၁. ပဌမပါရာဇိကံ

သုဒိန္နဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၄. ဝိက္ကာယိကဘဏ္ဍဿ ဝိက္ကိဏနံ ဣဏဒါနဉ္စ ဘဏ္ဍပ္ပယောဇနံ နာမ. ဧဝံ ပယောဇိတဿ မူလဿ သဟ ဝဍ္ဎိယာ ဂဟဏဝါယာမော ဥဒ္ဓါရော နာမ. အသုကဒိဝသေ ဒိန္နန္တိအာဒိနာ ပမုဋ္ဌဿ သတုပ္ပါဒနာဒိ သာရဏံ နာမ. စတုဗ္ဗိဓာယာတိ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိသမဏာနံ ဝသေန၊ ဘိက္ခုအာဒီနံ ဝါ ဝသေန စတုဗ္ဗိဓာယ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသီတိ ဟေတုအတ္ထေ အယံ ဒိသွာန-သဒ္ဒေါ အသမာနကတ္တုကတ္တာ၊ ယထာ ဃတံ ပိဝိတွာ ဗလံ ဟောတီတိ၊ ဧဝမညတ္ထာပိ ဧဝရူပေသု. ဘဗ္ဗကုလပုတ္တောတိ ဥပနိဿယမတ္တသဘာဝေန ဝုတ္တံ၊ န ပစ္ဆိမဘဝိကတာယ. တေနေဝဿ မာတာဒိအကလျာဏမိတ္တသမာယောဂေန ကတဝီတိက္ကမနံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဝိပ္ပဋိသာရေန အဓိဂမန္တရာယော ဇာတော. ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ ပုဗ္ဗဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေသု လဒ္ဓဗျာကရဏာနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယံ ကာတုံ. တေနေဝ အင်္ဂုလိမာလတ္ထေရာဒယော အကုသလံ ကတွာပိ အဓိဂမသမ္ပန္နာ ဧဝ အဟေသုန္တိ. စရိမကစိတ္တန္တိ စုတိစိတ္တံ. သင်္ခံ ဝိယ လိခိတံ ဃံသိတွာ ဓောဝိတံ သင်္ခလိခိတန္တိ အာဟ ဓောတဣစ္စာဒိ. အဇ္ဈာဝသတာတိ အဓိ-သဒ္ဒယောဂေန အဂါရန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အဂါရမဇ္ဈေ’’တိ. ကသာယရသရတ္တာနိ ကာသာယာနီတိ အာဟ ‘‘ကသာယရသပီတတာယာ’’တိ. ကသာယတော နိဗ္ဗတ္တတာယ စ ဟိ ရသောပိ ‘‘ကသာယရသော’’တိ ဝုစ္စတိ.

၂၆. ယဒါ ဇာနာတိ-သဒ္ဒေါ ဗောဓနတ္ထော န ဟောတိ၊ တဒါ တဿ ပယောဂေ သပ္ပိနော ဇာနာတိ မဓုနော ဇာနာတီတိအာဒီသု ဝိယ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဣစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ကိဉ္စိ ဒုက္ခေန နာနုဘောသီ’’တိ. ကေနစိ ဒုက္ခေန နာနုဘောသီတိ အတ္ထော၊ ကိဉ္စီတိ ဧတ္ထာပိ ဟိ ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနဿ လောပေါ ကတော၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဝိကပ္ပဒွယေပိ ပုရိမပဒဿ ဥတ္တရပဒေန သမာနဝိဘတ္တိလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ယဒါ ပန ဇာနာတိ-သဒ္ဒေါ သရဏတ္ထော ဟောတိ၊ တဒါ မာတု သရတီတိအာဒီသု ဝိယ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ ဝဒန္တီတိ အာဟ ‘‘အထ ဝါ ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ နဿရတီတိ အတ္ထော’’တိ၊ ကဿစိ ဒုက္ခဿ အနနုဘူတတာယ နဿရတီတိ အတ္ထော. ဝိကပ္ပဒွယေပီတိ အနုဘဝနသရဏတ္ထဝသေန ဝုတ္တေ ဒုတိယတတိယဝိကပ္ပဒွယေ. ပုရိမပဒဿာတိ ကိဉ္စီတိ ပဒဿ. ဥတ္တရပဒေနာတိ ဒုက္ခဿာတိပဒေန. သမာနာယ သာမိဝစနဘူတာယ ဝိဘတ္တိယာ ‘‘ကဿစိ ဒုက္ခဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကိဉ္စိ ဒုက္ခဿာ’’တိ လောပေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မရဏေနပိ မယံ တေတိ ဧတ္ထ တေတိ ပဒဿ သဟတ္ထေ ကရဏဝသေနပိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ တယာ ဝိယောဂံ ဝါ ပါပုဏိဿာမာတိ အတ္ထန္တရံ ဝုတ္တံ.

၂၈. ဂန္ဓဗ္ဗာ နာမ ဂါယနကာ. နဋာ နာမ ရင်္ဂနဋာ. နာဋကာ လင်္ဃနကာဒယော. သုခူပကရဏေဟိ အတ္တနော ပရိစရဏံ ကရောန္တော ယသ္မာ လဠန္တော ကီဠန္တော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ လဠာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဒါနပ္ပဒါနာဒီနီတိ ဧတ္ထ နိစ္စဒါနံ ဒါနံ နာမ၊ ဝိသေသဒါနံ ပဒါနံ နာမ၊ အာဒိ-သဒ္ဒေန သီလာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ.

၃၀. စုဒ္ဒသ ဘတ္တာနီတိ သံဃဘတ္တံ ဥဒ္ဒေသဘတ္တံ နိမန္တနံ သလာကံ ပက္ခိကံ ဥပေါသထိကံ ပါဋိပဒိကံ အာဂန္တုကံ ဂမိကံ ဂိလာနံ ဂိလာနုပဋ္ဌာကံ ဝိဟာရ-ဓုရ-ဝါရဘတ္တန္တိ ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ဘတ္တာနိ. ဧတ္ထ စ သေနာသနာဒိပစ္စယတ္တယနိဿိတေသု အာရညကင်္ဂါဒိပဓာနင်္ဂါနံ ဂဟဏဝသေန သေသဓုတင်္ဂါနိပိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝဇ္ဇီနန္တိ ဝဇ္ဇီရာဇူနံ. ဝဇ္ဇီသူတိ ဇနပဒါပေက္ခံ ဗဟုဝစနံ၊ ဝဇ္ဇီနာမကေ ဇနပဒေတိ အတ္ထော. ပဉ္စကာမဂုဏာယေဝ ဥပဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတော စ ဥပဘောဂပရိဘောဂါ၊ ဣတ္ထိဝတ္ထာဒီနိ စ တဒုပကရဏာနီတိ အာဟ ‘‘ယေဟိ တေသ’’န္တိအာဒိ. ဥက္ကဋ္ဌပိဏ္ဍပါတိကတ္တာတိ သေသဓုတင်္ဂပရိဝါရိတေန ဥက္ကဋ္ဌပိဏ္ဍပါတိကဓုတင်္ဂေန သမန္နာဂတတ္တာ၊ တေနာဟ ‘‘သပဒါနစာရံ စရိတုကာမော’’တိ.

၃၁. ဒေါသာတိ ရတ္တိ. တတ္ထ အဘိဝုတ္ထံ ပရိဝုသိတံ အာဘိဒေါသိကံ၊ အဘိဒေါသံ ဝါ ပစ္စူသကာလံ ဂတော ပတ္တော အတိက္ကန္တော အာဘိဒေါသိကော၊ တေနာဟ ဧကရတ္တာတိက္ကန္တဿ ဝါတိအာဒိ.

၃၂. ဥဒကကဉ္ဇိယန္တိ ပါနီယပရိဘောဇနီယဥဒကဉ္စ ယာဂု စ. တထာတိ သမုစ္စယတ္ထေ.အနောကပ္ပနံ အသဒ္ဒဟနံ၊ အမရိသနံ အသဟနံ.

၃၄. တဒ္ဓိတလောပန္တိ ပိတာမဟတော အာဂတံ ‘‘ပေတာမဟ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ တဒ္ဓိတပစ္စယနိမိတ္တဿ ဧ-ကာရဿ လောပံ ကတွာတိ အတ္ထော. ယေသံ သန္တကံ ဓနံ ဂဟိတံ၊ တေ ဣဏာယိကာ. ပလိဗုဒ္ဓေါတိ ‘မာ ဂစ္ဆ မာ ဘုဉ္ဇာ’တိအာဒိနာ ကတာဝရဏော၊ ပီဠိတောတိ အတ္ထော.

၃၅. အတ္တနာတိ သယံ. သပတိနော ဓနသာမိနော ဣဒံ သာပတေယျံ၊ ဓနံ. တဒေဝ ဝိဘဝေါ.

၃၆. ဘိဇ္ဇန္တီတိ အဂဟိတပုဗ္ဗာ ဧဝ ဘိဇ္ဇန္တိ. ဒိန္နာပိ ပဋိသန္ဓီတိ ပိတရာ ဒိန္နံ သုက္ကံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နဿ သတ္တဿ ပဋိသန္ဓိပိ တေန ဒိန္နာ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. သုက္ကမေဝ ဝါ ဣဓ ပဋိသန္ဓိနိဿယတ္တာ ‘‘ပဋိသန္ဓီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေနာဟ ‘‘ခိပ္ပံ ပတိဋ္ဌာတီ’’တိ. န ဟိ ပိတု သံယောဂက္ခဏေယေဝ သတ္တဿ ဥပ္ပတ္တိနိယမော အတ္ထိ သုက္ကမေဝ တထာ ပတိဋ္ဌာနနိယမတော. သုက္ကေ ပန ပတိဋ္ဌိတေ ယာဝ သတ္တ ဒိဝသာနိ၊ အဍ္ဎမာသမတ္တံ ဝါ၊ တံ ဂဗ္ဘသဏ္ဌာနဿ ခေတ္တမေဝ ဟောတိ မာတု မံသဿ လောဟိတလေသဿ သဗ္ဗဒါပိ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ. ပုဗ္ဗေပိ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနံ သဗ္ဘာဝတော အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ ဣမဿ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ အဋ္ဌပိတေတိ အတ္ထော ဝုတ္တော. ဧဝရူပန္တိ ဧဝံ ဂရုကသဘာဝံ၊ ပါရာဇိကသံဃာဒိသေသဝတ္ထုဘူတန္တိ အတ္ထော၊ တေနာဟ ‘‘အဝသေသေ ပဉ္စခုဒ္ဒကာပတ္တိက္ခန္ဓေ ဧဝ ပညပေသီ’’တိ. ယံ အာဒီနဝန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကာယဝိညတ္တိစောပနတောတိ ကာယဝိညတ္တိယာ နိဗ္ဗတ္တစလနတော.

တေနေဝါတိ အဝဓာရဏေန ယာနိ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာရဏာနိ နိဝတ္တိတာနိ၊ တာနိပိ ဒဿေတုံ ကိံ ပနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဘယေသံ ဆန္ဒရာဂဝသေန ကာယသံသဂ္ဂေါ ဝုတ္တော. ဣတ္ထိယာ ဧဝ ဆန္ဒရာဂဝသေန နာဘိပရာမသနံ ဝိသုံ ဝုတ္တံ. သာမပဏ္ဍိတဿ ဟိ မာတာ ပုတ္တုပ္ပတ္တိယာ သဉ္ဇာတာဒရာ နာဘိပရာမသနကာလေ ကာမရာဂသမာကုလစိတ္တာ အဟောသိ၊ ဣတရထာ ပုတ္တုပ္ပတ္တိယာ ဧဝ အသမ္ဘဝတော. ‘‘သက္ကော စဿာ ကာမရာဂသမုပ္ပတ္တိနိမိတ္တာနိ အကာသီ’’တိပိ ဝဒန္တိ၊ ဝတ္ထုဝသေန ဝါ ဧတံ နာဘိပရာမသနံ ကာယသံသဂ္ဂတော ဝိသုံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မာတင်္ဂပဏ္ဍိတဿ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကာယ နာဘိပရာမသနေန မဏ္ဍဗျဿ နိဗ္ဗတ္တိ အဟောသိ. စဏ္ဍပဇ္ဇောတမာတု နာဘိယံ ဝိစ္ဆိကာ ဖရိတွာ ဂတာ၊ တေန စဏ္ဍပဇ္ဇောတဿ နိဗ္ဗတ္တိ အဟောသီတိ အာဟ ဧတေနေဝ နယေနာတိအာဒိ.

အယန္တိ သုဒိန္နဿ ပုရာဏဒုတိယိကာ. ယံ သန္ဓာယာတိ ယံ အဇ္ဈာစာရံ သန္ဓာယ. မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ သုက္ကဿ သမ္ဘဝံ ဒီပေတိ၊ မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတီတိ ဣမိနာ သောဏိတဿ. ဂန္ဓဗ္ဗောတိ တတြုပဂေါ သတ္တော အဓိပ္ပေတော၊ ဂန္တဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တ-ကာရဿ စေတ္ထ ဓ-ကာရော ကတော. အထ ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗာ နာမ ရင်္ဂနဋာ၊ တေ ဝိယ တတြ တတြ ဘဝေသု နာနာဝေသဂ္ဂဟဏတော အယမ္ပိ ‘‘ဂန္ဓဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တော၊ သော မာတာပိတူနံ သန္နိပါတက္ခဏတော ပစ္ဆာပိ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေ တတြ ဥပပန္နော ‘‘ပစ္စုပဋ္ဌိတော’’တိ ဝုတ္တော. ဂဗ္ဘဿာတိ ကလလရူပသဟိတဿ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ. တဉှိ ဣဓ ‘‘ဂဗ္ဘော’’တိ အဓိပ္ပေတံ သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှီတိအာဒီသု (ပါရာ. ၃၆) ဝိယ. အဿ တံ အဇ္ဈာစာရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပါဠိယံ နိရဗ္ဗုဒေါ ဝတ ဘော ဘိက္ခုသံဃော နိရာဒီနဝေါတိ ဣမဿ အနန္တရံ တသ္မိံ ဘိက္ခုသံဃေတိ အဇ္ဈာဟရိတွာ သုဒိန္နေန။ပေ။ အာဒီနဝေါ ဥပ္ပါဒိတောတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣတိဟာတိ နိပါတသမုဒါယဿ ဧဝန္တိ ဣဒံ အတ္ထဘဝနံ. မုဟုတ္တေနာတိ ဣဒံ ခဏေနာတိ ပဒဿ ဝေဝစနံ. ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ အဗ္ဘုဂ္ဂတောပိ ဒေဝါနံ တာဝမဟန္တော သဒ္ဒေါ တေသံ ရူပံ ဝိယ မနုဿာနံ ဂေါစရော န ဟောတိ. တသ္မာ ပစ္ဆာ သုဒိန္နေန ဝုတ္တေ ဧဝ ဇာနိံသူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၃၇. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂပဒဋ္ဌာနံ သိက္ခတ္တယမေဝ ဥပစာရတော ဝုတ္တံ တဿေဝ ယာဝဇီဝံ စရိတဗ္ဗတ္တာ. အဝိပ္ဖါရိကောတိ ဥဒ္ဒေသာဒီသု အဗျာဝဋော. ဝဟစ္ဆိန္နောတိ ဆိန္နပါဒေါ၊ ဆိန္နခန္ဓော ဝါ. စိန္တယီတိ ဣမိနာ ပဇ္ဈာယီတိ ပဒဿ ကိရိယာပဒတ္တံ ဒဿေတိ. တေန ‘‘ကိသော အဟောသိ။ပေ။ ပဇ္ဈာယိ စာ’’တိ စ-ကာရံ အာနေတွာ ပါဠိယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

၃၈. ဂဏေ ဇနသမာဂမေ သန္နိပါတနံ ဂဏသင်္ဂဏိကာ၊ သာဝ ပပဉ္စာ၊ တေန ဂဏသင်္ဂဏိကာပပဉ္စေန. ယဿာတိ ယေ အဿ. ကထာဖာသုကာတိ ဝိဿာသိကဘာဝေန ဖာသုကကထာ၊ သုခသမ္ဘာသာတိ အတ္ထော. ဥပါဒါရူပံ ဘူတရူပမုခေနေဝ မန္ဒနံ ပီနနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ ပသာဒဣစ္စာဒိ. ဒါနီတိ နိပါတော ဣဓ ပန-သဒ္ဒတ္ထေ ဝတ္တတိ တက္ကာလဝါစိနော ဧတရဟိ-ပဒဿ ဝိသုံ ဝုစ္စမာနတ္တာတိ အာဟ ‘‘သော ပန တွ’’န္တိ. နော-သဒ္ဒေါပိ နု-သဒ္ဒေါ ဝိယ ပုစ္ဆနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကစ္စိ နု တွ’’န္တိ. တမေဝါတိ ဂိဟိဘာဝပတ္ထနာလက္ခဏမေဝ. အနဘိရတိမေဝါတိ ဧဝ-ကာရေန နိဝတ္တိတာယ ပန တဒညာယ အနဘိရတိယာ ဝိဇ္ဇမာနတ္တံ ဒဿေတုံ အဓိကုသလာနန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ သမထဝိပဿနာ အဓိကုသလာ နာမ. ဣဒံ ပနာတိအာဒိ ဥပရိ ဝတ္တဗ္ဗဝိသေသဒဿနံ. ပရိယာယဝစနမတ္တန္တိ သဒ္ဒတ္ထကထနမတ္တံ.

တသ္မိန္တိ ဓမ္မေ၊ ဧဝံ ဝိရာဂါယ ဒေသိတေ သတီတိ အတ္ထော. နာမာတိ ဂရဟာယံ. လောကုတ္တရနိဗ္ဗာနန္တိ ဝိရာဂါယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တကိလေသက္ခယနိဗ္ဗာနတော ဝိသေသေတိ. ဇာတိံ နိဿာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကမာနော ဧဝ မဒဇနနဋ္ဌေန မဒေါတိ မာနမဒေါ. ‘‘အဟံ ပုရိသော’’တိ ပဝတ္တော မာနော ပုရိသမဒေါ. ‘‘အသဒ္ဓမ္မသေဝနာသမတ္ထတံ နိဿာယ မာနော၊ ရာဂေါ ဧဝ ဝါ ပုရိသမဒေါ’’တိ ကေစိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဗလမဒါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တေဘူမကဝဋ္ဋန္တိ တီသု ဘူမီသု ကမ္မကိလေသဝိပါကာ ပဝတ္တနဋ္ဌေန ဝဋ္ဋံ. ဝိရဇ္ဇတီတိ ဝိဂစ္ဆတိ. ယောနိယောတိ အဏ္ဍဇာဒယော၊ တာ ပန ယဝန္တိ တာဟိ သတ္တာ အမိဿိတာပိ သမာနဇာတိတာယ မိဿိတာ ဟောန္တီတိ ‘‘ယောနိယော’’တိ ဝုတ္တာ.

ဉာတတီရဏပဟာနဝသေနာတိ ဧတ္ထ လက္ခဏာဒိဝသေန သပ္ပစ္စယနာမရူပပရိဂ္ဂဟော ဉာတပရိညာ နာမ. ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန ပဝတ္တာ လောကိယဝိပဿနာ တီရဏပရိညာ နာမ. အရိယမဂ္ဂေါ ပဟာနပရိညာ နာမ. ဣဓ ပန ဉာတတီရဏကိစ္စာနမ္ပိ အသမ္မောဟတော မဂ္ဂက္ခဏေ သိဇ္ဈနတော အရိယမဂ္ဂမေဝ သန္ဓာယ တိဝိဓာပိ ပရိညာ ဝုတ္တာ၊ တေနေဝ ‘‘လောကုတ္တရမဂ္ဂေါဝ ကထိတော’’တိ ဝုတ္တံ. ကာမေသု ပါတဗျတာနန္တိ ဝတ္ထုကာမေသု ပါတဗျတာသင်္ခါတာနံ သုဘာဒိအာကာရာနံ တဒါကာရဂါဟိကာနံ တဏှာနန္တိ အတ္ထော. ဝိသယမုခေန ဟေတ္ထ ဝိသယိနော ဂဟိတာ. တီသု ဌာနေသူတိ ‘‘ဝိရာဂါယ ဓမ္မော ဒေသိတော။ပေ။ နော သဥပါဒါနာယာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေသု.

၃၉. ကလိသာသနာရောပနတ္ထာယာတိ ဒေါသာရောပနတ္ထာယ. ကလီတိ ကောဓဿ နာမံ၊ တဿ သာသနံ ကလိသာသနံ၊ ကောဓဝသေန ဝုစ္စမာနာ ဂရဟာ. အဇ္ဈာစာရောဝ ဝီတိက္ကမော. သမဏကရဏာနံ ဓမ္မာနန္တိ သမဏဘာဝကရာနံ ဟိရောတ္တပ္ပါဒိဓမ္မာနံ. ပါဠိယံ ကထံ-သဒ္ဒယောဂေန န သက္ခိဿသီတိ အနာဂတဝစနံ ကတံ၊ ‘‘နာမ-သဒ္ဒယောဂေနာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. အတိဝိယ ဒုက္ခဝိပါကန္တိ ဂဟဋ္ဌာနံ နာတိသာဝဇ္ဇမ္ပိ ကမ္မံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘဂဝတော အာဏာဝီတိက္ကမတော စေဝ သမာဒိန္နသိက္ခတ္တယဝိနာသနတော စ မဟာသာဝဇ္ဇံ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဥဒကေ ဘဝံ ဩဒကံ၊ ဓောဝနကိစ္စန္တိ အာဟ ဥဒကကိစ္စန္တိအာဒိ. သမာပဇ္ဇိဿသီတိ အနာဂတဝစနံ နာမ-သဒ္ဒယောဂေန ကတန္တိ အာဟ ‘‘နာမ-သဒ္ဒေန ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ. ဒုဗ္ဘရတာဒီနံ ဟေတုဘူတော အသံဝရော ဣဓ ဒုဗ္ဘရတာဒိ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော ကာရဏေ ကာရိယောပစာရေနာတိ အာဟ ‘‘ဒုဗ္ဘရတာဒီနံ ဝတ္ထုဘူတဿ အသံဝရဿာ’’တိ. အတ္တာတိ အတ္တဘာဝေါ. ဒုဗ္ဘရတန္တိ အတ္တနာ ဥပဋ္ဌာကေဟိ စ ဒုက္ခေန ဘရိတဗ္ဗတံ. သတ္တေဟိ ကိလေသေဟိ စ သင်္ဂဏနံ သမောဓာနံ သင်္ဂဏိကာတိ အာဟ ဂဏသင်္ဂဏိကာယာတိအာဒိ. အဋ္ဌကုသီတဝတ္ထုပါရိပူရိယာတိ ဧတ္ထ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဧကံ၊ တထာ အကာသိန္တိ၊ မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗောတိ အဂမာသိန္တိ၊ နာလတ္ထံ ဘောဇနဿ ပါရိပူရိန္တိ၊ အလတ္ထန္တိ၊ ဥပ္ပန္နော မေ အာဗာဓောတိ၊ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာတိ ဧကန္တိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ နာမ. ဧတ္ထ စ ကောသဇ္ဇံ ကုသီတ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တံ. ဝိနာပိ ဟိ ဘာဝဇောတနပစ္စယံ ဘာဝတ္ထော ဝိညာယတိ ယထာ ပဋဿ သုက္ကန္တိ. သဗ္ဗကိလေသာပစယဘူတာယ ဝိဝဋ္ဋာယာတိ ရာဂါဒိသဗ္ဗကိလေသာနံ အပစယဟေတုဘူတာယ နိဗ္ဗာနာယ၊ နိဗ္ဗာနတ္ထန္တိ အတ္ထော. သံဝရပ္ပဟာနပဋိသံယုတ္တန္တိ သီလသံဝရာဒီဟိ ပဉ္စဟိ သံဝရေဟိ စေဝ တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ပဟာနေဟိ စ ဥပေတံ. အသုတ္တန္တ ဝိနိဗဒ္ဓန္တိ တီသု ပိဋကေသု ပါဠိသင်္ခါတသုတ္တန္တဝသေန အရစိတံ၊ သင်္ဂီတိကာရေဟိ စ အနာရောပိတံ၊ တေနာဟ ‘‘ပါဠိဝိနိမုတ္တ’’န္တိ. တေန စ အဋ္ဌကထာသု ယထာနုရူပံ သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဿေတိ. ဧဝရူပါ ဟိ ပကိဏ္ဏကဒေသနာ အဋ္ဌကထာယ မူလံ. ဩက္ကန္တိကဓမ္မဒေသနာ နာမ တသ္မိံ တသ္မိံ ပသင်္ဂေ ဩတာရေတွာ ဩတာရေတွာ နာနာနယေဟိ ကထိယမာနာ ဓမ္မဒေသနာ၊ တေနာဟ ဘဂဝါ ကိရာတိအာဒိ. ပဋိက္ခိပနာဓိပ္ပါယာတိ ပညတ္တမ္ပိ သိက္ခာပဒံ ‘‘ကိမေတေနာ’’တိ မဒ္ဒနစိတ္တာ.

ဝုတ္တတ္ထဝသေနာတိ ပတိဋ္ဌာအဓိဂမုပါယဝသေန. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ယာ တသ္မိံ သမယေ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ အာရတိ ဝိရတီတိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၇၀၆) နိဒ္ဒိဋ္ဌဝိရတိယော စေဝ၊ ယာ တသ္မိံ သမယေ စေတနာ သဉ္စေတနာတိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၇၀၄) နိဒ္ဒိဋ္ဌစေတနာ စ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝိရမန္တဿ ဖဿော။ပေ။ အဝိက္ခေပေါတိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၇၀၅) နိဒ္ဒိဋ္ဌဖဿာဒိဓမ္မာ စ သိက္ခာပဒန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉ္စ အတ္ထော သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယော တတ္ထ နာမကာယော ပဒကာယောတိ ဣဒံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. နာမကာယောတိ နာမသမူဟော နာမပညတ္တိယေဝ၊ သေသာနိပိ တဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သိက္ခာကောဋ္ဌာသောတိ ဝိရတိအာဒယော ဝုတ္တာ တပ္ပကာသကဉ္စ ဝစနံ.

အတ္ထဝသေတိ ဟိတဝိသေသေ အာနိသံသဝိသေသေ၊ တေ စ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ ဟေတူတိ အာဟ ‘‘ကာရဏဝသေ’’တိ. သုခဝိဟာရာဘာဝေ သဟဇီဝနဿ အဘာဝတော သဟဇီဝိတာတိ သုခဝိဟာရောဝ ဝုတ္တော. ဒုဿီလပုဂ္ဂလာတိ နိဿီလာ ဒူသိတသီလာ စ. ပါရာဇိကသိက္ခာပဒပ္ပသင်္ဂေ ဟိ နိဿီလာ အဓိပ္ပေတာ၊ သေသသိက္ခာပဒပသင်္ဂေ တေဟိ တေဟိ ဝီတိက္ကမေဟိ ခဏ္ဍဆိဒ္ဒါဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ ဒူသိတသီလာ အဓိပ္ပေတာ. ဥဘယေနပိ အလဇ္ဇိနောဝ ဣဓ ‘‘ဒုဿီလာ’’တိ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနမ္ပိ ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စေဝ ပညတ္တတ္တာ ဥပရိ ဒုဿီလပုဂ္ဂလေ နိဿာယာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော၊ တေနေဝ ‘‘ယေ မင်္ကုတံ။ပေ။ နိဂ္ဂဟေဿတီ’’တိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒသာဓာရဏဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော. တတ္ထ မင်္ကုတန္တိ နိတ္တေဇတံ အဓောမုခတံ. ဓမ္မေနာတိအာဒီသု ဓမ္မောတိ ဘူတံ ဝတ္ထု. ဝိနယောတိ စောဒနာ စေဝ သာရဏာ စ. သတ္ထုသာသနန္တိ ဉတ္တိသမ္ပဒါ စေဝ အနုသာဝနသမ္ပဒါ စ. သန္ဒိဋ္ဌမာနာတိ သံသယံ အာပဇ္ဇမာနာ. ဥဗ္ဗာဠှာတိ ပီဠိတာ. ဒုဿီလပုဂ္ဂလေ နိဿာယ ဟိ ဥပေါသထော န တိဋ္ဌတိ၊ ပဝါရဏာ န တိဋ္ဌတိ၊ သံဃကမ္မာနိ နပ္ပဝတ္တန္တိ၊ သာမဂ္ဂီ န ဟောတီတိ ဣမိနာ အလဇ္ဇီဟိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိသကလသံဃကမ္မံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတိ ဓမ္မပရိဘောဂတ္တာတိ ဒဿေတိ. ဥပေါသထပဝါရဏာနံ နိယတကာလိကတာယ စ အဝဿံ ကတ္တဗ္ဗတ္တာ သံဃကမ္မတော ဝိသုံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အကိတ္တိ ဂရဟာ. အယသော ပရိဝါရဟာနိ.

စုဒ္ဒသ ခန္ဓကဝတ္တာနိ နာမ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၅၆ အာဒယော) ဝုတ္တာနိ အာဂန္တုကဝတ္တံ အာဝါသိကဂမိကအနုမောဒနဘတ္တဂ္ဂပိဏ္ဍစာရိကအာရညကသေနာသနဇန္တာဃရဝစ္စကုဋိဥပဇ္ဈာယသဒ္ဓိဝိဟာရိကအာစရိယအန္တေဝါသိကဝတ္တန္တိ ဣမာနိ စုဒ္ဒသ ဝတ္တာနိ၊ ဧတာနိ စ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ သဗ္ဗဒါ စ ယထာရဟံ စရိတဗ္ဗာနိ. ဒွေ အသီတိ မဟာဝတ္တာနိ ပန တဇ္ဇနီယကမ္မကတာဒိကာလေယေဝ စရိတဗ္ဗာနိ၊ န သဗ္ဗဒါ. တသ္မာ ဝိသုံ ဂဏိတာနိ. တာနိ ပန ‘‘ပါရိဝါသိကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝတ္တံ ပညပေဿာမီ’’တိ (စူဠဝ. ၇၅) အာရဘိတွာ ‘‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ။ပေ။ န ဆမာယ စင်္ကမန္တေ စင်္ကမေ စင်္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တာဝသာနာနိ ဆသဋ္ဌိ၊ တတော ပရံ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါရိဝါသိကေန ဘိက္ခုနာ ပါရိဝါသိကေန ဝုဍ္ဎတရေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ၊ မူလာယပဋိကဿနာရဟေန၊ မာနတ္တစာရိကေန၊ မာနတ္တာရဟေန၊ အဗ္ဘာနာရဟေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဧကစ္ဆန္နေ အာဝါသေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ (စူဠဝ. ၈၂) ဝုတ္တဝတ္တာနိ ပကတတ္တေန စရိတဗ္ဗေဟိ အနညတ္တာ ဝိသုံ အဂဏေတွာ ပါရိဝါသိကဝုဍ္ဎတရာဒီသု ပုဂ္ဂလန္တရေသု စရိတဗ္ဗတ္တာ တေသံ ဝသေန သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဧကေကံ ကတွာ ဂဏိတာနိ ပဉ္စာတိ ဧကသတ္တတိဝတ္တာနိ စ ဥက္ခေပနီယကမ္မကတဝတ္တေသု စ ဝုတ္တံ ‘‘န ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော အဘိဝါဒနံ ပစ္စုဋ္ဌာနံ။ပေ။ နဟာနေ ပိဋ္ဌိပရိကမ္မံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (စူဠဝ. ၈၆) ဣဒံ အဘိဝါဒနာဒီနံ အသာဒိယနံ ဧကံ၊ ‘‘န ပကတတ္တော ဘိက္ခု သီလဝိပတ္တိယာ အနုဒ္ဓံသေတဗ္ဗော’’တိအာဒီနိ (စူဠဝ. ၅၁) စ ဒသာတိ ဧဝံ ဒွါသီတိ ဝတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဧတေသွေဝ ပန ကာနိစိ တဇ္ဇနီယကမ္မာဒိဝတ္တာနိ ကာနိစိ ပါရိဝါသိကာဒိဝတ္တာနီတိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါသီတိယေဝ. အညတ္ထ ပန အဋ္ဌကထာပဒေသေ အပ္ပကံ ဦနမဓိကံ ဝါ ဂဏနူပဂံ န ဟောတီတိ အသီတိခန္ဓကဝတ္တာနီတိ အာဂတံ. အထ ဝါ ပုရိမေဟိ စုဒ္ဒသဝတ္တေဟိ အသင်္ဂဟိတာနိ ဝိနယာဂတာနိ သဗ္ဗာနိ ဝတ္တာနိ ယထာ ဒွါသီတိ ဝတ္တာနိ၊ အသီတိ ဝတ္တာနိ ဧဝ ဝါ ဟောန္တိ၊ တထာ သင်္ဂဟေတွာ ဉာတဗ္ဗာနိ.

သံဝရဝိနယောတိ သီလသံဝရော သတိသံဝရော ဉာဏသံဝရော ခန္တိသံဝရော ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စဝိဓောပိ သံဝရော ယထာသကံ သံဝရိတဗ္ဗာနံ ဝိနေတဗ္ဗာနဉ္စ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ သံဝရဏတော သံဝရော၊ ဝိနယနတော ဝိနယောတိ ဝုစ္စတိ. ပဟာနဝိနယောတိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ပဟာနံ၊ ယသ္မာ စာဂဋ္ဌေန ပဟာနံ၊ ဝိနယနဋ္ဌေန ဝိနယော၊ တသ္မာ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. သမထဝိနယောတိ သတ္တ အဓိကရဏသမထာ. ပညတ္တိဝိနယောတိ သိက္ခာပဒမေဝ. တမ္ပိ ဟိ ဘဂဝတော သိက္ခာပဒပညတ္တိယာဝ အနုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ တဗ္ဘာဝေ ဧဝ ဘာဝတော. သင်္ခလိကနယံ ကတွာ ဒသက္ခတ္တုံ ယောဇနဉ္စ ကတွာ ယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ပုရိမပုရိမပဒဿ အနန္တရပဒေနေဝ ယောဇိတတ္တာ အယောသင်္ခလိကသဒိသန္တိ ‘‘သင်္ခလိကနယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒသသု ပဒေသု ဧကမေကံ ပဒံ တဒဝသေသေဟိ နဝနဝပဒေဟိ ယောဇိတတ္တာ ‘‘ဧကေကပဒမူလိက’’န္တိ ဝုတ္တံ.

အတ္ထသတံ ဓမ္မသတန္တိ ဧတ္ထ ယော ဟိ သော ပရိဝါရေ (ပရိ. ၃၃၄) ယံ သံဃသုဋ္ဌု၊ တံ သံဃဖာသူတိ အာဒိံကတွာ ယံ သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ၊ တံ ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယာတိ ပရိယောသာနံ ခဏ္ဍစက္ကဝသေနေဝ သင်္ခလိကနယော ဝုတ္တော၊ တသ္မိံ ဧကမူလကနယေ အာဂတဗဒ္ဓစက္ကနယေန ယံ ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ၊ တံ သံဃသုဋ္ဌူတိ ဣဒမ္ပိ ယောဇေတွာ ဗဒ္ဓစက္ကေ ကတေ ပုရိမပုရိမာနိ ဒသ ဓမ္မပဒါနိ၊ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမာနိ ဒသ အတ္ထပဒါနိ စာတိ ဝီသတိ ပဒါနိ ဟောန္တိ. ဧကမူလကနယေ ပန ဧကသ္မိံ ဝါရေ နဝေဝ အတ္ထပဒါနိ လဗ္ဘန္တိ. ဧဝံ ဒသဟိ ဝါရေဟိ နဝုတိ အတ္ထပဒါနိ နဝုတိ ဓမ္မပဒါနိ စ ဟောန္တိ၊ တာနိ သင်္ခလိကနယေ ဝုတ္တေဟိ ဒသဟိ အတ္ထပဒေဟိ ဒသဟိ ဓမ္မပဒေဟိ စ သဒ္ဓိံ ယောဇိတာနိ ယထာဝုတ္တံ အတ္ထသတံ ဓမ္မသတဉ္စ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပနေတ္ထ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၃၉) သင်္ခလိကနယေပိ ဧကမူလကနယေပိ ပစ္စေကံ အတ္ထသတဿ ဓမ္မသတဿ ယောဇနာမုခံ ဝုတ္တံ၊ တံ တထာ သိဒ္ဓေပိ အတ္ထသတံ ဓမ္မသတန္တိ (ပရိ. ၃၃၄) ဂါထာယ န သမေတိ ဒွေ အတ္ထသတာနိ ဒွေ ဓမ္မသတာနိ စတ္တာရိ နိရုတ္တိသတာနိ အဋ္ဌ ဉာဏသတာနီတိ ဝတ္တဗ္ဗတော. တသ္မာ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထသတံ ဓမ္မသတန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒွေ စ နိရုတ္တိသတာနီတိ အတ္ထဇောတိကာနံ နိရုတ္တီနံ ဝသေန နိရုတ္တိသတံ၊ ဓမ္မဘူတာနံ နိရုတ္တီနဉ္စ ဝသေန နိရုတ္တိသတန္တိ ဒွေ နိရုတ္တိသတာနိ. စတ္တာရိ စ ဉာဏသတာနီတိ အတ္ထသတေ ဉာဏသတံ၊ ဓမ္မသတေ ဉာဏသတံ၊ ဒွီသု နိရုတ္တိသတေသု ဒွေ ဉာဏသတာနီတိ စတ္တာရိ ဉာဏသတာနိ. အတိရေကာနယနတ္ထောတိ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော.

ပဌမပညတ္တိကထာဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

သုဒိန္နဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

မက္ကဋီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၀. ပစုရတ္ထေ ဟိ ဝတ္တမာနဝစနန္တိ ဧကဒါ ပဋိသေဝိတွာ ပစ္ဆာ အနောရမိတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ သေဝနိစ္ဆာယ ဝတ္တမာနတ္တာ သေဝနာယ အဘာဝက္ခဏေပိ ဣဟ မလ္လာ ယုဇ္ဈန္တီတိအာဒီသု ဝိယ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နတံ ဗာဟုလ္လဝုတ္တိတဉ္စ ဥပါဒါယ ပဋိသေဝတီတိ ဝတ္တမာနဝစနံ ကတန္တိ အတ္ထော. အာဟိဏ္ဍန္တာတိ ဝိစရန္တာ.

၄၁. သဟောဍ္ဎဂ္ဂဟိတောတိ သဘဏ္ဍဂ္ဂဟိတော၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တံ သိက္ခာပဒံ တထေဝ ဟောတီတိ မနုဿာမနုဿာဒိပုဂ္ဂလဝိသေသံ ကိဉ္စိ အနုပါဒိယိတွာ သာမညတော ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၃၉) ဝုတ္တတ္တာ မနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတာနံ ဣတ္ထိပုရိသပဏ္ဍကဥဘတောဗျဉ္ဇနာနံ တိံသဝိဓေပိ မဂ္ဂေ မေထုနံ သေဝန္တဿ တံ သိက္ခာပဒံ မူလစ္ဆေဇ္ဇကရံ ဟောတိ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတေန ယံ အနုပညတ္တိမူလပညတ္တိယာ ဧဝ အဓိပ္ပါယပ္ပကာသနဝသေန သုဗောဓတ္ထာယ ဝတ္ထုဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝိသေသတ္ထဇောတကဝသေနာတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. အာမသနံ အာမဋ္ဌမတ္တံ. တတော ဒဠှတရံ ဖုသနံ. ဃဋ္ဋနံ ပန တတော ဒဠှတရံ ကတွာ သရီရေန သရီရဿ သင်္ဃဋ္ဋနံ. တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ အနုရာဂေန ပဝတ္တိတံ ဒဿနာဒိသဗ္ဗမ္ပိ.

၄၂. ပါဏာတိပါတာဒိသစိတ္တကသိက္ခာပဒါနံ သုရာပါနာဒိအစိတ္တကသိက္ခာပဒါနဉ္စ (ပါစိ. ၃၂၆ အာဒယော) ဧကေနေဝ လက္ခဏဝစနေန လောကဝဇ္ဇတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿ သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ တံ လောကဝဇ္ဇံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သစိတ္တကပက္ခေတိ ဣဒံ ကိဉ္စာပိ အစိတ္တကသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယေဝ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ တဿေဝ သစိတ္တကပက္ခသမ္ဘဝတော၊ တထာပိ သစိတ္တကသိက္ခာပဒါနမ္ပိ အသဉ္စိစ္စ စင်္ကမနာဒီသု လောကေ ပါဏဃာတဝေါဟာရသမ္ဘဝေန အစိတ္တကပက္ခံ ပရိကပ္ပေတွာ ဥဘိန္နမ္ပိ သစိတ္တကာစိတ္တကသိက္ခာပဒါနံ သာဓာရဏဝသေန ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ သစိတ္တကသိက္ခာပဒါနံ ဣမသ္မိံ ဝါကျေ လောကဝဇ္ဇတာလက္ခဏံ န ဝုတ္တံ သိယာ. ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ပန သစိတ္တကသိက္ခာပဒါနံ စိတ္တံ အကုသလမေဝ၊ ဣတရေသံ သစိတ္တကပက္ခေယေဝ အကုသလနိယမော၊ န အစိတ္တကပက္ခေ. တတ္ထ ပန ယထာသမ္ဘဝံ ကုသလံ ဝါ သိယာ၊ အကုသလံ ဝါ၊ အဗျာကတံ ဝါတိ အယမတ္ထော သာမတ္ထိယတော သိဇ္ဈတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစိတ္တကပက္ခေတိ ဝတ္ထုဝီတိက္ကမဝိဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကပက္ခေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ န ပဏ္ဏတ္တိဝိဇာနနစိတ္တေန တထာ သတိ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနမ္ပိ လောကဝဇ္ဇတာပသင်္ဂတော. ‘‘ပဋိက္ခိတ္တမိဒံ ကာတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဇာနန္တဿ ဟိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေပိ အနာဒရိယဝသေန ပဋိဃစိတ္တမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဣဒံ ဝါကျံ နိရတ္ထကမေဝ သိယာ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိပိ လောကဝဇ္ဇာနီတိ ဧတ္တကမတ္တဿေဝ ဝတ္တဗ္ဗတာပသင်္ဂတော.

ဧတ္ထ စ သစိတ္တကပက္ခေယေဝ စိတ္တံ အကုသလန္တိ နိယမဿ အကတတ္တာ သုရာပါနာဒီသု အစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလံ န ဟောတေဝါတိ န သက္ကာ နိယမေတုံ၊ ကေဝလံ ပန သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ၊ န ကုသလာဒီတိ ဧဝမေတ္ထ နိယမော သိဇ္ဈတိ၊ ဧဝဉ္စ သုရာတိ အဇာနိတွာ ပိဝန္တာနမ္ပိ အကုသလစိတ္တေနေဝ ပါနံ ဂန္ဓဝဏ္ဏကာဒိဘာဝံ အဇာနိတွာ လိမ္ပန္တီနံ ဘိက္ခုနီနံ ဝိနာပိ အကုသလစိတ္တေန လိမ္ပနဉ္စ၊ ဥဘယတ္ထာပိ အာပတ္တိသမ္ဘဝေါ စ သမတ္ထိတော ဟောတိ. ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၄၂) ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝါတိ ဝစနတော အစိတ္တကဿ ဝတ္ထုအဇာနနဝသေန အစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝါတိ အယံ နိယမော နတ္ထီတိ ဝိညာယတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ. အစိတ္တကေသု ဟိ တေရသသု လောကဝဇ္ဇေသု သုရာပါနဿေဝ အစိတ္တကပက္ခေပိ အကုသလစိတ္တနိယမော၊ န ဣတရေသံ ဒွါဒသန္နံ အကုသလာဒိစိတ္တေနာပိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော. ယံ ပန ဧဝံ ကေနစိ အနိစ္ဆမာနံ သဒ္ဒတောပိ အပတီယမာနမိမံ နိယမံ ပရာဓိပ္ပါယံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဒိ ဟိ အစိတ္တကဿ အစိတ္တကပက္ခေပိ စိတ္တံ အကုသလမေဝ သိယာ၊ သစိတ္တကပက္ခေတိ ဣဒံ ဝိသေသနံ နိရတ္ထကံ သိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ နိရတ္ထကမေဝ ဧဝံ နိယမဿ ကေနစိ အနဓိပ္ပေတတ္တာ. န ဟိ ကောစိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ နိယမံ ဣစ္ဆတိ၊ ယေန သစိတ္တကပက္ခေတိ ဣဒံ ဝိသေသနံ နိရတ္ထကံ သိယာတိအာဒိ ဝုတ္တံ ဘဝေယျ၊ ကိန္တု သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝ၊ အစိတ္တကပက္ခေ ပန စိတ္တံ အနိယတံ အကုသလမေဝ ဝါ သိယာ၊ ကုသလာဒီသု ဝါ အညတရန္တိ ဧဝမေဝ ဣစ္ဆတိ. တေန သစိတ္တကပက္ခေတိ ဝိသေသနမ္ပိ သာတ္ထကံ သိယာ. အစိတ္တကသိက္ခာပဒါနံ သစိတ္တကပက္ခေသု အကုသလနိယမေန လောကဝဇ္ဇတာ စ သိဇ္ဈတိ. တေသု စ သုရာပါနဿေဝ အစိတ္တကပက္ခေပိ လောကဝဇ္ဇတာ အကုသလစိတ္တတာ စ၊ ဣတရေသံ ပန သစိတ္တကပက္ခေ ဧဝါတိ ဝါဒေါပိ န ဝိရုဇ္ဈတီတိ န ကိဉ္စေတ္ထ အနုပပန္နံ နာမ.

ယံ ပနေတ္ထ ‘‘သုရာတိ အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿ။ပေ။ ဝိနာပိ အကုသလစိတ္တေန အာပတ္တိသမ္ဘဝတော။ပေ။ သုရာပါနာဒိအစိတ္တကသိက္ခာပဒါနံ လောကဝဇ္ဇတာ န သိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယဉ္စ တမတ္ထံ သာဓေတုံ ဂဏ္ဌိပဒေသု အာဂတဝစနံ ဒဿေတွာ ဗဟုံ ပပဉ္စိတံ၊ တံ န သာရတော ပစ္စေတဗ္ဗံ အဋ္ဌကထာဟိ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. တထာ ဟိ ‘‘ဝတ္ထုအဇာနနတာယ စေတ္ထ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဉ္စေတဿ ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတော လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာဝစနံ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ စိတ္တံ အကုသလမေဝါ’’တိ သဗ္ဗေသံ လောကဝဇ္ဇာနံ ဣဓေဝ ပါရာဇိကဋ္ဌကထာယ သာမညတော ဝတွာ သုရာပါနသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယာ’’တိ ဧဝံ အစိတ္တကပက္ခေပိ အကုသလစိတ္တတာယ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ. န ဟိ ‘‘သာမညတော ဣဓ ဝုတ္တောဝ အတ္ထော ပုန သုရာပါနဋ္ဌကထာယမ္ပိ ဝုတ္တော’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ ဝုတ္တဿေဝ ပုန ဝစနေ ပယောဇနာဘာဝါ၊ တဒညေသုပိ အစိတ္တကလောကဝဇ္ဇေသု ဝတ္တဗ္ဗတာပသင်္ဂတော စ၊ နာပိ ဧကတ္ထ ဝုတ္တော နယော တဒညေသုပိ ဧကလက္ခဏတာယ ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတီတိ ‘‘သုရာပါနသိက္ခာပဒေယေဝ (ပါစိ. ၃၂၆ အာဒယော) ဝုတ္တော’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ အစိတ္တကလောကဝဇ္ဇာနံ သဗ္ဗပဌမေ ဥယျုတ္တသိက္ခာပဒေယေဝ (ပါစိ. ၃၁၁ အာဒယော) ဝတ္တဗ္ဗတော၊ သုရာပါနသိက္ခာပဒေယေဝ ဝါ ဝတွာ ဧသေဝ နယော သေသေသု အစိတ္တကလောကဝဇ္ဇေသုပီတိ အတိဒိသိတဗ္ဗတော စ.

အပိစ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝဒန္တေန ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တက္ကမေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သန္ဒေဟာဒိဝိဂမတ္ထတ္တာ ပုန ဝစနဿ. သိက္ခာပဒဝိသယေ စ ဝိသေသိတဗ္ဗံ ဝိသေသေတွာဝ ဝုစ္စတိ၊ ဣတရထာ အာပတ္တာနာပတ္တာဒိဘေဒဿ ဒုဝိညေယျတ္တာ. တထာ ဟိ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အစိတ္တကာနိ၊ စိတ္တေ ပန သတိ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ စေဝ အကုသလစိတ္တာနိ စာ’’တိ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇာဒီနံ သစိတ္တကပက္ခေ ဧဝ လောကဝဇ္ဇတာ အကုသလစိတ္တတာ စ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တာ၊ န ဧဝံ သုရာပါနဿ. တဿ ပန ပက္ခဒွယဿာပိ သာဓာရဏဝသေန ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ’’တိ ဝိသေသေတွာ. တသ္မာ ဣဒံ သုရာပါနံ သစိတ္တကာစိတ္တကပက္ခဒွယေပိ လောကဝဇ္ဇံ အကုသလစိတ္တဉ္စာတိ ဒဿေတုမေဝ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဝိသုံ ဝုတ္တန္တိ သုဋ္ဌု သိဇ္ဈတိ. ဧတေနေဝ ယံ သာရတ္ထဒီပနိယံ ‘‘သစိတ္တကပက္ခေ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဝုတ္တဿ ဣမဿေဝ အဓိပ္ပါယဿ ပဋိပါဒကမေတန္တိ သညာယ ဣမိနာ ဧဝ ဟိ အဓိပ္ပါယေန အညေသုပိ လောကဝဇ္ဇေသု အစိတ္တကသိက္ခာပဒေသု အကုသလစိတ္တတာ ဧဝ ဝုတ္တာ၊ န ပန တိစိတ္တတာ. တေနေဝ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ စိတ္တာဂါရသိက္ခာပဒံ သံဃာဏိ ဣတ္ထာလင်္ကာရော ဂန္ဓဝဏ္ဏကော ဝါသိတကပိညာကော ဘိက္ခုနီအာဒီဟိ ဥမ္မဒ္ဒနပရိမဒ္ဒနာနီတိ ဣမာနိ ဒသ သိက္ခာပဒါနိ အစိတ္တကာနိ အကုသလစိတ္တာနိ၊ အယံ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယော ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အစိတ္တကာနိ၊ စိတ္တေ ပန သတိ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ စေဝ အကုသလစိတ္တာနိ စာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ပဋိသိဒ္ဓံ ဟောတိ တဗ္ဗိပရီတဿေဝ အတ္ထဿ ယထာဝုတ္တနယေန သာဓနတော. တသ္မာ သုရာပါနဿ အစိတ္တကပက္ခေပိ စိတ္တံ အကုသလမေဝါတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတုမေဝ ဣဒံ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော ဝတ္ထုအဇာနနတာယ စေတ္ထာတိ ဧတ္ထ စ-ကာရော ဝိသေသတ္ထဇောတကော အပိစာတိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော. တသ္မာ ယဒိဒံ အညေသု အစိတ္တကလောကဝဇ္ဇေသု ဝိနာပိ စိတ္တေန အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အစိတ္တကာနိ၊ စိတ္တေ ပန သတိ အကုသလေနေဝ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ လောကဝဇ္ဇာနိ စေဝ အကုသလစိတ္တာနိ စာတိ လောကဝဇ္ဇတာယ အကုသလစိတ္တတာယ စ လက္ခဏံ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဧတ္ထ သုရာပါနသိက္ခာပဒေ နာဂစ္ဆတိ၊ ဣဓ ပန ဝိသေသော အတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သော ကတရောတိ စေ? ဝတ္ထုအဇာနနတာယ ဧဝ ဝတ္ထုဇာနနစိတ္တေန ဝိနာပိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗတာယ ဧဝ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ နတ္ထေတ္ထ အစိတ္တကတာယ ဝိသေသော. ကိန္တု ဝတ္ထုအဇာနနသင်္ခါတအစိတ္တကပက္ခေပိ အကုသလစိတ္တေနေဝ သုရာမေရယဿ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗတာယာတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ သစိတ္တကပက္ခေပိ အစိတ္တကပက္ခေပိ လောကဝဇ္ဇတာ အကုသလစိတ္တတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော. ဣဓ ဟိ ‘‘စိတ္တေ ပန သတီ’’တိ အဝိသေသေတွာ ‘‘အကုသလေနေဝါ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ဥဘယပက္ခေပိ လောကဝဇ္ဇတာ အကုသလစိတ္တတာ စ သိဒ္ဓါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနေဝ ပရမတ္ထဇောတိကာယ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၂.ပစ္ဆိမပဉ္စသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ခုဒ္ဒကဋ္ဌကထာယ သိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာယ ‘‘သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနံ ကာယတော စ ကာယစိတ္တတော စာတိ ဒွိသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သုရာတိ ဇာနနစိတ္တာဘာဝေနေဝ ဟေတ္ထ စိတ္တင်္ဂဝိရဟိတော ကေဝလောပိ ကာယော ဧကသမုဋ္ဌာနံ ဝုတ္တော၊ တသ္မိဉ္စ ဧကသမုဋ္ဌာနက္ခဏေပိ ယာယ စေတနာယ ပိဝတိ၊ သာ ဧကန္တအကုသလာ ဧဝ ဟောတိ. တေနေဝ တတ္ထေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပဌမာ စေတ္ထ ပဉ္စ ဧကန္တအကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌာနတ္တာ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပကတိဝဇ္ဇတော ဝေရမဏိယော၊ သေသာ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇတော’’တိ ဧဝံ ပဉ္စန္နမ္ပိ သာမညတော အကုသလစိတ္တတာ လောကဝဇ္ဇတာသင်္ခါတာ ပကတိဝဇ္ဇတာ စ ဝုတ္တာ. အင်္ဂေသု စ ဇာနနင်္ဂံ န ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ‘‘သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနဿ ပန သုရာဒီနံ အညတရံ ဟောတိ မဒနီယံ၊ ပါတုကာမတာစိတ္တဉ္စ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဟောတိ၊ တဇ္ဇဉ္စ ဝါယာမံ အာပဇ္ဇတိ၊ ပီတေ စ ပဝိသတီတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ပန သုရာတိ ဇာနနင်္ဂေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စာတိ. ယဒိ ဟိ သုရာတိ ဇာနနမ္ပိ အင်္ဂံ သိယာ၊ အဝဿမေဝ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ ဝုတ္တံ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ အညာသုပိ သုတ္တပိဋကာဒိအဋ္ဌကထာသု ကတ္ထစိ ဇာနနင်္ဂံ န ဝုတ္တံ. တသ္မာ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာပါဌဿ အစိတ္တကပက္ခေပိ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဧဝမေဝ အတ္ထောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

အပိစ ယံ ဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘ဧတံ သတ္တံ မာရေဿာမီတိ တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ နိပန္နံ အညံ မာရေန္တဿ ပါဏသာမညဿ အတ္ထိတာယ ယထာ ပါဏာတိပါတော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဧတံ မဇ္ဇံ ပိဝိဿာမီတိ အညံ မဇ္ဇံ ပိဝန္တဿ မဇ္ဇသာမညဿ အတ္ထိတာယ အကုသလမေဝ ဟောတိ၊ ယထာ ပန ကဋ္ဌသညာယ သပ္ပံ ဃာတေန္တဿ ပါဏာတိပါတော န ဟောတိ၊ ဧဝံ နာဠိကေရပါနသညာယ မဇ္ဇံ ပိဝန္တဿ အကုသလံ န ဟောတီ’’တိ ပါဏာတိပါတေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗထာ သမာနတ္တေန ဥပမေတွာ ဝုတ္တံ၊ တံ အတိဝိယ အယုတ္တံ သဗ္ဗေသံ သိက္ခာပဒါနံ ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလာနဉ္စ အညမညံ သမာနတာယ နိယမာဘာဝါ. ပါဏာတိပါတော ဟိ ပရိယာယေနာပိ သိဇ္ဈတိ၊ န တထာ အဒိန္နာဒါနံ. တံ ပန အာဏတ္တိယာပိ သိဇ္ဈတိ၊ န စ မေထုနာဒီသု. တသ္မာ ပယောဂင်္ဂါဒီဟိပိ ဘိန္နာနမေဝ သံသဋ္ဌံ သဗ္ဗထာ သမီကရဏံ အယုတ္တမေဝ. ‘‘ပါဏာတိပါတော ဝိယ အဒိန္နာဒါနမေထုနာဒီနိပိ ပရိယာယကထာဒီဟိ သိဇ္ဈန္တီ’’တိ ကေနစိ ဝုတ္တေ တံ ကိန္တိ န ဂယှတိ တထာ ဝစနာဘာဝါတိ စေ? ဣဓာပိ ‘‘တထာ ပါဏာတိပါတသဒိသံ သုရာပါန’’န္တိ ဝစနာဘာဝါ ဣဒမ္ပိ န ဂဟေတဗ္ဗမေဝ. ကိဉ္စိ အဋ္ဌကထာဝစနေနေဝ သိဒ္ဓမေဝတ္ထံ ပဋိဗာဟန္တေန ဝိနယညုနာ သုတ္တသုတ္တာနုလောမာဒီဟိ တဿ ဝိရောဓံ ဒဿေတွာ ပဋိဗာဟေတဗ္ဗံ၊ န ပန ပယောဂင်္ဂါဒီဟိ အစ္စန္တဝိဘိန္နေန သိက္ခာပဒန္တရေန သဟ သမီကရဏမတ္တေန. န ဟိ ‘‘သုရာတိ အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿာပိ အကုသလမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ သုတ္တာဒိဝိရောဓော အတ္ထိ၊ ဝိနယပိဋကေ တာဝ ဧတဿ အတ္ထဿ ဝိရုဒ္ဓံ သုတ္တာဒိကံ န ဒိဿတိ၊ နာပိ သုတ္တပိဋကာဒီသု.

ယံ ပနေတ္ထ ကေစိ ဝဒန္တိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ (ဓ. ပ. ၁၊ ၂) ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗာနိ အကုသလာနိ ပုဗ္ဗေ ဝီတိက္ကမဝတ္ထုံ ဇာနန္တဿေဝ ဟောန္တီ’’တိ. တံ တေသံ သုတ္တာဓိပ္ပါယာနဘိညာတမေဝ ပကာသေတိ. န ဟိ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ပုဗ္ဗေ ဝီတိက္ကမဝတ္ထုံ ဇာနန္တဿေဝ အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ၊ အထ ခေါ ကုသလာကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပါဒပစ္စယဋ္ဌေန ပုဗ္ဗင်္ဂမဘူတံ သဟဇာတစိတ္တံ နိဿာယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န ဝိနာ စိတ္တေနာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ. န ဟေတ္ထ ‘‘သုရာတိ အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿ အကုသလမေဝါ’’တိ ဝုတ္တေ သဟဇာတစိတ္တံ ဝိနာပိ လောဘာဒိအကုသလစေတသိကာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အယမတ္ထော အာပဇ္ဇတိ. ယေန တံ နိသေဓာယ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟရဏီယံ သိယာ၊ အဘိဓမ္မဝိရောဓောပေတ္ထ နတ္ထိ ပုဗ္ဗေ နာမဇာတိအာဒိဝသေန အဇာနန္တဿေဝ ပဉ္စဝိညာဏဝီထိယံ ကုသလာကုသလဇဝနုပ္ပတ္တိဝစနတော.

အပိစ ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ ဆသု ဒွါရေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ဇဝနာနိ ယေဘုယျေန အကုသလာနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ကုသလာနိ ပန တေသံ ကလျာဏမိတ္တာဒိဥပနိဿယဗလေန အပ္ပကာနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တုဏှီဘူတာနမ္ပိ နိဒ္ဒါယိတွာ သုပိနံ ပဿန္တာနမ္ပိ ဥဒ္ဓစ္စာဒိအကုသလဇဝနဿေဝ ယေဘုယျပ္ပဝတ္တိတော ကုသလာကုသလဝိရဟိတဿ ဇဝနဿ တေသံ အဘာဝါ. အကုသလာ ဟိ ဝိသယာနုဂုဏံ ဝါသနာနုဂုဏဉ္စ ယထာပစ္စယံ သမုပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တတ္ထ ကိံ ပုဗ္ဗေ ဇာနနာဇာနနနိဗဒ္ဓေန. ယေ ပန ဇာနနာဒိအင်္ဂသမ္ပန္နာ ပါဏာတိပါတာဒယော၊ ယေ စ ဇာနနာဒိံ ဝိနာပိ သိဇ္ဈမာနာ သုရာပါနမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော၊ တေ တေ တထာ တထာ ယာထာဝတော ဉတွာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ တေသဉ္စ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌဝသေန ဂဟဏေ ကော နာမ အဘိဓမ္မဝိရောဓော. ဧဝံ သုတ္တာဒိဝိရောဓာဘာဝတော၊ အဋ္ဌကထာယ စ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တဝသေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘သာမဏေရော ဇာနိတွာ ပိဝန္တော သီလဘေဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ န အဇာနိတွာ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ? နာယံ ဒေါသော သီလဘေဒဿ ဘဂဝတော အာဏာယတ္တတ္တာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာဒီနံ သီလဘေဒေါ ဝိယ. န ဟိ တာသံ အကုသလုပ္ပတ္တိယာ ဧဝ သီလဘေဒေါ ဟောတိ သံဃာယတ္တသမနုဘာသနာနန္တရေယေဝ ဝိဟိတတ္တာ. ဧဝမိဓာပိ ဇာနိတွာ ပိဝနေ ဧဝ ဝိဟိတော၊ န အဇာနိတွာ ပိဝနေ. အညော ဟိ သိက္ခာပဒဝိသယော၊ အညော အကုသလဝိသယော. တေနေဝ သာမဏေရာနံ ပုရိမေသု ပဉ္စသု သိက္ခာပဒေသု ဧကသ္မိံ ဘိန္နေ သဗ္ဗာနိပိ သိက္ခာပဒါနိ ဘိဇ္ဇန္တိ. အကုသလံ ပန ယံ ဘိန္နံ၊ တေန ဧကေနေဝ ဟောတိ၊ နာညေဟိ. တသ္မာ သာမဏေရဿ အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿ သီလဘေဒါဘာဝေပိ ကမ္မပထပ္ပတ္တံ အကုသလမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၄၂) ‘‘သာမဏေရဿ သုရာတိ အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ အကုသလံ ပန ဟောတီ’’တိ ကေဟိစိ ဝုတ္တဝစနံ ‘‘တံ တေသံ မတိမတ္တ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘ဘိက္ခုနော အဇာနိတွာပိ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဇ္ဇံ ပိဝန္တဿ ပါစိတ္တိယံ. သာမဏေရော ဇာနိတွာ ပိဝန္တော သီလဘေဒံ အာပဇ္ဇတိ၊ န အဇာနိတွာတိ ဧတ္တကမေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ အကုသလံ ပန ဟောတီတိ န ဝုတ္တ’’န္တိ တတ္ထ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ အကာရဏံ. န ဟိ အဋ္ဌကထာယံ သာမဏေရာနံ ဇာနိတွာ ပိဝနေ ဧဝ သီလဘေဒေါ၊ န အဇာနိတွာတိ သီလဘေဒကထနဋ္ဌာနေ အကုသလံ ပန ဟောတီတိ အဝစနံ အဇာနနပက္ခေ အကုသလာဘာဝဿ ကာရဏံ ဟောတိ၊ တတ္ထ ပသင်္ဂါဘာဝါ၊ ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဧဝ ‘‘အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ လောကဝဇ္ဇတာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ စ. န စ တေ ‘‘အကုသလံ ပန ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တာ အာစရိယာ ဣမံ သာမဏေရာနံ သီလဘေဒပ္ပကာသကံ ခန္ဓကဋ္ဌကထာပါဌမေဝ ဂဟေတွာ အဝေါစုံ၊ ယေန ‘‘ဧတ္တကမေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ အထ ခေါ သုရာပါနဋ္ဌကထာဂတံ သုတ္တပိဋကဋ္ဌကထာဂတဉ္စ အနေကဝိဓံ ဝစနံ၊ မဟာဝိဟာရဝါသီနံ ပရမ္ပရောပဒေသဉ္စ ဂဟေတွာ အဝေါစုံ. ဘိန္နလဒ္ဓိကာနံ အဘယဂိရိကာဒီနံ မတဉှေတံ၊ ယဒိဒံ ဇာနိတွာ ပိဝန္တဿေဝ အကုသလန္တိ ဂဟဏံ. တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ကေဟိစိ ‘‘သာမဏေရဿ သုရာတိ အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿ ပါရာဇိကံ နတ္ထိ၊ အကုသလံ ပန ဟောတီ’’တိ၊ တံ သုဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ယဉ္စ သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၄၂) ‘‘အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿာပိ သောတာပန္နဿ မုခံ သုရာ န ပဝိသတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တအကုသလစိတ္တေနေဝ ပါတဗ္ဗတော’’တိ ကေဟိစိ ဝုတ္တဝစနံ ‘‘န သုန္ဒရ’’န္တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘ဗောဓိသတ္တေ ကုစ္ဆိဂတေ ဗောဓိသတ္တမာတု သီလံ ဝိယ ဟိ ဣဒမ္ပိ အရိယသာဝကာနံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ဓမ္မတာသိဒ္ဓတ္တံယေဝ သမတ္ထေတုံ ‘‘ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော ဇီဝိတဟေတုပိ နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န သုရံ ပိဝတိ. သစေ ပိဿ သုရဉ္စ ခီရဉ္စ မိဿေတွာ မုခေ ပက္ခိပန္တိ၊ ခီရမေဝ ပဝိသတိ၊ န သုရာ. ယထာ ကိံ? ယထာ ကောဉ္စသကုဏာနံ ခီရမိဿကေ ဥဒကေ ခီရမေဝ ပဝိသတိ၊ န ဥဒကံ. ဣဒံ ယောနိသိဒ္ဓန္တိ စေ၊ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ အဋ္ဌကထာဝစနံ ဒဿိတံ၊ တမ္ပိ န ယုတ္တမေဝ. ယထာ ဟိ ဗောဓိသတ္တမာတု သီလံ ဝိယ အရိယသာဝကာနံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ ဧတ္ထ ဗောဓိသတ္တမာတု ဓမ္မတာ နာမ ဗောဓိသတ္တဿ စ အတ္တနော စ ပါရမိတာနုဘာဝေန အကုသလာနုပ္ပတ္တိနိယမော ဧဝ. တထာ အရိယသာဝကာနမ္ပိ ဘဝန္တရေ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဒသန္နံ ကမ္မပထာနံ အညေသဉ္စ အပါယဟေတုကာနံ အကုသလာနံ အစ္စန္တပ္ပဟာယကဿ မဂ္ဂဿ အာနုဘာဝေန တံတံသီလဝီတိက္ကမဟေတုကဿ အကုသလဿ အနုပ္ပတ္တိနိယမော ဧဝ ဓမ္မတာ. န ဟိ သဘာဝဝါဒီနံ ဓမ္မတာ ဝိယ အဟေတုကတာ ဣဓ ဓမ္မတာ နာမ. ယထာ ဝါ ဧဝံဓမ္မတာနယေ ကာရဏဿ ဘာဝေ အဘာဝေ စ ကာရိယဿ ဘာဝေါ အဘာဝေါ စ ဓမ္မတာ၊ န အဟေတုအပ္ပစ္စယာဘာဝါဘာဝေါ၊ ဧဝမိဓာပိ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မပထာနံ ဟေတုဘူတဿ ကိလေသဿ အစ္စန္တာဘာဝေန တေသံ အဘာဝေါ၊ တဒဝသေသာနံ အကုသလာနံ ဟေတုနော ဘာဝေန ဘာဝေါ စ ဓမ္မတာ၊ န အဟေတုကတာ. တသ္မာ အပါယဟေတုနော ရာဂဿ အဘာဝေနေဝ အရိယာနံ အဇာနိတွာပိ သုရာယ အနဇ္ဈောဟရဏန္တိ သုဝုတ္တမေဝိဒံ ကေဟိစိ ‘‘အဇာနိတွာ ပိဝန္တဿာပိ သောတာပန္နဿ မုခံ သုရာ န ပဝိသတိ ကမ္မပထပ္ပတ္တအကုသလစိတ္တေနေဝ ပါတဗ္ဗတော’’တိ၊ တံ ကေန ဟေတုနာ န သုန္ဒရံ ဇာတန္တိ န ဉာယတိ၊ ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ ဝါ ကထနေန ကထံ တံ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ.

ယမ္ပိ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၅၂) ‘‘သုရဉ္စ ခီရဉ္စ မိဿေတွာ။ပေ။ ဣဒံ ဓမ္မတာသိဒ္ဓ’’န္တိ ဝစနံ၊ တမ္ပိ သုရာပါနဿ အစိတ္တကပက္ခေပိ အကုသလစိတ္တညေဝ သာဓေတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော ဇီဝိတဟေတုပိ ပါဏံ န ဟနတိ၊ နာဒိန္နံ အာဒိယတိ။ပေ။ န သုရံ ပိဝတီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပုရိမာနံ တာဝ စတုန္နံ ကမ္မပထာနံ သစိတ္တကတ္တာ ဝိရမဏံ သုကရံ၊ ပစ္ဆိမဿ ပန သုရာပါနဿ အစိတ္တကတ္တာ ကထံ ဝိရမဏံ ဘဝေယျာ’’တိ စောဒနာသမ္ဘဝံ မနသိကတွာ ဝတ္ထုအဇာနနဝသေန အစိတ္တကတ္တေပိ ယသ္မာ ကမ္မပထပ္ပတ္တအကုသလေနေဝ သုရာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗာ၊ တာဒိသီ စ အကုသလပ္ပဝတ္တိ အရိယသာဝကဿ မဂ္ဂေနေဝ ဟတာ၊ တသ္မာဿ ပရဂလံ သုရာယ ပဝိသနံ နတ္ထီတိ အတ္ထတော ဂမျမာနတ္ထံ ပရိဟာရဝစနံ ဝဒတာ ‘‘သစေ ပိဿ သုရဉ္စ ခီရဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ခီရမေဝ ပဝိသတိ၊ န သုရာတိ ဣဒံ သုရာယ သဗ္ဗထာပိ ပရဂလပ္ပဝေသာဘာဝဒဿနပရံ၊ န ပန သုရာမိဿခီရဿ သုရာယ ဝိယောဇနသာမတ္ထိယဒဿနပရံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယဒိ ဟိ သုရာမိဿေ ခီရေ ကိဉ္စိ ပဝိသေယျ၊ ခီရမေဝ ပဝိသေယျ၊ န သုရာ. ခီရေ ပန သုရာယ အဝိယုတ္တေ န ကိဉ္စိ ပဝိသတီတိ. ဣဒံ ယောနိသိဒ္ဓန္တိ ဥဒကဿ မုခေ အပ္ပဝိသနံ ယောနိသိဒ္ဓံ. ယောနီတိ စေတ္ထ ဇာတိ အဓိပ္ပေတာ. တသ္မာ ကောဉ္စဇာတိကာနံ မုခတုဏ္ဍသင်္ခါတာနံ ရူပဓမ္မာနံ ခီရမိဿဥဒကဇ္ဈောဟရဏဟေတုတ္တာဘာဝေန တံ အပ္ပဝိသနံ သိဒ္ဓန္တိ အတ္ထော. ဣဒမ္ပိ ဟိ ခီရမိဿာယ သုရာယ ခီရေ ပဝိသန္တေပိ ပရဂလာပဝိသနန္တိ. ဓမ္မတာသိဒ္ဓန္တိ အရိယသာဝကဿ အရူပဓမ္မာနံ သုရာပိဝနဟေတုဘူတကိလေသသဟိတတ္တာဘာဝသင်္ခါတာယ ဓမ္မတာယ သိဒ္ဓံ. ဧဝမေတ္ထ အစိတ္တကပက္ခေပိ သုရာယ အကုသလစိတ္တေနေဝ ပါတဗ္ဗတော အရိယသာဝကာနံ အပိဝနံ သမတ္ထိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထာပိ သိယာ အဇာနနပက္ခေ အကုသလစိတ္တေန ဝိနာဝ ပါတဗ္ဗတ္တေပိ သုရာယ အပိဝနံ အရိယာနံ ဓမ္မတာတိ သမတ္ထနပရမေတန္တိ၊ တံ န၊ အဋ္ဌကထာဝစနန္တရေဟိ ဝိရုဇ္ဈနတော. ယထာ ဟိ ဝစနန္တရေဟိ န ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တထာယေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

အပိစ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ကမ္မပထာနံ ဘဝန္တရေပိ အကရဏံ အရိယာနံ ဓမ္မတာသီလမေဝ၊ တေသဉ္စ ယဒိ သစိတ္တကတံ သမာနံ. သုရာပါနံ ဝိယ ဣတရာနိပိ စတ္တာရိ အဇာနန္တေနာပိ အရိယသာဝကေန န ကတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ၊ တထာ စ အဇာနန္တာနံ အရိယာနံ ကုသလာဗျာကတစိတ္တေဟိပိ ဝိရမဏပရမာရဏပရသန္တကဂဟဏာဒီသု ကာယဝစီပဝတ္တိ န သမ္ပဇ္ဇေယျ၊ နော စေ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ စက္ခုပါလတ္ထေရဿ စင်္ကမနေန ပါဏဝိယောဂဿ၊ ဥပ္ပလဝဏ္ဏတ္ထေရိယာ ဗလက္ကာရေန မဂ္ဂေနမဂ္ဂဖုသနဿ စ ပဝတ္တတ္တာ. တသ္မာ သုရာပါနဿ အစိတ္တကပက္ခေပိ အကုသလေနေဝ ပါတဗ္ဗတာယ သုရာ အရိယာနံ ပရဂလံ န ပဝိသတီတိ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နနု ဝတ္ထုံ ဇာနန္တဿေဝ သဗ္ဗေ ကမ္မပထာ ဝုတ္တာတိ? န၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဝိပရီတဂ္ဂဟဏေနေဝ ပဝတ္တတ္တာ. ကထဉှိ နာမ အသဗ္ဗညုံ သဗ္ဗညုတော၊ အနိစ္စာဒိံ နိစ္စာဒိတော စ ဂဟဏန္တီ ဒိဋ္ဌိ ဝတ္ထုံ ဝိဇာနာတိ. ယဒိ ဟိ ဇာနေယျ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယေဝ န သိယာ. သာ စ ကမ္မပထေသု ဂဏိတာတိ ကုတော ဇာနန္တဿေဝ ကမ္မပထပ္ပဝတ္တိနိယမော. အထ သဗ္ဗညုံ သဗ္ဗညူတိ ဂဏှန္တီပိ ‘‘အယံ သတ္တော’’တိ တဿ သရူပဂ္ဂဟဏတော ဒိဋ္ဌိပိ ဝတ္ထုံ ဝိဇာနာတီတိ စေ? န၊ သုရာပါနဿပိ ‘‘အယံ န သုရာ’’တိ သရူပဂ္ဂဟဏဿ သမာနတ္တာ. ‘‘အယ’’န္တိ စ ဝတ္ထုပရာမသနေပိ ‘‘သုရာ’’တိ ဝိသေသဝိဇာနနာဘာဝါ န ဇာနာတီတိ စေ? ‘‘အယ’’န္တိ ပုဂ္ဂလတ္တံ ဇာနန္တီပိ ‘‘အသဗ္ဗညူ’’တိပိ ဝိသေသဇာနနာဘာဝါ ဒိဋ္ဌိပိ ဝတ္ထုံ န ဇာနာတီတိ သမာနမေဝ. ဧဝဉှိ တေသံ ဗုဒ္ဓါတိ အဟိတောတိ အဟိတံ ဝါ ပူရဏကဿပါဒိံ ဟိတော ပဋိဃဿ ဝါ အနုနယဿ ဝါ ဥပ္ပါဒနေပိ ဧသေဝ နယော. ဝိပလ္လာသပုဗ္ဗကဉှိ သဗ္ဗံ အကုသလံ.

အပိစ သုရာယ ပီယမာနာယ နိယမေန အကုသလုပ္ပါဒနံ သဘာဝေါ ပီတာယ ဝိယ. ခီရာဒိသညာယ ပီတသုရဿ ပုဂ္ဂလဿ မာတုဘဂိနိအာဒီသုပိ ရာဂဒေါသာဒိအကုသလပ္ပဗန္ဓော ဝတ္ထုသဘာဝေနေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပီယမာနက္ခဏေပိ တိခိဏော ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတေဝ၊ တေနေဝ သာဂတတ္ထေရဿ အဇာနိတွာ ပိဝနကာလေ ပဉ္စာဘိညာဒိဈာနပရိဟာနိ၊ ပစ္ဆာ စ ဗုဒ္ဓါဒီသု အဂါရဝါဒိအကုသလပ္ပဗန္ဓော ယာဝ သုရာဝိဂမာ ပဝတ္တိတ္ထ. တေနေဝ ဘဂဝါပိ တဿ အဂါရဝါဒိအကဥသလပ္ပဝတ္တိဒဿနမုခေန သုရာဒေါသံ ပကာသေတွာ သိက္ခာပဒံ ပညပေသိ. န ဟိ ပဉ္စနီဝရဏုပ္ပတ္တိံ ဝိနာ ဈာနပရိဟာနိ ဟောတိ. တသ္မာ အဇာနန္တဿာပိ သုရာ ပီယမာနာ ပီတာ စ အတ္တနော သဘာဝေနေဝ အကုသလုပ္ပါဒိကာတိ အယမတ္ထော သာဂတတ္ထေရဿ ဈာနပရိဟာနိယာ အနွယတောပိ၊ အရိယာနံ ကိလေသာဘာဝေန မုခေန သုရာယ အပ္ပဝေသသင်္ခါတဗျတိရေကတောပိ သိဇ္ဈတီတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဂဟဏမေဝ ဟိ ဝိဘဇ္ဇဝါဒီမတာနုသာရံ.

ယံ ပန ‘‘ဇာနိတွာ ပိဝန္တဿေဝ အကုသလ’’န္တိ ဂဟဏံ၊ တံ ဘိန္နလဒ္ဓိကာနံ အဘယဂိရိကာဒီနမေဝ မတံ၊ တံ ပန ဂဏ္ဌိပဒကာရကာဒီဟိ ‘‘ပရဝါဒေါ’’တိ အဇာနန္တေဟိ အတ္တနော မတိယာ သံသန္ဒိတွာ လိခိတံ ဝိဘဇ္ဇဝါဒီမဏ္ဍလမ္ပိ ပဝိသိတွာ ယာဝဇ္ဇတနာ သာသနံ ဒူသေတိ၊ ပုရာပိ ကိရ ဣမသ္မိမ္ပိ ဒမိဠရဋ္ဌေ ကောစိ ဘိန္နလဒ္ဓိကော နာဂသေနော နာမ ထေရော ကုဏ္ဍလကေသီဝတ္ထုံ ပရဝါဒမထနနယဒဿနတ္ထံ ဒမိဠကဗ္ဗရူပေန ကာရေန္တော ‘‘ဣမံ သုရာပါနဿ ဇာနိတွာဝ ပိဝနေ အကုသလနယံ၊ အညဉ္စ ဒေသကာလာဒိဘေဒေန အနန္တမ္ပိ ဉေယျံ သဗ္ဗညုတညာဏံ သလက္ခဏဝသေနေဝ ဉာတုံ န သက္ကောတိ ဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္နတ္တေန ဉေယျဿ အနန္တတ္တဟာနိပ္ပသင်္ဂတော. အနိစ္စာဒိသာမညလက္ခဏဝသေနေဝ ပန ဉာတုံ သက္ကောတီ’’တိ စ၊ ‘‘ပရမတ္ထဓမ္မေသု နာမရူပန္တိအာဒိဘေဒေါ ဝိယ ပုဂ္ဂလာဒိသမ္မုတိပိ ဝိသုံ ဝတ္ထုဘေဒေါ ဧဝါ’’တိ စ ဧဝမာဒိကံ ဗဟုံ ဝိပရီတတ္ထနယံ ကဗ္ဗာကာရဿ ကဝိနော ဥပဒိသိတွာ တသ္မိံ ပဗန္ဓေ ကာရဏာဘာသေဟိ သတိံ သမ္မောဟေတွာ ပဗန္ဓာပေသိ၊ တဉ္စ ကဗ္ဗံ နိဿာယ ဣမံ ဘိန္နလဒ္ဓိကမတံ ဣဓ ဝိဘဇ္ဇဝါဒီမတေ သမ္မိဿံ စိရံ ပဝတ္တိတ္ထ. တံ ပန ပစ္ဆာ အာစရိယဗုဒ္ဓပ္ပိယမဟာထေရေန ဗာဟိရဗ္ဘရိကံ ဒိဋ္ဌိဇာလံ ဝိဃာဋေတွာ ဣဓ ပရိသုဒ္ဓံ သာသနံ ပတိဋ္ဌာပေန္တေန သောဓိတမ္ပိ သာရတ္ထဒီပနိယာ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၄၂) ဝိနယဋီကာယ သုရာပါနဿ သစိတ္တကပက္ခေယေဝ စိတ္တံ အကုသလန္တိ သမတ္ထနဝစနံ နိဿာယ ကေဟိစိ ဝိပလ္လတ္တစိတ္တေဟိ ပုန ဥက္ခိတ္တသိရံ ဇာတံ၊ တဉ္စ မဟာထေရေဟိ ဝိနိစ္ဆိနိတွာ ဂါရယှဝါဒံ ကတွာ မဒ္ဒိတွာ လဒ္ဓိဂါဟကေ စ ဘိက္ခူ ဝိယောဇေတွာ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန စိရေနေဝ ဝူပသမိတံ. တေနေဝေတ္ထ မယံ ဧဝံ ဝိတ္ထာရတော ဣဒံ ပဋိက္ခိပိမှ ‘‘မာ အညေပိ ဝိဘဇ္ဇဝါဒိနော အယံ လဒ္ဓိ ဒူသေသီ’’တိ. တသ္မာ ဣဓ ဝုတ္တာနိ အဝုတ္တာနိ စ ကာရဏာနိ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ယထာ အာဂမဝိရောဓော န ဟောတိ၊ တထာ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

သေသန္တိ ယဿ ဝတ္ထုဝိဇာနနစိတ္တေန သစိတ္တကပက္ခေပိ စိတ္တံ အကုသလမေဝါတိ နိယမော နတ္ထိ၊ တံ သဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ရုန္ဓန္တီတိ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိအာဒိနာ အနာပတ္တိယာ လေသဂ္ဂဟဏံ နိဝါရေန္တီ. ဒွါရံ ပိဒဟန္တီတိ ‘‘တဉ္စ ခေါ မနုဿိတ္ထိယာ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၁) လေသဂ္ဂဟဏဿ ကာရဏသင်္ခါတံ ဒွါရံ ပိဒဟန္တီ. သောတံ ပစ္ဆိန္ဒမာနာတိ တဒုဘယလေသဂ္ဂဟဏဒွါရာနံ ဝသေန အဝိစ္ဆိန္နံ ဝီတိက္ကမသောတံ ပစ္ဆိန္ဒမာနာ. ဂါဠှတရံ ကရောန္တီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ ကာရဏေဟိ ပဌမပညတ္တိသိဒ္ဓံ အာပတ္တိညေဝ ဒဠှံ ကရောန္တီ၊ အနာပတ္တိယာ ဩကာသံ အဒဒမာနာတိ အတ္ထော. သာ စ ယသ္မာ ဝီတိက္ကမာဘာဝေ၊ အဝိသယတာယ အဗ္ဗောဟာရိကေ ဝီတိက္ကမေ စ လောကဝဇ္ဇေပိ သိထိလံ ကရောန္တီ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တထာ ဥပ္ပတ္တိံ ဥပ္ပတ္တိကာရဏဉ္စ ဒဿေန္တော အာဟ အညတြ အဓိမာနာတိအာဒိ. အညတြ အဓိမာနာတိ ဣမိဿာ အနုပညတ္တိယာ ‘‘ဝီတိက္ကမာဘာဝါ’’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. အညတြ သုပိနန္တာတိ ဣမိဿာ ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ’’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝီတိက္ကမာဘာဝါတိ ပါပိစ္ဆာယ အဝိဇ္ဇမာနဿ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ ဝိဇ္ဇမာနတော ပကာသနဝသပ္ပဝတ္တဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယသင်္ခါတဿ ဝီတိက္ကမဿ အဘာဝတော. အဓိမာနိကဿ ဟိ အနဓိဂတေ အဓိဂတသညိတာယ ယထာဝုတ္တဝီတိက္ကမော နတ္ထိ. အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာတိ ‘‘အတ္ထေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတနာ၊ သာ စ ခေါ အဗ္ဗောဟာရိကာ’’တိ (ပါရာ. ၂၃၅) ဝစနတော မောစနဿာဒစေတနာယ ဥပက္ကမနဿ စ ဝိဇ္ဇမာနတ္တေပိ ထိနမိဒ္ဓေန အဘိဘူတတာယ အဝသတ္တေန အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ၊ အာပတ္တိကာရဏဝေါဟာရာဘာဝါတိ အတ္ထော. ဝါ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမုစ္စယတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ‘‘အဗ္ဗောဟာရိကတ္တာ စာ’’တိ ဝါ ပါဌော. ဝုတ္တာတိ ဒုဝိဓာပိ စေသာ အနုပညတ္တိ အနာပတ္တိကရာ ဝုတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

အကတေ ဝီတိက္ကမေတိ အာပဒါသုပိ ဘိက္ခူဟိ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမေ အကတေ၊ ကုက္ကုစ္စာ န ဘုဉ္ဇိံသူတိအာဒီသု ဝိယ ဝီတိက္ကမံ အကတွာ ဘိက္ခူဟိ အတ္တနော ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ အာရောစိတာယာတိ အတ္ထော. သိထိလံ ကရောန္တီတိ ပဌမံ သာမညတော ဗဒ္ဓသိက္ခာပဒံ မောစေတွာ အတ္တနော ဝိသယေ အနာပတ္တိကရဏဝသေန သိထိလံ ကရောန္တီ. ဒွါရံ ဒဒမာနာတိ အနာပတ္တိယာ ဒွါရံ ဒဒမာနာ. အပရာပရမ္ပိ အနာပတ္တိံ ကုရုမာနာတိ ဒိန္နေန တေန ဒွါရေန ဥပရူပရိ အနာပတ္တိဘာဝံ ဒီပေန္တီ. ပညတ္တေပိ သိက္ခာပဒေ ဥဒါယိနာ ‘‘မုဟုတ္တိကာယ ဝေသိယာ န ဒေါသော’’တိ လေသေန ဝီတိက္ကမိတွာ သဉ္စရိတ္တာပဇ္ဇနဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၂၉၆ အာဒယော) ပညတ္တတ္တာ ‘‘ကတေ ဝီတိက္ကမေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပညတ္တိဂတိကာတိ အတ္ထတော မူလပညတ္တိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

မက္ကဋီဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

သန္ထတဘာဏဝါရော

ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထုကထာဝဏ္ဏနာ

၄၃-၄၄. ဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထုကထာယ ပါဠိယံ ‘‘ဝေသာလိကာ။ပေ။ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိံသူ’’တိ ဧတ္ထ တေ ဉာတိကုလံ ဂန္တွာ ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ‘‘ဂိဟိဘူတာ မယ’’န္တိ သညာယ မေထုနံ ပဋိသေဝိံသူတိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တေနာဟ ဉာတိဗျသနေနပိ ဖုဋ္ဌာတိအာဒိ. ဉာတီနံ ဝိနာသော ရာဇဒဏ္ဍာဒိကာရဏေန ဟောတီတိ အာဟ ရာဇဒဏ္ဍဣစ္စာဒိ. ဓညဟိရညဒါသိဒါသဂေါမဟိံသာဒိဓနာနိ ဘောဂါ နာမ၊ တေသမ္ပိ ရာဇဒဏ္ဍာဒိနာဝ ဝိနာသောတိ အာဟ ‘‘ဧသ နယော ဒုတိယပဒေပီ’’တိ. န သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါတိအာဒိနာ တီသု ဝတ္ထူသု အပ္ပသန္နာဝ သာသနေ အဘဗ္ဗာတိ သညာယ အတ္တနော ဘဗ္ဗတံ ပကာသေန္တာ န မယန္တိအာဒိမာဟံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏေသူ’’တိ ပါဠိယံ အနာဂတေ အာလောကာကာသကသိဏေ ဝဇ္ဇေတွာ ဝုတ္တံ၊ တေဟိ ပန သဒ္ဓိံ စတ္တာလီသ ဟောန္တိ. ဝိဘတ္တာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဣဒံ ဟောတီ’’တိ ဝိဘာဂသော ဒဿိတာ သဥပစာရဇ္ဈာနာ မဟဂ္ဂတကုသလာ ဓမ္မာ. ဂိဟိပလိဗောဓန္တိ သဟသောကိတာဒိဝသေန ဂိဟီသု ဗျာဝဋတံ. အာဝါသပလိဗောဓန္တိ သေနာသနေသု နဝကမ္မာဒိဝသေန နိစ္စဗျာဝဋတံ. ဒုပ္ပရိစ္စာဂါနံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပလိဗောဓာနံ ဝသေန သဗ္ဗေပိ ပလိဗောဓာ သင်္ဂဟိတာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယေနာတိ ကာရဏေန. အသံဝါသောတိ ဣဒံ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ကေနစိပိ ပရိယာယေန ဘိက္ခု ဟုတွာ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သံဝါသံ နာရဟတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘အသံဝါသော’’တိ. ပညတ္တံ သမူဟနေယျာတိ ‘‘သော အာဂတော န ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ အဝတွာ ‘‘န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ ဧတ္တကဿေဝ ဝုတ္တတ္တာ ပါရာဇိကဿ သာမဏေရဘူမိ အနုညာတာတိ ဝိညာယတိ၊ တေနာဟ သာမဏေရဘူမိယံ ပန ဌိတောတိအာဒိ. ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ (ပါရာ. ၃၉) ပစ္စက္ခာတသိက္ခော ယသ္မာ ဘိက္ခု န ဟောတိ၊ မေထုနသေဝနေ စ ပါရာဇိကံ နာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာဿ ‘‘အာဂတော ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော’’တိ ဥပသမ္ပဒံ အနုဇာနန္တော ပါရာဇိကံ န သမူဟနတိ နာမ၊ တေနာဟ ‘‘ဘိက္ခုဘာဝေ ဌတွာ အဝိပန္နသီလတာယာ’’တိ. ဥတ္တမတ္ထံ အရဟတ္တံ၊ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ.

စတုဗ္ဗိဓဝိနယာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၄၅. နီဟရိတွာတိ ပါဠိတော ဥဒ္ဓရိတွာ၊ တထာ ဟိ ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတေန ဘိက္ခုနာ နာနုယုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. ကတမေဟိ ပဉ္စဟိ? သုတ္တံ န ဇာနာတိ၊ သုတ္တာနုလောမံ န ဇာနာတီ’’တိအာဒိပါဠိတော သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမဉ္စ နီဟရိံသု. ‘‘အနာပတ္တိ ဧဝံ အမှာကံ အာစရိယာနံ ဥဂ္ဂဟော ပရိပုစ္ဆာတိ ဘဏတီ’’တိ ဧဝမာဒိတော အာစရိယဝါဒံ. ‘‘အာယသ္မာ ဥပါလိ ဧဝမာဟ – ‘အနာပတ္တိ၊ အာဝုသော၊ သုပိနန္တေနာ’တိ’’ ဧဝမာဒိတော အတ္တနော မတိံ နီဟရိံသု၊ သာ စ ထေရဿ အတ္တနောမတိ သုတ္တေန သင်္ဂဟိတတ္တာ သုတ္တံ ဇာတံ၊ ဧဝမညာပိ သုတ္တာဒီဟိ သင်္ဂဟိတာဝ ဂဟေတဗ္ဗာ၊ နေတရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ နီဟရိတွာတိ ဝိဘဇိတွာ သာဋ္ဌကထံ သကလံ ဝိနယပိဋကံ သုတ္တာဒီသု စတူသု ပဒေသေသု ပက္ခိပိတွာ စတုဓာ ဝိဘဇိတွာ ဝိနယံ ပကာသေသုံ တဗ္ဗိနိမုတ္တဿ အဘာဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဝုတ္တန္တိ နာဂသေနတ္ထေရေန မိလိန္ဒပဉှေ ဝုတ္တံ. ကဏ္ဌာဒိဝဏ္ဏုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနကရဏာဒီဟိ အာဟရိတွာ အတ္တနော ဝစီဝိညတ္တိယာဝ ဘာသိတဝစနံ အာဟစ္စပဒံ. ရသောတိ သာရော ‘‘ပတ္တရသော’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၆၂၈-၆၃၀) ဝိယ၊ ပဋိက္ခိတ္တအနုညာတသုတ္တသာရောတိ အတ္ထော၊ ရသောတိ ဝါ လက္ခဏံ ပဋိဝတ္ထုကံ အနုဒ္ဓရိတွာ လက္ခဏာနုလောမေန ဝုတ္တတ္တာ. ဓမ္မသင်္ဂါဟကာဒိအာစရိယဝံသေန အာဘတာ အဋ္ဌကထာ အာစရိယဝံသောတိ အာဟ ‘‘အာစရိယဝံသောတိ အာစရိယဝါဒေါ’’တိ.

ဝိနယပိဋကေ ပါဠီတိ ဣဓ အဓိကာရဝသေန ဝုတ္တံ. သေသပိဋကေသုပိ သုတ္တာဒိစတုနယာ ယထာနုရူပံ လဗ္ဘန္တေဝ. မဟာပဒေသာတိ မဟာဩကာသာ မဟာဝိသယာ၊ တေ အတ္ထတော ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိပါဠိဝသေန အကပ္ပိယာနုလောမတော ကပ္ပိယာနုလောမတော စ ပုဂ္ဂလေဟိ နယတော တထာ တထာ ဂယှမာနာ အတ္ထနယာ ဧဝ. တေ ဟိ ဘဂဝတာ သရူပတော အဝုတ္တေသုပိ ပဋိက္ခိတ္တာနုလောမေသု၊ အနုညာတာနုလောမေသု စ သေသေသု ကိစ္စေသု နိဝတ္တိပဝတ္တိဟေတုတာယ မဟာဂေါစရာတိ ‘‘မဟာပဒေသာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ န ပန ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဣဒံ န ကပ္ပတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တာ သာဓိပ္ပါယာ ပါဠိယေဝ တဿာ သုတ္တေ ပဝိဋ္ဌတ္တာ. ‘‘သုတ္တာနုလောမမ္ပိ သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗံ။ပေ။ သုတ္တမေဝ ဗလဝတရ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅) ဟိ ဝုတ္တံ၊ န ဟေသာ သာဓိပ္ပါယာ ပါဠိ သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗာ၊ န ဂဟေတဗ္ဗာ ဝါ ဟောတိ၊ ယေနာယံ သုတ္တာနုလောမံ သိယာ. တသ္မာ ဣမံ ပါဠိအဓိပ္ပါယံ နိဿာယ ပုဂ္ဂလေဟိ ဂဟိတာ ယထာဝုတ္တအတ္ထာဝ သုတ္တာနုလောမံ. တပ္ပကာသကတ္တာ ပန အယံ ပါဠိပိ သုတ္တာနုလောမန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တေနာဟ ယေ ဘဂဝတာ ဧဝံ ဝုတ္တာတိအာဒိ. ယံ ဘိက္ခဝေတိအာဒိပါဠိနယေန ဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ ဂဟေတဗ္ဗာ ယေ အကပ္ပိယာနုလောမာဒယော အတ္ထာ ဝုတ္တာ၊ တေ မဟာပဒေသာတိ အတ္ထော.

ဘဂဝတော ပကိဏ္ဏကဒေသနာဘူတာ စ သုတ္တာနုလောမဘူတာ စ အဋ္ဌကထာ. ယသ္မာ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ပါဠိဝဏ္ဏနာက္ကမေန သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘အာစရိယဝါဒေါ’’တိ ဝုတ္တာ၊ ဧတေန စ အဋ္ဌကထာ သုတ္တသုတ္တာနုလောမေသု အတ္ထတော သင်္ဂယှတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ စ ဧသာ၊ ဧဝံ အတ္တနောမတိပိ ပမာဏဘူတာ. န ဟိ ဘဂဝတော ဝစနံ ဝစနာနုလောမဉ္စ အနိဿာယ အဂ္ဂသာဝကာဒယောပိ အတ္တနော ဉာဏဗလေန သုတ္တာဘိဓမ္မဝိနယေသု ကဉ္စိ သမ္မုတိပရမတ္ထဘေဒံ အတ္ထံ ဝတ္တုံ သက္ကောန္တိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗမ္ပိ ဝစနံ သုတ္တေ သုတ္တာနုလောမေ စ သင်္ဂယှတိ. ဝိသုံ ပန အဋ္ဌကထာဒီနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ တဒဝသေသံ သုတ္တသုတ္တာနုလောမတော ဂဟေတွာ စတုဓာ ဝိနယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. သုတ္တာဒယော နိဿာယေဝ ပဝတ္တာပိ အတ္တနောမတိ တေသု သရူပေန အနာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သုတ္တသုတ္တာနုလောမအာစရိယဝါဒေ မုဉ္စိတွာ’’တိ၊ တေနာဟ ‘‘အနုဗုဒ္ဓိယာ နယဂ္ဂါဟေနာ’’တိ. တတ္ထ သုတ္တာဒီနိ အနုဂတာယ ဧဝ ဗုဒ္ဓိယာ တေဟိ လဒ္ဓနယဂ္ဂါဟေန စာတိ အတ္ထော.

ထေရဝါဒေါတိ မဟာသုမတ္ထေရာဒီနံ ဂါဟော. သုတ္တာဒိံ နိဿာယေဝ ဝိပရီတတောပိ အတ္တနောမတိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အာဟ တံ ပနာတိအာဒိ. အတ္ထေနာတိ အတ္တနာ နယဂ္ဂဟိတေန အတ္ထေန. ပါဠိန္တိ အတ္တနော ဂါဟဿ နိဿယဘူတံ သာဋ္ဌကထံ ပါဠိံ. ပါဠိယာတိ တပ္ပဋိက္ခေပတ္ထံ ပရေနာဟဋာယ သာဋ္ဌကထာယ ပါဠိယာ၊ အတ္တနာ ဂဟိတံ အတ္ထံ နိဿာယ ပါဠိဉ္စ သံသန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. အာစရိယဝါဒေတိ အတ္တနာ ပရေန စ သမုဒ္ဓဋအဋ္ဌကထာယ. ဩတရတိ စေဝ သမေတိ စာတိ အတ္တနာ ဥဒ္ဓဋေဟိ သံသန္ဒနဝသေန ဩတရတိ၊ ပရေန ဥဒ္ဓဋေန သမေတိ. သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာတိ အသဗ္ဗညုပုဂ္ဂလဿ ဒေါသဝါသနာယ ယာထာဝတော အတ္ထသမ္ပဋိပတ္တိအဘာဝတော ဝုတ္တံ. ပမာဒပါဌဝသေန အာစရိယဝါဒဿ သုတ္တာနုလောမေန အသံသန္ဒနာပိ သိယာတိ အာဟ ‘‘ဣတရော န ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ.

သမေန္တမေဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ယေ သုတ္တေန သံသန္ဒန္တိ၊ ဧဝရူပါဝ အတ္ထာ မဟာပဒေသတော ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ တထာ တထာ ဥဒ္ဓဋအတ္ထာနမေဝ သုတ္တာနုလောမတ္တာ၊ တေနာဟ ‘‘သုတ္တာနုလောမတော ဟိ သုတ္တမေဝ ဗလဝတရ’’န္တိ. အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ အပ္ပဋိဗာဟိယံ. ကာရကသံဃသဒိသန္တိ ပမာဏတ္တာ သင်္ဂီတိကာရကသံဃသဒိသံ. ဗုဒ္ဓါနံ ဌိတကာလသဒိသန္တိ ဓရမာနကဗုဒ္ဓသဒိသန္တိ အတ္ထော. သကဝါဒီ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ကထေတီတိအာဒီသု ယော ယထာဘူတမတ္ထံ ဂဟေတွာ ကထနသီလော၊ သော သကဝါဒီ. သုတ္တန္တိ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှံ ပါဠိဝစနံ. ပရဝါဒီတိ မဟာဝိဟာရဝါသီ ဝါ ဟောတု အညနိကာယဝါသီ ဝါ၊ ယော ဝိပရီတတော အတ္ထံ ဂဟေတွာ ကထနသီလော၊ သောဝ ဣဓ ‘‘ပရဝါဒီ’’တိ ဝုတ္တော. သုတ္တာနုလောမန္တိ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှံ ဝါ အနာရုဠှံ ဝါ ယံကိဉ္စိ ဝိပလ္လာသတော ဝါ ဝဉ္စနာယ ဝါ ‘‘သင်္ဂီတိတ္တယာဂတမိဒ’’န္တိ ဒဿိယမာနံ သုတ္တာနုလောမံ. ကေစိ ‘‘အညနိကာယေ သုတ္တာနုလောမ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ သကဝါဒီပရဝါဒီနံ ဥဘိန္နမ္ပိ သင်္ဂီတိတ္တယာရုဠှသုတ္တာဒီနံ ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗတော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှံ ပါဠိအာဂတံ ပညာယတိ၊ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ. န ဟိ သကဝါဒီ အညနိကာယသုတ္တာဒိံ ပမာဏတော ဂဏှာတိ၊ ယေန တေသု သုတ္တာဒီသု ဒဿိတေသု တတ္ထ ဌာတဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ ဝက္ခတိ စ ‘‘ပရော တဿ အကပ္ပိယဘာဝသာဓကံ သုတ္တတော ဗဟုံ ကာရဏဉ္စ ဝိနိစ္ဆယဉ္စ ဒဿေတိ။ပေ။ ‘သာဓူ’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အကပ္ပိယေယေဝ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅). တသ္မာ ပရဝါဒိနာပိ သင်္ဂီတိတ္တယေ အနာရုဠှမ္ပိ အနာရုဠှမိစ္စေဝ ဒဿီယတိ၊ ကေဝလံ တဿ တဿ သုတ္တာဒိနော သင်္ဂီတိတ္တယေ အနာဂတဿ ကူဋတာ၊ အာဂတဿ စ ဗျဉ္ဇနစ္ဆာယာယ အညထာ အဓိပ္ပါယယောဇနာ စ ဝိသေသော. တတ္ထ စ ယံ ကူဋံ၊ တံ အပနီယတိ. ယံ အညထာ ယောဇိတံ၊ တဿ ဝိပရီတတာသန္ဒဿနတ္ထံ တဒညေန သုတ္တာဒိနာ သံသန္ဒနာ ကရီယတိ. ယော ပန ပရဝါဒိနာ ဂဟိတော အဓိပ္ပါယော သုတ္တန္တာဒိနာ သံသန္ဒတိ၊ သော သကဝါဒိနာပိ အတ္တနော ဂါဟံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဥဘိန္နမ္ပိ သင်္ဂီတိတ္တယာဂတမေဝ သုတ္တာဒိပမာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ ကထာဝတ္ထုပ္ပကရဏေ သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနိ ပရဝါဒေ ပဉ္စာတိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ ကထာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) သုတ္တသဟဿမ္ပိ အဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏနာနတ္တေန သင်္ဂီတိတ္တယာဂတမေဝ ဂဟိတံ၊ န နိကာယန္တရေ ကိဉ္စီတိ.

ခေပန္တိ ‘‘ကိံ ဣမိနာ’’တိ ပဋိက္ခေပံ ဆဍ္ဍနံ. ဂရဟန္တိ ‘‘ကိမေသ ဗာလော ဇာနာတီ’’တိ နိန္ဒနံ. သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗန္တိ ယဿ သုတ္တဿ အနုလောမနတော ဣဒံ သုတ္တာနုလောမံ အကာသိ၊ တသ္မိံ၊ တဒနုရူပေ ဝါ အညတရသ္မိံ သုတ္တေ အတ္တနာ ဂဟိတံ သုတ္တာနုလောမံ အတ္ထတော သံသန္ဒနဝသေန ဩတာရေတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေန ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သံသန္ဒတီ’’တိ သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အယန္တိ သကဝါဒီ. ပရောတိ ပရဝါဒီ. အာစရိယဝါဒေါ သုတ္တေ ဩတာရေတဗ္ဗောတိ ယဿ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏနာဝသေန အယံ အာစရိယဝါဒေါ ပဝတ္တော၊ တသ္မိံ၊ တာဒိသေ စ အညတရသ္မိံ သုတ္တေ ပုဗ္ဗာပရအတ္ထသံသန္ဒနဝသေန ဩတာရေတဗ္ဗံ. ဂါရယှာစရိယဝါဒေါတိ ပမာဒလိခိတော၊ ဘိန္နလဒ္ဓိကေဟိ ဝါ ဌပိတော၊ ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

ယံ ကိဉ္စိ ကူဋသုတ္တံ ဗာဟိရကသုတ္တာဒိဝစနံ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမေ ဩတာရေတဗ္ဗန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂုဠှဝေဿန္တရာဒီနိ မဟာသံဃိကာဒိဘိန္နလဒ္ဓိကာနံ ပကရဏာနိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဂုဠှဥမ္မဂ္ဂါဒီနံ ဂဟဏံ. သကဝါဒီ သုတ္တံ ဂဟေတွာ ကထေတိ၊ ပရဝါဒီပိ သုတ္တန္တိအာဒိနာ အညေပိ ဝါဒါလမ္ဗနာ ဝုတ္တနယေန သက္ကာ ဉာတုန္တိ ဣဓ န ဝုတ္တာ.

ဧဝံ သုတ္တသုတ္တာနုလောမာဒိမုခေန သာမညတော ဝိဝါဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသေသတော ဝိဝါဒဝတ္ထုံ တဗ္ဗိနိစ္ဆယမုခေန သုတ္တာဒီနဉ္စ ဒဿေတုံ အထ ပနာယံ ကပ္ပိယန္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သုတ္တေ စ သုတ္တာနုလောမေ စာတိ ဧတ္ထ စ-ကာရော ဝိကပ္ပတ္ထော၊ တေန အာစရိယဝါဒါဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟော၊ တေနာဟ ‘‘ကာရဏဉ္စ ဝိနိစ္ဆယဉ္စ ဒဿေတီ’’တိ. တတ္ထ ကာရဏန္တိ သုတ္တာဒိနယံ နိဿာယ အတ္တနောမတိယာ ဥဒ္ဓဋံ ဟေတုံ. ဝိနိစ္ဆယန္တိ အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယံ. ကာရဏစ္ဆာယာတိ သုတ္တာဒီသု ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဂါဟဿ၊ ‘‘အကပ္ပိယ’’န္တိ ဂါဟဿ စ နိမိတ္တဘူတံ ကိစ္ဆေန ပဋိပါဒနီယံ အဝိဘူတကာရဏံ ကာရဏစ္ဆာယာ၊ ကာရဏပတိရူပကန္တိ အတ္ထော. ဝိနယဉှိ ပတွာတိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ကပ္ပိယာကပ္ပိယဝိစာရဏမာဂမ္မာတိ. ရုန္ဓိတဗ္ဗန္တိ ကပ္ပိယသညာယ ဝီတိက္ကမကရဏံ ရုန္ဓိတဗ္ဗံ၊ တံနိဝါရဏစိတ္တံ ဒဠှတရံ ကာတဗ္ဗံ. သောတံ ပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗန္တိ တတ္ထ ဝီတိက္ကမပ္ပဝတ္တိ ပစ္ဆိန္ဒိတဗ္ဗာ. ဂရုကဘာဝေတိ အကပ္ပိယဘာဝေ. သုတ္တဝိနိစ္ဆယကာရဏေဟီတိ သုတ္တေန အဋ္ဌကထာဝိနိစ္ဆယေန စ လဒ္ဓကာရဏေဟိ. ဧဝန္တိအာဒိ ယထာဝုတ္တဿ အတ္ထဿ နိဂမနဝစနံ. အတိရေကကာရဏန္တိ သုတ္တာဒီသု ပုရိမံ ပုရိမံ အတိရေကကာရဏံ နာမ၊ ဗဟုကာရဏံ ဝါ.

ဝါစုဂ္ဂတန္တိ ဝါစာယ ဥဂ္ဂတံ၊ တတ္ထ နိရန္တရံ ဌိတန္တိ အတ္ထော. ‘‘သုတ္တံ နာမ သကလံ ဝိနယပိဋက’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ပုန သုတ္တတောတိ တဒတ္ထပဋိပါဒကံ သုတ္တာဘိဓမ္မပါဠိဝစနံ အဓိပ္ပေတံ. အနုဗျဉ္ဇနတောတိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ပရိပုစ္ဆတော စ အဋ္ဌကထာတော စာတိ. တတ္ထ ပရိပုစ္ဆာတိ အာစရိယဿ သန္တိကာ ပါဠိယာ အတ္ထသဝနံ. အဋ္ဌကထာတိ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယော. တဒုဘယမ္ပိ ဟိ ပါဠိံ အနုဂန္တွာ အတ္ထဿ ဗျဉ္ဇနတော ‘‘အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝိနယေတိ ဝိနယာစာရေ၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ဝိနယံ အဝိဇဟန္တော အဝေါက္ကမန္တောတိအာဒိ. တတ္ထ ပတိဋ္ဌာနံ နာမ သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိယာ အနာပဇ္ဇနာဒိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘လဇ္ဇီဘာဝေန ပတိဋ္ဌိတော’’တိ၊ တေန လဇ္ဇီ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိနယဓရဿ လက္ခဏေ ဝတ္တဗ္ဗေ ကိံ ဣမိနာ လဇ္ဇီဘာဝေနာတိ အာဟ အလဇ္ဇီ ဟီတိအာဒိ. တတ္ထ ဗဟုဿုတောပီတိ ဣမိနာ ပဌမလက္ခဏသမန္နာဂမံ ဒဿေတိ. လာဘဂရုတာယာတိအာဒိနာ ဝိနယေ ဌိတတာယ အဘာဝေ ပဌမလက္ခဏယောဂေါ ကိစ္စကရော န ဟောတိ၊ အထ ခေါ အကိစ္စကရော အနတ္ထကရော ဧဝါတိ ဒဿေတိ. သံဃဘေဒဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ ကလဟော သင်္ဃရာဇိ.

ဝိတ္ထုနတီတိ ဝိတ္ထမ္ဘတိ၊ နိတ္ထုနတိ ဝါ သန္တိဋ္ဌိတုံ န သက္ကောတိ၊ တေနာဟ ယံ ယန္တိအာဒိ. အာစရိယပရမ္ပရာတိ အာစရိယာနံ ဝိနိစ္ဆယပရမ္ပရာ၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘အတ္တနော မတိံ ပဟာယ။ပေ။ ယထာ အာစရိယော စ အာစရိယာစရိယော စ ပါဠိဉ္စ ပရိပုစ္ဆဉ္စ ဝဒန္တိ၊ တထာ ဉာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. န ဟိ အာစရိယာနံ နာမမတ္တတော ပရမ္ပရာဇာနနေ ပယောဇနမတ္ထိ. ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိတောတိ ပုဗ္ဗဝစနဿ အပရဝစနေန သဟ အတ္ထသမ္ဗန္ဓဇာနနတော. အတ္ထတောတိ ပဒတ္ထပိဏ္ဍတ္ထအဓိပ္ပေတတ္ထာဒိတော. ကာရဏတောတိ တဒတ္ထုပပတ္တိတော. ထေရဝါဒင်္ဂန္တိ ထေရဝါဒပဋိပါဋိံ၊ တေသံ ဝိနိစ္ဆယပဋိပါဋိန္တိ အတ္ထော.

ဣမေဟိ စ ပန တီဟိ လက္ခဏေဟီတိ ဧတ္ထ ပဌမေန လက္ခဏေန ဝိနယဿ သုဋ္ဌု ဥဂ္ဂဟိတဘာဝေါ ဝုတ္တော. ဒုတိယေနဿ လဇ္ဇီဘာဝေန စေဝ အစလတာယ စ ပတိဋ္ဌိတတာ. တတိယေန ပါဠိအဋ္ဌကထာသု အနုရူပေန အနာဂတမ္ပိ တဒနုလောမတော အာစရိယေဟိ ဒိန္နနယတော ဝိနိစ္ဆိနိတုံ သမတ္ထတာ. ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိန္တိ စောဒနာဝသေန ဝီတိက္ကမဝတ္ထုသ္မိံ သံဃမဇ္ဈေ ဩတိဏ္ဏေ. စောဒကေန စုဒိတကေန စ ဝုတ္တေ ဝတ္တဗ္ဗေတိ ဧဝံ ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုံ နိဿာယ စောဒကေန ‘‘ဒိဋ္ဌံ သုတ’’န္တိအာဒိနာ စုဒိတကေန ‘‘အတ္ထိ နတ္ထီ’’တိအာဒိနာ စ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝုတ္တေတိ အတ္ထော. ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာနံ မာတိကာယ အနာဂတတ္တာ ‘‘ပဉ္စန္နံ အာပတ္တီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တိကဒုက္ကဋန္တိ ‘‘အနုပသမ္ပန္နေ ဥပသမ္ပန္နသညီ ဥဇ္ဈာယတိ ဝါ ခီယတိ ဝါ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၁၀၆ ထောကံ ဝိသဒိသံ) အာဂတံ တိကဒုက္ကဋံ. အညတရံ ဝါ အာပတ္တိန္တိ ‘‘ကာလေ ဝိကာလသညီ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ၊ ကာလေ ဝေမတိကော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိကံ (ပါစိ. ၂၅၀) ဒုကဒုက္ကဋံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အန္တရာပတ္တိန္တိ တသ္မိံ တသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အာဂတဝတ္ထုဝီတိက္ကမံ ဝိနာ အညသ္မိံ ဝတ္ထုဝီတိက္ကမေ နိဒါနတော ပဘုတိ ဝိနီတဝတ္ထုပရိယောသာနာ အန္တရန္တရာ ဝုတ္တံ အာပတ္တိံ. ဣဓ ပန ‘‘ဝတ္ထုံ ဩလောကေတီ’’တိ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ တဒဝသေသာ အန္တရာပတ္တီတိ ဂဟိတာ. ပဋိလာတံ ဥက္ခိပတီတိ ဣဒံ ဝိသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. ၃၅၀-၃၅၁) အာဂတံ. တတ္ထ ဍယှမာနံ အလာတံ အဂ္ဂိကပါလာဒိတော ဗဟိ ပတိတံ အဝိဇ္ဈာတမေဝ ပဋိဥက္ခိပတိ၊ ပုန ယထာဌာနေ ဌပေတီတိ အတ္ထော. ဝိဇ္ဈာတံ ပန ပက္ခိပန္တဿ ပါစိတ္တိယမေဝ. အနာပတ္တိန္တိ ဧတ္ထ အန္တရန္တရာ ဝုတ္တာ အနာပတ္တိပိ အတ္ထိ၊ ‘‘အနာပတ္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒ္ဓိမဿ ဣဒ္ဓိဝိသယေ’’တိအာဒိ (ပါရာ. ၁၅၉) ဝိယ သာပိ သင်္ဂယှတိ.

ပါရာဇိကာပတ္တီတိ န တာဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဣဒံ အာပန္နပုဂ္ဂလေန လဇ္ဇီဓမ္မေ ဌတွာ ယထာဘူတံ အာဝိကရဏေပိ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆယံ အဒိန္နာဒါနာဒိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယံ ပန မေထုနာဒီသု ဝိဇာနနံ၊ တံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ၊ တေနာဟ မေထုနဓမ္မဝီတိက္ကမော ဟီတိအာဒိ. ယော ပန အလဇ္ဇိတာယ ပဋိညံ အဒတွာ ဝိက္ခေပံ ကရောတိ၊ တဿ အာပတ္တိ န သက္ကာ ဩဠာရိကာပိ ဝိနိစ္ဆိနိတုံ၊ ယာဝ သော ယထာဘူတံ နာဝိ ကရောတိ၊ သံဃဿ စ အာပတ္တိသန္ဒေဟော န ဝိဂစ္ဆတိ၊ တာဝ နာသိတကောဝ ဘဝိဿတိ. သုခုမာတိ စိတ္တပရိဝတ္တိယာ သုခုမတာယ သုခုမာ. တေနာဟ ‘‘စိတ္တလဟုကာ’’တိ၊ စိတ္တံ တဿ လဟုကန္တိ အတ္ထော. တေတိ ဝီတိက္ကမေ. တံဝတ္ထုကန္တိ အဒိန္နာဒါနာဒိမူလကံ. ယံ အာစရိယော ဘဏတိ၊ တံ ကရောဟီတိအာဒိ သဗ္ဗံ လဇ္ဇီပေသလံ ကုက္ကုစ္စကမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယော ယာထာဝတော ပကာသေတွာ သုဒ္ဓိမေဝ ဂဝေသတိ၊ တေနာပိ၊ ပါရာဇိကောသီတိ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ အနာပတ္တိကောဋိယာပိ သင်္ကိယမာနတ္တာ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ‘‘ပါရာဇိကစ္ဆာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သီလာနိ သောဓေတွာတိ ယသ္မိံ ဝီတိက္ကမေ ပါရာဇိကာသင်္ကာ ဝတ္တတိ၊ တတ္ထ ပါရာဇိကာဘာဝပက္ခံ ဂဟေတွာ ဒေသနာဝုဋ္ဌာနဂါမိနီနံ အာပတ္တီနံ သောဓနဝသေန သီလာနိ သောဓေတွာ. ဒွတ္တိံသာကာရန္တိ ပါကဋဘာဝတော ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ၊ ယံ ကိဉ္စိ အဘိရုစိတံ မနသိကာတုံ ဝဋ္ဋတေဝ. ကမ္မဋ္ဌာနံ ဃဋိယတီတိ ဝိပ္ပဋိသာရမူလကေန ဝိက္ခေပေန အန္တရန္တရာ ခဏ္ဍံ အဒဿေတွာ ပဗန္ဓဝသေန စိတ္တေန သင်္ဃဋိယတိ. သင်္ခါရာတိ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနဝသေန ဝုတ္တံ. သာပတ္တိကဿ ဟိ ပဂုဏမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ န သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌာတိ၊ ပဂေဝ ပါရာဇိကဿ. တဿ ဟိ ဝိပ္ပဋိသာရနိန္နတာယ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ န ဟောတိ. ဧကဿ ပန ဝိတက္ကဝိက္ခေပါဒိဗဟုလဿ သုဒ္ဓသီလဿပိ စိတ္တံ န သမာဓိယတိ၊ တံ ဣဓ ပါရာဇိကမူလကန္တိ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ကတပါပမူလကေန ဝိပ္ပဋိသာရေနေဝေတ္ထ စိတ္တဿ အသမာဓိယနံ သန္ဓာယ ‘‘ကမ္မဋ္ဌာနံ န ဃဋိယတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တေနာဟ ဝိပ္ပဋိသာရဂ္ဂိနာတိအာဒိ. အတ္တနာတိ စိတ္တေန ကရဏဘူတေန ပုဂ္ဂလော ကတ္တာ ဇာနာတိ၊ ပစ္စတ္တေ ဝါ ကရဏဝစနံ၊ အတ္တာ သယံ ပဇာနာတီတိ အတ္ထော.

စတုဗ္ဗိဓဝိနယာဒိကထာဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

ယော ဝိယ ဒိဿတီတိ ယာဒိသော၊ ယံ-သဒ္ဒတ္ထေ ယထာ-သဒ္ဒေါ ဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘ယေန ဝါ တေန ဝါ ယုတ္တော’’တိ. ယေန တေနာတိ ဟိ ပဒဒွယေန အနိယမတော ယံ-သဒ္ဒတ္ထောဝ ဒဿိတော. ဝါသဓုရယုတ္တောတိ ဝိပဿနာဓုရယုတ္တော. ယာ ဇာတိ အဿာတိ ယံဇာတိ၊ ပုဂ္ဂလော၊ သောဝ ယံဇစ္စော သကတ္ထေ ယပစ္စယံ ကတွာ. ဂေါတ္တဝသေန ယေန ဝါ တေန ဝါ ဂေါတ္တေန ယထာဂေါတ္တော ဝါ တထာဂေါတ္တော ဝါ ဟောတူတိ သမ္ဗန္ဓော. သီလေသူတိ ပကတီသု. အထ ခေါတိ ဣဒံ ကိန္တူတိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ အတ္ထေတိ ဣမသ္မိံ ပါရာဇိကဝိသယေ. ဧသောတိ ယထာဝုတ္တေဟိ ပကာရေဟိ ယုတ္တော. အရိယာယာတိ ‘‘ဥဒ္ဒိဿ အရိယာ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧသာ အရိယာနံ ယာစနာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာယ၊ န၊ ‘‘ဒေဟိ မေ’’တိ ကပဏာယ. လိင်္ဂသမ္ပဋိစ္ဆနေနာတိ ‘‘ဘိက္ခံ စရိဿာမီ’’တိ စိတ္တာဘာဝေပိ ဘိက္ခာဟာရနိဿိတပဗ္ဗဇ္ဇာလိင်္ဂဿ သမ္ပဋိစ္ဆနေန. ကာဇဘတ္တန္တိ ကာဇေဟိ အာနီတဘတ္တံ. အဓမ္မိကာယာတိ အဓိသီလသိက္ခာဒိဘိက္ခုဂုဏာဘာဝတော ဝုတ္တံ၊ တေနာဟ ‘‘အဘူတာယာ’’တိ. ‘‘မယံ ဘိက္ခူ’’တိ ဝဒန္တာ ပဋိညာမတ္တေနေဝ ဘိက္ခူ၊ န အတ္ထတောတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ‘‘မယံ ဘိက္ခူ’’တိ ပဋိဇာနနဿာပိ သမ္ဘဝတော ဝုတ္တံ. ‘‘မယံ ဘိက္ခူ’’တိ အပ္ပဋိဇာနန္တာပိ ဟိ ဘိက္ခုဝေါဟာရနိမိတ္တဿ လိင်္ဂဿ ဂဟဏေန စေဝ ဘိက္ခူနံ ဒိန္နပစ္စယဘာဂဂ္ဂဟဏာဒိနာ စ ဘိက္ခုပဋိညာ ဧဝ နာမ ဟောန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပုဂ္ဂလပညတ္တိအဋ္ဌကထာယံ –

‘‘‘အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော’တိ အညေ ဗြဟ္မစာရိနော သုနိဝတ္ထေ သုပါရုတေ သုမ္ဘကပတ္တဓရေ ဂါမနိဂမဇနပဒရာဇဓာနီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တေ ဒိသွာ သယမ္ပိ တာဒိသေန အာကာရေန တထာ ပဋိပဇ္ဇနတော ‘အဟံ ဗြဟ္မစာရီ’တိ ပဋိညံ ဒေန္တော ဝိယ ဟောတိ. ‘အဟံ ဘိက္ခူ’တိ ဝတွာ ဥပေါသထဂ္ဂါဒီနိ ပဝိသန္တော ပန ဗြဟ္မစာရိပဋိညော ဟောတိယေဝ၊ တထာ သံဃိကံ လာဘံ ဂဏှန္တော’’တိ (ပု. ပ. အဋ္ဌ. ၉၁).

တသ္မာ ဧဝရူပေဟိ ပဋိညာယ ဘိက္ခူဟိ ဂေါတြဘုပရိယောသာနေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္ဘောဂပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတိ၊ အလဇ္ဇီပရိဘောဂေါဝ ဟောတိ. သဉ္စိစ္စ အာပတ္တိအာပဇ္ဇနာဒိအလဇ္ဇီလက္ခဏံ ပန ဥက္ကဋ္ဌာနံ ဘိက္ခူနံ ဝသေန ဝုတ္တံ သာမဏေရာဒီနမ္ပိ အလဇ္ဇီဝေါဟာရဒဿနတော. ‘‘အလဇ္ဇီသာမဏေရေဟိ ဟတ္ထကမ္မမ္ပိ န ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ယထာဝိဟိတပဋိပတ္တိယံ အတိဋ္ဌနဉှိ သဗ္ဗသာဓာရဏံ အလဇ္ဇီလက္ခဏံ. ဒုဿီလာ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ ယထာဝိဟိတပဋိပတ္တိယာ အဘာဝတော ဧကန္တာ လဇ္ဇိနောဝ မဟာသံဃိကာဒိနိကာယန္တရိကာ ဝိယ၊ လိင်္ဂတ္ထေနကာဒယော ဝိယ၊ စ. ယာဝ ၁၁ စ တေသံ ဘိက္ခုပဋိညာ အနုဝတ္တတိ၊ တာဝ ဘိက္ခု ဧဝ၊ တေဟိ စ ပရိဘောဂေါ အလဇ္ဇိပအဘောဂေါဝ၊ တေသဉ္စ ဘိက္ခုသံဃသညာယ ဒိန္နံ သံဃေ ဒိန္နံ နာမ ဟောတိ. ဝုတ္တဉှိ ဘဂဝတာ –

‘‘ဘဝိဿန္တိ ခေါ ပနာနန္ဒ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ဂေါတြဘုနော ကာသာဝကဏ္ဌာ ဒုဿီလာ ပါပဓမ္မာ၊ တေသု ဒုဿီလေသု သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ ဒဿန္တိ၊ တဒါပါဟံ၊ အာနန္ဒ၊ သံဃဂတံ ဒက္ခိဏံ အသင်္ချေယျံ အပ္ပမေယျံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၈၀).

ဘဂဝတော သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ ဒက္ခိဏာ အသင်္ချေယျာ အပ္ပမေယျာ ဇာတာ. ဒုဿီလာနံ ဒိန္နတ္တာ နာတိ စေ? န၊ တေသု သံဃံ ဥဒ္ဒိဿာတိ ဂေါတြဘူနံ ပဋိဂ္ဂါဟကတ္တေန ပရာမဋ္ဌတ္တာ၊ ဣတရထာ ‘‘ယေသု ကေသုစိ ဂဟဋ္ဌေသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတေသု ဝါ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာပသင်္ဂတော၊ တထာ စ ‘‘တဒါပါဟံ၊ အာနန္ဒာ’’တိ ဟေဋ္ဌိမကောဋိဒဿနဿ ပယောဇနံ န သိယာ. တသ္မာ ဂေါတြဘူနမ္ပိ အဘာဝေ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနံ နတ္ထိ၊ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ တေသုပိ ဒိန္နာ သံဃဂတာ ဒက္ခိဏာ အသင်္ချေယျာ၊ န တတော ပရံ သိဇ္ဈတီတိ တေပိ ပဋိညာယ ဘိက္ခု ဧဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဗြဟ္မဃောသန္တိ ဥတ္တမဃောသံ၊ ဗြဟ္မုနော ဃောသသဒိသံ ဝါ ဃောသံ. ဧဟိ ဘိက္ခူတိ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိသမ္ဗောဓနံ. သံသာရေ ဘယဣက္ခက တဿ ဘယဿ သဗ္ဗသော ဝိနာသနတ္ထံ တိသရဏံ၊ သာသနံ ဝါ ဧဟိ မနသာ ‘‘တာဏံ လေဏ’’န္တိ ပဝိသ ဥပဂစ္ဆ. ဥပဂန္တွာပိ စရ ဗြဟ္မစရိယန္တိ သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ စရဿု. ဘဏ္ဍူတိ မုဏ္ဍိတကေသော. ဝါသီတိ ဒန္တကဋ္ဌာဒိစ္ဆေဒနဝါသိ. ဗန္ဓနန္တိ ကာယဗန္ဓနံ. ယုတ္တော ယောဂေါ သမာဓိပညာဝသေန သော ယုတ္တယောဂေါ၊ တဿ အဋ္ဌေတေ ပရိက္ခာရာတိ သေသော. သရီရေ ပဋိမုက္ကေဟိယေဝ ဥပလက္ခိတောတိ သေသော. ‘‘တီဏိ သတာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဂါထာဗန္ဓသုခတ္ထံ ‘‘တီဏိ သတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တသ္မာတိ ဘဂဝါ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ပရာမသတိ. ဟေဋ္ဌာ ဟိ ‘‘အဟံ ခေါ ပန၊ ကဿပ၊ ဇာနညေဝ ဝဒါမိ ‘ဇာနာမီ’တိ၊ ပဿညေဝ ဝဒါမိ ‘ပဿာမီ’’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဝုတ္တံ၊ တံ ပရာမသတိ၊ ယသ္မာ အဟံ ဇာနံ ဝဒါမိ၊ တသ္မာတိ အတ္ထော. ဣဟာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. တိဗ္ဗန္တိ မဟန္တံ. ပစ္စုပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတီတိ ထေရာဒိဥပသင်္ကမနတော ပုရေတရမေဝ တေသု ယံနူန မေ ဟိရောတ္တပ္ပံ ဥပဋ္ဌိတံ ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော. ကုသလူပသံဟိတန္တိ အနဝဇ္ဇဓမ္မနိဿိတံ. အဋ္ဌိံ ကတွာတိ အတ္တာနံ တေန ဓမ္မေန အဋ္ဌိကံ ကတွာ၊ တံ ဝါ ဓမ္မံ ‘‘ဧသ မေ အတ္ထော’’တိ အတ္ထံ ကတွာ. ဩဟိတသောတောတိ ဓမ္မေ နိဟိတသောတော. ဧဝဉှိ တေ၊ ကဿပ၊ သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဉာဏသောတဉ္စ ပသာဒသောတဉ္စ ဩဒဟိတွာ ‘‘ဓမ္မံ သက္ကစ္စမေဝ သုဏိဿာမီ’’တိ ဧဝမေဝ တယာ သိက္ခိတဗ္ဗံ. သာတသဟဂတာ စ မေ ကာယဂတာသတီတိ အသုဘေသု စေဝ အာနာပါနေ စ ပဌမဇ္ဈာနဝသေန သုခသမ္ပယုတ္တကာယဂတာသတိ. ယံ ပနေတဿ ဩဝါဒဿ သက္ကစ္စပဋိဂ္ဂဟဏံ၊ အယမေဝ ထေရဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စ ဥပသမ္ပဒါ စ အဟောသိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၅၄).

ဥဒ္ဓုမာတကပဋိဘာဂါရမ္မဏံ ဈာနံ ဥဒ္ဓုမာတကသညာ. ကသိဏာရမ္မဏံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ ရူပသညာ. ဣမေတိ သညာသီသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌာ ဣမေ ဒွေ ဈာနဓမ္မာ. သောပါကော စ ဘဂဝတာ ပုဋ္ဌော ‘‘ရူပါဝစရဘာဝေန ဧကတ္ထာ၊ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ အာဟ. အာရဒ္ဓစိတ္တောတိ အာရာဓိတစိတ္တော. ဂရုဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏာဒိဥပသမ္ပဒါ ဥပရိ သယမေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

သဗ္ဗန္တိမေန ပရိယာယေနာတိ သဗ္ဗန္တိမေန ပရိစ္ဆေဒေန. ဉတ္တိစတုတ္ထာ ကမ္မဝါစာ ဥပသမ္ပဒါကမ္မဿ ကာရဏတ္တာ ဌာနံ၊ တဿ ဌာနဿ အရဟံ အနုစ္ဆဝိကန္တိ ဝတ္ထုဒေါသာဒိဝိနိမုတ္တကမ္မံ ‘‘ဌာနာရဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ ဝတ္ထာဒိဒေါသယုတ္တဿ ကမ္မဿ သဘာဝတော ကမ္မဝါစာရဟတ္တာဘာဝါ. အထ ဝါ ဌာနန္တိ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိဟေတုတော သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနံ ဝုစ္စတိ၊ တဿ အနုစ္ဆဝိကံ ကမ္မံ ဌာနာရဟံ. ယထာဝိဟိတလက္ခဏေန ဟိ ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နောဝ သကလံ သာသနံ သမာဒါယ ပရိပူရေတုမရဟတိ. တသ္မာ ပရိသုဒ္ဓကမ္မဝါစာပရိယောသာနံ သဗ္ဗံ သံဃကိစ္စံ ဌာနာရဟံ နာမ၊ တေနာဟ ‘‘သတ္ထုသာသနာရဟေနာ’’တိ၊ သီလာဒိသကလသာသနပရိပုဏ္ဏဿ အနုစ္ဆဝိကေနာတိ အတ္ထော. အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေတိ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နဿေဝ သဗ္ဗသိက္ခာပဒေသု ဝုတ္တတ္တာ ကိဉ္စာပိ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒါဒီဟိ ဥပသမ္ပန္နာနံ သုဒ္ဓသတ္တာနံ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမေပိ အဘဗ္ဗတာ ဝါ ဒေါသာဘာဝေါ ဝါ သဒ္ဒတော ပညာယတိ၊ တထာပိ အတ္ထတော တေသမ္ပိ ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇေသု၊ လောကဝဇ္ဇေသုပိ ဝါ သုရာပါနာဒိလဟုကေသု မဂ္ဂုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ အသဉ္စိစ္စာဒိနာ အာပတ္တိအာပဇ္ဇနံ သိဇ္ဈတိယေဝ. တထာ ဟိ ‘‘ဒွေ ပုဂ္ဂလာ အဘဗ္ဗာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ. ဒွေ ပုဂ္ဂလာ ဘဗ္ဗာ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇိတုံ ဘိက္ခူ စ ဘိက္ခုနိယော စာ’’တိ (ပရိ. ၃၂၂) ဝုတ္တံ. ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နောတိ ဣဒံ ပန သဗ္ဗသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမာရဟေ သဗ္ဗကာလိကေ စ ဘိက္ခူ ဂဟေတွာ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ. နိရုတ္တိဝသေနာတိ နိဗ္ဗစနဝသေန. အဘိလာပဝသေနာတိ ဝေါဟာရဝသေန. ဂုဏဝသေနာတိ ဘိက္ခုဝေါဟာရနိမိတ္တာနံ ဂုဏာနံ ဝသေန.

သာဇီဝပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာ သီလာဒယော လောကိယေဟိ အဘိဝိသိဋ္ဌတ္တာ အဓိသီလာဒိဝေါဟာရေန ဝုတ္တာတိ ဒဿေတုံ ကတမံ ပနာတိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ပဉ္စင်္ဂဒသင်္ဂသီလန္တိ အဗုဒ္ဓုပ္ပါဒကာလေ သီလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ တဿ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယတ္တာဘာဝါ. ယံ ပန ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ရတနတ္တယဂုဏံ တထတော ဉတွာ သာသနေ သုနိဝိဋ္ဌသဒ္ဓါဟိ ဥပါသကောပါသိကာဟိ စေဝ သာမဏေရသိက္ခမာနာဟိ စ ရက္ခိယမာနံ ပဉ္စင်္ဂအဋ္ဌင်္ဂဒသင်္ဂသီလံ၊ တမ္ပိ အဓိသီလမေဝ မဂ္ဂုပ္ပတ္တိဟေတုတော. ဝိပဿနာမဂ္ဂုပ္ပတ္တိနိမိတ္တတာယ ဟိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ လောကိယာနံ သီလေဟိ အဓိသီလံ ဇာတံ အဓိစိတ္တံ ဝိယ. န ဟိ ဝိပဿနာမဂ္ဂနိမိတ္တတံ မုဉ္စိတွာ လောကိယစိတ္တတော အဓိစိတ္တဿ အညော ကောစိ ဝိသေသော ဥပလဗ္ဘတိ၊ တဒုဘယဉ္စ အနာဒိမတော သံသာရဝဋ္ဋဿ အတ္တာဒိသာရဝိရဟိတတာယ တိလက္ခဏဗ္ဘာဟတတ္တံ၊ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ အာကာရေန ပဝတ္တအဝိဇ္ဇာတဏှာဒိဒေါသမူလကတ္တဉ္စ၊ တံဒေါသမူလဝိဒ္ဓံသနသမတ္ထာယ သီလစိတ္တဗလောပတ္ထဒ္ဓါယ ဝိပဿနာယ ဥက္ကံသေနေဝ တဿ သံသာရဝဋ္ဋဿ ဝိဂမဉ္စ၊ တဒုပဒေသကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သဗ္ဗညုတာဒိအပရိမိတဂုဏဂဏယောဂေန အဝိပရီတသဒ္ဓမ္မဒေသကတ္တဉ္စ ယာထာဝတော ဉတွာ ပဋိပန္နေန သမာဒါယ သိက္ခိတဗ္ဗတာယ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယံ ဇာတံ၊ န အညေန ကာရဏေန၊ တဉ္စ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယတ္တံ ယဒိ သာသနေ ပဉ္စသီလာဒိဿာပိ သမာနံ၊ ကိမိဒံ အဓိသီလံ န သိယာ. ပဉ္စသီလာဒိမတ္တေ ဌိတာနဉှိ အနာထပိဏ္ဍိကာဒီနံ ဂဟဋ္ဌာနမ္ပိ မဂ္ဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. န ဟိ အဓိသီလာဓိစိတ္တံ ဝိနာ မဂ္ဂုပ္ပတ္တိ ဟောတိ၊ တဉ္စ ကိဉ္စာပိ ကေသဉ္စိ အနုပနိဿယတာယ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂုပ္ပတ္တိယာ ဟေတု န ဟောတိ၊ တထာပိ ဘဝန္တရေ အဝဿံ ဟောတေဝါတိ အဓိသီလမေဝ ကာလံ ကရောန္တာနံ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနာနံ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလံ ဝိယ၊ တေနာဟ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ စ ပဝတ္တတီတိအာဒိ. ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေတွာ ရက္ခိယမာနမ္ပိ ပဉ္စသီလာဒိ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝ ပဝတ္တတိ. န ဟိ တံ ပညတ္တိန္တိအာဒိ ပန ဥက္ကဋ္ဌဝသေန သဗ္ဗံ ပါတိမောက္ခံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဒေကဒေသဘူတမ္ပိ ဟိ ပါဏာတိပါတာဒိန္နာဒါနာဒိဂဟဋ္ဌသီလမ္ပိ. ဗုဒ္ဓါယေဝ ဝိနယေ ပါရာဇိကသုတ္တဝိဘင်္ဂါဒီသု အာဂတဝသေန သဗ္ဗသော ကာယဝစီဒွါရေသု မဂ္ဂုပ္ပတ္တိယာ ဝိဗန္ဓကအဇ္ဈာစာရသောတံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ မဂ္ဂုပ္ပတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေန ပညပေတုံ သက္ကောန္တိ၊ န အညေ. မဂ္ဂုပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ဟိဿ အဓိသီလတာ ဝုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရတောပိ စ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တမေဝ သီလံ အဓိသီလ’’န္တိ. တဿေဝ ဟိ အဓိသီလန္တိ အဗျဝဓာနေန မဂ္ဂါဓိဋ္ဌာနာတိ. ဣဓ အနဓိပ္ပေတန္တိ ဣမသ္မိံ ပဌမပါရာဇိကဝိသယေ ‘‘သိက္ခာ’’တိ အနဓိပ္ပေတံ.

လောကိယအဋ္ဌသမာပတ္တိစိတ္တာနီတိ သာသနသဘာဝံ အဇာနန္တေဟိ လောကိယဇနေဟိ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာနိ အဋ္ဌ ရူပါရူပဇ္ဈာနသမ္ပယုတ္တစိတ္တာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ မဟဂ္ဂတေသု လောကိယလောကုတ္တရဘေဒေါ အတ္ထိ၊ ယေန လောကိယဝိသေသနံ လောကုတ္တရနိဝတ္တနံ သိယာ. တသ္မာ သာသနိကေဟိ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗမဟဂ္ဂတဇ္ဈာနနိဝတ္တနမေဝ လောကိယဝိသေသနံ ကတံ. ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ကာမာဝစရာနိ ပန အဋ္ဌ ကုသလစိတ္တာနီတိ ဧတ္ထာပိ လောကိယဝိသေသနံ ကာတဗ္ဗမေဝ. အယမေဝ ဟိ အဓိစိတ္တတော စိတ္တဿ ဘေဒေါ၊ ယံ သာသနံ အဇာနန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ သမုပ္ပဇ္ဇနံ. ဧဝဉ္စ အဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေပိ သာသနသဘာဝံ ဇာနန္တာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီနမ္ပိ သီလစိတ္တာနံ အဓိသီလာဓိစိတ္တတာ သမတ္ထိတာ ဟောတိ. န ဝိနာ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒါတိ ဣဒံ ပန အညေသံ အဘိသမယဟေတုဘာဝေန ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗောဓိသတ္တာဒီနံ ဒေသနာသာမတ္ထိယာဘာဝတော ဝုတ္တံ. အာယတိံ ဝါသနာဟေတုံ ပန သီလစိတ္တံ တေပိ ဒေသေန္တိယေဝ၊ တဉ္စ မဂ္ဂဟေတုတာယ အဓိသီလာဓိစိတ္တမ္ပိ ဟောန္တံ အပ္ပကတာယ ဝိပ္ဖါရိကတာဗာဟုဇညတ္တာဘာဝေန အဗ္ဗောဟာရိကန္တိ ‘‘ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေယေဝါ’’တိ အဝဓာရဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ တံသမာပန္နောတိအာဒိအဋ္ဌကထာဝစနေဟိ ဣဓ အဓိစိတ္တနိဒ္ဒေသေ၊ ဥပရိ အဓိပညာနိဒ္ဒေသေ စ မဂ္ဂဖလသမ္ပယုတ္တအဓိစိတ္တအဓိပညာနမေဝ ပဋိက္ခေပတော လောကိယာဓိစိတ္တာဓိပညာနံ ဣဓ အဓိပ္ပေတတာ၊ တံ ဒွယံ သမာပန္နဿာပိ မေထုနဓမ္မသမာပဇ္ဇနသဘာဝေါ စ ဝိညာယတိ၊ ပါဠိယံ ပန ‘‘ယာယံ အဓိသီလသိက္ခာ၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတာ သိက္ခာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ လောကိယာပိ အဓိစိတ္တာဓိပညာ အနဓိပ္ပေတာတိ ဝိညာယတိ. တသ္မာ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဧဝမဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော – ‘‘မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ လောကိယံ အဓိစိတ္တံ အဓိပညာ စ ပရိဟာယတိ၊ အဓိသီလံ ပန စိတ္တုပ္ပါဒမတ္တေန န ပရိဟာယတီတိ ပါဠိယံ အဓိသီလသိက္ခာဝ ဝုတ္တာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ပဋိလဒ္ဓလောကုတ္တရမဂ္ဂဿ ဘိက္ခုနော ‘‘မေထုနံ ပဋိသေဝိဿာမီ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ သဗ္ဗသော အကုပ္ပဓမ္မတ္တာ၊ ပုထုဇ္ဇနာနံ သမာပတ္တိလာဘီနမ္ပိ ကေနစိ ကာရဏေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကုပ္ပဓမ္မတ္တာတိ ဣမံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘န ဟိ တံသမာပန္နော’’တိ လောကုတ္တရာဝ ပဋိက္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အတ္ထိ ဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ ဒိန္နန္တိ ဒါနစေတနာ အဓိပ္ပေတာ၊ တဿ ဒိန္နဿ ဖလံ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော အတ္ထိ ယိဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထာပိ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဟုတာဒီနံ သင်္ဂဟော. တတ္ထ ယိဋ္ဌန္တိ မဟာယာဂေါ သဗ္ဗသာဓာရဏံ မဟာဒါနမေဝ. ဟုတန္တိ ပဟောနကသက္ကာရော၊ အတ္တနော ဝါ ဟောတု၊ ပရေသံ ဝါ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ၊ သဗ္ဗေပိ ဝါ အကုသလာ ဓမ္မာ အနတ္ထုပ္ပါဒနတော န သကံ ကမ္မံ နာမ၊ တဗ္ဗိပရီတာ ကုသလာ ဓမ္မာ သကံ နာမ၊ တဒုဘယမ္ပိ ဝါ ကုသလာကုသလံ ကမ္မဿကောမှီတိအာဒိဝစနတော သတိ သံသာရပ္ပဝတ္တိယံ အဓိမုစ္စနဋ္ဌေန သတ္တာနံ သကန္တိ ဧဝံ ကမ္မဿကတာယ သကဘာဝေ အတ္တနော သန္တကတာယ ဥပ္ပဇ္ဇနကဉာဏံ ကမ္မဿကတညာဏံ၊ ဥပလက္ခဏမတ္တဉ္စေတံ. သာသနနိဿိတာ ပန သဗ္ဗာပိ ဝဋ္ဋဂါမိနိကုသလပညာ ကမ္မဿကတညာဏေ ပဝိဋ္ဌာ. သာသနနိဿိတာ ဟိ ဝိဝဋ္ဋဂါမိနီ သဗ္ဗာပိ ပညာ ‘‘သစ္စာနုလောမိကဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သာ ဧဝ စ အဓိပညာ တဒဝသေသံ သဗ္ဗံ ကမ္မဿကတညာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တေနေဝ ဘဂဝါ ‘‘ကမ္မဿကတညာဏံ သစ္စာနုလောမိကဉာဏံ မဂ္ဂသမင်္ဂိဿ ဉာဏံ ဖလသမင်္ဂိဿ ဉာဏ’’န္တိ သဗ္ဗမ္ပိ ဉာဏစတုက္ကေယေဝ သင်္ဂဟေသိ. တိလက္ခဏာကာရပရိစ္ဆေဒကံ ပန ဝိပဿနာဉာဏန္တိ ဣဒံ ပန မဂ္ဂဿ အာသန္နပစ္စယတာယ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ. တဒိတရာသဉှိ ရတနတ္တယာနုဿရဏာဒိပညာနမ္ပိ မဂ္ဂဟေတုတာယ အဓိပညတာ သမာနာဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

သာဇီဝပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ပစ္စက္ခာနဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

ဒုဗ္ဗလျေ အာဝိကတေတိ ယံနူနာဟံ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျန္တိအာဒိနာ ဒုဗ္ဗလဘာဝေ ပကာသိတေ. မုခါရုဠှတာတိ လောကဇနာနံ သတ္တဋ္ဌာတိအာဒီသု မုခါရုဠှဉာယေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဒိရတ္တတိရတ္တန္တိ (ပါစိ. ၅၂) ဧတ္ထ ယထာ အန္တရန္တရာ သဟသေယျာဝသေန တိရတ္တံ အဂ္ဂဟေတွာ နိရန္တရမေဝ တိဿော ရတ္တိယော အနုပသမ္ပန္နေန သဒ္ဓိံ သဟသေယျာယ အရုဏုဋ္ဌာပနဝသေန တိရတ္တဂ္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘ဒိရတ္တတိရတ္တ’’န္တိ အဗျဝဓာနေန ဝုတ္တန္တိ ဒိရတ္တဂ္ဂဟဏဿ ပယောဇနမ္ပိ သက္ကာ ဂဟေတုံ၊ ဧဝမိဓာပိ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာတိ ဣမဿာပိ ဂဟဏဿ ပယောဇနမတ္ထေဝါတိ ဒဿေတုံ ယသ္မာ ဝါ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ ဒုဗ္ဗလျံ အနာဝိကတွာတိ ဣမဿ ပုရိမပဒဿေဝ ဝိဝရဏဘာဝံ ဝိနာပိ ဝိသုံ အတ္ထသဗ္ဘာဝံ ဒဿေတုံ အပိစာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိသေသာဝိသေသန္တိ ဧတ္ထ ယေန ဝါကျေန ဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မမေဝ ဟောတိ၊ န သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ၊ တတ္ထ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဒုဗ္ဗလျာဝိကမ္မာနံ အညမညံ ဝိသေသော ဟောတိ. ယေန ပန ဝစနေန တဒုဘယမ္ပိ ဟောတိ၊ တတ္ထ နေဝတ္ထိ ဝိသေသော အဝိသေသောပိ၊ တံ ဝိသေသာဝိသေသံ. ‘‘ကဌ ကိစ္ဆဇီဝနေ’’တိ ဓာတူသု ပဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ကိစ္ဆဇီဝိကပ္ပတ္တော’’တိ. ဥက္ကဏ္ဌနဉှိ ဥက္ကဏ္ဌာ၊ တံ ဣတော ဂတောတိ ဥက္ကဏ္ဌိတော၊ ကိစ္ဆဇီဝိကံ ပတ္တောတိ အတ္ထော. ဥဒ္ဓံ ဂတော ကဏ္ဌော ဧတိဿာတိ ဥက္ကဏ္ဌာ၊ အနဘိရတိယာ ဝဇေ နိရုဒ္ဓဂေါဂဏော ဝိယ ဂမနမဂ္ဂံ ဂဝေသန္တော ပုဂ္ဂလော ဥက္ကဏ္ဌော ဟောတိ၊ တံ ဥက္ကဏ္ဌံ. အနဘိရတိံ ဣတောတိပိ ဥက္ကဏ္ဌိတောတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဥဒ္ဓံ ကဏ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရမာနော’’တိ. သာ စ ဥက္ကဏ္ဌတာ ဝိက္ခေပေနေဝါတိ ဝိက္ခိတ္တောတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

သမဏဘာဝတောတိ ဥပသမ္ပဒတော. ဘာဝဝိကပ္ပါကာရေနာတိ ဘိက္ခုဘာဝတော စဝိတွာ ယံ ယံ ဂိဟိအာဒိဘာဝံ ပတ္တုကာမော ‘‘အဟံ အဿ’’န္တိ အတ္တနော ဘဝနံ ဝိကပ္ပေတိ၊ တေန တေန ဂိဟိအာဒိအာကာရေန၊ အတ္တနော ဘဝနဿ ဝိကပ္ပနာကာရေနာတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၆. ပါဠိယံ ယဒိ ပနာဟန္တိ အဟံ ယဒိ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျံ၊ သာဓု ဝတဿာတိ အတ္ထော. အပါဟံ၊ ဟန္ဒာဟန္တိ ဧတ္ထာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ဟောတိ မေ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခေယျ’’န္တိ မမ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝဒတိ.

၅၀. န ရမာမီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဒုက္ခဗဟုလတာယ သုခါဘာဝံ ဒဿေတိ. နာဘိရမာမီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝိဇ္ဇမာနေပိ အနဝဇ္ဇသုခေ အတ္တနော အဘိရတိအဘာဝံ ဒဿေတိ.

၅၁. တေနေဝ ဝစီဘေဒေနာတိ ဝစီဘေဒံ ကတွာပိ အညေန ကာယပ္ပယောဂေန ဝိညာပနံ နိဝတ္တေတိ. အယံ သာသနံ ဇဟိတုကာမောတိအာဒိနာ ဘာသာကောသလ္လာဘာဝေန သဗ္ဗသော ပဒတ္ထာဝဗောဓာဘာဝေပိ ‘‘အယံ အတ္တနော ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဇဟိတုကာမော ဣမံ ဝါကျဘေဒံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္တကံ အဓိပ္ပေတတ္ထမတ္တံ စေပိ သော တာဝ ဇာနာတိ၊ ပစ္စက္ခာနမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧတ္တကမတ္တမ္ပိ ဇာနာတီ’’တိ. ပဒပစ္ဆာဘဋ္ဌန္တိ ပဒပရာဝတ္တိ၊ မာဂဓဘာသတော အဝသိဋ္ဌာ သဗ္ဗာပိ ဘာသာ ‘‘မိလက္ခဘာသာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏန္တိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿ ရုဟနဋ္ဌာနဘူတံ ခေတ္တမေဝ ဩတိဏ္ဏံ.

ဒူတန္တိ မုခသာသနံ. သာသနန္တိ ပဏ္ဏသာသနံ၊ ဘိတ္တိထမ္ဘာဒီသု အက္ခရံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဒဿေတိ. ပစ္စက္ခာတုကာမတာစိတ္တေ ဓရန္တေယေဝ ဝစီဘေဒသမုပ္ပတ္တိံ သန္ဓာယ ‘‘စိတ္တသမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. နိယမိတာနိယမိတဝသေန ဝိဇာနနဘေဒံ ဒဿေတုမာဟ ယဒိ အယမေဝ ဇာနာတူတိအာဒိ. အယဉ္စ ဝိဘာဂေါ ဝဒတိ ဝိညာပေတီတိ ဧတ္ထ ယဿ ဝဒတိ၊ တဿေဝ ဝိဇာနနံ အဓိပ္ပေတန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန လဒ္ဓေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န ဟေတ္ထ ဧကဿ ဝဒတိ အညဿ ဝိညာပေတီတိ အယမတ္ထော သမ္ဘဝတိ. ‘‘တေသု ဧကသ္မိံ ဇာနန္တေပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဒွေယေဝ ဇာနန္တု ဧကော မာ ဇာနာတူ’’တိ ဧဝံ ဒွိန္နမ္ပိ ဇနာနံ နိယမေတွာ အာရောစိတေပိ တေသု ဧကသ္မိမ္ပိ ဇာနန္တေ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပရိသင်္ကမာနောတိ ‘‘ဝါရေဿန္တီ’’တိ အာသင်္ကမာနော. သမယညူတိ သာသနသင်္ကေတညူ၊ ဣဓ ပန အဓိပ္ပါယမတ္တဇာနနေနာပိ သမယညူ နာမ ဟောတိ၊ တေနာဟ ဥက္ကဏ္ဌိတောတိအာဒိ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီတိအာဒိခေတ္တပဒါနံ သဗ္ဗသော အတ္ထံ ဉတွာပိ သစေ ‘‘ဘိက္ခုဘာဝတော စဝိတုကာမတာယ ဧသ ဝဒတီ’’တိ အဓိပ္ပါယံ န ဇာနာတိ၊ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ. အတ္ထံ ပန အဇာနိတွာပိ ‘‘ဥက္ကဏ္ဌိတော ဝဒတီ’’တိ တံ ဇာနာတိ၊ ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ. သောတဝိညာဏဝီထိယာ သဒ္ဒမတ္တဂ္ဂဟဏမေဝ၊ အတ္ထဂ္ဂဟဏံ ပန မနောဝိညာဏဝီထိပရမ္ပရာယာတိ အာဟ တင်္ခဏညေဝါတိအာဒိ.

၅၃. ဝဏ္ဏပဋ္ဌာနန္တိ သတ္ထုဂုဏဝဏ္ဏပ္ပကာသကံ ပကရဏံ. ဥပါလိဂါထာသူတိ ဥပါလိသုတ္တေ ဥပါလိဂဟပတိနာ ဓီရဿ ဝိဂတမောဟဿာတိအာဒိနာ ဝုတ္တဂါထာသု. ယထာရုတန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တမေဝါတိ အတ္ထော. အနန္တဗုဒ္ဓီတိအာဒီနိ ဝဏ္ဏပဋ္ဌာနေ အာဂတနာမာနိ. ဓီရန္တိအာဒီနိ (မ. နိ. ၂.၇၆) ပန ဥပါလိဂါထာသု. တတ္ထ ဗောဓိ ဝုစ္စတိ သဗ္ဗညုတညာဏံ၊ သာ ဇာနနဟေတုတ္တာ ပညာဏံ ဧတဿာတိ ဗောဓိပညာဏော. သွာက္ခာတံ ဓမ္မန္တိအာဒီသု ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သွာက္ခာတာဒိပဒါနံ ဓမ္မဝေဝစနဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တော. တသ္မာ သွာက္ခာတံ ပစ္စက္ခာမီတိအာဒိနာ ဝုတ္တေယေဝ ဝေဝစနေန ပစ္စက္ခာနံ နာမ ဟောတိ. ဓမ္မ-သဒ္ဒေန သဟ ယောဇေတွာ ဝုတ္တေ ပန ယထာရုတဝသေန ပစ္စက္ခာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သုပ္ပဋိပန္နံ သံဃန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကုသလံ ဓမ္မန္တိအာဒီနိပိ ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာတိအာဒိဓမ္မမေဝ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁) သန္ဓာယ ဝုတ္တနာမာနိ၊ ဣတရထာ အကုသလဓမ္မပစ္စက္ခာနေ ဒေါသာဘာဝပ္ပသင်္ဂတောတိ၊ တေနာဟ စတုရာသီတိဓမ္မက္ခန္ဓသဟဿေသူတိအာဒိ. ပဌမပါရာဇိကန္တိအာဒိနာ သိက္ခာပဒါနံယေဝ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ န အာပတ္တီနံ.

ယဿ မူလေနာတိ ယဿ သန္တိကေ. အာစရိယဝေဝစနေသု ယော ဥပဇ္ဈံ အဒတွာ အာစရိယောဝ ဟုတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘ယော မံ ပဗ္ဗာဇေသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ မူလေနာတိ တဿ သန္တိကေ. ဩကလ္လကောတိ ခုပ္ပိပါသာဒိဒုက္ခာတုရာနံ ကိသလူခသရီရဝေသာနံ ဂဟဋ္ဌမနုဿာနံ အဓိဝစနံ. မောဠိဗဒ္ဓေါတိ ဗဒ္ဓကေသကလာပေါ ဂဟဋ္ဌော. ကုမာရကောတိ ကုမာရာဝတ္ထော အတိဝိယ ဒဟရော သာမဏေရော. စေလ္လကောတိ တတော ကိဉ္စိ မဟန္တော. စေဋကောတိ မဇ္ဈိမော. မောဠိဂလ္လောတိ မဟာသာမဏေရော. သမဏုဒ္ဒေသောတိ အဝိသေသတော သာမဏေရာဓိဝစနံ. အသုစိသင်္ကဿရသမာစာရောတိ အသုစိ ဟုတွာ ‘‘မယာ ကတံ ပရေ ဇာနန္တိ နု ခေါ၊ န နု ခေါ’’တိ အတ္တနာ၊ ‘‘အသုကေန နု ခေါ ဣဒံ ကတ’’န္တိ ပရေဟိ စ သင်္ကာယ သရိတဗ္ဗေန အနုဿရိတဗ္ဗေန သမာစာရေန ယုတ္တော. သဉ္ဇာတရာဂါဒိကစဝရတ္တာ ကသမ္ဗုဇာတော. ကောဏ္ဌောတိ ဒုဿီလာဓိဝစနမေတံ.

၅၄. တိဟေတုကပဋိသန္ဓိကာတိ အတိခိပ္ပံ ဇာနနသမတ္ထေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ဒုဟေတုကာနံ တတ္ထ အသမ္ဘဝတော. သဘာဂဿာတိ ပုရိသဿ. ဝိသဘာဂဿာတိ မာတုဂါမဿ. ပေါတ္ထကရူပသဒိသဿာတိ မတ္တိကာဒီဟိ ကတရူပသဒိသဿ. ဂရုမေဓဿာတိ အာရမ္မဏေသု လဟုပ္ပဝတ္တိယာ အဘာဝတော ဒန္ဓဂတိကတာယ ဂရုပညဿ၊ မန္ဒပညဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ဣဒါနေတ္ထ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝါရဿ ပါဠိယံ အဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တနယာနံ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထဝသေန ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော – တတ္ထ ဟိ သာမညာ စဝိတုကာမောတိအာဒီဟိ ပဒေဟိ စိတ္တနိယမံ ဒဿေတိ. ဗုဒ္ဓန္တိအာဒီဟိ ပဒေဟိ ခေတ္တနိယမံ၊ ပစ္စက္ခာမိ ဓာရေတီတိ ဧတေန ကာလနိယမံ၊ ဝဒတီတိ ဣမိနာ ပယောဂနိယမံ၊ အလံ မေ ဗုဒ္ဓေန၊ ကိံ နု မေ၊ န မမတ္ထော၊ သုမုတ္တာဟန္တိအာဒီဟိ အနာမဋ္ဌကာလဝသေနပိ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတီတိ ဒဿေတိ၊ ဝိညာပေတီတိ ဣမိနာ ဝိဇာနနနိယမံ၊ ဥမ္မတ္တကော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတိ ဥမ္မတ္တကဿ သန္တိကေတိအာဒီဟိ ပုဂ္ဂလနိယမံ၊ သော စ နပ္ပဋိဝိဇာနာတီတိအာဒီဟိ ဝိဇာနနနိယမာဘာဝေန ပစ္စက္ခာနာဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ဒဝါယာတိအာဒီဟိ စိတ္တနိယမာဘာဝေန၊ သာဝေတုကာမော န သာဝေတီတိ ဣမိနာ ပယောဂနိယမာဘာဝေန၊ အဝိညုဿ သာဝေတိ ဝိညုဿ န သာဝေတီတိ ဧတေဟိ ယံ ပုဂ္ဂလံ ဥဒ္ဒိဿ သာဝေတိ၊ တဿေဝ သဝနေ သီသံ ဧတိ၊ နာညဿာတိ. သဗ္ဗသော ဝါ ပန န သာဝေတိ အပ္ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာတိ ဣဒံ ပန စိတ္တာဒိနိယမေနေဝ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န အညထာတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ စိတ္တခေတ္တကာလပယောဂပုဂ္ဂလဝိဇာနနဝသေန သိက္ခာယ ပစ္စက္ခာနံ ဉတွာ တဒဘာဝေန အပ္ပစ္စက္ခာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကထံ? ဥပသမ္ပန္နဘာဝတော စဝိတုကာမတာစိတ္တေနေဝ ဟိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န ဒဝါ ဝါ ရဝါ ဝါ ဘဏန္တဿ. ဧဝံ စိတ္တဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. တထာ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီတိအာဒိနာ ဝုတ္တာနံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ သဗြဟ္မစာရိပရိယောသာနာနံ စတုဒ္ဒသန္နဉ္စေဝ ဂိဟီတိ မံ ဓာရေဟီတိအာဒိနာ ဝုတ္တာနံ ဂိဟိအာဒီနံ အသကျပုတ္တိယပရိယောသာနာနံ အဋ္ဌန္နဉ္စာတိ ဣမေသံ ဒွါဝီသတိယာ ခေတ္တပဒါနံ ယဿ ကဿစိ သဝေဝစနဿ ဝသေန တေသု ယံ ကိဉ္စိ ဝတ္တုကာမဿ ယံ ကိဉ္စိ ဝဒတောပိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ. ဧဝံ ခေတ္တဝသေန သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. တတ္ထ ယဒေတံ ‘‘ပစ္စက္ခာမီတိ စ မံ ဓာရေဟီတိ စာ’’တိ ဝုတ္တံ ဝတ္တမာနကာလဝစနံ၊ ယာနိ စ ‘‘အလံ မေ ဗုဒ္ဓေန၊ ကိံ နု မေ ဗုဒ္ဓေန၊ န မမတ္ထော ဗုဒ္ဓေန၊ သုမုတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓေနာ’’တိအာဒိနာ နယေန အာချာတဝသေန ကာလံ အနာမသိတွာ ပုရိမေဟိ စုဒ္ဒသဟိ ပဒေဟိ သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ဝုတ္တာနိ အလံ မေတိအာဒီနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ၊ တေသံယေဝ စ သဝေဝစနာနံ ဝသေန ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န ပန ‘‘ပစ္စက္ခာသိ’’န္တိ ဝါ၊ ‘‘ပစ္စက္ခိဿ’’န္တိ ဝါ၊ ‘‘မံ ဓာရေသီ’’တိ ဝါ၊ ‘‘မံ ဓာရေဿသီ’’တိ ဝါ၊ ‘‘ယံနူန ပစ္စက္ခေယျ’’န္တိ ဝါတိအာဒီနိ အတီတာနာဂတပရိကပ္ပဝစနာနိ ဘဏန္တဿ. ဧဝံ ဝတ္တမာနကာလဝသေန စေဝ အနာမဋ္ဌကာလဝသေန စ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. ပယောဂေါ ပန ဒုဝိဓော ကာယိကော ဝါစသိကော၊ တတ္ထ ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာမီတိအာဒိနာ နယေန ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ဝစီဘေဒံ ကတွာ ဝါစသိကပယောဂေနေဝ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န အက္ခရလိခနံ ဝါ ဟတ္ထမုဒ္ဒါဒိဒဿနံ ဝါ ကာယပယောဂံ ကရောန္တဿ. ဧဝံ ဝါစသိကပယောဂေနေဝ ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန.

ပုဂ္ဂလော ပန ဒုဝိဓော ယော စ ပစ္စက္ခာတိ၊ ယဿ စ ပစ္စက္ခာတိ၊ တတ္ထ ယော ပစ္စက္ခာတိ၊ သော သစေ ဥမ္မတ္တကခိတ္တစိတ္တဝေဒနဋ္ဋာနံ အညတရော န ဟောတိ၊ ယဿ ပန ပစ္စက္ခာတိ၊ သော သစေ မနုဿဇာတိကော ဟောတိ၊ န စ ဥမ္မတ္တကာဒီနံ အညတရော သမ္မုခီဘူတော စ၊ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ. န ဟိ အသမ္မုခီဘူတဿ ဒူတေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ အာရောစနံ ရုဟတိ. ဧဝံ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလဝသေန ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. ဝိဇာနနမ္ပိ နိယမိတာနိယမိတဝသေန ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ယဿ ယေသံ ဝါ နိယမေတွာ ဣမဿ ဣမေသံ ဝါ အာရောစေမီတိ ဝဒတိ၊ သစေ တေ ယထာ ပကတိယာ လောကေ မနုဿာ ဝစနံ သုတွာ အာဝဇ္ဇနသမယေ ဇာနန္တိ၊ ဧဝံ တဿ ဝစနာနန္တရမေဝ ‘‘အယံ ဥက္ကဏ္ဌိတော’’တိ ဝါ၊ ‘‘ဂိဟိဘာဝံ ပတ္ထယတီ’’တိ ဝါ ယေန ကေနစိ အာကာရေန မနုဿဇာတိကော ဝစနတ္ထံ ဇာနာတိ၊ ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ သိက္ခာ. အထ အပရဘာဂေ ‘‘ကိံ ဣမိနာ ဝုတ္တ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဇာနန္တိ၊ အညေ ဝါ ဇာနန္တိ၊ အပ္ပစ္စက္ခာတာဝ ဟောတိ. အနိယမေတွာ အာရောစေန္တဿ ပန သစေ ဝုတ္တနယေန ယော ကောစိ မနုဿဇာတိကော ဝစနတ္ထံ ဇာနာတိ၊ ပစ္စက္ခာတာ ဟောတိ သိက္ခာ၊ ဧဝံ ဇာနနဝသေန ပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န တဒဘာဝေန. ဣတိ ဣမေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ စိတ္တာဒီနံ ဝသေနေဝ သိက္ခာပစ္စက္ခာနံ ဟောတိ၊ န အညထာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သိက္ခာပစ္စက္ခာနဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

မူလပညတ္တိဝဏ္ဏနာ

၅၅. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ဒုဋ္ဌုလ္လပဒတော ပဋ္ဌာယ. မေထုနဓမ္မော ယထာ သရူပေနေဝ ဒုဋ္ဌုလ္လံ၊ ဧဝံ ဒဿနာဒိဒုဋ္ဌုလ္လဓမ္မပရိဝါရတ္တာပိ ဒုဋ္ဌုလ္လန္တိ ဒဿေတုံ ယသ္မာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဝဿုတာနန္တိ မေထုနရာဂေန တိန္တာနံ. ပရိယုဋ္ဌိတာနန္တိ မေထုနရာဂေန အဘိဘူတစိတ္တာနံ. မေထုန-သဒ္ဒဿ သဒိသသဒ္ဒပအယာယတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘သဒိသာန’’န္တိ၊ ရတ္တတာဒီဟိ သဒိသာနန္တိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စ ယေဘုယျတော ဝုတ္တံ ဥဘောသု အညတရဿ ရာဂါဘာဝေပိ ဣတရဿ မေထုနသေဝနသံသိဒ္ဓိတော. မေထုန-သဒ္ဒေါ ဝါ ဥဘယသဒ္ဒပအယာယော၊ မေထုနံ ယုဂဠံ ယမကံ ဥဘယန္တိ ဟိ အတ္ထတော ဧကံ၊ တေနာဟ ‘‘ဥဘိန္နံ ရတ္တာန’’န္တိ. ‘‘ဒွယံဒွယသမာပတ္တီ’’တိ ဟိ ပါဠိယမ္ပိ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တေနာတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ၊ ဣတ္ထိနိမိတ္တေ အတ္တနော နိမိတ္တံ ပဝေသေတီတိ အတ္ထော. နိမိတ္တံ အင်္ဂဇာတန္တိ အတ္ထတော ဧကံ. တိလဖလန္တိ သာသပမတ္တံ တိလဗီဇံ အဓိပ္ပေတံ၊ န ကောသသဟိတံ ဖလန္တိ အာဟ ‘‘တိလဗီဇမတ္တမ္ပီ’’တိ. အလ္လောကာသေတိ သဘာဝေန ပိဟိတဿ နိမိတ္တဿ ပကတိဝါတေန အသမ္ဖုဋ္ဌေ တိန္တပ္ပဒေသေ. တာဒိသော ပဒေသော သစေပိ ကေနစိ ဝါတာဒိဝိကာရေန သုက္ခတိ၊ တထာပိ အနလ္လောကာသောတိ ဥပက္ကမတော ပါရာဇိကမေဝ.

ဝေမဇ္ဈန္တိ ယထာ စတ္တာရိ ပဿာနိ အဖုသန္တော ပဝေသေတိ၊ ဧဝံ ကတဝိဝရဿ ဣတ္ထိနိမိတ္တဿ အဗ္ဘန္တရတလံ ဝုစ္စတိ. ပုရိသနိမိတ္တေ ပန မဇ္ဈန္တိ အဂ္ဂကောဋိံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဥပရီတိ မဇ္ဈိမပဗ္ဗေန သမိဉ္ဇိတွာ ပဝေသိယမာနဿ အင်္ဂဇာတဿ သမိဉ္ဇိတင်္ဂုလိယာ မဇ္ဈိမပဗ္ဗပိဋ္ဌိသဒိသအဂ္ဂကောဋိယေဝ. ဟေဋ္ဌာ ပဝေသေန္တောတိ ဣတ္ထိနိမိတ္တဿ ဟေဋ္ဌာဘာဂေန ဆုပိယမာနံ ပဝေသေန္တော၊ ယထာ ဣတ္ထိနိမိတ္တဿ အလ္လောကာသံ ဟေဋ္ဌိမတလံ တိလဗီဇမတ္တမ္ပိ အတ္တနော နိမိတ္တေန ဆုပတိ၊ ဧဝံ ပဝေသေန္တောတိ အတ္ထော. ဆုပနမေဝ ဟေတ္ထ ပဝေသနံ၊ ဧဝံ သေသေသုပိ. မဇ္ဈေန ပဝေသေန္တောတိ အဗ္ဘန္တရတလေန ဆုပိယမာနံ ပဝေသေန္တော၊ ယထာ အဗ္ဘန္တရတလံ ဆုပတိ၊ ဧဝံ ပဝေသေန္တောတိ အတ္ထော. ကတ္ထစိ အစ္ဆုပန္တံ ပဝေသေတွာ အာကာသဂတမေဝ နီဟရန္တဿ နတ္ထိ ပါရာဇိကံ၊ ဒုက္ကဋံ ပန ဟောတိ ဆိန္နသီသဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၇၃) ဝိယ. မဇ္ဈေနေဝ ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောတိ အဂ္ဂကောဋိယာ ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တော. မဇ္ဈိမပဗ္ဗပိဋ္ဌိယာ သင်္ကောစေတွာတိ နိမိတ္တံ အတ္တနော မဇ္ဈိမပဗ္ဗပိဋ္ဌိယာ သမိဉ္ဇိတွာ ဥပရိဘာဂေန ဆုပန္တံ ပဝေသေန္တောပိ. ကိံ ဝိယ? သမိဉ္ဇိတင်္ဂုလိ ဝိယာတိ ယောဇနာ. အထ ဝါ မဇ္ဈိမပဗ္ဗပိဋ္ဌိယာ သမိဉ္ဇိတင်္ဂုလိ ဝိယာတိ သမ္ဗန္ဓော၊ သမိဉ္ဇိတင်္ဂုလိံ ဝါ မဇ္ဈိမပဗ္ဗပိဋ္ဌိယာ ပဝေသေန္တော ဝိယာတိပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဥပရိဘာဂေနာတိ သင်္ကောစိတဿ နိမိတ္တဿ ဥပရိကောဋိယာ.

ဣဒါနိ ပုရိသနိမိတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု ဆသု ‘‘ဥပရီ’’တိ ဝုတ္တဿ ဆဋ္ဌဿ ဌာနဿ ဝသေန ဝိသုံ စတ္တာရိ ပဿာနိ ဂဟေတွာ ပုရိသနိမိတ္တေ ဒသဋ္ဌာနဘေဒံ ဒဿေန္တော တတ္ထာတိအာဒိမာဟ. ဟေဋ္ဌာ ပန အဂဟိတဂ္ဂဟဏဝသေန ဆ ဌာနာနိ ဝုတ္တာနိ. တုလာဒဏ္ဍသဒိသံ ပဝေသေန္တဿာပီတိ အသမိဉ္ဇိတွာ ဥဇုကံ ပဝေသေန္တဿ. စမ္မခီလန္တိ ဧဠကာဒီနံ ဂီဝါယ ဝိယ နိမိတ္တေ ဇာတံ စမ္မင်္ကုရံ၊ ‘‘ဥဏ္ဏိဂဏ္ဍော’’တိပိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဥပဟတကာယပ္ပသာဒ’’န္တိ အဝတွာ နဋ္ဌကာယပ္ပသာဒန္တိ ဝစနေန ဥပါဒိန္နဘာဝေ သတိ ကေနစိ ပစ္စယေန ဥပဟတေပိ ကာယပ္ပသာဒေ ဥပဟတိန္ဒြိယဝတ္ထုသ္မိံ (ပါရာ. ၇၃) ဝိယ ပါရာဇိကမေဝါတိ ဒဿေတိ. ဣတ္ထိနိမိတ္တဿ ပန နဋ္ဌေပိ ဥပါဒိန္နဘာဝေ သတိ မတသရီရေ ဝိယ ပါရာဇိကက္ခေတ္တတာ န ဝိဇဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မေထုနဿာဒေနာတိ ဣဒံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေ သတိ သံဃာဒိသေသော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ. ဗီဇာနီတိ အဏ္ဍာနိ.

မုခံ အပိဓာယာတိ ပမာဒေန သမုပ္ပန္နမ္ပိ ဟာသံ ဗီဇနိယာ ပဋိစ္ဆာဒနမ္ပိ အကတွာ နိသီဒနံ အဂါရဝန္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ အပိဓာယာတိ ပိဒဟိတွာ၊ ဗီဇနိယာ မုခံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဟသမာနေန န နိသီဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဒန္တဝိဒံသကန္တိ ဒန္တေ ဒဿေတွာ. ဂဗ္ဘိတေနာတိ ‘‘အယုတ္တကထာ’’တိ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇန္တေန၊ နိရဝသေသာဓိပ္ပါယကထနေ သဉ္ဇာတုဿာဟေနာတိ အတ္ထော.

အနုပညတ္တိဝဏ္ဏနာ

ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာတိ ယေသံ တီသု မဂ္ဂေသု တိလဗီဇမတ္တမ္ပိ နိမိတ္တဿ ပဝေသောကာသော ဟောတိ၊ တေ ဣတ္ထိပုရိသာဒိဘေဒါ သဗ္ဗေ သင်္ဂယှန္တိ၊ န ဣတရေ. ဣဓ ပန တိရစ္ဆာနဂတာယာတိ-ပါဠိပဒါနုရူပတော န သဗ္ဗာတိအာဒိနာ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. ဂေါနသာတိ သပ္ပဝိသေသာ၊ ယေသံ ပိဋ္ဌီသု မဟန္တမဟန္တာနိ မဏ္ဍလာနိ ဟောန္တိ. ကစ္ဆပမဏ္ဍူကာနံ စတုပ္ပဒတ္တေပိ ဩဒကတာသာမညေန အပဒေဟိ သဟ ဂဟဏံ. မုခသဏ္ဌာနန္တိ ဩဋ္ဌစမ္မသဏ္ဌာနံ. ဝဏသင်္ခေပန္တိ ဝဏသင်္ဂဟံ. ဝဏေ ထုလ္လစ္စယဉ္စ ‘‘အမဂ္ဂေန အမဂ္ဂံ ပဝေသေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၆၆) ဣမဿ သုတ္တဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. မင်္ဂုသာတိ နကုလာ. ဧတမေဝ ဟိ အတ္ထန္တိ ယော နံ အဇ္ဈာပဇ္ဇတိ၊ တံ ပရာဇေတီတိ ဣမမတ္ထံ ဝုတ္တာနံယေဝ ပါရာဇိကာဒိသဒ္ဒါနံ နိဗ္ဗစနပ္ပသင်္ဂေ ဣမိဿာ ပရိဝါရဂါထာယ ပဝတ္တတ္တာ. ဘဋ္ဌောတိ သာသနတော ပရိဟီနော. နိရင်္ကတောတိ နိရာကတော. ဧတန္တိ အာပတ္တိရူပံ ပါရာဇိကံ. ဆိန္နောတိ အန္တရာခဏ္ဍိတော.

ပကတတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟီတိ ဧတ္ထ ပကတတ္တာ နာမ ပါရာဇိကံ အနာပန္နာ အနုက္ခိတ္တာ စ. ကေစိ ပန ‘‘ပကတတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဧကတော ကတ္တဗ္ဗတ္တာတိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ ပကတတ္တဘူတေဟိ အလဇ္ဇီဟိပိ သဒ္ဓိံ ဥပေါသထာဒိသံဃကမ္မကရဏေ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ ဣမိနာ ဝစနေန တဿ အတ္ထဿ အသိဇ္ဈနတော. ယဒိ ဟိ သံဃကမ္မံ ကရီယတိ၊ ပကတတ္တေဟေဝ ကရီယတိ၊ န အပကတတ္တေဟီတိ ဧဝံ အပကတတ္တေဟိ သဟသံဝါသပဋိက္ခေပပရံ ဣဒံ ဝစနံ၊ န ပန ပကတတ္တေဟိ သဗ္ဗေဟိ အလဇ္ဇီအာဒီဟိ ဧကတော သံဃကမ္မံ ကတ္တဗ္ဗမေဝါတိ. ဧဝံ သံဝါသဝိဓာနပရံ ပကတတ္တေသုပိ သဘာဂါပတ္တိံ အာပန္နေဟိ အညမညဉ္စ အလဇ္ဇီဟိ စ သဒ္ဓိံ ဧကတော ကမ္မကရဏဿ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘သစေ သဗ္ဗော သံဃော သဘာဂါပတ္တိယာ သတိ ဝုတ္တဝိဓိံ အကတွာ ဥပေါသထံ ကရောတိ၊ ဝုတ္တနယေနေဝ သဗ္ဗော သံဃော အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ). ‘‘ယတ္ထ အာမိသပရိဘောဂေါ ဝဋ္ဋတိ၊ ဓမ္မပရိဘောဂေါပိ တတ္ထ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အလဇ္ဇီဟိ သဟ ပရိဘောဂေါ စ အဋ္ဌကထာယံ ပဋိက္ခိတ္တော ဧကတော ကမ္မကရဏဿာပိ ဓမ္မပရိဘောဂတ္တာ. တသ္မာ ယထာ ဟိ ပါဠိယံ ပါရာဇိကာပတ္တိအာပဇ္ဇနကပုဂ္ဂလနိယမတ္ထံ ယွာယံ ဉတ္တိစတုတ္ထေန ကမ္မေန။ပေ။ ဥပသမ္ပန္နော၊ အယံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော ဘိက္ခူတိ ဣမသ္မိံ ဝစနေ သဗ္ဗေပိ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နာ ပါရာဇိကာပဇ္ဇနကပုဂ္ဂလာယေဝါတိ နိယမော န သိဇ္ဈတိ ပါရာဇိကာနာပဇ္ဇနကာနမ္ပိ သေက္ခာဒီနံ သမ္ဘဝါ၊ အထ ခေါ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မေန ဥပသမ္ပန္နေသုယေဝ ပါရာဇိကာပတ္တိအာပဇ္ဇနကာ အလဇ္ဇီ ဗာလပုထုဇ္ဇနာ လဗ္ဘန္တိ၊ န ပန ဧဟိဘိက္ခုအာဒီသူတိ ဧဝံ နိယမော သိဇ္ဈတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ပကတတ္တေသုယေဝ ဧကတော ကမ္မကရဏာရဟာ အနာပတ္တိကာ လဇ္ဇီ ကုက္ကုစ္စကာ သိက္ခာကာမာ ဥပလဗ္ဘန္တိ၊ န အပကတတ္တေသူတိ ဧဝမေဝ နိယမော သိဇ္ဈတိ အပကတတ္တာနံ ဂဏပူရဏတ္တာဘာဝေန အသံဝါသိကတ္တနိယမတော. အလဇ္ဇိနော ပန ဂဏပူရကာ ဟုတွာ ကမ္မဿ သာဓနတော အသံဝါသိကေသု န ဂဟိတာ ကတ္တဗ္ဗဝိဓိံ အကတွာ တေဟိ သဟ မဒ္ဒိတွာ ကမ္မံ ကရောန္တာနံ အာပတ္တိ အလဇ္ဇိတာ စ န ဝိဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကော အလဇ္ဇီ အလဇ္ဇီသတမ္ပိ ကရောတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၅) ဟိ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘သဗ္ဗေပိ လဇ္ဇိနော ဧတေသု ကမ္မာဒီသု သဟ ဝသန္တီ’’တိအာဒိ. အယဉ္စတ္ထော ဥပရိ ဝိတ္ထာရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ.

တထာတိ သီမာပရိစ္ဆိန္နေဟီတိအာဒိံ ပရာမသတိ. ဧကတော ဝန္ဒနဘုဉ္ဇနဂါမပ္ပဝေသနဝတ္တာပဋိဝတ္တကရဏဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဇ္ဈာယကရဏာဒိသာမဂ္ဂိကိရိယာဝသေန ဘဂဝတာ ပညတ္တသိက္ခာပဒသိက္ခနံ သမသိက္ခတာ နာမ၊ တဉ္စ လဇ္ဇီဟေဝ သမံ သိက္ခိတဗ္ဗံ၊ န အလဇ္ဇီဟီတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပညတ္တံ ပန။ပေ။ သမသိက္ခတာ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အနတိက္ကမနဝသေန ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒိဝသေန စ လဇ္ဇီပုဂ္ဂလေဟိ သမံ ဧကတော သိက္ခိတဗ္ဗာ သမသိက္ခာတိ သိက္ခာပဒါနိ ဝုတ္တာနိ၊ တာသံ သမသိက္ခနံ ယထာဝုတ္တနယေန လဇ္ဇီဟိ သိက္ခိတဗ္ဗဘာဝေါ သမသိက္ခတာ နာမာတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာဝုတ္တေသု ဧကကမ္မာဒီသု အလဇ္ဇီနံ လဇ္ဇိဓမ္မေ အနောက္ကန္တေ လဇ္ဇီဟိ သဟ သံဝါသော နတ္ထိ၊ တတော ဗဟိယေဝ တေ သန္ဒိဿန္တီတိ အာဟ သဗ္ဗေပိ လဇ္ဇိနောတိအာဒိ.

၅၆. ယံ တံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝတ္ထုမေဝ န ဟောတီတိ သုဝဏ္ဏာဒီဟိ ကတဣတ္ထိရူပါနံ အင်္ဂဇာတေသုပိ နိမိတ္တဝေါဟာရဒဿနတော တတ္ထ ပါရာဇိကာသင်္ကာနိဝတ္တနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဝိနီတဝတ္ထူသု လေပစိတ္တာဒိဝတ္ထူသု သဉ္ဇာတကုက္ကုစ္စဿ ပါရာဇိကေန အနာပတ္တိ ဝုတ္တာ.

ပဌမစတုက္ကဝဏ္ဏနာ

၅၇. အဿာတိ အာချာတပဒန္တိ တဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဟောတီ’’တိ အာဟ၊ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော၊ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုတိယေ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဝစနသေသော.

၅၈. သာဒိယန္တဿေဝါတိ ဧတ္ထ သာဒိယနံ နာမ သေဝေတုကာမတာစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိသေဝနစိတ္တသမင်္ဂိဿာ’’တိ. ပဋိပက္ခန္တိ အနိဋ္ဌံ အဟိတံ. ‘‘ဘိက္ခူနံ ပစ္စတ္ထိကာ ဘိက္ခုပစ္စတ္ထိကာ’’တိ ဝုတ္တေ ဥပရိ ဝုစ္စမာနာ ရာဇပစ္စတ္ထိကာဒယောပိ ဣဓေဝ ပဝိသန္တီတိ တံ နိဝတ္တနတ္ထံ ဘိက္ခူ ဧဝ ပစ္စတ္ထိကာတိ ရာဇပစ္စတ္ထိကာနုရူပေန အတ္ထော ဒဿိတော. တသ္မိံ ခဏေတိ ပဝေသနက္ခဏေ. အဂ္ဂတော ဟိ ယာဝ မူလာ ပဝေသနကိရိယာယ ဝတ္တမာနကာလော ပဝေသနက္ခဏော နာမ. ပဝိဋ္ဌကာလေတိ အင်္ဂဇာတဿ ယတ္တကံ ဌာနံ ပဝေသနာရဟံ၊ တတ္တကံ အနဝသေသတော ပဝိဋ္ဌကာလေ၊ ပဝေသနကိရိယာယ နိဋ္ဌိတက္ခဏေတိ အတ္ထော. ဧဝံ ပဝိဋ္ဌဿ ဥဒ္ဓရဏာရမ္ဘတော အန္တရာ ဌိတကာလေ ဌိတံ အင်္ဂဇာတံ၊ တဿ ဌိတိ ဝါ ဌိတံ နာမ၊ အဋ္ဌကထာယံ ပန မာတုဂါမဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ ပတွာ သဗ္ဗထာ ဝါယာမတော ဩရမိတွာ ဌိတကာလံ သန္ဓာယ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသမယေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တဒုဘယမ္ပိ ဌိတမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓရဏံ နာမ ယာဝ အဂ္ဂါ နီဟရဏကိရိယာယ ဝတ္တမာနကာလောတိ အာဟ ‘‘နီဟရဏကာလေ ပဋိသေဝနစိတ္တံ ဥပဋ္ဌာပေတီ’’တိ.

ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ပရေဟိ ဥပက္ကမိယမာနဿ အင်္ဂဇာတာဒိကာယစလနဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ သေဝနစိတ္တေ ဥပဋ္ဌိတမတ္တေ တသ္မိံ ခဏေ စိတ္တဇရူပေန သဉ္ဇာယမာနံ အင်္ဂဇာတာဒိစလနံ ဣမိနာ သေဝနစိတ္တေန ဥပ္ပါဒိတမေဝ ဟောတိ. အပိစ သေဝနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ပရေဟိ အနုပက္ကမိယမာနဿာပိ အင်္ဂဇာတေ စလနံ ဟောတေဝ၊ တဉ္စ တေန ကတံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌိတံ ပါရာဇိကာပတ္တိံ သော အာပဇ္ဇတိယေဝ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ (ပါစိ. ၆၅၇-၆၅၈) ဝိယ. တတ္ထာပိ ဟိ ‘‘အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာမသနံ ဝါ။ပေ။ ပဋိပီဠနံ ဝါ သာဒိယေယျာ’’တိ (ပါစိ. ၆၅၇) သာဒိယနမတ္တေယေဝ အာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ ဘိက္ခုနော ကာယသံသဂ္ဂေ ပန ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ (ပါရာ. ၂၇၀) အတ္တနော ဥပက္ကမဿ အာပတ္တိနိမိတ္တဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ ဣတ္ထိယာ ဖုသိယမာနဿ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေ စ ဣတ္ထိယာ သဉ္ဇနိတကာယစလနေ စ ဝိဇ္ဇမာနေပိ အတ္တနော ပယောဂါဘာဝေန အနာပတ္တိယေဝ ဝုတ္တာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ကေစိ ပန ‘‘ပဌမသံဃာဒိသေသဝိသယေပိ ပရေဟိ ဗလက္ကာရေန ဟတ္ထာဒီဟိ ဥပက္ကမိယမာနဿ မောစနဿာဒေါ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန စ အသုစိမှိ မုတ္တေ သံဃာဒိသေသော၊ အမုတ္တေ ထုလ္လစ္စယံ ဧဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. အင်္ဂါရကာသုန္တိ အင်္ဂါရရာသိံ၊ အင်္ဂါရပုဏ္ဏာဝါဋံ ဝါ. ဣတ္ထိယာ ဥပက္ကမိယမာနေ အသာဒိယနံ နာမ န သဗ္ဗေသံ ဝိသယောတိ အာဟ ဣမဉှီတိအာဒိ. ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟီတိ ရာဂဒေါသမောဟဇာတိဇရာမရဏသောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသသင်္ခါတေဟိ ဧကာဒသဂ္ဂီဟိ. အဿာတိ အသာဒိယန္တဿ. စတုက္ကံ နီဟရိတွာ ဌပေသီတိ ဧတ္ထ ဧကပုဂ္ဂလဝိသယတာယ ဧကောပိ အနာပတ္တိဝါရော ပဝေသနပဝိဋ္ဌဌိတဥဒ္ဓရဏသင်္ခအာတာနံ စတုန္နံ ပဒါနံ ဝသေန ‘‘စတုက္က’’န္တိ ဝုတ္တော. ပဌမစတုက္ကကထာတိ ဧတ္ထ ပန အနာပတ္တိဝါရေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စန္နံ ဝါရာနံ ဝုတ္တနယေန ‘‘ပဉ္စ စတုက္ကာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေပိ ဧကမဂ္ဂဝိသယတာယ တေသံ ဧကတ္တံ အာရောပေတွာ ပဌမစတုက္ကတာ ဝုတ္တာ. တေနေဝ ဝက္ခတိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝသေန တီဏိ သုဒ္ဓိကစတုက္ကာနီတိအာဒိ.

ဧကူနသတ္တတိဒွိသတစတုက္ကကထာဝဏ္ဏနာ

၅၉-၆၀. မတ္တန္တိ သုရာဒီဟိ မတ္တံ. အက္ခာယိတနိမိတ္တာ ဣဓ ဥတ္တရပဒလောပေန အက္ခာယိတသဒ္ဒေန ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အက္ခာယိတနိမိတ္တ’’န္တိ. ဇာဂရန္တိန္တိအာဒိ ဝိသေသနရဟိတတ္တာ ‘‘သုဒ္ဓိကစတုက္ကာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမာနာစရိယကာထေရာတိ ဧကာစရိယဿ ဥဒ္ဒေသန္တေဝါသိကာ. ဂင်္ဂါယ အပရဘာဂေါ အပရဂင်္ဂံ. ဝတရေတိ ဂရဟတ္ထေ နိပါတော. ဧဝံ ဝိနယဂရုကာနန္တိ ဣမိနာ ဥပရိ ဥပတိဿတ္ထေရေန ဝုစ္စမာနဝိနိစ္ဆယဿ ဂရုကရဏီယတာယ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗံ ပရိယာဒိယိတွာတိ သဗ္ဗံ ပါရာဇိကခေတ္တံ အနဝသေသတော ဂဟေတွာ. ယဒိ ဟိ သာဝသေသံ ကတွာ ပညပေယျ၊ အလဇ္ဇီနံ တတ္ထ လေသေန အဇ္ဈာစာရသောတော ပဝတ္တတီတိ အာဟ ‘‘သောတံ ဆိန္ဒိတွာ’’တိ. သဟသေယျာဒိပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇသိက္ခာပဒေသုယေဝ (ပါစိ. ၄၉-၅၁) သာဝသေသံ ကတွာပိ ပညာပနံ သမ္ဘဝတိ၊ န လောကဝဇ္ဇေသူတိ အာဟ ဣဒဉှီတိအာဒိ. သဟသေယျသိက္ခာပဒေ ဟိ (ပါစိ. ၄၉ အာဒယော) ကိဉ္စာပိ ယေဘုယျစ္ဆန္နေ ယေဘုယျပရိစ္ဆန္နေ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော ပါစိတ္တိယံ ဒဿိတံ၊ ဥပဍ္ဎစ္ဆန္နေ ဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နေ ဒုက္ကဋံ၊ တထာပိ သာဝသေသတ္တာ ပညတ္တိယာ ယေဘုယျစ္ဆန္နဥပဍ္ဎပရိစ္ဆန္နာဒီသုပိ အဋ္ဌကထာယံ ပါစိတ္တိယမေဝ ဒဿိတံ. ဣဓ ပန နိရဝသေသတ္တာ ပညတ္တိယာ ဘဂဝတာ ဒဿိတံ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတနိမိတ္တတော ဟေဋ္ဌာ ပါရာဇိကက္ခေတ္တံ နတ္ထိ၊ ထုလ္လစ္စယာဒိမေဝ တတ္ထ လဗ္ဘတိ.

ဥပတိဿတ္ထေရေန ဝုတ္တဿေဝ ဝိနိစ္ဆယဿ အညမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘကာရဏံ ဒဿေန္တော အပိစာတိအာဒိမာဟ. နိမိတ္တေ အပ္ပမတ္တိကာပိ မံသရာဇိ သစေ အဝသိဋ္ဌာ ဟောတိ၊ တံ ယေဘုယျက္ခာယိတမေဝ ဟောတိ၊ တတော ပရံ ပန သဗ္ဗသော ခါယိတေ နိမိတ္တေ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တတော ပရံ ထုလ္လစ္စယံ နတ္ထီ’’တိ. ကေစိ ပနေတ္ထ ဝစ္စမဂ္ဂါဒိံ စတ္တာရော ကောဋ္ဌာသေ ကတွာ ‘‘တေသု ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ အတိက္ကမ္မ ယာဝ တတိယကောဋ္ဌာသဿ ပရိယောသာနာ ခါယိတံ ယေဘုယျက္ခာယိတံ နာမ၊ တတော ပရံ ထုလ္လစ္စယံ နတ္ထိ၊ ယာဝ စတုတ္ထကောဋ္ဌာသဿ ပရိယောသာနာ ခါယိတံ၊ တမ္ပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုယေဝါ’’တိ စ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ. မတသရီရသ္မိံယေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ မတံ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတန္တိအာဒိဝစနတော ဝုတ္တံ. ယဒိပိ နိမိတ္တန္တိအာဒိ ဇီဝမာနကသရီရမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ တဿေဝ အဓိကတတ္တာ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဇီဝမာနကသရီရဿ ဝုတ္တပ္ပကာရေ မဂ္ဂေ သစေပိ တစာဒီနိ အနဝသေသေတွာ သဗ္ဗသော ဆိန္နေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗသော ခါယိတန္တိ နိမိတ္တမံသံ သဗ္ဗံ ဆိန္နန္တိ အတ္ထော. နိမိတ္တသဏ္ဌာနန္တိ ဆိန္နမံသဿ အန္တော ယာဝ မုတ္တဝတ္ထိကောသာ ဆိဒ္ဒါကာရော အဗ္ဘန္တရဆဝိစမ္မမတ္တော ဣတ္ထိနိမိတ္တာကာရော၊ တေနာဟ ‘‘ပဝေသနံ ဇာယတီ’’တိ. နိမိတ္တသဏ္ဌာနံ ပန အနဝသေသေတွာတိ ပဝေသနာရဟဆိဒ္ဒါကာရေန ဌိတအဗ္ဘန္တရမံသာဒိံ အနဝသေသေတွာ. ဧတေန ယာဝ ပဝေသော လဗ္ဘတိ၊ တာဝ မဂ္ဂေါယေဝါတိ ဒဿေတိ. နိမိတ္တတော ပတိတာယ မံသပေသိယာတိ ဣဒံ နိမိတ္တသဏ္ဌာနဝိရဟိတံ အဗ္ဘန္တရမံသခဏ္ဍံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. နိမိတ္တသဏ္ဌာနံ အကောပေတွာ သမန္တတော ဆိန္ဒိတွာ ဥဒ္ဓဋမံသပေသိယာ ပန မတသရီရေ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတနိမိတ္တေ ဝိယ ဥပက္ကမန္တဿ ပါရာဇိကမေဝ.

ဧဝံ ဇီဝမာနကမနုဿသရီရေ လဗ္ဘမာနဝိသေသံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ မတသရီရေ ဒဿေတုံ မတသရီရေ ပနာတိအာဒိမာဟ. ဝတ္ထိကောသေသူတိ ပုရိသာနံ အင်္ဂဇာတကောသစမ္မေသု. ‘‘နဝဒွါရော မဟာဝဏော’’တိအာဒိ (မိ. ပ. ၂.၆.၁) ဝစနတော မနုဿာနံ အက္ခိနာသာဒီနိ ဝဏသင်္ခေပေန ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တာနီတိ တေသုပိ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ မနုဿာနံ မတသရီရေပိ၊ တေနာဟ မတေ အလ္လသရီရေတိအာဒိ. တတ္ထ အလ္လသရီရေတိ အကုထိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပါရာဇိကက္ခေတ္တေတိ ယေဘုယျေန အက္ခာယိတမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေတိ ဥပဍ္ဎက္ခာယိတာဒိမ္ပိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ အက္ခိနာသာဒိထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေသု ယေဘုယျေန အက္ခာယိတေသုပိ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဥပဍ္ဎက္ခာယိတာဒီသု ဒုက္ကဋန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗေသမ္ပီတိ ယထာဝုတ္တဟတ္ထိအာဒီဟိ အညေသံ တိရစ္ဆာနာနံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တိရစ္ဆာနဂတာနံ အက္ခိကဏ္ဏဝဏေသု ဒုက္ကဋံ ပန အဋ္ဌကထာပ္ပမာဏေန ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ‘‘အမဂ္ဂေန အမဂ္ဂံ ပဝေသေတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၆၆) ဟိ သာမညတော ဝုတ္တံ၊ န ပန မနုဿာနန္တိ ဝိသေသေတွာ. ယဒိ ဟိ မနုဿာနညေဝ ဝဏေသု ထုလ္လစ္စယံ သိယာ၊ ဟတ္ထိအဿာဒီနံ နာသဝတ္ထိကောသေသုပိ ပဋင်္ဂမုခမဏ္ဍူကဿ မုခသဏ္ဌာနေပိ စ ဝဏသင်္ခေပတော ထုလ္လစ္စယံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဝုတ္တဉ္စ. တသ္မာ အဋ္ဌကထာစရိယာ ဧဝေတ္ထ ပမာဏံ. မတာနံ တိရစ္ဆာနဂတာနန္တိ မတကေန သမ္ဗန္ဓော.

မေထုနရာဂေန ဝတ္ထိကောသံ ပဝေသေန္တဿ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝတ္ထိကောသံ အပ္ပဝေသေန္တော’’တိ. မေထုနရာဂေါ စ နာမ ကာယသံသဂ္ဂရာဂံ မောစနဿာဒဉ္စ မုဉ္စိတွာ ဝိသုံ ဒွယံဒွယသမာပတ္တိယာ ရာဂေါ၊ သော စ ပုရိသာဒီသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေန စ အပါရာဇိကက္ခေတ္တေ ဣတ္ထိသရီရေပိ ဥပက္ကမန္တဿ အသုစိမှိ မုတ္တေပိ သံဃာဒိသေသော န ဟောတိ၊ ခေတ္တာနုရူပံ ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပ္ပဝေသေန္တောတိ ဣမိနာ တီသု မဂ္ဂေသု ပဝေသနာဓိပ္ပါယေ အသတိပိ မေထုနရာဂေန ဗဟိ ဃဋ္ဋနံ သမ္ဘဝတီတိ ဒဿေတိ၊ တေနေဝ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ၊ ဣတရထာ ပဝေသနာဓိပ္ပါယေန ဗဟိ ဆုပန္တဿ မေထုနဿ ပုဗ္ဗပယောဂတ္တာ ဒုက္ကဋမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. နိမိတ္တေန နိမိတ္တံ ဆုပတိ ထုလ္လစ္စယန္တိ ဣဒဉ္စ ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရတ္တစိတ္တေန အင်္ဂဇာတံ ဆုပိတဗ္ဗံ၊ ယော ဆုပေယျ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၂) ဣမဿ စမ္မက္ခန္ဓကေ အာဂတဿ သုတ္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ စ ကေသဉ္စိ အညထာပိ အတ္ထဝိကပ္ပဿ ဗီဇံ ဒဿေန္တော မဟာအဋ္ဌကထာယံ ပနာတိအာဒိမာဟ. မုခေနေဝ ဆုပနံ သန္ဓာယာတိ ဩဋ္ဌဇိဝှါဒိမုခါဝယဝေန ဆုပနံ သန္ဓာယ. ဩဠာရိကတ္တာတိ အဇ္ဈာစာရဿ ထုလ္လတ္တာ. တံ သန္ဓာယဘာသိတန္တိ တံ ယထာဝုတ္တသုတ္တံ. သုတ္တဉှိ အဇ္ဈာစာရံ သန္ဓာယ ပဋိစ္စ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သန္ဓာယဘာသိတ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. သုဋ္ဌုသလ္လက္ခေတွာတိ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟန္တာနံ အင်္ဂဇာတမုခေနေဝ နိမိတ္တဆုပနဿ သမ္ဘဝံ မေထုနရာဂီနဉ္စ အင်္ဂဇာတေန ဆုပနဿေဝ အနုရူပတဉ္စ သုတ္တေ စ ‘‘မုခေနာ’’တိ အဝုတ္တတဉ္စ အညဉ္စ နယံ ယထာဗလံ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာတိ အတ္ထော. သံဃာဒိသေသောတိ မနုဿိတ္ထိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဿာဝမဂ္ဂန္တိ ဣဒံ စမ္မက္ခန္ဓကေ နိဒါနဝသေန ဝုတ္တံ. ဣတရမဂ္ဂဒွယံ ပန နိမိတ္တမုခေန ဆုပန္တဿ ဝဏသင်္ခေပေန ထုလ္လစ္စယမေဝ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ မေထုနရာဂေနေဝ. နိမိတ္တမုခေန ပန ဝိနာ မေထုနရာဂေန မနုဿိတ္ထိယာ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ ဝါ ပဿာဝမဂ္ဂံ ပကတိမုခေန ဆုပန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ ပကတိမုခေန ပကတိမုခဆုပနေ ဝိယ၊ ဣတရထာ တတ္ထာပိ ထုလ္လစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တဉ္စ န ယုတ္တံ ခန္ဓကသုတ္တေပိ တထာ အဝုတ္တတ္တာ. ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဒုက္ကဋန္တိ နိမိတ္တမုခေန ဝါ ပကတိမုခါဒိံ ဣတရကာယေန ဝါ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဆုပန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝ.

ဧတ္ထ စ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဗဟိနိမိတ္တေ ဥပက္ကမတော အဇာနန္တဿေဝ အင်္ဂဇာတံ ယဒိ ပါရာဇိကက္ခေတ္တံ ဆုပတိ၊ တတ္ထ ကိံ ဟောတီတိ? ကေစိ တာဝ ‘‘မေထုနရာဂဿ အဘာဝါ မနုဿိတ္ထိယာ သံဃာဒိသေသော၊ သေသေသု ဝတ္ထုဝသေန ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အညေ ပန ‘‘ပဝေသနက္ခဏေ ဖဿဿ သာဒိယနသမ္ဘဝတော ဗလက္ကာရေန ဥပက္ကမနက္ခဏေ ဝိယ ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဣဒမေဝ ယုတ္တတရံ. မဂ္ဂတ္တယတော ဟိ အညသ္မိံ ပဒေသေယေဝ ကာယသံသဂ္ဂါဒိရာဂဘေဒတော အာပတ္တိဘေဒေါ လဗ္ဘတိ၊ န မဂ္ဂတ္တယေ. တတ္ထ ပန ယေန ကေနစိ အာကာရေန ဖဿဿ သာဒိယနက္ခဏေ ပါရာဇိကမေဝ၊ တေနေဝ ပရောပက္ကမေန ပဝေသနာဒီသု ရာဂဘေဒံ အနုဒ္ဓရိတွာ သာဒိယနမတ္တေန ပါရာဇိကံ ဝုတ္တံ.

သန္ထတစတုက္ကဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၆၁-၂. ပဋိပန္နကဿာတိ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ. ဥပါဒိန္နကန္တိ ကာယိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥပါဒိန္နကေန ဖုသတီတိ ဥပါဒိန္နကသရီရေန ဖုသီယတီတိ ကမ္မသာဓနေန အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ ဧဝံ ကရောန္တော ဘိက္ခု ကိဉ္စိ ဥပါဒိန္နကံ ဥပါဒိန္နကေန န ဖုသတီတိ အတ္ထော. လေသံ ဩဍ္ဍေဿန္တီတိ လေသံ ဌပေဿန္တိ၊ ပရိကပ္ပေဿန္တီတိ အတ္ထော. သန္ထတာဒိဘေဒေဟိ ဘိန္ဒိတွာတိ သန္ထတာဒိဝိသေသနေဟိ ဝိသေသေတွာ. သန္ထတာယာတိ သမုဒါယေ ဧကဒေသဝေါဟာရော ဒဍ္ဎဿ ပဋဿ ဆိဒ္ဒန္တိအာဒီသု ဝိယ. ယထာ ဟိ ပဋဿ ဧကဒေသောဝ ဝတ္ထတော ဒဍ္ဎောတိ ဝုစ္စတိ၊ တံ ဧကဒေသဝေါဟာရံ သမုဒါယေ ပဋေ ဥပစာရတော အာရောပေတွာ ပုန တံ သမုဒါယံ ဒဍ္ဎပ္ပဒေသသင်္ခါတဆိဒ္ဒသမ္ဗန္ဓီဘာဝေန ‘‘ဒဍ္ဎဿ ပဋဿ ဆိဒ္ဒ’’န္တိ ဝေါဟရန္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဣတ္ထိယာ မဂ္ဂပ္ပဒေသဝေါဟာရံ သမုဒါယဘူတာယ ဣတ္ထိယာ အာရောပေတွာ ပုန တံ ဣတ္ထိံ သန္ထတမဂ္ဂသမ္ဗန္ဓိနိံ ကတွာ သန္ထတာယ ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂေနာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၆၁-၆၂) ပနေတ္ထ ‘‘ဧကဒေသေ သမုဒါယဝေါဟာရော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ အဝယဝဝေါဟာရေန သမုဒါယဿေဝ ပတီယမာနတ္တာ. ဣတရထာ ဟိ သန္ထတာယ ဝစ္စမဂ္ဂေနာတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂတာ မဂ္ဂသမ္ဗန္ဓိတာ စ န သိယာ၊ ဧကဒေသေ သမုဒါယောပစာရဿ ပန ဧကဒေသောဝ အတ္ထော သာခါယ ဆိဇ္ဇမာနာယ ရုက္ခော ဆိဇ္ဇတီတိအာဒီသု ဝိယ.

ဝတ္ထာဒီနိ မဂ္ဂဿ အန္တော အပ္ပဝေသေတွာ ဗဟိယေဝ ဝေဌနံ သန္ဓာယ ‘‘ပလိဝေဌေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမုဒါယေ အဝယဝူပစာရေနေဝ ဘိက္ခုပိ သန္ထတော နာမာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယတ္တကေ ပဝိဋ္ဌေတိ တိလဗီဇမတ္တေ ပဝိဋ္ဌေ. အက္ခိနာသာဒီနံ သန္ထတတ္တေပိ ယထာဝတ္ထုကမေဝါတိ အာဟ ထုလ္လစ္စယက္ခေတ္တေ ထုလ္လစ္စယန္တိအာဒိ. ခါဏုံ ဃဋ္ဋေန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဣတ္ထိနိမိတ္တဿ အန္တော ခါဏုံ ပဝေသေတွာ သမတလံ၊ အတိရိတ္တံ ဝါ ဌိတံ ခါဏုံ သစေ ဃဋ္ဋေတိ၊ ဃဋ္ဋေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ပဝေသာဘာဝတော. သစေ ပန ဤသကံ အန္တော အလ္လောကာသေ ပဝေသေတွာ ဌိတံ အနုပါဒိန္နမေဝ ခါဏုသီသံ အင်္ဂဇာတေန ဆုပတိ၊ ပါရာဇိကမေဝ. တဿ တလန္တိ ဝေဠုနဠာဒိကဿ အန္တောတလံ. ဗဟိဒ္ဓါ ခါဏုကေတိ အန္တော ပဝေသိတဝေဠုပဗ္ဗာဒိကဿ ဗဟိ နိက္ခန္တသီသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယထာ စ ဣတ္ထိနိမိတ္တေတိအာဒီသု ယထာ ဣတ္ထိယာ ပဿာဝမဂ္ဂေ ခါဏုံ ကတွာ ဃဋ္ဋနာဒိကံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝစ္စမဂ္ဂါဒီသုပိ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

ရာဇပစ္စတ္ထိကာဒိစတုက္ကဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

၆၅. ကေရာဋိကာတိ ဝဉ္စကာ. ပဌမံ ဣတ္ထိဓုတ္တမေဝ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဣတရဓုတ္တေပိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတ္ထိဓုတ္တသုရာဓုတ္တာဒယော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

အာပတ္တာနာပတ္တိဝါရဝဏ္ဏနာ

၆၆. ပဋိညာတကရဏံ နတ္ထိ သေဝေတုကာမတာ မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တီတိ ဒွိန္နံ အင်္ဂါနံ သိဒ္ဓတ္တာ. ဒူသိတဿ ပန မဂ္ဂေန မဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိ ဧဝမေကံ အင်္ဂံ သိဒ္ဓံ၊ သေဝေတုကာမတာသင်္ခါတံ သာဒိယနံ အသိဒ္ဓံ. တသ္မာ သော ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သာဒိယိ’’န္တိ ဝုတ္တပဋိညာယ နာသေတဗ္ဗော. တတ္ထေဝါတိ ဝေသာလိယံ မဟာဝနေ ဧဝ. သဗ္ဗင်္ဂဂတန္တိ သဗ္ဗကာယဂတံ. ‘‘လောဟိတံ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကေသာဒီနံ ဝိနိမုတ္တဋ္ဌာနေ သဗ္ဗတ္ထာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. နိစ္စမေဝ ဥမ္မတ္တကော ဟောတီတိ ယဿ ပိတ္တကောသတော ပိတ္တံ စလိတွာ သဗ္ဗဒါ ဗဟိ နိက္ခန္တံ ဟောတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယဿ ပန ပိတ္တံ စလိတွာ ပိတ္တကောသေယေဝ ဌိတံ ဟောတိ၊ ကဒါစိ ဝါ နိက္ခန္တံ ပုန နိက္ခမတိ၊ သောပိ အန္တရန္တရာ သညံ ပဋိလဘတိ ဘေသဇ္ဇေန စ ပကတိအာရောဂျံ ပဋိလဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ

ပကိဏ္ဏကန္တိ ဝေါမိဿကနယံ. သမုဋ္ဌာနန္တိ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ. ကိရိယာတိအာဒိ နိဒဿနမတ္တံ အကိရိယာဒီနမ္ပိ သင်္ဂဟတော. ဝေဒနာယ သဟ ကုသလဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေနာတိ သဗ္ဗေသံ သိက္ခာပဒါနံ သင်္ဂါဟကဝသေန ‘‘ကာယော ဝါစာ ကာယဝါစာ ကာယစိတ္တံ ဝါစာစိတ္တံ ကာယဝါစာစိတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တာနိ ဆ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာနိ. သမုဋ္ဌာနာဒယော ဟိ အာပတ္တိယာ ဧဝ ဟောန္တိ၊ န သိက္ခာပဒဿ. တံတံသိက္ခာပဒဿ နိယတအာပတ္တိယာ ဧဝ ဂဟဏတ္ထံ ပန သိက္ခာပဒသီသေန သမုဋ္ဌာနာဒီနံ ကထနံ. ဧဝဉှိ အာပတ္တိဝိသေသော ပညာယတိ အာပတ္တိ-သဒ္ဒဿ သဗ္ဗာပတ္တိသာဓာရဏတ္တာ၊ ဣမေသု ပန ဆသု သမုဋ္ဌာနေသု ပုရိမာနိ တီဏိ အစိတ္တကာနိ၊ ပစ္ဆိမာနိ သစိတ္တကာနိ. သမာသတော တံ ဣမံ ပကိဏ္ဏကံ ဝိဒိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဆ သမုဋ္ဌာနာနိ ဧတဿာတိ ဆသမုဋ္ဌာနံ. ဧဝံ သေသေသုပိ.

အတ္ထိ ကထိနသမုဋ္ဌာနန္တိအာဒိ သမုဋ္ဌာနသီသဝသေန ဒွိသမုဋ္ဌာနဧကသမုဋ္ဌာနာနံ ဒဿနံ. တေရသ ဟိ သမုဋ္ဌာနသီသာနိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ အဒိန္နာဒါနသမုဋ္ဌာနံ သဉ္စရိတ္တသမုဋ္ဌာနံ သမနုဘာသနသမုဋ္ဌာနံ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ အဒ္ဓါနသမုဋ္ဌာနံ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ ဓမ္မဒေသနာသမုဋ္ဌာနံ ဘူတာရောစနသမုဋ္ဌာနံ စောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနံ အနနုညာတသမဥဋ္ဌာနန္တိ. တတ္ထ အတ္ထိ ဆသမုဋ္ဌာနန္တိ ဣမိနာ သဉ္စရိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ၊ ပဉ္စသမုဋ္ဌာနဿ အဘာဝတော ‘‘အတ္ထိ ပဉ္စသမုဋ္ဌာန’’န္တိ အဝတွာ ‘‘အတ္ထိ စတုသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဣမိနာ စ အဒ္ဓါနသမုဋ္ဌာနံ အနနုညာတသမုဋ္ဌာနဉ္စ သင်္ဂဟိတံ. ယဉှိ ပဌမတတိယစတုတ္ထဆဋ္ဌေဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ အဒ္ဓါနသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ပန ဒုတိယတတိယပဉ္စမဆဋ္ဌေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ အနနုညာတသမုဋ္ဌာနံ. အတ္ထိ တိသမုဋ္ဌာနန္တိ ဣမိနာ အဒိန္နာဒါနသမုဋ္ဌာနံ ဘူတာရောစနသမုဋ္ဌာနဉ္စ သင်္ဂဟိတံ. ယဉှိ သစိတ္တကေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ အဒိန္နာဒါနသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ပန အစိတ္တကေဟိ တီဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ဘူတာရောစနသမုဋ္ဌာနံ. အတ္ထိ ကထိနသမုဋ္ဌာနန္တိအာဒိနာ ပန အဝသေသသမဥဋ္ဌာနသီသဝသေန ဒွိသမုဋ္ဌာနံ ဧကသမုဋ္ဌာနဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ ဟိ ယံ တတိယဆဋ္ဌေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ကထိနသမုဋ္ဌာနံ နာမ. ယံ ပန ပဌမစတုတ္ထေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ဧဠကလောမသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ဆဋ္ဌေနေဝ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ဓုရနိက္ခေပသမုဋ္ဌာနံ၊ ‘‘သမနုဘာသနသမဥဋ္ဌာန’’န္တိပိ တဿေဝ နာမံ. ဣတိ သရူပေန အဋ္ဌ အာပတ္တိသီသာနိ ဒဿိတာနိ. အာဒိသဒ္ဒေန ပနေတ္ထ အဝသေသာနိ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနပဒသောဓမ္မထေယျသတ္ထဓမ္မဒေသနာစောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနာနိ ပဉ္စပိ သမုဋ္ဌာနသီသာနိ သင်္ဂဟိတာနိ. တတ္ထ ယံ ကာယစိတ္တတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ပဌမပါရာဇိကသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ဒုတိယပဉ္စမေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ပဒသောဓမ္မသမုဋ္ဌာနံ. ယံ စတုတ္ထဆဋ္ဌေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ထေယျသတ္ထသမုဋ္ဌာနံ. ယံ ပဉ္စမေနေဝ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ ဓမ္မဒေသနာသမဥဋ္ဌာနံ. ယံ ပဉ္စမဆဋ္ဌေဟိ သမုဋ္ဌာတိ၊ ဣဒံ စောရီဝုဋ္ဌာပနသမုဋ္ဌာနံ. ဧတ္ထ စ ပစ္ဆိမေသု တီသု သစိတ္တကသမုဋ္ဌာနေသု ဧကေကသမုဋ္ဌာနဝသေန ဧကသမုဋ္ဌာနာနိ တိဝိဓာနိ. ဒွိသမုဋ္ဌာနာနိ ပန ပဌမစတုတ္ထေဟိ ဝါ ဒုတိယပဉ္စမေဟိ ဝါ တတိယဆဋ္ဌေဟိ ဝါ စတုတ္ထဆဋ္ဌေဟိ ဝါ ပဉ္စမဆဋ္ဌေဟိ ဝါ သမုဋ္ဌာနဝသေန ပဉ္စဝိဓာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဧဝံ သမုဋ္ဌာနဝသေန သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနိ တေရသဓာ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ကိရိယာဝသေန ပဉ္စဓာ ဒဿေတုံ တတြာပီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စီတိ သိက္ခာပဒံ. ကိရိယတောတိ ပထဝီခဏနာဒိ (ပါစိ. ၈၄-၈၅) ဝိယ ကာယဝစီဝိညတ္တိဇနိတကမ္မတော. အကိရိယတောတိ ပဌမကထိနာဒိ (ပါရာ. ၄၅၉ အာဒယော) ဝိယ ကတ္တဗ္ဗဿ အကရဏေနေဝ. ကိရိယာကိရိယတောတိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏာဒိ (ပါရာ. ၅၀၈ အာဒယော) ဝိယ. သိယာ ကိရိယတော၊ သိယာ အကိရိယတော ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏာဒိ (ပါရာ. ၅၈၂ အာဒယော) ဝိယ၊ သိယာ ကိရိယတော၊ သိယာ ကိရိယာကိရိယတော ကုဋိကာရာဒိ (ပါရာ. ၃၄၂) ဝိယ. ဝီတိက္ကမသညာယ အဘာဝေန ဝိမောက္ခော အဿာတိ သညာဝိမောက္ခန္တိ မဇ္ဈေပဒလောပီသမာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. စိတ္တင်္ဂံ လဘတိ သစိတ္တကသမုဋ္ဌာနေဟေဝ သမုဋ္ဌဟနတော. ဣတရန္တိ ယဿ စိတ္တင်္ဂနိယမော နတ္ထိ၊ တံ၊ အနာပတ္တိမုခေန စေတံ သညာဒုကံ ဝုတ္တံ၊ အာပတ္တိမုခေန သစိတ္တကဒုကန္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝိသေသော၊ အတ္ထတော သမာနာဝ.

ကာယဝစီဒွါရေဟိ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗမ္ပိ ကာယကမ္မေ ဝါ ဝစီကမ္မေ ဝါ သင်္ဂယှတိ. တတ္ထ ဗာဟုလ္လဝုတ္တိတော အဒိန္နာဒါနမုသာဝါဒါဒယော ဝိယာတိ အတ္ထိ သိက္ခာပဒံ ကာယကမ္မန္တိအာဒိနာ ကာယကမ္မံ ဝစီကမ္မဉ္စာတိ ဒုကမေဝ ဝုတ္တံ၊ ဝိဘာဂတော ပန ကာယဝစီကမ္မေန သဒ္ဓိံ တိကမေဝ ဟောတိ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာ စ ကာယကမ္မဝစီကမ္မတဒုဘယဝသေန တိဝိဓာ ဟောန္တီ’’တိ. တတောယေဝ ဣဓာပိ အဒိန္နာဒါနာဒီသု (ပါရာ. ၈၉) ကာယကမ္မဝစီကမ္မန္တိ တဒုဘယဝသေန ဒဿိတံ. အတ္ထိ ပန သိက္ခာပဒံ ကုသလန္တိအာဒိ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ္တဝသေန ကာရိယေ ကာရဏောပစာရေန ဝုတ္တံ၊ န ပန အာပတ္တိယာ ကုသလာဒိပရမတ္ထဓမ္မတာဝသေန အာပတ္တိယာ သမ္မုတိသဘာဝတ္တာ. ကုသလာကုသလာဒိပရမတ္ထဓမ္မေ ဥပါဒါယ ဟိ ဘဂဝတာ အာပတ္တိသမ္မုတိ ပညတ္တာ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ၊ တံ ကုသလ’’န္တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၆၆ ပကဏ္ဏကကထာ). န ဟိ ဘဂဝတော အာဏာယတ္တာ အာပတ္တိ ကုသလာဒိပရမတ္ထသဘာဝါ ဟောတိ အနုပသမ္ပန္နာနံ အာဒိကမ္မိကာနဉ္စ အာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော၊ တဿာ ဒေသနာဒီဟိ ဝိသုဒ္ဓိအဘာဝပ္ပသင်္ဂတော စ. န ဟိ ကာရဏဗလေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာဒိသဘာဝါ အာပတ္တိ အနုပသမ္ပန္နာဒီသု နိဝတ္တတိ၊ ဥပ္ပန္နာယ စ တဿာ ကေနစိ ဝိနာသော န သမ္ဘဝတိ. သရသဝိနာသတော ဒေသနာဒိနာ စ အာပတ္တိ ဝိဂစ္ဆတီတိ ဝစနမတ္ထိ၊ န ပန တေန အကုသလာဒိ ဝိဂစ္ဆတိ. ပိတုဃာတာဒိကမ္မေန ဟိ ပါရာဇိကံ အာပန္နဿ ဘိက္ခုနော ဂိဟိလိင်္ဂံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခုဘာဝပရိစ္စာဂေန ပါရာဇိကာပတ္တိ ဝိဂစ္ဆတိ၊ န ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလံ အာနန္တရိယာဒိဘာဝတော. တသ္မာ ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟာဒိဒသအတ္ထဝသေ (ပါရာ. ၃၉၊ ပရိ. ၂) ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ယထာပစ္စယံ သမုပ္ပဇ္ဇမာနေ ကုသလာကုသလာဒိနာမရူပဓမ္မေ ဥပါဒါယ ပညတ္တာ သမ္မုတိယေဝ အာပတ္တိ၊ သာ စ ယထာဝိဓိပဋိကမ္မကရဏေန ဝိဂတာ နာမ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တေနာဟ ဒွတ္တိံသေဝ ဟိ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ္တာနီတိအာဒိ. အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကတ္တေနေဝ ဟေတ္ထ ကုသလာဒီနံ အာပတ္တိတော ဘေဒေါ သိဒ္ဓေါ. န ဟိ တံသမုဋ္ဌိတဿ တတော အဘေဒေါ ယုတ္တော သမုဋ္ဌာနသမုဋ္ဌိတဘေဒဗျဝဟာရုပစ္ဆေဒပ္ပသင်္ဂတော. သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၆၆ ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ) ပန အာပတ္တိယာ ပရမတ္ထတော ကုသလတ္တမေဝ န သမ္ဘဝတိ ‘‘အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလံ၊ သိယာ အဗျာကတံ၊ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလ’’န္တိ ဝစနတော၊ ‘‘အကုသလတ္တံ ပန အဗျာကတတ္တဉ္စ အာပတ္တိယာ သမ္ဘဝတီ’’တိ သညာယ ကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌာနက္ခဏေပိ ရူပါဗျာကတတ္တံ အာပတ္တိယာ သမတ္ထေတုံ ယံ ကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ၊ တံ ကုသလံ၊ ဣတရေဟိ ဣတရန္တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၆၆ ပကိဏ္ဏကကထာ) ဣမံ အဋ္ဌကထာဝစနံ နိဿာယ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇတီတိ ယံ သိက္ခာပဒသီသေ ဂဟိတံ အာပတ္တိံ ကုသလစိတ္တသမင်္ဂီ အာပဇ္ဇတိ၊ ဣမိနာ ပန ဝစနေန တံ ကုသလန္တိ အာပတ္တိယာ ဝုစ္စမာနော ကုသလဘာဝေါ ပရိယာယတော၊ န ပရမတ္ထတောတိ ဒဿေတိ. ကုသလစိတ္တေန ဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော သဝိညတ္တိကံ အဝိညတ္တိကံ ဝါ သိက္ခာပဒဝီတိက္ကမာကာရပ္ပဝတ္တံ ရူပက္ခန္ဓသင်္ခါတံ အဗျာကတာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. တတ္ထ ယံ ကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇတီတိ ဣမံ ဝစနံ ဥဒ္ဒိဿ ‘‘ဣမိနာ ပန ဝစနေန တံ ကုသလန္တိ အာပတ္တိယာ ဝုစ္စမာနော ကုသလဘာဝေါ ပရိယာယတော၊ န ပရမတ္ထတောတိ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ဣတရေဟိ ဣတရန္တိ ဝစနေန ‘‘ယံ အကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇဟိ၊ တံ အကုသလံ၊ ယံ အဗျာကတစိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ၊ တံ အဗျာကတ’’န္တိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရေဟီတိ ဝစနံ ဥဒ္ဒိဿ ‘‘ဣမိနာပိ ဝစနေန ဣတရန္တိ အာပတ္တိယာ ဝုစ္စမာနော အကုသလဘာဝေါ အဗျာကတဘာဝေါ စ ပရိယာယတော ဒဿေတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝံ အဝတွာ ကုသလပက္ခေ ဧဝ ကထနဿ ကာရဏံ န ပဿာမ. ယံ ပန အာပတ္တာဓိကရဏံ သိယာ အကုသလန္တိအာဒိဝစနံ ကာရဏတ္တေန ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ အကာရဏံ ယံ အကုသလစိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ၊ တံ အကုသလန္တိအာဒိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန အကုသလာဒိဘာဝဿ ပရိယာယဒေသိတတ္တာ၊ အာပတ္တိယာ ကုသလဝေါဟာရဿ အယုတ္တတာယ နတ္ထိ အာပတ္တာဓိကရဏံ ကုသလန္တိ ဝုတ္တတ္တာ စ. အာပတ္တိယာ ဟိ ကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌိတတ္တေပိ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တဘာဝေန သာဝဇ္ဇဓမ္မတ္တာ ကာရဏူပစာရေနာပိ အနဝဇ္ဇကုသလဝေါဟာရော န ယုတ္တော သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာနံ အညမညဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ယထာ အာကာသာဒိသမ္မုတိသစ္စာနံ ဥပ္ပန္နတာဒိဝေါဟာရော ဝိယ ဇာတိဇရာဘင်္ဂါနံ ဥပ္ပန္နတာဒိဝေါဟာရော အနဝဋ္ဌာနာဒိဒေသတော အယုတ္တော၊ ဧဝမိဓာပိ ကုသလဝေါဟာရော အယုတ္တော ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. အကုသလာဒိဝေါဟာရော ပန ယုတ္တော၊ ကာရဏူပစာရေန ပန အကုသလာဒိသဘာဝတာ ယထာဝုတ္တဒေါသာနတိဝတ္တနတော. သုတ္တဿာပိ ဟိ ယထာ သုတ္တသုတ္တာနုလောမာဒီဟိ ဝိရောဓော န ဟောတိ၊ တထေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ကုသလစိတ္တေန ဟိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇန္တော။ပေ။ ရူပက္ခန္ဓသင်္ခါတံ အဗျာကတာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ၊ တံ အယုတ္တမေဝ ရူပက္ခန္ဓဿ ခဏိကတာယ အာပတ္တိယာပိ ဒေသနာဒိပဋိကမ္မံ ဝိနာဝ ပဋိပဿဒ္ဓိပ္ပသင်္ဂတော. ရူပပရမ္ပရာ အာပတ္တီတိ စေ? တန္န၊ ပဋိကမ္မေနာပိ အဝိဂမပ္ပသင်္ဂတော. န ဟိ ရူပသန္တတိဒေသနာဒီဟိ ဝိဂစ္ဆတိ သကာရဏာယတ္တတ္တာ၊ ဣတိ သဗ္ဗထာ အာပတ္တိယာ ပရမတ္ထတာ အယုတ္တာ၊ ဧတေနေဝ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘နိပဇ္ဇိတွာ နိရောဓသမာပန္နဿ သဟသေယျဝသေန တထာကာရပ္ပဝတ္တရူပဓမ္မဿေဝ အာပတ္တိဘာဝတော’’တိအာဒိ၊ တမ္ပိ ပဋိသိဒ္ဓန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဓ ပန နိရောဓသမာပန္နာနံ ရူပဓမ္မမေဝ ပဋိစ္စ ဥပ္ပန္နတ္တာ အာပတ္တိ အစိတ္တာ အဝေဒနာ၊ အညတ္ထ ပန သစိတ္တာ သဝေဒနာဝ၊ သဗ္ဗတ္ထာပိ ပညတ္တိသဘာဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနေဝ ဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ အာပတ္တိယာ အကုသလာဒိသဘာဝံ ပရပရိကပ္ပိတံ နိသေဓေတုံ ‘‘အာဒိကမ္မိကဿ အနာပတ္တိဝစနတော။ပေ။ ပဏ္ဏတ္တိမတ္တမေဝ အာပတ္တာဓိကရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ သယမေဝ ဝက္ခတိ၊ တသ္မာ ‘‘တံတံကုသလာဒိဓမ္မသမုပ္ပတ္တိယာ ဘဂဝတာ ပညတ္တာ အာပတ္တိသမ္မုတိ သမုဋ္ဌိတာ’’တိ စ၊ ‘‘ယာဝ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကာရဏာ တိဋ္ဌတီ’’တိ စ၊ ‘‘ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကာရဏေဟိ ဝိနဿတီ’’တိ စ ဝေါဟရီယတိ. အာပတ္တိယာ စ သမ္မုတိသဘာဝတ္တေပိ ဟိ သဉ္စိစ္စ တံ အာပဇ္ဇန္တဿ၊ ပဋိကိရိယံ အကရောန္တဿ စ အနာဒရေ အကုသလရာသိ စေဝ သဂ္ဂမဂ္ဂန္တရာယော စ ဟောတီတိ လဇ္ဇိနော ယထာဝိဓိံ နာတိက္ကမန္တိ၊ အနတိက္ကမနပ္ပစ္စယာ စ တေသံ အနန္တပ္ပဘေဒါ သီလာဒယော ဓမ္မာ ပရိဝဍ္ဎန္တီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဒွတ္တိံသေဝါတိ နိယမော အာပတ္တိနိမိတ္တာနံ ကာယဝစီဝိညတ္တီနံ ဧတေဟေဝ သမုပ္ပဇ္ဇနတော ကတော၊ န ပန သဗ္ဗာပတ္တီနမ္ပိ ဧတေဟေဝ သမုပ္ပဇ္ဇနတော. နိပဇ္ဇိတွာ နိဒ္ဒါယန္တာနဉှိ ဈာနနိရောဓသမာပန္နာနဉ္စ အဝိညတ္တိဇနကေဟိ ဝိပါကအပ္ပနာစိတ္တေဟိ စေဝ ရူပဓမ္မေဟိ စ သဟသေယျာဒိအာပတ္တိ သမ္ဘဝတိ.

ဒသာတိ ကိရိယာဟေတုကမနောဝိညာဏဓာတုဒွယေန သဟ အဋ္ဌ မဟာကိရိယစိတ္တာနိ. ပညတ္တိံ အဇာနိတွာ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနာဒီသု အဘိညာနံ အာပတ္တိသမုဋ္ဌာပကတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စိ သိက္ခာပဒံ အကုသလစိတ္တမေဝ၊ ကိဉ္စိ ကုသလာဗျာကတဝသေန ဒွိစိတ္တံ၊ ကိဉ္စိ တိစိတ္တန္တိ အယမေဝ ဘေဒေါ လဗ္ဘတိ၊ နာညောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိရိယာသမုဋ္ဌာနန္တိ ပရူပက္ကမေန ဇာယမာနံ အင်္ဂဇာတာဒိစလနံ သာဒိယနစိတ္တသင်္ခါတေ သေဝနစိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ တေန စိတ္တေန သမုပ္ပါဒိတမေဝ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဣတရထာ ‘‘သိယာ ကိရိယသမုဋ္ဌာနံ၊ သိယာ အကိရိယသမုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော.

ယံ ပန သာရတ္ထဒီပနိယံ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၆၆ ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ကိရိယသမုဋ္ဌာနန္တိ ဣဒံ ယေဘုယျဝသေန ဝုတ္တံ ပရူပက္ကမေ သတိ သာဒိယန္တဿ အကိရိယသမုဋ္ဌာနဘာဝတော’’တိအာဒိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ပဌမပါရာဇိကဿ အကိရိယသမုဋ္ဌာနတာယ ပါဠိအဋ္ဌကထာသု အဝုတ္တတ္တာ. ‘‘မနောဒွါရေ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထီ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၈၃-၄) ဟိ ဝုတ္တံ. ကထဉှိ နာမ ပရူပက္ကမေန မေထုနံ သာဒိယန္တော အတ္တနော အင်္ဂဇာတာဒိကာယစလနံ န သာဒိယေယျ၊ သာဒိယနစိတ္တာနုဂုဏမေဝ ပန သကလသရီရေ စိတ္တဇရူပသမုပ္ပတ္တိယာ ဝိညတ္တိပိ သုခုမာ သမုပ္ပန္နာ ဧဝ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ တေနာဟ ကာယဒွါရေနေဝ သမုဋ္ဌာနတော ကာယကမ္မန္တိအာဒိ. စိတ္တံ ပနေတ္ထ အင်္ဂမတ္တံ ဟောတီတိ ကာယဝိညတ္တိ ဧဝ ကာယကမ္မဘာဝေ ကာရဏံ၊ န စိတ္တံ. တံ ပနေတ္ထ ကာယသင်္ခါတာယ ဝိညတ္တိယာယေဝ အင်္ဂမတ္တံ၊ န ကာယကမ္မဘာဝဿ၊ ဣတရထာ မေထုနဿ ‘‘မနောကမ္မ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတော၊ တေနာဟ ‘‘န တဿ ဝသေန ကမ္မဘာဝေါ လဗ္ဘတီ’’တိ. ကမ္မဘာဝေါတိ ကာယကမ္မဘာဝေါ. သဗ္ဗဉ္စေတန္တိ ဧတံ သမုဋ္ဌာနာဒိကံ. သိက္ခာပဒသီသေနာတိ တံတံသိက္ခာပဒနိယတအာပတ္တိယာ ဧဝ ဂဟဏတ္ထံ သိက္ခာပဒမုခေန.

ပကိဏ္ဏကကထာဝဏ္ဏနာနယော နိဋ္ဌိတော.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

ဣဒံ ကိန္တိ ကထေတုကာမတာပုစ္ဆာ. ဣမာတိအာဒိ ဝိဿဇ္ဇနံ. ဝိနီတာနိ အာပတ္တိံ တွံ ဘိက္ခု အာပန္နောတိအာဒိနာ (ပါရာ. ၆၇) ဘဂဝတာ ဝိနိစ္ဆိနိတာနိ ဝတ္ထူနိ ဝိနီတဝတ္ထူနိ. တံ တံ ဝတ္ထုံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒါနတော ဒဿနတော ဥဒ္ဒါနဘူတာ ဂါထာ ဥဒ္ဒါနဂါထာ၊ သင်္ဂဟဂါထာ၊ ဥဒ္ဒေသဂါထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝတ္ထု ဂါထာတိ တေန ခေါ ပန သမယေန အညတရော ဘိက္ခူတိအာဒိကာ ဝိနီတဝတ္ထုပါဠိယေဝ တေသံ တေသံ ဝိနီတဝတ္ထူနံ ဂန္ထနတော ‘‘ဝတ္ထုဂါထာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ န ဆန္ဒောဝိစိတိလက္ခဏေန. ဥဒ္ဒါနဂါထာနံ ဝတ္ထု ဝတ္ထုဂါထာတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္ထာတိ ဝိနီတဝတ္ထူသု. ဒုတိယာဒီနန္တိ ဒုတိယပါရာဇိကာဒီနံ. ယံ ပဿိတွာ စိတ္တကာရာဒယော သိပ္ပိကာ စိတ္တကမ္မာဒီနိ သိက္ခန္တိ၊ တံ ပဋိစ္ဆန္နကရူပံ၊ ပဋိမာရူပန္တိ အတ္ထော.

၆၇. ပုရိမာနိ ဒွေတိ မက္ကဋီဝဇ္ဇိပုတ္တကဝတ္ထူနိ ဒွေ. တာနိပိ ဘဂဝတာ ဝိနီတဘာဝေန ပုန ဝိနီတဝတ္ထူသု ပက္ခိတ္တာနိ. တတ္ထ တဿ ကုက္ကုစ္စံ အဟောသီတိအာဒိ ပန ကိဉ္စာပိ တေသံ ပဌမံ ကုက္ကုစ္စံ န ဥပ္ပန္နံ၊ ဘိက္ခူဟိ ပန ဘဂဝတာ စ ဂရဟိတွာ ဝုတ္တဝစနံ သန္ဓာယ ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသုန္တိအာဒိ စ ဘိက္ခူဟိ အာနန္ဒတ္ထေရေန စ ပဌမံ ဘဂဝတော အာရောစိတေ၊ ဘဂဝတာ စ တေသံ ပါရာဇိကတ္တေ ပကာသိတေ ဘီတာ တေ သယမ္ပိ ဂန္တွာ အတ္တနော ကုက္ကုစ္စံ ပစ္ဆာ အာရောစေန္တိ ဧဝ. ‘‘သစ္စံ ကိရ တွ’’န္တိအာဒိနာ ဘဂဝတာ ပုဋ္ဌာ ပန ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိဇာနနဝသေနာပိ အာရောစေန္တိ. ဘဂဝါပိ အာပတ္တိံ တွန္တိအာဒိနာ တေသံ ပါရာဇိကတ္တံ ဝိနိစ္ဆိနောတိ ဧဝ. အနုပညတ္တိကထာယံ ပန တံ သဗ္ဗံ အဝတွာ အနုပညတ္တိယာ အနုဂုဏမေဝ ကိဉ္စိမတ္တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဓာပိ တေသံ ဝတ္ထူနံ ဘဂဝတာ ဝိနီတဘာဝဒဿနတ္ထံ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေစိ ဣမံ အဓိပ္ပါယံ အမနသိကတွာ ‘‘အညာနေဝေတာနိ ဝတ္ထူနီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကုသေတိ ကုသတိဏာနိ. ကေသေဟီတိ မနုဿကေသေဟိ.

၆၈. ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယာတိ ဧတ္ထ ပေါက္ခလံ နာမ သမိဒ္ဓံ သုန္ဒရဉ္စ၊ တဿ ဘာဝေါ ‘‘ပေါက္ခရတာ’’တိ ရ-ကာရံ ကတွာ ဝုတ္တော၊ သမိဒ္ဓတာ သုန္ဒရတာတိ အတ္ထော. ပဓံသေသီတိ အဘိဘဝိ. န လိမ္ပတီတိ န အလ္လီယတိ.

၆၉. ဧဝရူပါ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါ ဘိက္ခုနိယော အတ္ထတော ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာပိ ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာသုယေဝ သင်္ဂယှန္တိ ဘိက္ခူပသမ္ပဒါယ ဘိက္ခုနီဥပသမ္ပဒတောပိ ဥက္ကဋ္ဌတ္တာ. ပါဠိယံ ‘‘တာဟိ အာပတ္တီဟိ အနာပတ္တိ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ ကတွာ အနုဇာနာမီတိ ပဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဣတ္ထိလိင်္ဂန္တိ ထနာဒိကံ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနံ ဝုတ္တန္တိ အာဟ – ‘‘ပုရိသ။ပေ။ ဣတ္ထိသဏ္ဌာနံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ. တံ နာနန္တရိကတော ပန ‘‘ပုရိသိန္ဒြိယမ္ပိ အန္တရဟိတံ၊ ဣတ္ထိန္ဒြိယဉ္စ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဥပရိပိ လိင်္ဂဂ္ဂဟဏေနေဝ ဣတ္ထိန္ဒြိယာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တာတိ အာပတ္တိယော၊ တဿ ဝုဋ္ဌာတုန္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ တာဟိ အာပတ္တီဟိ ဝုဋ္ဌာပေတုန္တိ အတ္ထော. ကထန္တိ အာဟ တာ သဗ္ဗာပိ ဘိက္ခုနီဟိ ကာတဗ္ဗန္တိအာဒိ. တေန ပဋိစ္ဆန္နာယပိ အပ္ပဋိစ္ဆန္နာယပိ ဂရုကာပတ္တိယာ ပက္ခမာနတ္တစရဏာဒိကံ ဝိဓိံ ဒဿေတိ.

ဩက္ကန္တိကဝိနိစ္ဆယောတိ ပသင်္ဂါနုဂုဏံ ဩတရဏကဝိနိစ္ဆယော. ဗလဝအကုသလေနာတိ ပရဒါရိကကမ္မာဒိနာ. ဒုဗ္ဗလကုသလေနာတိ ယထာဝုတ္တဗလဝါကုသလောပဟတသတ္တိနာ တတော ဧဝ ဒုဗ္ဗလဘူတေန ကုသလေန. ဒုဗ္ဗလအကုသလေနာတိ ပုရိသဘာဝုပ္ပါဒကဗြဟ္မစရိယာဒိဗလဝကုသလောပဟတသတ္တိနာ တတော ဧဝ ဒုဗ္ဗလဘူတေန ပရဒါရိကာဒိအကုသလေန. သုဂတိယံ ဘာဝဒွယဿ ကုသလကမ္မဇတ္တာ အကုသလေနေဝ ဝိနာသော ကုသလေနေဝ ဥပ္ပတ္တီတိ အာဟ ဥဘယမ္ပီတိအာဒိ. ဒုဂ္ဂတိယံ ပန အကုသလေနေဝ ဥဘိန္နမ္ပိ ဥပ္ပတ္တိ စ ဝိနာသော စ၊ တတ္ထ ဒုဗ္ဗလဗလဝဘာဝေါဝ ဝိသေသော.

‘‘ဧဟိ မယံ ဂမိဿာမာ’’တိ ဘိက္ခုနိယာ သဒ္ဓိံ သံဝိဓာယ ဧကဒ္ဓါနဂမနေ ပါစိတ္တိယာပတ္တိပရိဟာရတ္ထံ ဝုတ္တံ ‘‘သံဝိဒဟနံ ပရိမောစေတွာ’’တိ. တေန ဧကဂါမက္ခေတ္တေပိ ဗဟိဂါမတော အန္တရဃရံ သံဝိဓာယ ဂမနမ္ပိ အာပတ္တိကရမေဝါတိ ဒဿေတိ. ပရိမောစနဝိဓိံ ဒဿေန္တော အာဟ မယန္တိအာဒိ. ဗဟိဂါမေတိ ဂါမန္တရေ. ဒုတိယိကာ ဘိက္ခုနီ ပက္ကန္တာ ဝါ ဟောတီတိအာဒိနာ (ပါစိ. ၆၉၃) ဝုတ္တအနာပတ္တိလက္ခဏံ အနုလောမေတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂါမန္တရ။ပေ။ အနာပတ္တီ’’တိ. ကောပေတွာတိ ပရိစ္စဇိတွာ. လဇ္ဇိနိယော။ပေ။ လဗ္ဘတီတိ လိင်္ဂပရိဝတ္တနဒုက္ခပီဠိတဿ သင်္ဂဟေပိ အသတိ ဟီနာယာဝတ္တနမ္ပိ ဘဝေယျာတိ ‘‘အာပဒါသူ’’တိ ဝုတ္တအနာပတ္တိအနုလောမေန ဝုတ္တံ. တာယ ဒုတိယိကံ ဂဟေတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ. အလဇ္ဇိနိယော။ပေ။ လဗ္ဘတီတိ အလဇ္ဇိနီဟိ သဒ္ဓိံ ဧကကမ္မာဒိသံဝါသေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော တာ အသန္တပက္ခံ ဘဇန္တီတိ ဝုတ္တံ၊ ဣမိနာပေတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ ‘‘အလဇ္ဇိနီဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ယဒိ ဟိ ဝဋ္ဋေယျ၊ တတောပိ ဒုတိယိကံ ဝိနာ ဂါမန္တရဂမနာဒီသု အာပတ္တိ ဧဝ သိယာ သင်္ဂါဟိကတ္တာ တာသံ သင်္ဂါဟိကလဇ္ဇိနိဂဏတော ဝိယ. ဉာတိကာ န ဟောန္တိ။ပေ။ ဝဋ္ဋတီတိ ဝဒန္တီတိ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာသု အနာဂတဘာဝံ ဒီပေတိ. တတ္ထာပိ ဝိဿာသိကဉာတိကဘိက္ခုနိယော ဝိနာ ဘိက္ခုနိဘာဝေ အရမန္တဿ မာနပကတိကဿ အာပဒါဋ္ဌာနသမ္ဘဝေန တံ ဝစနံ အပ္ပဋိက္ခိတ္တမ္ပိ တဒညေသံ န ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုဘာဝေပီတိ ဘိက္ခုကာလေပိ. တံ နိဿာယာတိ တံ နိဿယာစရိယံ ကတွာ. ဥပဇ္ဈာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဥပသမ္ပဒါဂဟဏတ္ထံ ဥပဇ္ဈာ ဂဟေတဗ္ဗာ.

ဝိနယကမ္မန္တိ ဝိကပ္ပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပုန ကာတဗ္ဗန္တိ ပုန ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ. ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနီနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခူဟိ၊ ဘိက္ခူနံ သန္နိဓိံ ဘိက္ခုနီဟိ စ ပဋိဂ္ဂါဟာပေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၂၁) ဝစနတော ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သတ္တမေ ဒိဝသေတိ ဣဒဉ္စ နိဿဂ္ဂိယံ အနာပဇ္ဇိတွာဝ ပုနပိ သတ္တာဟံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပကတတ္တောတိ အပရိဝတ္တလိင်္ဂေါ. ရက္ခတီတိ တံ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနတော ရက္ခတိ၊ အဝိဘတ္တတာယ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတီတိ အဓိပ္ပါယော.

သာမံ ဂဟေတွာန နိက္ခိပေယျာတိ သဟတ္ထေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာန နိက္ခိပေယျ. ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တီတိ လိင်္ဂပရိဝတ္တေ ဇာတေ ပုန အပ္ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တဿ အာပတ္တိ.

ဟီနာယာဝတ္တနေနာတိ ဧတ္ထ ကေစိ ‘‘ပကတတ္တဿ ဘိက္ခုနော သိက္ခံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ‘ဂိဟီ ဘဝိဿာမီ’တိ ဂိဟိလိင်္ဂဂ္ဂဟဏံ ဟီနာယာဝတ္တန’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ တတ္တကေန ဘိက္ခုဘာဝဿ အဝိဇဟနတော. အညေ ပန ‘‘ပါရာဇိကံ အာပန္နဿ ဘိက္ခုပဋိညံ ပဟာယ ဂိဟိလိင်္ဂဘာဝူပဂမနမ္ပိ ဟီနာယာဝတ္တန’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ ယုတ္တမေဝ. ပါရာဇိကံ အာပန္နော ဟိ တံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ယာဝ ဘိက္ခုပဋိညော ဟောတိ၊ တာဝ ဘိက္ခု ဧဝ ဟောတိ ဘိက္ခူနမေဝ ပါရာဇိကဿ ပညတ္တတ္တာ. ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သော သံဝါသံ သာဒိယန္တောပိ ထေယျသံဝါသကော န ဟောတိ၊ သဟသေယျာဒိအာပတ္တိဉ္စ န ဇနေတိ၊ အတ္တာနံ ဩမသန္တဿ ပါစိတ္တိယဉ္စ ဇနေတိ. ဝုတ္တဉှိ –

‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော ဩကာသံ ကာရာပေတွာ အက္ကောသာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉).

ဧကေ ပန ‘‘ပါရာဇိကံ အာပန္နာနံ ဒေါသံ ပဋိဇာနိတွာ ဂိဟိလိင်္ဂဂ္ဂဟဏံ နာမ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေ သမောဓာနံ ဂစ္ဆတိ တေနာပိ ပဋိညာယ ဘိက္ခုဘာဝဿ ဝိဇဟနတော. တေနေဝ ဝိနယဝိနိစ္ဆယာဒီသု ဟီနာယာဝတ္တနံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေ သမောဓာနေတွာ ဝိသုံ တံ န ဝုတ္တံ. တသ္မာ ဘိက္ခုနီနံ ဝိဗ္ဘမိတုကာမတာယ ဂိဟိလိင်္ဂဂ္ဂဟဏံ ဣဓ ဟီနာယာဝတ္တနံ တာသံ သိက္ခာပစ္စက္ခာနဿ အဘာဝတော. တာသံ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနဿာပိ သဗ္ဗသော ဝတ္တဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တမ္ပိ အပ္ပဋိဗာဟိယမေဝ. တသ္မာ ပါရာဇိကာနံ ဘိက္ခုနီနဉ္စ ‘‘ဥပ္ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ ဂိဟိလိင်္ဂဂ္ဂဟဏံ ဟီနာယာဝတ္တနန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဝိဗ္ဘမောတိပိ ဧတဿေဝ နာမံ၊ တေနေဝ တံ ခုဒ္ဒသိက္ခာယံ ‘‘အစ္ဆေဒဝိဿဇ္ဇနဂါဟဝိဗ္ဘမာ’’တိ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနေ ဝိဗ္ဘမနာမေန ဝုတ္တံ.

အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေနာတိ အညဿ အဒတွာဝ အနတ္ထိကဿေဝ ပဋိဂ္ဂဟိတဝတ္ထူနံ ဗဟိ ဆဍ္ဍနေန. ကေစိ ‘‘ပဋိဂ္ဂဟိတဝတ္ထူသု သာပေက္ခဿ ပုရေ ပဋိဂ္ဂဟိတဘာဝတော ပရိမောစနတ္ထံ တတ္ထ ပဋိဂ္ဂဟမတ္တဿ ဝိဿဇ္ဇနမ္ပိ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနမေဝ စီဝရာဒိအဓိဋ္ဌာနပစ္စုဒ္ဓါရော ဝိယာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ တထာဝစနာဘာဝါ. ယထေဝ ဟိ စီဝရာဒီသု အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေန အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနံ ဝတွာပိ ဝိသုံ ပစ္စုဒ္ဓါရော စ ဝုတ္တော၊ ဧဝမိဓာပိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ယထာ စ စီဝရာဒီသု ကာယပဋိဗဒ္ဓေသုပိ ပစ္စုဒ္ဓါရေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဂစ္ဆတိ၊ န ဧဝမိဓ. ဣဓ ပန ပဋိဂ္ဂဟိတဝတ္ထုသ္မိံ အနပေက္ခဿာပိ ကာယတော မုတ္တေယေဝ တသ္မိံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဇဟတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘သတက္ခတ္တုမ္ပိ ပရိစ္စဇတု၊ ယာဝ အတ္တနော ဟတ္ထဂတံ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝါ’’တိ. အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေနာတိ ဧတ္ထ စ ‘‘အနပေက္ခာယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ အနပေက္ခတံ မုဉ္စိတွာ ဣဓ ဝိသုံ ဝိဿဇ္ဇနဿ အဘာဝါ. န ဟေတ္ထ ပစ္စုဒ္ဓါရေ ဝိယ ဝိဿဇ္ဇနဝိဓာနမတ္ထိ. အပိစ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တဝိဿဇ္ဇနေ သတိ ပုရေ ပဋိဂ္ဂဟိတောပိ အာဟာရော ဘုဉ္ဇိတုကမျတာယ ဥပ္ပန္နာယ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ယထာသုခံ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော သိယာတိ၊ တထာ စ သန္နိဓိကာရကသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တာ သဗ္ဗာပိ ဝိနိစ္ဆယဘေဒါ နိရတ္ထကာ ဧဝ သိယုံ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ –

‘‘ဂဏ္ဌိကပတ္တဿ ဝါ ဂဏ္ဌိကန္တရေ သ္နေဟော ပဝိဋ္ဌော ဟောတိ။ပေ။ တာဒိသေ ပတ္တေပိ ပုနဒိဝသေ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါစိတ္တိယ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၅၃).

တတ္ထ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏံ အနပေက္ခစိတ္တေန ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န စ ဝုတ္တံ. ကတ္ထစိ ဤဒိသေသု စ ဂဏ္ဌိကပတ္တာဒီသု ပဋိဂ္ဂဟဏေ အပေက္ခာ ကဿစိပိ နတ္ထေဝ တပ္ပဟာနာယ ဝါယာမတော၊ တထာပိ တတ္ထဂတအာမိသေ ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဂစ္ဆတိ. ကသ္မာ? ဘိက္ခုဿ ပတ္တေ ပုန ဘုဉ္ဇိတုကာမတာပေက္ခာယ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ပတ္တဂတိကေ အာဟာရေပိ တဿာ ဝတ္တနတော. န ဟိ ပတ္တံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ တဂ္ဂတိကံ အာဟာရံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ သက္ကာ၊ နာပိ အာဟာရံ အဝိဿဇ္ဇေတွာ တဂ္ဂတိကံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝိဿဇ္ဇေတုံ. တသ္မာ ဝတ္ထုနော ဝိဿဇ္ဇနမေဝ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနံ၊ န ပဋိဂ္ဂဟဏဿာတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. တေနေဝ သန္နိဓိသိက္ခာပဒဿ အနာပတ္တိဝါရေ –

‘‘အန္တောသတ္တာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိဿဇ္ဇေတိ၊ နဿတိ၊ ဝိနဿတိ၊ ဍယှတိ၊ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တိ၊ ဝိဿာသံ ဂဏှန္တိ၊ အနုပသမ္ပန္နဿ စတ္တေန ဝန္တေန မုတ္တေန အနပေက္ခော ဒတွာ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ –

ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ဝတ္ထုဝိဿဇ္ဇနမေဝ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘အန္တောသတ္တာဟံ အဓိဋ္ဌေတီ’’တိ ဗာဟိရပရိဘောဂါယ အဓိဋ္ဌာနဝစနတော ဝတ္ထုံ အဝိဿဇ္ဇေတွာပိ ကေဝလံ အနဇ္ဈောဟရိတုကာမတာယ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဗာဟိရပရိဘောဂတ္ထာယ နိယမနမ္ပိ ဝိသုံ ဧကံ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနကာရဏမေဝ၊ ဣဒဉ္စ သန္ဓာယ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တဝိဿဇ္ဇနံ ဝုတ္တံ သိယာ၊ သုဝုတ္တမေဝ သိယာ၊ တထာ စ ‘‘ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဿဇ္ဇနံ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ ဗာဟိရပရိဘောဂါဓိဋ္ဌာနဿ ဣဓာဓိပ္ပေတတ္တာ.

သာရတ္ထဒီပနိယဉှိ (သာရတ္ထ. ဒီ. ပါရာဇိကကဏ္ဍ ၂.၆၉) ‘‘အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေနာတိ ဧတ္ထ အညဿ အဒတွာဝ အနတ္ထိကတာယ ‘နတ္ထိ ဣမိနာ ကမ္မံ န ဒါနိ နံ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ဝတ္ထူသု ဝါ၊ ‘ပုန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပဋိဘုဉ္ဇိဿာမီ’တိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဝါ အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနေနာ’’တိ ဧဝံ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမဿေဝ ပဋိဂ္ဂဟဏမတ္တဝိဿဇ္ဇနမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟဏဝိဇဟနကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ပုရိမမေဝ ပန ဗာဟိရပရိဘောဂါဓိဋ္ဌာနံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပန အဋ္ဌကထာသု ‘‘အနပေက္ခဝိဿဇ္ဇနသင်္ခါတေ ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိ ဝုတ္တပါဠိပဒတ္ထေ သင်္ဂဟေတွာ ဝိသုံ န ဝုတ္တံ. နဿတိ၊ ဝိနဿတိ၊ ဍယှတိ၊ ဝိဿာသံ ဝါ ဂဏှန္တီတိ ဣမာနိ ပန ပဒါနိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တီတိ ဣမသ္မိံ ပဒေ သင်္ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏေနာတိ အနုပသမ္ပန္နာနံ ဗလက္ကာရာဒိနာ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟဏေန. ဥပသမ္ပန္နာနဉှိ အစ္ဆိန္ဒနဝိဿာသဂ္ဂါဟေသု ပဋိဂ္ဂဟဏံ န ဝိဇဟတိ. ဧတ္ထာတိ ဘိက္ခုဝိဟာရေ. ဥပရောပကာတိ တေန ရောပိတာ ရုက္ခဂစ္ဆာ. တေရသသု သမ္မုတီသူတိ ဘတ္တုဒ္ဒေသကသေနာသနပညာပကဘဏ္ဍာဂါရိကစီဝရပဋိဂ္ဂါဟကစီဝရဘာဇကယာဂုဘာဇကဖလဘာဇကခဇ္ဇဘာဇကအပ္ပမတ္တကဝိဿဇ္ဇကသာဒိယဂါဟာပကပတ္တဂါဟာပကအာရာမိကပေသကသာမဏေရပေသကသမ္မုတိသင်္ခါတာသု တေရသသု သမ္မုတီသု.

ပစ္ဆိမိကာယ သေနာသနဂ္ဂါဟေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေပိ အပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓေပိ ကထိနတ္ထာရဿ၊ တမ္မူလကာနံ ပဉ္စာနိသံသာနဉ္စ အဘာဝဿ သမာနတ္တာ တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ သေနာသနဂ္ဂါဟပဋိပ္ပဿဒ္ဓိံ အဒဿေတွာ တတ္ထ ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗံ သင်္ဂဟမေဝ ဒဿေတုံ သစေ ပစ္ဆိမိကာယာတိအာဒိ ဝုတ္တံ. သစေ အကုသလဝိပါကေ ။ပေ။ ဆာရတ္တံ မာနတ္တမေဝ ဒါတဗ္ဗန္တိ ဣဒံ ပဋိစ္ဆန္နာယ သာဓာရဏာပတ္တိယာ ပရိဝသန္တဿ အသမာဒိန္နပရိဝါသဿ ဝါ လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေ ပက္ခမာနတ္တံ စရန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. သစေ ပနဿ ပက္ခမာနတ္တေ အသမာဒိန္နေ ဧဝ ပုန လိင်္ဂံ ပရိဝတ္တတိ၊ ပရိဝါသံ ဒတွာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသဿေဝ ဆာရတ္တံ မာနတ္တံ ဒါတဗ္ဗံ. ပရိဝါသဒါနံ နတ္ထိ ဘိက္ခုကာလေ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဘာဝတော. သစေ ပန ဘိက္ခုကာလေပိ သဉ္စိစ္စ နာရောစေတိ၊ အာပတ္တိ ပဋိစ္ဆန္နာဝ ဟောတိ၊ အာပတ္တိပဋိစ္ဆန္နဘာဝတော ပရိဝါသော စ ဒါတဗ္ဗောတိ ဝဒန္တိ. ပါရာဇိကံ အာပန္နာနံ ဣတ္ထိပုရိသာနံ လိင်္ဂေ ပရိဝတ္တေပိ ပါရာဇိကတ္တဿ ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အဝိဇဟနတော ပုန ဥပသမ္ပဒါ န ဒါတဗ္ဗာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. တေနေဝ တေသံ သီသစ္ဆိန္နပုရိသာဒယော နိဒဿိတာ.