဉ္စိစ္စာတိ ဣဒံ မရဏသံဝတ္တနိကဥပက္ကမဿ အသလ္လက္ခဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ဣမိနာ ဥပက္ကမေနာတိအာဒိ. အဇာနန္တဿာတိ ဣဒံ ပန မရဏသံဝတ္တနိကဝိသာဒိဥပက္ကမကရဏဿ အဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ဣမိနာ အယံ မရိဿတီတိအာဒိ. န မရဏာဓိပ္ပါယဿာတိ ဣဒံ ဒုက္ခုပ္ပါဒကံ ဥပက္ကမန္တိ ဇာနန္တဿာပိ မရဏာဓိပ္ပါယဿ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ မရဏံ အနိစ္ဆန္တဿာတိအာဒိ. အနုပ္ပဗန္ဓာဘာဝါတိ ဒေါမနဿဝီထီနံ နိရန္တရပ္ပဝတ္တိအဘာဝါ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၈၀. ဝေါဟာရဝသေနာတိ ပုဗ္ဗဘာဂဝေါဟာရဝသေန၊ မရဏာဓိပ္ပါယဿ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေ ကရုဏာယ အဘာဝတော ကာရုညေန ပါသေ ဗဒ္ဓသူကရမောစနံ (ပါရာ. ၁၅၃) ဝိယ န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ယထာယုနာ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ‘‘ယထာနုသန္ဓိနာ’’တိ ပရိယာယန္တရေန ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌာ ကိသ္မိဉ္စိ ဝိဇ္ဇမာနေ သာဋကံ ဝလိံ ဂဏှာတီတိ အာဟ ‘‘ယသ္မိံ ဝလိ န ပညာယတီ’’တိ. ပဋိဝေက္ခဏဉ္စေတံ ဂိဟီနံ သန္တကေ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပါဠိယံ မုသလေ ဥဿိတေတိ အညမညံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ ဒွီသု မုသလေသု ဘိတ္တိံ အပဿာယ ဌပိတေသူတိ အတ္ထော. ဥဒုက္ခလဘဏ္ဍိကန္တိ ဥဒုက္ခလတ္ထာယ အာနီတံ ဒါရုဘဏ္ဍံ. ပရိဗန္ဓန္တိ ဘောဇနပရိဗန္ဓံ၊ ဘောဇနန္တရာယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁၈၁. အဂ္ဂကာရိကန္တိ ဧတ္ထ ကာရိက-သဒ္ဒဿ ဘာဝဝစနတ္တာ ‘‘အဂ္ဂကိရိယ’’န္တိ အတ္ထံ ဝတွာပိ ယသ္မာ ကိရိယံ ဒါတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ ဒါနသင်္ခါတာယ အဂ္ဂကိရိယာယ ယုတ္တပိဏ္ဍပါတမေဝ ဣဓ ဥပစာရယုတ္တိယာ အဂ္ဂကိရိယာတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာဟ ပဌမံ လဒ္ဓပိဏ္ဍပါတန္တိအာဒိ.

၁၈၂-၃. ဒဏ္ဍမုဂ္ဂရနိခါဒနဝေမာဒီနံ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ ဒဏ္ဍော နာမ ဒီဃဒဏ္ဍော. မုဂ္ဂရော နာမ ရဿော. ဝေမံ နာမ တန္တဝါယာနံ ဝတ္ထဝါယနဥပကရဏံ၊ ယေန ဝီတံ တန္တံ ဃဋ္ဋေန္တိ. ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေနာတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန. ဝိသေသာဓိဂမောတိ သမာဓိ ဝိပဿနာ စ. ဝိသေသာဓိဂမန္တိ လောကုတ္တရဓမ္မပဋိလာဘံ. ဗျာကရိတွာတိ အာရောစေတွာ၊ ဣဒဉ္စ ဝိသေသဿ အဓိဂတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဓိဂတဝိသေသာ ဟိ ဒိဋ္ဌာနုဂတိအာပဇ္ဇနတ္ထံ လဇ္ဇီဘိက္ခူနံ အဝဿံ အဓိဂမံ ဗျာကရောန္တိ၊ အဓိဂတဝိသေသေန ပန အဗျာကရိတွာပိ အာဟာရံ ဥပစ္ဆိန္ဒိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အဓိဂမန္တရာယဝိနောဒနတ္ထမေဝ အာဟာရူပစ္ဆေဒဿ အနုညာတတ္တာ တဒဓိဂမေ သော န ကာတဗ္ဗောဝ. ကိံ ပနာဓိဂမံ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ သဘာဂါနန္တိအာဒိ. ဘဏ္ဍကံ ဝါ ဓောဝန္တာတိ စီဝရံ ဝါ ဓောဝန္တာ. ဓောဝနဒဏ္ဍကန္တိ စီဝရဓောဝနဒဏ္ဍံ.

၁၈၅. မဒ္ဒါပေတွာ ပါတေတိ၊ ဝိသင်္ကေတောတိ ယထာဏတ္တိယာ အကတတ္တာ ဝုတ္တံ၊ ယဒိ ပန အာဏာပကော မဒ္ဒနမ္ပိ မဒ္ဒါပနမ္ပိ သန္ဓာယ ဝေါဟာရဝသေန ‘‘မဒ္ဒိတွာ ပါတေဟီ’’တိ ဝဒတိ၊ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘မရဏဝဏ္ဏံ ဝါ သံဝဏ္ဏေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၁၇၁) ဝုတ္တတ္တာ အာဟ ‘‘ပရိယာယော နာမ နတ္ထီ’’တိ၊ ပရိယာယေန အာပတ္တိမောက္ခော န ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. အဝိဇာယနတ္ထာယ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏတော ပုရေတရမေဝ ဘေသဇ္ဇံ ဒေန္တဿ ကုစ္ဆိယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဂဗ္ဘော ဝိနဿတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဒိန္နေ တထာမရန္တာနံ ဝသေန ကမ္မဗဒ္ဓေါ၊ ကုစ္ဆိယံ န ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဒိန္နေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ မရတု ဝါ မာ ဝါ၊ နေဝတ္ထိ ကမ္မဗဒ္ဓေါ.

သဟဓမ္မိကာနန္တိ ဧကဿ သတ္ထု သာသနေ သဟသိက္ခမာနဓမ္မာနံ၊ သဟဓမ္မေ ဝါ သိက္ခာပဒေ သိက္ခနဘာဝေန နိယုတ္တာနံ. သမသီလသဒ္ဓါနန္တိအာဒိနာ ဒုဿီလာနံ ဘိန္နလဒ္ဓိကာနဉ္စ အကာတုမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ. ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတောတိ အတ္တနော တေသံ ဝါ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော. အရိယေဟိ အကတာ အယုတ္တဝသေန အကတပုဗ္ဗာ ဝိညတ္တိ အကတဝိညတ္တိ.

ပဋိယာဒိယတီတိ သမ္ပာဒိယတိ. အကာတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝဒန္တိ၊ အယုတ္တတာဝသေနေဝ ပနေတ္ထ အကရဏပဋိက္ခေပေါ ယုတ္တော၊ န အာပတ္တိဝသေနာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယာဝ ဉာတကာ ပဿန္တီတိ ယာဝ တဿ ဉာတကာ ပဿန္တိ.

ပိတုဘဂိနီ ပိတုစ္ဆာ. မာတုဘာတာ မာတုလော. နပ္ပဟောန္တီတိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ. န ယာစန္တီတိ လဇ္ဇာယ န ယာစန္တိ. ‘‘အာဘောဂံ ကတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အညထာ ဒေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ. ကေစိ ပန ‘‘အာဘောဂံ အကတွာပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ဘေသဇ္ဇကရဏဿ ပါဠိယံ ‘‘အနာပတ္တိ ဘိက္ခု ပါရာဇိကဿ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါရာ. ၁၈၇) ဧဝံ အန္တရာပတ္တိဒဿနဝသေန သာမညတော ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာယံ အဝုတ္တပ္ပကာရေန ကရောန္တဿ သုတ္တေနေဝ အာပတ္တိ သိဒ္ဓါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တေနေဝ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ‘‘တေသညေဝ သန္တက’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အညေသန္တိ အသာလောဟိတာနံ၊ တေနာဟ ဧတေသံ ပုတ္တပရမ္ပရာယာတိအာဒိ. ကုလပရိဝဋ္ဋောတိ ကုလသ္မိံ ဉာတိပရမ္ပရာ. ဘေသဇ္ဇံ ကရောန္တဿာတိ ယထာဝုတ္တဝိဓိနာ ကရောန္တဿ၊ ‘‘တာဝကာလိကံ ဒဿာမီ’’တိ အာဘောဂံ အကတွာ ဒေန္တဿာပိ ပန အန္တရာပတ္တိ ဒုက္ကဋံ ဝိနာ မိစ္ဆာဇီဝံ ဝါ ကုလဒူသနံ ဝါ န ဟောတိယေဝ၊ တေနာဟ – ‘‘ဝေဇ္ဇကမ္မံ ဝါ ကုလဒူသကာပတ္တိ ဝါ န ဟောတီ’’တိ. ဉာတကာနဉှိ သန္တကံ ယာစိတွာပိ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ကုလဒူသနာဒိ န သိယာ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘စူဠမာတုယာ’’တိအာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု.

ဥပဇ္ဈာယဿ အာဟရာမာတိ ဣဒံ ဥပဇ္ဈာယေန ‘‘မမ ဉာတကာနံ ဘေသဇ္ဇံ အာဟရထာ’’တိ အာဏတ္တေဟိ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ဣမိနာ စ သာမဏေရာဒီနံ အပစ္စာသာယပိ ပရဇနဿ ဘေသဇ္ဇကရဏံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တနယေန ပရိယေသိတွာတိ ဣမိနာ ‘‘ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဝါ’’တိ ဣမိနာ၊ ‘‘ဉာတိသာမဏေရေဟီ’’တိ ဣမိနာ စ ဝုတ္တမတ္ထံ အတိဒိသတိ. အပစ္စာသီသန္တေနာတိ အာဂန္တုကစောရာဒီနံ ကရောန္တေနာပိ ‘‘မနုဿာ နာမ ဥပကာရကာ ဟောန္တီ’’တိ အတ္တနော တေဟိ လာဘံ အပတ္ထယန္တေန. ပစ္စာသာယ ကရောန္တဿ ပန ဝေဇ္ဇကမ္မကုလဒူသနာဒိဒေါသော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဧဝံ ဥပကာရေ ကတေ သာသနဂုဏံ ဉတွာ ပသီဒန္တိ၊ သံဃဿ ဝါ ဥပကာရကာ ဟောန္တီ’’တိ ကရဏေ ပန ဒေါသော နတ္ထိ. ကေစိ ပန ‘‘အပစ္စာသီသန္တေန အာဂန္တုကာဒီနံ ပဋိက္ခိတ္တပုဂ္ဂလာဒီနမ္ပိ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ကတ္တဗ္ဗာကတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနဝိဘာဂဿနိရတ္ထကတ္တပ္ပသင်္ဂတော ‘‘အပစ္စာသီသန္တေန သဗ္ဗေသံ ဒါတုံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဧတ္တကမတ္တဿေဝ ဝတ္တဗ္ဗတော. အပစ္စာသီသနဉ္စ မိစ္ဆာဇီဝကုလဒူသနာဒိဒေါသနိသေဓနတ္ထမေဝ ဝုတ္တံ ဘေသဇ္ဇကရဏသင်္ခတာယ ဣမိဿာ အန္တရာပတ္တိယာ မုစ္စနတ္ထံ အာဂန္တုကစောရာဒီနံ အနုညာတာနံ ဒါနေနေဝ တာယ အာပတ္တိယာ မုစ္စနတောတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေနေဝ အပစ္စာသီသန္တေနာပိ အကာတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဒဿေတုံ သဒ္ဓံ ကုလန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုစ္ဆန္တီတိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဒိဋ္ဌရောဂီနံ ပရိယာယေနာပိ ဝတွာ ဝိစရဏံ အယုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. ပုစ္ဆိတဿာပိ ပန ပစ္စာသီသန္တဿ ပရိယာယကထာပိ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တိ.

သမုလ္လပေသီတိ အပစ္စာသီသန္တော ဧဝံ အညမညံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသိ. အာစရိယဘာဂေါတိ ဝိနယာစာရံ အကောပေတွာ ဘေသဇ္ဇာစိက္ခဏေန ဝေဇ္ဇာစရိယဘာဂေါတိ အတ္ထော. ပုပ္ဖပူဇနတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆိယမာနံ ရူပိယံ အတ္တနော သန္တကတ္တဘဇနေန နိဿဂ္ဂိယမေဝါတိ အာဟ ‘‘ကပ္ပိယဝသေန ဂါဟာပေတွာ’’တိ၊ ‘‘အမှာကံ ရူပိယံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ပုပ္ဖပူဇနတ္ထံ ပုပ္ဖံ ဝဋ္ဋတီ’’တိအာဒိနာ ပဋိက္ခိပိတွာ ကပ္ပိယေန ကမ္မေန ဂါဟာပေတွာတိ အတ္ထော.

ယဒိ ‘‘ပရိတ္တံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ကရောန္တိ၊ ဘေသဇ္ဇကရဏံ ဝိယ ဂိဟိကမ္မံ ဝိယ ဟောတီတိ ‘‘န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရိတ္တံ ဘဏထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန ဓမ္မဇ္ဈေသနတ္တာ အနဇ္ဈိဋ္ဌေနပိ ဘဏိတဗ္ဗော ဓမ္မော၊ ပဂေဝ အဇ္ဈိဋ္ဌေနာပီတိ ‘‘ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. စာလေတွာ သုတ္တံ ပရိမဇ္ဇိတွာတိ ဣဒံ ‘‘ပရိတ္တာဏံ ဧတ္ထ ပဝေသေမီ’’တိ စိတ္တေန ဧဝံ ကတေ ပရိတ္တာဏာ တတ္ထ ပဝေသိတာ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဝိဟာရတော။ပေ။ ဒုက္ကဋန္တိ ဣဒံ အညာတကဂဟဋ္ဌေ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝဒန္တိ. ပါဒေသု ဥဒကံ အာကိရိတွာတိ ဣဒံ တသ္မိံ ဒေသေ စာရိတ္တဝသေန ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘တတ္ထ ပါဠိယာ နိသိန္နာနံ ဘိက္ခူနံ ပါဒေသု ရောဂဝူပသမနာဒိအတ္ထာယ ဥဒကံ သိဉ္စိတွာ ပရိတ္တံ ကာတုံ သုတ္တဉ္စ ဌပေတွာ ‘ပရိတ္တံ ဘဏထာ’တိ ဝတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝဉှိ ကရိယမာနေ ယဒိ ပါဒေ အပနေန္တိ၊ မနုဿာ တံ အဝမင်္ဂလန္တိ မညန္တိ၊ ရောဂေါ ဝါ န ဝူပသမိဿတီ’’တိ. တေနာဟ ‘‘န ပါဒါ အပနေတဗ္ဗာ’’တိ. မတသရီရဒဿနေ ဝိယ ကေဝလံ သုသာနဒဿနေပိ ‘‘ဣဒံ ဇာတာနံ သတ္တာနံ ခယဂမနဋ္ဌာန’’န္တိ မရဏသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ ‘‘သီဝထိကဒဿနေ။ပေ။ ‘မရဏဿတိံ ပဋိလဘိဿာမာ’တိ ကမ္မဋ္ဌာနသီသေန ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. လေသကပ္ပံ အကတွာ သမုပ္ပန္နသုဒ္ဓစိတ္တေန ‘‘ပရိဝါရတ္ထာယ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ.

အနာမဋ္ဌပိဏ္ဍပါတောတိ အဂ္ဂဟိတအဂ္ဂေါ၊ အပရိဘုတ္တောတိ အတ္ထော. ကဟာပဏဂ္ဃနကော ဟောတီတိ ဣမိနာ ဒါယကေဟိ ဗဟုဗျဉ္ဇနေန သမ္ပာဒေတွာ သက္ကစ္စံ ဒိန္နဘာဝံ ဒီပေတိ. ထာလကေတိ သံဃိကေ ကံသာဒိမယေ ထာလကေ၊ ပတ္တောပိ ဧတ္ထ သင်္ဂယှတိ. န ဝဋ္ဋတီတိ ဣမိနာ ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿေတိ. ဒါမရိကစောရဿာတိ ရဇ္ဇံ ပတ္ထေန္တဿ ပါကဋစောရဿ. အဒီယမာနေပိ ‘‘န ဒေန္တီ’’တိ ကုဇ္ဈန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. အာမိသဿ ဓမ္မဿ စ အလာဘေန အတ္တနော ပရဿ စ အန္တရေ သမ္ဘဝန္တဿ ဆိဒ္ဒဿ စ ဝိဝရဿ ပဋိသန္ထရဏံ ပိဒဟနံ ပဋိသန္ထာရော၊ သော ပန ဓမ္မာမိသဝသေန ဒုဝိဓော. တတ္ထ အာမိသပဋိသန္ထာရံ သန္ဓာယ ‘‘ကဿ ကာတဗ္ဗော၊ ကဿ န ကာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အာဂန္တုကဿ ဝါ။ပေ။ ကတ္တဗ္ဗော ယေဝါ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ပါကဋံ ကာတုံ အာဂန္တုကံ တာဝါတိအာဒိမာဟ. ခီဏပရိဗ္ဗယန္တိ ဣမိနာ အဂတိဘာဝံ ကာရုညဘာဇနတဉ္စ ဒဿေတိ၊ တေန စ တဗ္ဗိဓုရာနံ သမိဒ္ဓါနံ ဒါယကာဒီနံ အာဂန္တုကတ္တေပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တဏ္ဍုလာဒိမှိ ဒါတဗ္ဗေ သတိ ‘‘အဝေလာယံ။ပေ။ န ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အပစ္စာသီသန္တေနာ’’တိ ဝတွာ ပစ္စာသီသနပ္ပကာရံ ဒဿေတုံ မနုဿာ နာမာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. အနနုညာတာနံ ပန အပစ္စာသီသန္တေနာပိ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတိ သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတတ္တာ၊ ပစ္စာသီသာယ ပန သတိ ကုလဒူသနမ္ပိ ဟောတိ.

ဥဗ္ဗာသေတွာတိ သမန္တတော တိယောဇနံ ဝိလုမ္ပန္တေ မနုဿေ ပလာပေတွာ. ဝရပေါတ္ထကစိတ္တတ္ထရဏန္တိ အနေကပ္ပကာရဣတ္ထိပုရိသာဒိဥတ္တမရူပဝိစိတ္တံ အတ္ထရဏံ.

၁၈၇. သတ္တရသဝဂ္ဂိယေသု ပုဗ္ဗေ ဧကဿ အင်္ဂုလိပတောဒကေန မာရိတတ္တာ သေသေသု သောဠသဇနေသု ဥဒရံ အာရုဟိတွာ နိသိန္နမေကံ ဌပေတွာ ‘‘သေသာပိ ပန္နရသ ဇနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဒူဟလပါသာဏာ ဝိယာတိ အဒူဟလေ အာရောပိတပါသာဏာ ဝိယ. ကမ္မာဓိပ္ပါယာတိ တဇ္ဇနီယာဒိကမ္မကရဏာဓိပ္ပါယာ.

အာဝါဟေတွာတိ အာဝိသာပေတွာ. ရူပံ ကတွာ ဟတ္ထပါဒါဒီနိ ဆိန္ဒန္တီတိ တသ္မိံ ပိဋ္ဌာဒိမယေ ရူပေ အမနုဿံ အာဝါဟေတွာ တဿ ဟတ္ထပါဒါဒီနိ ဆိန္ဒန္တိ. သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ မာရေယျာတိ ဣဒံ သမ္ဘာဝနဝသေန ဝုတ္တံ. န ဟိ တာဒိသာ မဟာနုဘာဝါ ယက္ခာ သတ္ထဃာတာရဟာ ဟောန္တိ ဒေဝါသုရယုဒ္ဓေပိ တေသံ သတ္ထပ္ပဟာရေန မရဏာဘာဝါ.

၁၈၈. ပဟာရော န ဒါတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. အမနုဿံ ကောဓစိတ္တေန ပဟရန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ. စိကိစ္ဆာဓိပ္ပါယေန ပဟရန္တဿ အနာစာရောတိ ဂဟေတဗ္ဗော. တာလပဏ္ဏံ။ပေ။ ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ အမနုဿာ တာလပဏ္ဏဗန္ဓနေန ပလာယန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ၊ ဣဒဉ္စ ဂိဟီနံ ဝေဇ္ဇကမ္မဝသေန ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ.

၁၈၉. ယော ရုက္ခေန ဩတ္ထတောပိ န မရတီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ သယမေဝ ဝက္ခတိ၊ တံ တတ္ထေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၁၉၀. ဒဗ္ဗူပကရဏာနီတိ ကေဟိစိ ဆိန္ဒိတွာ ဌပိတာနိ သပရိဂ္ဂဟိတာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိ ဌာနာစာဝနာဘာဝေန ဝိနာသာဓိပ္ပါယဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ခိဍ္ဍာဓိပ္ပါယေနာပိ ဒုက္ကဋန္တိ သုက္ခတိဏာဒီသု အဂ္ဂိကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အလ္လေသု ပန ကီဠာဓိပ္ပါယေနပိ ကရောန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. ပဋိပက္ခဘူတော၊ ပဋိမုခံ ဂစ္ဆန္တော ဝါ အဂ္ဂိ ပဋဂ္ဂိ၊ တဿ အလ္လတိဏာဒီသုပိ ဒါနံ အနုညာတံ၊ တံ ဒေန္တေန ဒူရတော အာဂစ္ဆန္တံ ဒါဝဂ္ဂိံ ဒိသွာ ဝိဟာရဿ သမန္တတော ဧကက္ခဏေ အဒတွာ ဧကဒေသတော ပဋ္ဌာယ ဝိဟာရဿ သမန္တတော သဏိကံ ဈာပေတွာ ယထာ မဟန္တောပိ အဂ္ဂိ ဝိဟာရံ ပါပုဏိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဝိဟာရဿ သမန္တာ အဗ္ဘောကာသံ ကတွာ ပဋဂ္ဂိ ဒါတဗ္ဗော၊ သော ဒါဝဂ္ဂိနော ပဋိပထံ ဂန္တွာ ဧကတော ဟုတွာ တေန သဟ နိဗ္ဗာတိ. ပရိတ္တကရဏန္တိ သမန္တာ ရုက္ခတိဏာဒိစ္ဆေဒနပရိခါခဏနာဒိအာရက္ခကရဏံ၊ တေနာဟ တိဏကုဋိကာနံ သမန္တာ ဘူမိတစ္ဆနန္တိအာဒိ.

၁၉၁. ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ပါရာဇိကန္တိ ဒွီသု ဧကဿာပိ အန္တောဂဓတ္တာ ‘‘ဒွီဟီ’’တိ ဝုတ္တခေတ္တေ ဧကဿာပိ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ပါရာဇိကံ၊ ‘‘ဒွီဟိ ဧဝ မာရေဟိ န ဧကေနာ’’တိ နိယမိတေ ပန ဧကေနေဝ မာရိတေ နတ္ထိ ပါရာဇိကန္တိ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ဒွေ ဧဝ ပုရိသာတိအာဒီသုပိ. ပုဗ္ဗေ ကတသီသစ္ဆေဒပယောဂတော အညော ပယောဂေါ ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကော န ဥပလဗ္ဘတိ၊ ပဌမေန ပယောဂေနဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဥပစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ‘‘သီသစ္ဆေဒကဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ ‘‘ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ’’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ အကာရဏံ ဇီဝိတိန္ဒြိယသန္နိဿိတစိတ္တသန္တတိံ ဝိနာ ဥက္ခိပနသန္နိရုဇ္ဈနာဒိဝသပ္ပဝတ္တဿ ဂမနဿ အသမ္ဘဝတော. န ဟိ ဝါယုဝေဂေန ပဏ္ဏပဋာဒယော ဝိယ ကာယော ဂစ္ဆတိ၊ န စ ဥက္ခိပနေ ပဝတ္တာဝ စိတ္တဇဝိညတ္တိအာဒယောဝ နိက္ခိပနာဒိနောပိ ဟေတုဘူတာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တနတော. ပုဗ္ဗေ အနာဟိတဝေဂါပိ ဟိ ကာစိ သရီသပဇာတိ ဒွိဓာ ဆိန္နာ ဆေဒနမတ္တာ ဒွီဟိ ဝိဘာဂေဟိ ကတိပယက္ခဏံ ဒွီသု ဒိသာသု ဂစ္ဆတိ၊ တတ္ထ စ ယသ္မိံ ဘာဂေ ဟဒယဝတ္ထု တိဋ္ဌတိ၊ တတြဋ္ဌံ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇနစိတ္တံ ဒွီသုပိ ဘာဂေသု ကာယပ္ပသာဒေ ဃဋ္ဋိတံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ အာလမ္ဗိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတော တဒါရမ္မဏမေဝ ယထာရဟမေကသ္မိံ ဘာဂေ ဧကဒါ အညသ္မိံ အညဒါတိ ဧဝံ ပရိယာယေန ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတော ဟဒယဝတ္ထုသ္မိံယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိဝီထိစိတ္တာနိ ဘဝင်္ဂန္တရိတာနိ မနောဒွါရဝီထိဝိညာဏာနိ စ ဝိညတ္တိဇနကာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယေ ဟိ ဥဘယဘာဂါ ဂစ္ဆန္တိ ဝါ စလန္တိ ဝါ ဖန္ဒန္တိ ဝါ. စိတ္တဿ ပန လဟုပရိဝတ္တိယာ ဧကက္ခဏေ ဥဘယဘာဂါပိ စလန္တာ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ သေယျထာပိ နာမ ကုက္ကုဠာဒိနရကေသု နိမုဂ္ဂသကလသရီရဿ သတ္တဿ ဧကသ္မိံ ခဏေ သကလသရီရေပိ ကာယဝိညာဏဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တတော ပန ယသ္မိံ ဘာဂေ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ သသေသကမ္မဇရူပံ နိရုဇ္ဈတိ၊ တတ္ထ ကာယဝိညာဏံ နပ္ပဝတ္တတိ၊ ဟဒယဝတ္ထုသဟိတဘာဂေယေဝ ယာဝ ဇီဝိတိန္ဒြိယနိရောဓာ ပဝတ္တတိ.

နနု နရကာဒီသု ဧကာဗဒ္ဓေ သရီရေ သဗ္ဗတ္ထ ပရိယာယေန ကာယဝိညာဏသမုပ္ပတ္တိ ယုတ္တာ ဟောတု၊ ဒွိဓာ ဟုတွာ ဝိစ္ဆိန္နေ ပန ဘာဂဒွယေ ကထန္တိ? နာယံ ဒေါသော. သရီရေ ဟိ ဧကာဗဒ္ဓတာ နာမ ပရမတ္ထဓမ္မဗျတိရိတ္တာ ကာစိ နတ္ထိ ပရဝါဒီနံ အဝယဝီအာဒိ ဝိယ၊ ကမ္မာဒိဧကကာရဏပုဉ္ဇာယတ္တတာယ ဗဟူနံ သဟုပ္ပတ္တိယေဝ ဧကာဗဒ္ဓတာ. တတ္ထ စ သတ္ထပ္ပဟာရာဒိဝိရုဒ္ဓပစ္စယောပနိပါတေန ဝိဘိန္နာနမ္ပိ ကမ္မာဒိဧကကာရဏာနံ ပုဉ္ဇာယတ္တတာ န ဝိဂစ္ဆတိ၊ ယာဝ သာ န ဝိဂစ္ဆတိ၊ တာဝ အဝိစ္ဆိန္နာဝ တတ္ထ ဝိညာဏပ္ပဝတ္တိ. ဝိဘိန္နာနံ ပန ကမ္မဇရူပါနံ အညေသဉ္စ သေသတိသန္တတိရူပါနဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘနဘာဝေန စိရံ ပဝတ္တိတုံ န သက္ကောန္တိ၊ ယာဝ စ ဓရန္တိ၊ တာဝ ဝိညာဏပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ဝိညာဏေန စ တေသံ စလနဂမနာဒိဒေသန္တရုပ္ပတ္တိ. တသ္မာ ကဗန္ဓဿပိ ဓာဝက္ခဏေ သဝိညာဏဇီဝိတိန္ဒြိယံ အတ္ထေဝ၊ တဉ္စ သီသစ္ဆေဒကပ္ပယောဂေနေဝ သီဃံ ပတတိ၊ တတော အညပ္ပယောဂဿ သရီရေ ဝိသေသုပ္ပါဒနတော ပုရေတရမေဝ ပဌမေနေဝ ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိတော သီသစ္ဆေဒကဿေဝ ကမ္မဗဒ္ဓေါတိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဧဝရူပါနီတိ ကဗန္ဓဝတ္ထုသဒိသာနိ. ဣမဿ ဝတ္ထုဿာတိ အာဃာတနဝတ္ထုဿ. အတ္ထဒီပနေတိ ဧကေန ပုရိသေန ပယောဂေန ဝါ မာရိတတာသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ ဒီပနေ.

၁၉၂. ပါနပရိဘောဂေန ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ ပန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘လောဏသောဝီရကံ ယာမကာလိက’’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ ကေစိ ပန ‘‘ဂိလာနာနံ ပါကတိကမေဝ၊ အဂိလာနာနံ ပန ဥဒကသမ္ဘိန္န’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဂုဠံ ဝိယ သတ္တာဟကာလိက’’န္တိ.

ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ဝိမတိဝိနောဒနိယံ

တတိယပါရာဇိကဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.